มหาภารตะ · อัธยายะ 9.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.31.1
सञ्जय उवाच ।
ततस्तेष्वपयातेषु रथेषु त्रिषु पाण्डवाः।
तं हदं प्रत्यपद्यन्त यत्र दुर्योधनोऽभवत् ॥ ९.३१.१ ॥
สัญชัยกล่าวว่า ครั้นรถทั้งสามคันนั้นจากไปแล้ว บรรดาปาณฑพก็มาถึงทะเลสาบที่ทุรโยธน์อยู่ ณ ที่นั้น
9.31.2
आसाद्य च कुरुश्रेष्ठ तदा द्वैपायनं हदम् ।
स्तम्भितं धार्तराष्ट्रेण दृष्ट्वा तं सलिलाशयम् ॥ ९.३१.२ ॥
เมื่อถึงทะเลสาบของท้าวทไวปายนแล้ว ผู้ประเสริฐที่สุดในกุรุวงศ์ได้เห็นแหล่งน้ำนั้นที่บุตรของธฤตราษฎร์ทำให้นิ่งอยู่
9.31.3
वासुदेवमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुनन्दनः ।
पश्येमां धार्तराष्ट्रेण मायामप्सु प्रयोजिताम् ॥ ९.३१.३ ॥
กุรุนันทนะผู้เป็นที่รื่นรมย์ของกุรุวงศ์ได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระวาสุเทพว่า ท่านจงดูมายานี้ ซึ่งบุตรของธฤตราษฎร์ได้ใช้ในน้ำ
9.31.4
विष्टभ्य सलिलं शेते नास्य मानुषतो भयम् ।
दैवीं मायामिमां कृत्वा सलिलान्तर्गतो ह्ययम् ॥ ९.३१.४ ॥
เขาหมอบอยู่ที่นั้น ยันน้ำไว้ไม่ให้ไหล เขาไม่กลัวมนุษย์ ครั้นสร้างมายาอันศักดิ์สิทธิ์นี้แล้ว เขาจึงซ่อนตัวอยู่ในน้ำ
9.31.5
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो न मे जीवन्विमोक्ष्यते ।
यद्यस्य समरे साह्यं कुरुते वज्रभृत्स्वयम्।
तथाप्येनं हतं युद्धे लोका द्रक्ष्यन्ति माधव ॥ ९.३१.५ ॥
ผู้ที่มีปัญญาเป็นการหลอกลวง จะไม่รอดพ้นไปจากเราได้ทั้งเป็น แม้ผู้ถือสายฟ้าเองจะช่วยเหลือเขาในการรบ โอ้มาธวะ ประชาชนก็จะเห็นเขาถูกสังหารในสงครามอยู่นั่นเอง
9.31.6
मायाविन इमां मायां मायया जहि भारत ।
मायावी मायया वध्यः सत्यमेतद्युधिष्ठिर ॥ ९.३१.६ ॥
โอ้ภารตะ จงทำลายมายาของผู้มีมายานี้ด้วยมายา ผู้ใช้มายาต้องถูกสังหารด้วยมายา นี่คือความจริง โอ้ยุธิษฐิระ
9.31.7
क्रियाभ्युपायैर्बहुभिर्भायामप्सु प्रयोज्य च ।
जहि त्वं भरतश्रेष्ठ मायात्मानं सुयोधनम् ॥ ९.३१.७ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตวงศ์ ท่านควรใช้กลอุบายและวิธีการต่าง ๆ มากมาย และใช้มายาในน้ำ แล้วสังหารสุยโยธนะผู้มีจิตใจเป็นมายานั้นเสีย
9.31.8
क्रियाभ्युपायैरिन्द्रेण निहता दैत्यदानवाः ।
क्रियाभ्युपायैर्बलिभिर्बलिर्बद्धो महात्मना ॥ ९.३१.८ ॥
ไทตยะและทานพทั้งหลายถูกอินทร์สังหารด้วยกลอุบายและวิธีการ ท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ก็ผูกพลีไว้ได้ด้วยกลอุบายและวิธีการเช่นเดียวกัน
9.31.9
क्रियाभ्युपायपूर्वं वै हिरण्याक्षो महासुरः ।
हिरण्यकशिपुश्चैव क्रिययैव निषूदितौ ॥ ९.३१.९ ॥
