મહાભારત · અધ્યાય 9.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.35.1
पूर्वमेव यदा रामस्तस्मिन्युद्ध उपस्थिते ।
आमन्त्र्य केशवं यातो वृष्णिभिः सहितः प्रभुः ॥ ९.३५.१ ॥
યુદ્ધ નજીક આવ્યું ત્યારે, કેશવ પાસેથી વિદાય લઈ, વૃષ્ણિઓ સાથે પ્રભુ રામ પહેલેથી જ ચાલ્યા ગયા.
9.35.2
साहाय्यं धार्तराष्ट्रस्य न च कर्ताऽस्मि केशव ।
न चैव पाण्डुपुत्राणां गमिष्यामि यथागतम् ॥ ९.३५.२ ॥
"હે કેશવ, હું ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને સહાય નહીં કરું, અને પાંડુપુત્રોને પણ નહીં; જેમ આવ્યો હતો તેમ જ પાછો જઈશ."
9.35.3
एवमुक्त्वा तदा रामो यातः शत्रुनिबर्हणः ।
तस्य चागमनं भूयो ब्रह्मञ्शं सितुमर्हसि ॥ ९.३५.३ ॥
આમ કહીને શત્રુઓનો સંહાર કરનાર રામ ત્યારે ચાલ્યા ગયા. હે બ્રહ્મન્, તેમના ફરી આવવાનું વર્ણન કરવું તમારે યોગ્ય છે.
9.35.4
आख्याहि मे विस्तरशः कथं राम उपस्थितः ।
कथं च दृष्टवान्युद्धं कुशलो ह्यसि सत्तम ॥ ९.३५.४ ॥
રામ કેવી રીતે ઉપસ્થિત થયા અને તેમણે યુદ્ધ કેવી રીતે જોયું, તે મને વિસ્તારથી કહો; હે સત્તમ, તમે તેમાં કુશળ છો.
9.35.5
उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
प्रेषितो धृतराष्ट्रस्य समीपं मधुसूदनः ॥ ९.३५.५ ॥
મહાત્મા પાંડવો ઉપપ્લાવ્યમાં છાવણી નાખીને રહ્યા ત્યારે, મધુસૂદન (કૃષ્ણ) ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે મોકલાયા.
9.35.6
शमं प्रति महाबाहो हितार्थं सर्वदेहिनाम् ।
स गत्वा हास्तिनपुरं धृतराष्ट्रं समेत्य च। ॥ ९.३५.६ ॥
હે મહાબાહો, સર્વ પ્રાણીઓના હિત માટે શાંતિ તરફ પ્રયત્ન કરતાં તેઓ હસ્તિનાપુર જઈ ધૃતરાષ્ટ્રને મળ્યા.
9.35.7
उक्तवान्वचनं पथ्यं हितं चैव विशेषतः ॥ ९.३५.७ ॥
તેમણે હિતકારી, ખાસ કરીને લાભદાયી વચનો કહ્યાં.
9.35.8
न च तत्कृतवान्राजा यथाऽख्यातं हि तत्पुरा ॥ ९.३५.८ ॥
પહેલાં કહ્યા પ્રમાણે રાજાએ તે કર્યું નહીં.
9.35.9
अनवाप्य शमं तत्र कृष्णः पुरुषसत्तमः ।
आगच्छत महाबाहुरुपप्लाव्यं जनाधिप ॥ ९.३५.९ ॥
ત્યાં શાંતિ મેળવ્યા વિના, પુરુષોત્તમ મહાબાહુ કૃષ્ણ પાછા આવ્યા, હે જનાધિપ.
9.35.10
ततः प्रत्यागतः कृष्णो धार्तराष्ट्रविसर्जितः ।
आजगाम नरव्याघ्रः पाण्डवानामनीकिनीम्।
यथोक्तं च यथावृत्तं गत्वा पाण्डवमब्रवीत् ॥ ९.३५.१० ॥
પછી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ વિદાય આપેલા કૃષ્ણ પાછા ફર્યા. નરવ્યાઘ્ર પાંડવોની સેના પાસે આવ્યા અને જેમ કહ્યું હતું અને જેમ બન્યું હતું તેમ પાંડવને જઈને કહ્યું.