แท้จริงแล้ว อสูรผู้ยิ่งใหญ่หิรัณยากษะและหิรัณยกศิปุก็ถูกทำลายด้วยอุบาย โดยเริ่มจากการใช้กลวิธีต่าง ๆ
9.31.10
वृत्रश्च निहतो राजन्क्रिययैव महाबलः ।
तथा पौलस्त्यतनयो रावणो नाम राक्षसः।
रामेण निहतो राजन्सानुबन्धः सहानुगः ॥ ९.३१.१० ॥
โอ้พระราชา วฤตรผู้มีกำลังมหาศาลก็ถูกสังหารด้วยอุบายเช่นกัน ส่วนราวณะผู้เป็นยักษ์ โอรสของปุลัสตยะ ก็ถูกพระรามสังหาร พร้อมทั้งญาติพี่น้องและบริวาร โอ้พระราชา
9.31.11
क्रियया योगमास्थाय तथा त्वमपि विक्रम ॥ ९.३१.११ ॥
ท่านก็จงยึดมั่นในวิธีการแห่งอุบาย และแสดงความกล้าหาญในทำนองเดียวกันเถิด โอ้วิกรม
9.31.12
क्रियाभ्युपायैर्निहतौ मया राजन्पुरातनौ ।
तारकश्च महादैत्यो विप्रचित्तिश्च वीर्यवान् ॥ ९.३१.१२ ॥
โอ้พระราชา ในกาลก่อน ข้าพเจ้าได้สังหารทั้งสองด้วยกลอุบายและวิธีการ คือทไตยะผู้ยิ่งใหญ่ตารกะ และวิปรจิตติผู้กล้าหาญ
9.31.13
वातापिरिल्वलश्चैव त्रिशिराश्च तथा विभो ।
सुन्दोपसुन्दावसुरौ क्रिययैव निषूदितौ ॥ ९.३१.१३ ॥
วาตาปิ และริลวละ รวมทั้งตริศิรัส และโอ้ผู้ยิ่งใหญ่ อสูรสุนทะและอุปสุนทะ ทั้งหมดนี้ก็ถูกสังหารด้วยอุบายเพียงอย่างเดียว
9.31.14
क्रियाभ्युपायैरिन्द्रेण त्रिदिवं भुज्यते विभो ।
क्रिया बलवती राजन्नान्यत्किंचिद्युधिष्ठिर ॥ ९.३१.१४ ॥
อินทร์ย่อมครองสวรรค์ด้วยยุทธศาสตร์และวิธีการ โอ้ผู้ยิ่งใหญ่ ยุทธศาสตร์นั้นทรงพลังยิ่ง โอ้พระราชายุธิษฐิระ ไม่มีสิ่งอื่นใดเลย
9.31.15
दैत्याश्च दानवाश्चैव राक्षसाः पार्थिवास्तथा ।
क्रियाभ्युपायैर्निहताः क्रियां तस्मात्समाचर ॥ ९.३१.१५ ॥
ไทตยะ ทานพ ยักษ์ และกษัตริย์ทั้งหลาย ถูกสังหารด้วยยุทธศาสตร์และวิธีการ เพราะฉะนั้น จงปฏิบัติตามยุทธศาสตร์เถิด
9.31.16
इत्युक्तो वासुदेवेन पाण्डवः संशितव्रतः ।
जलस्थं तं महाराज तव पुत्रं महाबलम्।
अभ्यभाषत कौन्तेयः प्रहसन्निव भारत ॥ ९.३१.१६ ॥
เมื่อพระวาสุเทพตรัสดังนี้แล้ว ปาณฑพผู้มั่นในคำปฏิญาณได้กล่าวกับบุตรของพระองค์ผู้มีกำลังมหาศาลซึ่งยืนอยู่ในน้ำ โอ้ท่านมหาราชภารตะ โอรสของกุนตีได้กล่าวกับเขาราวกับหัวเราะ
9.31.17
सुयोधन किमर्थोऽयमारम्भोऽप्सु कृतस्त्वया ।
सर्वं क्षत्रं घातयित्वा स्वकुलं च विशाम्पते ॥ ९.३१.१७ ॥
โอ้สุยโยธนะ ท่านได้ทำการนี้ในน้ำเพื่อจุดประสงค์ใด โอ้เจ้าแห่งประชาชน เมื่อท่านได้ทำให้กษัตริย์และตระกูลของท่านเองพินาศไปทั้งหมดแล้ว
9.31.18
जलाशयं प्रविष्टोऽद्य वाञ्छञ्जीवितमात्मनः ।
उत्तिष्ठ राजन्युध्यस्व सहास्माभिः सुयोधन ॥ ९.३१.१८ ॥
บัดนี้ท่านได้เข้าไปในแหล่งน้ำ โดยปรารถนาจะรักษาชีวิตของตนไว้ จงลุกขึ้นเถิด โอ้พระราชา จงสู้รบกับพวกเรา โอ้สุยโยธนะ
9.31.19
स ते दर्पो नरश्रेष्ठ स च मानः क्व ते गतः ।
यस्त्वं संस्तभ्य सलिलं भीतो राजन्व्यवस्थितः ॥ ९.३१.१९ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ความทะนงของท่านและเกียรติยศของท่านไปอยู่ที่ใดเสียแล้ว ท่านผู้ยืนอยู่ที่นี่อย่างหวาดกลัว โอ้พระราชา ท่านได้หยุดน้ำเอาไว้แล้ว
9.31.20
सर्वे त्वां शूर इत्येवं जना जल्पन्ति संसदि ।
व्यर्थं तद्भवतो मन्ये शौर्यं सलिलशायिनः ॥ ९.३१.२० ॥
ในที่ประชุม ประชาชนทั้งปวงเรียกท่านว่าวีรบุรุษ แต่ข้าพเจ้าคิดว่าความกล้าหาญของท่านที่นอนอยู่ในน้ำนั้นไร้ประโยชน์
9.31.21
उत्तिष्ठ राजन्युध्यस्व क्षत्रियोऽसि कुलोद्भवः ।
कौरवेयो विशेषेण कुलं जन्म च संस्मर ॥ ९.३१.२१ ॥
จงลุกขึ้นเถิด ข้าแต่พระราชา จงรบเถิด ท่านเป็นกษัตริย์เกิดในวงศ์ตระกูลอันสูงศักดิ์ ท่านเป็นเการพ โปรดระลึกถึงวงศ์ตระกูลและกำเนิดของท่านเป็นพิเศษ
9.31.22
स कथं कौरवे वंशे प्रशंसञ्जन्म चात्मनः ।
युद्वात्त्रस्ततरस्तोयं प्रविश्य प्रतितिष्ठसि ॥ ९.३१.२२ ॥
ท่านยืนอยู่ได้อย่างไร ยกย่องวงศ์เการพและกำเนิดของตนเอง ทั้งที่ได้ดำดิ่งลงในน้ำด้วยความหวาดกลัวการรบ
9.31.23
अयुद्धेन व्यवस्थानं नैष धर्मः सनातनः ॥ ९.३१.२३ ॥
การยืนหลบอยู่โดยไม่รบนั้น มิใช่ธรรมอันเป็นนิรันดร์นี้
9.31.24
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं रणे राजन्पलायनम् ।
कथं पारमगत्वा हि युद्धे त्वं वै जिजीविषुः ॥ ९.३१.२४ ॥
ข้าแต่พระราชา การหนีในสนามรบเป็นสิ่งที่คนชั้นต่ำปฏิบัติกัน และไม่นำไปสู่สวรรค์ ท่านผู้ปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ในการรบ ไฉนจึงจะทำได้เล่า โดยยังมิได้ไปถึงฝั่งอีกฟากหนึ่ง
9.31.25
इमान्निपतितान्दृष्ट्वा पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄंस्तथा ।
सम्बन्धिनो वयस्यांश्च मातुलान्बान्धवांस्तथा।
घातयित्वा कथं तात हदे तिष्ठति साम्प्रतम् ॥ ९.३१.२५ ॥
เห็นบุตร พี่น้อง บิดา ญาติ สหาย ลุง และพี่น้องของท่านล้มตายอยู่เช่นนี้แล้ว ข้าแต่ลูกรัก ท่านทำให้พวกเขาถูกฆ่า แล้วบัดนี้ยืนอยู่ในทะเลสาบได้อย่างไร
9.31.26
शूरमानी न शूरस्त्वं मृषा वदसि भारत ।
शूरोऽहमिति दुर्बुद्धे सर्वलोकस्य शृण्वतः ॥ ९.३१.२६ ॥
ท่านคิดว่าตนเป็นวีรบุรุษ แต่ท่านไม่ใช่วีรบุรุษ ข้าแต่ภารตะ ท่านพูดเท็จ ข้าแต่ผู้มีจิตชั่วร้าย ท่านพูดว่า ข้าเป็นวีรบุรุษ ขณะที่โลกทั้งมวลกำลังฟังอยู่
9.31.27
न हि शूराः पलायन्ते शत्रून्दृष्ट्वा कथञ्चन ।
ब्रूहि वा त्वं यया वृत्त्या शूर त्यजसि सङ्गरम् ॥ ९.३१.२७ ॥