9.35.11
न कुर्वन्ति वचो मह्यं कुरवः कालनोदिताः ।
निर्गच्छध्व पाण्डवेयाः पुष्येण सहिता मया ॥ ९.३५.११ ॥
કાળથી પ્રેરાયેલા કુરુઓ મારું વચન માનતા નથી. હે પાંડવો, પુષ્ય સહિત મારી સાથે નીકળો.
9.35.12
ततो विभज्यमानेषु बलेषु बलिनां वरः ।
प्रोवाच भ्रातरं कृष्णं रौहिणेयो महामनाः ॥ ९.३५.१२ ॥
પછી સેનાઓ વહેંચાતી હતી ત્યારે, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, રોહિણીપુત્ર, મહામનસ્વી બલરામે પોતાના ભાઈ કૃષ્ણને કહ્યું.
9.35.13
तेषामपि महाबाहो साहाय्यं मधुसूदन ।
क्रियतामिति तत्कृष्णो नास्य चक्रे वचस्तदा ॥ ९.३५.१३ ॥
હે મહાબાહો મધુસૂદન, તે બંનેને સહાય કરવામાં આવે એમ કહેવાયું; પણ ત્યારે કૃષ્ણે તેનું વચન માન્યું નહીં.
9.35.14
ततो मन्युपरीतात्मा जगाम यदुनन्दनः ।
तीर्थयात्रां हलधरः सरस्वत्यां महायशाः।
मैत्रनक्षत्रयोगे स्म सहितः सर्वयादवैः ॥ ९.३५.१४ ॥
ત્યારે ક્રોધથી ભરેલા મનવાળા યદુનંદન, મહાયશસ્વી હલધર બલરામ બધા યાદવો સાથે મૈત્ર નક્ષત્રના યોગમાં સરસ્વતી નદી પર તીર્થયાત્રાએ ગયા.
9.35.15
आश्रयामास भोजस्तु दुर्योधनमरिन्दमः ।
युयुधानेन सहितो वासुदेवस्तु पाण्डवान् ॥ ९.३५.१५ ॥
શત્રુઓનું દમન કરનાર ભોજે દુર્યોધનનો આશ્રય લીધો; અને વાસુદેવે યુયુધાન સાથે પાંડવોનો આશ્રય લીધો.
9.35.16
रौहिणेये गते शूरे पुष्येण मधुसूदनः ।
पाण्डवेयान्पुरस्कृत्य ययावभिमुखः कूरून् ॥ ९.३५.१६ ॥
શૂર રૌહિણેય (બલરામ) ગયા પછી, પુષ્ય નક્ષત્રમાં મધુસૂદને પાંડવોને આગળ રાખીને કુરુઓ તરફ મુખ કરી પ્રયાણ કર્યું.
9.35.17
गच्छन्नेव पथिस्थस्तु रामः प्रेष्यानुवाच ह ।
सम्भारांस्तीर्थयात्रायां सर्वोपकरणानि च ॥ ९.३५.१७ ॥
માર્ગમાં ચાલતાં જ ઊભા રહી રામે પોતાના સેવકોને કહ્યું — તીર્થયાત્રા માટેની સામગ્રી અને બધાં ઉપકરણો લઈ આવો.
9.35.18
आनयध्वं द्वारकाया अग्नीन्वै याजकांस्तथा ।
सुवर्णरजनं चैव धैनूर्वासांसि वाजिनः ॥ ९.३५.१८ ॥
દ્વારકાથી અગ્નિઓ, યાજકો, સોનેરી રંગની હળદર, ગાયો, વસ્ત્રો અને ઘોડા લઈ આવો.
9.35.19
कुञ्जरांश्च रथांश्चैव खरोष्ट्रं वाहनानि च ।
क्षिप्रमानीयतां सर्वं तीर्थहेतोः परिच्छदम् ॥ ९.३५.१९ ॥
હાથીઓ, રથો, ગધેડાઓ, ઊંટો અને બીજાં વાહનો, બધી સામગ્રી સહિત, તીર્થયાત્રા માટે ઝડપથી લાવવામાં આવે.