วีรบุรุษย่อมไม่หนีเลยเมื่อเห็นศัตรู จงบอกข้าเถิด ข้าแต่วีรบุรุษ ท่านละทิ้งการรบด้วยการประพฤติเช่นใด
9.31.28
स त्वमुत्तिष्ठ युध्यस्व विहाय भयमात्मनः ।
घातयित्वा सर्वसैन्यं भ्रातॄंश्चैव सुयोधन ॥ ९.३१.२८ ॥
เพราะฉะนั้น จงลุกขึ้นเถิด ละทิ้งความกลัวของตนและรบเถิด ข้าแต่สุโยธน์ ท่านได้ทำให้กองทัพทั้งหมดและพี่น้องต้องถูกฆ่าแล้ว บัดนี้จงรบเถิด
9.31.29
नेदानीं जीविते बुद्धिः कार्या धर्मचिकीर्षया ।
क्षत्रधर्ममुपाश्रित्य त्वद्विधेन सुयोधन ॥ ९.३१.२९ ॥
บัดนี้ท่านไม่ควรตั้งใจในชีวิต ด้วยความปรารถนาจะทำธรรม ข้าแต่สุโยธน์ ผู้เช่นท่านควรยึดมั่นในหน้าที่ของกษัตริย์นักรบ
9.31.30
यत्तु कर्णमुपाश्रित्य शकुनिं चापि सौबलम् ।
दुःशासनं च मोहात्त्वमात्मानं नावबुद्धवान् ॥ ९.३१.३० ॥
ท่านพึ่งพากรรณะ พึ่งพาศกุนีบุตรของสุพละ และพึ่งพาทุห์ศาสนะ เพราะความหลงจึงมิได้รู้จักตนเอง
9.31.31
तत्पापं सुमहत्कृत्वा प्रतियुध्यस्व भारत ।
कथं हि त्वद्विधो मोहाद्रोचयेत पलायनम् ॥ ९.३१.३१ ॥
ข้าแต่ภารตะ เมื่อได้กระทำบาปอันใหญ่หลวงนั้นแล้ว จงสู้กลับเถิด ผู้เช่นท่านจะชอบใจการหนีได้อย่างไร เพราะความหลง
9.31.32
क्व ते तत्पौरुषं यातं क्व च मानः सुयोधन ।
क्व च विक्रान्तता याता क्व च विस्फूर्जितं महत् ॥ ९.३१.३२ ॥
ข้าแต่สุโยธน์ ความกล้าหาญของท่านหายไปไหนเสียแล้ว และความทะนงของท่านอยู่ที่ไหน ความเก่งกล้าของท่านหายไปไหน และการโอ้อวดอันยิ่งใหญ่ของท่านอยู่ที่ไหน
9.31.33
क्व ते कृतास्त्रता याता किं नु शेषे जलाशये ।
स त्वमुत्तिष्ठ युध्यस्व क्षत्रधर्मेण भारत ॥ ९.३१.३३ ॥
ความชำนาญในอาวุธของท่านหายไปไหน ไฉนท่านจึงนอนอยู่ในสระน้ำเล่า ท่านคือวีรบุรุษคนเดิมนั่นเอง ข้าแต่ภารตะ จงลุกขึ้นและรบด้วยหน้าที่ของกษัตริย์นักรบเถิด
9.31.34
अस्मांस्तु वा पराजित्य प्रशाधि पृथिवीमिमाम् ।
अथवा निहतोस्माभिर्भूमौ स्वप्स्यसि भारत ॥ ९.३१.३४ ॥
ไม่ว่าท่านจะเอาชนะพวกเราแล้วปกครองแผ่นดินนี้ หรือถูกพวกเราฆ่าแล้วนอนอยู่บนพื้นดิน ข้าแต่ภารตะ
9.31.35
एष ते परमो धर्मः सृष्टो धात्रा महात्मना ।
तं कुरुष्व यथातथ्यं पौरुषे स्व व्यवस्थितः ॥ ९.३१.३५ ॥
นี่คือหน้าที่สูงสุดของท่าน ที่พระผู้สร้างผู้ยิ่งใหญ่ได้กำหนดไว้ จงปฏิบัติให้ถูกต้องตามความเป็นจริง ตั้งมั่นอยู่ในความกล้าหาญของตนเถิด
9.31.36
एवमुक्तो महाराज धर्मपुत्रेण धीमता ।
सलिलस्थस्तव सुत इदं वचनमब्रवीत् ॥ ९.३१.३६ ॥
ข้าแต่พระมหาราชา เมื่อถูกพระโอรสแห่งธรรมผู้มีปัญญากล่าวเช่นนั้น โอรสของพระองค์ผู้ยืนอยู่ในน้ำ ได้กล่าวถ้อยคำนี้
9.31.37
नैतच्चित्रं महाराज यद्भीः प्राणिनमाविशेत् ।
न च प्राणभयाद्भीतो व्यपयातोऽस्मि भारत ॥ ९.३१.३७ ॥
ข้าแต่พระมหาราชา ไม่น่าแปลกใจที่ความกลัวจะเข้าครอบงำสัตว์มีชีวิต และข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภารตะ ข้าพเจ้ามิได้หลบหนีด้วยความกลัวต่อชีวิต
9.31.38
अरथश्चानिषङ्गी च निहतः पार्ष्णिसारथिः ।
एकश्चाप्यगणः सङ्ख्ये प्रत्याश्वासमरोचयम् ॥ ९.३१.३८ ॥
รถศึกของข้าพเจ้าหายไปแล้ว ศรที่บรรจุในแล่งก็สูญหาย นายสารถีท้ายรถถูกฆ่าแล้ว และข้าพเจ้าอยู่ตามลำพังในสนามรบโดยไม่มีผู้ติดตาม ข้าพเจ้าจึงปรารถนาจะฟื้นคืนความมั่นใจ
9.31.39
न प्राणहेतोर्न भयाश्च विषादाद्विशाम्पते ।
इदमम्भः प्रविष्टोऽस्मि श्रमात्त्विदमनुष्ठितम् ॥ ९.३१.३९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ข้าพเจ้ามิได้ลงมาในน้ำนี้เพื่อชีวิตของตน มิใช่เพราะความกลัว มิใช่เพราะความท้อแท้ แต่เป็นเพราะความอ่อนล้า จึงได้กระทำเช่นนี้
9.31.40
त्वं चाश्वसिहि कौन्तेय ये चाप्यनुगतास्तव ।
अहमुत्थाय वः सर्वान्प्रतियोत्स्यामि संयुगे ॥ ९.३१.४० ॥
ข้าแต่โอรสแห่งกุนตี จงมีใจมั่นคงเถิด ทั้งท่านและผู้ที่ติดตามท่านทั้งหมด ข้าพเจ้าจะลุกขึ้นและสู้กับพวกท่านทั้งหมดในการสงคราม
9.31.41
आश्वस्ता एव सर्वे स्म चिरं त्वां मृगयामहे ।
तदिदानीं समुत्तिष्ठ युध्यस्वेह सुयोधन ॥ ९.३१.४१ ॥
พวกเราทุกคนได้รับการปลอบประโลมแล้ว และได้ค้นหาท่านมาเป็นเวลานาน ฉะนั้นบัดนี้จงลุกขึ้นและต่อสู้ที่นี่ ข้าแต่สุยोธนะ
9.31.42
हत्वा वा समरे पार्थान्स्फीतं राज्यमवाप्नुहि ।
निहतो वा रणेऽस्माभिर्वीरलोकमवाप्स्यसि ॥ ९.३१.४२ ॥
ท่านจะฆ่าบุตรของปฤถาในสงครามแล้วได้รับราชอาณาจักรอันรุ่งเรือง หรือถูกพวกเราฆ่าในสนามรบแล้วไปถึงโลกของวีรบุรุษ
9.31.43
यदर्थं राज्यमिच्छामि कुरूणां कुरुनन्दन ।
त इमे निहताः सर्वे भ्रातरो मे जनेश्वर ॥ ९.३१.४३ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นที่รื่นรมย์ของกุรุ ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ราชอาณาจักรของกุรุที่ข้าปรารถนาเพื่อประโยชน์ของมันนั้น บัดนี้พี่น้องทั้งหมดของข้าเหล่านี้ได้ถูกฆ่าแล้ว
9.31.44
क्षीणरत्नां च पृथिवीं हतक्षत्रियपुङ्गवाम् ।
न ह्युत्सहाम्यहं भोक्तुं विधवामिव योषितम् ॥ ९.३१.४४ ॥
แผ่นดินที่ถูกปลดเพชรนิลจินดาและมีนักรบชั้นยอดถูกฆ่าไปแล้ว ข้าไม่อาจยินดีที่จะเสวยแผ่นดินนี้ได้จริงๆ เหมือนดั่งสตรีหม้าย
9.31.45
अद्यापि त्वहमाशंसे त्वां विजेतुं युधिष्ठिर ।
भङ्क्त्वा पाञ्चालपाण्डूनामुत्साहं भरतर्षभ ॥ ९.३१.४५ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ ผู้เป็นวัวจ่าฝูงของภรตะ แม้บัดนี้ข้ายังหวังจะพิชิตท่าน หลังจากทำลายกำลังใจของปาญจาลและปาณฑพแล้ว