9.35.20
प्रतिस्रोतः सरस्वत्या गच्छध्वं शीघ्रगामिनः ।
ऋत्विजश्चानयध्वं वै शतशश्च द्विजर्षभान् ॥ ९.३५.२० ॥
ઝડપથી જનારા દૂતો, સરસ્વતીના પ્રતિસ્રોત તરફ જાઓ; સેંકડો ઋત્વિજો અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને અવશ્ય લાવો.
9.35.21
एवं सन्दिश्य तु प्रेष्यान्बलदेवो महाबलः ।
तीर्थयात्रां ययौ राजन्कुरूणां वैशसे तदा ॥ ९.३५.२१ ॥
હે રાજન, મહાબળવાન બલરામે દૂતોને આ રીતે આદેશ આપી, કુરુઓના વિનાશના સમયે તીર્થયાત્રા માટે પ્રસ્થાન કર્યું.
9.35.22
सरस्वत्याः प्रतिस्रोतः समुद्रादभिजग्मिवान ।
रामो यदूत्तमः श्रीमांस्तीर्थयात्रामनुस्मरन् ॥ ९.३५.२२ ॥
યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ, તેજસ્વી રામ તીર્થયાત્રાનું સ્મરણ કરતા સમુદ્રથી સરસ્વતીના પ્રતિસ્રોત તરફ આવ્યા.
9.35.23
ऋत्विग्भिश्च सुहृद्भिश्च यथाऽन्यैर्द्विजसत्तमैः ।
रथैर्गजैस्तथाऽश्वैश्च प्रेष्यैश्च भरतर्षभ।
गोखरोष्ट्रप्रयुक्तैश्च यानैश्च बहुभिर्वृतः ॥ ९.३५.२३ ॥
હે ભરતર્ષભ, ઋત્વિજો, મિત્રો, બીજા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, રથો, હાથીઓ, ઘોડાઓ, સેવકો તથા ગાય, ગધેડા અને ઊંટ જોડેલાં અનેક વાહનોથી ઘેરાયેલા.
9.35.24
श्रान्तानां क्लान्तबपुषां शिशूनां विपुलायुषाम् ।
देशेदेशे तु देयानि दानानि विविधानि च ॥ ९.३५.२४ ॥
થાકેલાઓને, શરીરે કૃશ થયેલાઓને અને દીર્ઘાયુ બાળકોને દરેક દેશમાં વિવિધ દાન આપવાં જોઈએ.
9.35.25
अर्चायै चार्थिनां राजन्क्लृप्तानि बहुशस्तथा ।
तानि यानीह देशेषु प्रतीक्षन्ति स्म भारत ॥ ९.३५.२५ ॥
હે રાજન્, યાચકોના સત્કાર માટે પણ અનેક પ્રકારની વસ્તુઓ તૈયાર રાખેલી હતી. હે ભારત, આ દેશોમાં તે રાહ જોતી હતી.
9.35.26
बुभुक्षितानामर्थाय क्लृप्तमन्नं समन्ततः ॥ ९.३५.२६ ॥
ભૂખ્યાઓ માટે ચારેબાજુ ભોજન તૈયાર રાખેલું હતું.
9.35.27
योयो यत्र द्विजो भोज्यं भोक्तुं कामयते तदा ।
तस्यतस्य तु तत्रैवमुपजह्रुस्तदा नृष ॥ ९.३५.२७ ॥
જે જે દ્વિજ જ્યાં જ્યારે ભોજન કરવા ઇચ્છતો, તેના માટે ત્યાં જ તેવી રીતે ભોજન લાવીને રાખવામાં આવતું. હે નૃપ, ત્યારે એ જ રીતે કરવામાં આવ્યું.
9.35.28
तत्रतत्र स्थिता राजन्रौहिणेयस्य शासनात् ।
भक्ष्यपेयस्य कुर्वन्ति राशींस्तत्र समन्ततः ॥ ९.३५.२८ ॥
હે રાજન્, રોહિણીપુત્ર (બલરામ)ની આજ્ઞાથી ત્યાં ત્યાં ઊભેલા લોકો ચારેબાજુ ખાદ્ય અને પેય પદાર્થોના ઢગલા કરે છે.
9.35.29
वासांसि च महार्हाणि पर्यङ्कास्तरणानि च ।
पूजार्थं तत्र क्लृप्तानि विप्राणां सुखमिच्छताम् ॥ ९.३५.२९ ॥
ત્યાં સુખ ઇચ્છતા બ્રાહ્મણોના સત્કાર માટે મૂલ્યવાન વસ્ત્રો અને પલંગના બિછાના પણ તૈયાર રાખેલાં હતાં.