9.31.46
न त्विदानीमहं मन्ये कार्यं युद्धेन कर्हिचित् ।
द्रोणे कर्णे च संशान्ते निहते च पितामहे ॥ ९.३१.४६ ॥
แต่บัดนี้ข้าไม่คิดว่ากิจใดจะสำเร็จได้ด้วยสงครามอีกเลย เพราะโทรณะและกรรณะสงบลงแล้ว และปู่ได้ถูกฆ่าแล้ว
9.31.47
अस्त्विदानीमियं राजन्केवला पृथिवी तव ।
असहायो हि को राजा राज्यमिच्छेत्प्रशासितुम् ॥ ९.३१.४७ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอให้แผ่นดินนี้จงเป็นของท่านแต่ผู้เดียวเถิด เพราะกษัตริย์ผู้ไร้พันธมิตรคนใดเล่าจะปรารถนาปกครองราชอาณาจักร
9.31.48
सुहृदस्तादृशान्हत्वा पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄनपि ।
भवद्भिश्च हृते राज्ये को नु जीवेत मादृशः ॥ ९.३१.४८ ॥
เมื่อฆ่ามิตรสหายเช่นนั้น บุตร พี่น้อง และบิดาแล้ว และราชอาณาจักรถูกท่านแย่งชิงไปแล้ว ใครเล่า เช่นข้า จะปรารถนามีชีวิตอยู่
9.31.49
अहं वनं गमिष्यामि ह्यजिनैः प्रतिवासितः ।
रतिर्हि नास्ति मे राज्ये हतपक्षस्य भारत ॥ ९.३१.४९ ॥
ข้าจะไปยังป่า นุ่งห่มหนังเนื้อทราย ข้าแต่ภรตะ เพราะข้าไม่มีความยินดีในราชอาณาจักรอีกแล้ว ข้าผู้มีปีกถูกทำลายแล้ว
9.31.50
हतबान्धवभूयिष्ठा हताश्वा हतकुञ्जरा ।
एषा ते पृथिवी राजन्भुङ्क्षैनां विगतज्वरः ॥ ९.३१.५० ॥
แผ่นดินนี้ ข้าแต่พระราชา เต็มไปด้วยญาติที่ถูกฆ่า ม้าที่ถูกฆ่า และช้างที่ถูกฆ่า บัดนี้ท่านจงเสวยแผ่นดินนี้เถิด โดยปราศจากความกระวนกระวายใจ
9.31.51
वनमेव गमिष्यामि वसानो मृगचर्मणी ।
न हि मे निर्जनस्यास्ति जीवितेऽद्य स्पृहा विभो ॥ ९.३१.५१ ॥
ข้าจะไปยังป่านั่นเอง นุ่งห่มหนังเนื้อทรายสองผืน ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ เพราะผู้ที่ไม่มีผู้คนเหลืออยู่อย่างข้า บัดนี้ไม่มีความปรารถนาในการมีชีวิตอยู่อีกแล้ว
9.31.52
गच्छ त्वं भुङ्क्ष राजेन्द्र पृथिवीं निहतेश्वराम् ।
हतयोधां नष्टरत्नां शीर्णक्षत्रां यथासुखम् ॥ ९.३१.५२ ॥
จงไปเถิด ข้าแต่จอมราชา และจงเสวยแผ่นดินนี้ตามสบาย แผ่นดินที่ผู้เป็นใหญ่ถูกฆ่าแล้ว นักรบถูกฆ่าแล้ว เพชรนิลจินดาสูญหายแล้ว และวรรณะกษัตริย์แตกสลายแล้ว
9.31.53
दुर्योधनं तव सुतं सलिलस्थं महायशाः ।
श्रुत्वा तु करुणं वाक्यमभाषत युधिष्ठिरः ॥ ९.३१.५३ ॥
เมื่อยุธิษฐิระผู้มีชื่อเสียงอันยิ่งใหญ่ได้ยินถ้อยคำอันน่าสงสารของทุรโยธน์ บุตรของท่าน ผู้นอนอยู่ในน้ำ ท่านจึงกล่าวขึ้น
9.31.54
आर्तप्रलापान्मा तात सलिलस्थः प्रभाषथाः ।
नैतन्मनसि मे राजन्वाशितं शकुनेरिव ॥ ९.३१.५४ ॥
ข้าแต่ลูกรัก อย่าพร่ำคร่ำครวญด้วยความทุกข์เช่นนั้นเลย ท่านซึ่งนอนอยู่ในน้ำ ข้าแต่พระราชา ถ้อยคำนี้ไม่ได้ติดอยู่ในใจของข้า ดุจเสียงร้องของนกฉะนั้น
9.31.55
यदि वापि समर्थः स्यास्त्वं दानाय सुयोधन ।
नाहमिच्छेयमवनिं त्वया दत्तां प्रशासितुम् ॥ ९.३१.५५ ॥
ทุรโยธน์ ถ้าแม้ท่านจะสามารถให้ได้ ข้าก็ไม่ปรารถนาจะปกครองแผ่นดินนี้ที่ท่านให้มา
9.31.56
अधर्मेण न गृह्णीयां त्वया दत्तां महीमिमाम् ।
न हि धर्मः स्मृतो राजन्क्षत्रियस्य प्रतिग्रहः ॥ ९.३१.५६ ॥
ข้าจะไม่รับแผ่นดินนี้ที่ท่านให้มาโดยอธรรม ข้าแต่พระราชา เพราะการรับของให้มิได้ถูกถือว่าเป็นธรรมของกษัตริย์
9.31.57
त्वया दत्तां न चेच्छेयं पृथिवीमखिलामहम् ।
त्वां तु युद्धे विनिर्जित्य भोक्ताऽस्मि वसुधामिमाम् ॥ ९.३१.५७ ॥
ข้าจะไม่ปรารถนาแผ่นดินทั้งหมดที่ท่านให้มา แต่หลังจากชนะท่านในสงครามแล้ว ข้าจะเสวยแผ่นดินนี้
9.31.58
अनीश्वरश्च पृथिवीं कथं त्वं दातुमिच्छसि ।
त्वयेयं पृथिवी राजन्किं न दत्ता तदैव हि ॥ ९.३१.५८ ॥
และท่านไร้อำนาจเหนือแผ่นดิน แล้วท่านจะปรารถนาให้แผ่นดินได้อย่างไร ข้าแต่พระราชา เมื่อครั้งนั้น ทำไมท่านจึงไม่ให้แผ่นดินนี้ไปเสียตั้งแต่ตอนนั้นเล่า
9.31.59
धर्मतो याचमानानां प्रशमार्थं कुलस्य नः ।
वार्ष्णेयं प्रथमं राजन्प्रत्याख्याय महाबालम् ॥ ९.३१.५९ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อพวกเราผู้ขอโดยชอบธรรมเพื่อความสงบของวงศ์ตระกูลของเรา ท่านได้ปฏิเสธวาร์ษเณยะ (กฤษณะ) ผู้มีแขนอันทรงพลังก่อนเป็นอันดับแรก
9.31.60
किमिदानीं ददासि त्वं को हि ते जित्तविभ्रमः ।
अभियुक्तस्तु को राजा दातुमिच्छेद्धि मेदिनीं ॥ ९.३१.६० ॥
บัดนี้ท่านจะให้อะไร ใครเล่าทำให้ท่านหลงผิดคิดว่าได้ชัยชนะ พระราชาองค์ใดเล่าเมื่อถูกโจมตี จะปรารถนาให้แผ่นดิน
9.31.61
न त्वमद्य महीं दातुमीशः कौरवनन्दन ।
आच्छेत्तुं वा बलाद्राजन्स कथं दातुमिच्छसि ॥ ९.३१.६१ ॥
กุรุนันทน์ บัดนี้ท่านไม่มีอำนาจจะให้แผ่นดิน และไม่มีอำนาจจะแย่งเอาด้วยกำลัง ข้าแต่พระราชา แล้วท่านจะให้มันได้อย่างไร
9.31.62
मां तु निर्जित्य सङ्ग्रामे पालयेमां वसुन्धराम् ।
सूच्यग्रेणापि यद्भूमेरपि भिद्येत भारत ॥ ९.३१.६२ ॥
ผู้ใดเอาชนะข้าในการรบได้ ผู้นั้นจงปกครองแผ่นดินนี้เถิด ข้าแต่ภารตะ แม้เพียงปลายเข็มแทงได้ของแผ่นดิน ข้าก็จะไม่ให้
9.31.63
तन्मात्रमपि तन्मह्यं न ददाति पुरा भवान् ।
स कथं पृथिवीमेतां प्रददासि विशाम्पते ॥ ९.३१.६३ ॥
แม้เท่านั้นท่านยังไม่เคยให้แก่ข้าเมื่อก่อน ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน แล้วบัดนี้ท่านจะให้แผ่นดินทั้งผืนนี้ได้อย่างไร
9.31.64
सूच्यग्रं नात्यजः पूर्वं स कथं त्यजसि क्षितिम् ॥ ९.३१.६४ ॥
เมื่อก่อนท่านไม่เคยยอมสละแม้เพียงปลายเข็มของแผ่นดิน บัดนี้ท่านจะสละแผ่นดินนี้ได้อย่างไร
9.31.65
एवमैश्वर्यमासाद्य प्रशास्य पृथिवीमिमाम् ।
को हि मूढो व्यवस्येत शत्रोर्दातुं वसुन्धराम् ॥ ९.३१.६५ ॥
เมื่อได้อำนาจปกครองเช่นนี้แล้ว และปกครองแผ่นดินนี้มาแล้ว มีคนโง่คนใดเล่าจะตัดสินใจให้แผ่นดินนี้แก่ศัตรู
9.31.66
त्वं तु केवलमौर्ख्येण विमूढो नावबुध्यसे ।
पृथिवीं दातुकामोऽपि जीवंस्त्वं नैव मोक्ष्यसे ॥ ९.३१.६६ ॥
แต่ท่านเพียงเพราะความโง่เขลาล้วน ๆ จึงหลงผิด ไม่เข้าใจ แม้ปรารถนาจะให้แผ่นดิน ตราบใดที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ ท่านก็จะไม่พ้นไปได้
9.31.67
अस्मान्वा त्वं पराजित्य प्रशाधि पृथिवीमिमाम् ।
अथवा निहतोऽस्माभिर्व्रज लोकाननुत्तमान् ॥ ९.३१.६७ ॥
ท่านจงเอาชนะพวกเราแล้วปกครองแผ่นดินนี้เถิด หรือไม่ก็จงถูกพวกเราสังหาร แล้วไปสู่โลกอันสูงสุดเถิด
9.31.68
आवयोर्जीवतो राजन्मयि च त्वयि च ध्रुवम् ।
संशयः सर्वभूतानां विजये नौ भविष्यति ॥ ९.३१.६८ ॥
ข้าแต่พระราชา ตราบใดที่เรายังมีชีวิตอยู่ ทั้งข้าและท่าน ความสงสัยในหมู่สรรพสัตว์เกี่ยวกับชัยชนะของเราสองคนย่อมเกิดขึ้นแน่นอน
9.31.69
जीवितं त्वयि दुष्प्रापं मयि यत्परिवर्तते ।
जीवयेयमहं कामं न तु त्वं जीवितुं क्षमः ॥ ९.३१.६९ ॥
ชีวิตในตัวท่านได้มาได้ยาก ส่วนชีวิตที่อยู่ในตัวข้านั้นอยู่ในอำนาจของข้า ข้าสามารถให้ผู้ที่ข้าปรารถนามีชีวิตอยู่ได้ แต่ท่านไม่สามารถมีชีวิตอยู่ได้
9.31.70
दहने हि कृतो यत्नस्त्वयाऽस्मासु विशेषतः ।
आशीविषैर्विषैश्चापि जले जापि प्रवेशनैः।
त्वया विनिकृता राजन्राज्यस्य हरणेन च ॥ ९.३१.७० ॥
ท่านพยายามจะเผาพวกเราในไฟ โดยเฉพาะ ท่านยังพยายามให้งูพิษและยาพิษ และแม้แต่ให้จมน้ำ ข้าแต่พระราชา ท่านได้ทำร้ายพวกเราด้วยการยึดราชอาณาจักรไป
9.31.71
अप्रियाणां च वचनैर्द्रौपद्याः कर्षणेन च ।
एतस्मात्कारणात्पाप जीवितं न विद्यते ॥ ९.३१.७१ ॥
ด้วยถ้อยคำอันไม่น่าพอใจ และด้วยการลากเทราปที ดูก่อนคนบาป เพราะเหตุนี้ ชีวิตของท่านจึงไม่ควรดำรงอยู่
9.31.72
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ युध्यस्व युद्धे श्रेयो भविष्यति ॥ ९.३१.७२ ॥
จงลุกขึ้น ลุกขึ้นเถิด จงต่อสู้ ในการรบจะเกิดความดีแก่ท่าน
9.31.73
एवं तु विविधा वाचो जययुक्ताः पुनःपुनः ।
कीर्तयन्ति स्म ते वीरास्तत्रतत्र जनाधिप ॥ ९.३१.७३ ॥
ดังนี้ บรรดาวีรบุรุษเหล่านั้นได้ประกาศถ้อยคำต่าง ๆ พร้อมเสียงโห่ร้องแห่งชัยชนะซ้ำแล้วซ้ำเล่า ตรงนั้นตรงนี้ ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์