9.35.30
यत्र यः स्वपते विप्रो यो वा जागर्ति भारत ।
तत्रतत्रैव सर्वस्य क्लृप्तं सर्वमपश्यत ॥ ९.३५.३० ॥
હે ભારત, જ્યાં જે બ્રાહ્મણ સૂતો હોય કે જાગતો હોય, ત્યાં સૌના માટે બધું તૈયાર જોવા મળ્યું.
9.35.31
यथासुखं जनः सर्वो याति तिष्ठति वै तदा ।
यातुकामस्य यानानि पानानि तृषितस्य च ॥ ९.३५.३१ ॥
ત્યારે સર્વ લોકો સુખપૂર્વક જતા અને રહેતા. જવાની ઇચ્છાવાળાને વાહનો અને તરસ્યાને પેય મળતાં.
9.35.32
बुभुक्षितस्य चान्नानि स्वादूनि भरतर्षभ ।
उपजह्रुर्नरास्तत्र वस्त्राण्याभरणानि च ॥ ९.३५.३२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં ભૂખ્યાને સ્વાદિષ્ટ અન્ન મળતું. લોકો ત્યાં વસ્ત્રો અને આભૂષણો લાવીને આપતા.
9.35.33
स पन्थाः प्रबभौ राजन्सर्वस्यैव सुखावहः ।
स्वर्गोपमस्तदा वीर नराणां तत्र गच्छताम् ॥ ९.३५.३३ ॥
હે રાજન, તે માર્ગ સૌને સુખ આપતો ચમકી ઊઠ્યો. હે વીર, ત્યારે ત્યાં જતા માણસો માટે તે સ્વર્ગ સમાન હતો.
9.35.34
नित्यप्रमुदितोपेतः स्वादुभक्ष्यो जलान्वितः ।
विपण्यापणपण्यानं नानाजनशतैर्वृतः।
नानाद्रुमलतोपेतो नानारत्नविभूषितः ॥ ९.३५.३४ ॥
તે માર્ગ હંમેશાં આનંદથી ભરેલો, સ્વાદિષ્ટ ખોરાક અને પાણીથી યુક્ત હતો. દુકાનો અને હાટના માલથી ભરેલો, સેંકડો પ્રકારના લોકોથી ઘેરાયેલો, અનેક વૃક્ષો અને વેલાઓથી યુક્ત અને અનેક રત્નોથી શોભિત હતો.
9.35.35
ततो महात्मा नियतो मनस्विनां ।
पुण्येषु तीर्थेषु वसूनि राजन्।
ददौ द्विजेभ्यः क्रतुदक्षिणाश्च ।
यदुप्रवीरो हलभृत्प्रतीतः ॥ ९.३५.३५ ॥
પછી મહાત્મા, સંયમી, મનસ્વી, યાદવવીરોમાં શ્રેષ્ઠ હલધર બલરામે પ્રસન્ન થઈને, હે રાજન, પુણ્ય તીર્થોમાં બ્રાહ્મણોને ધન અને યજ્ઞદક્ષિણા આપી.
9.35.36
दोग्ध्रीश्च धेनूश्च सहस्रशो वै ।
सुवाससः काञ्चनबद्धशृङ्गीः।
हयांश्च नानाविधदेशजातान् ।
यानानि दासांश्च शुभान्द्विजेभ्यः ॥ ९.३५.३६ ॥
હજારો દૂધ આપતી ગાયો, જેમની શિંગડાં સોનાથી મઢેલાં હતાં અને જે સુંદર વસ્ત્રોથી શોભતી હતી, અનેક દેશોમાં જન્મેલા ઘોડા, વાહનો અને ઉત્તમ દાસો બ્રાહ્મણોને આપ્યા.
9.35.37
रत्नानि मुक्तामणिविद्रुमं चा… ।
प्यग्र्यं सुवर्णं रजतं सुशुन्द्वम्।
अयस्मयं ताम्रमयं च भाण्डं ।
ददौ द्विजातिप्रवरेषु रामः ॥ ९.३५.३७ ॥
રત્નો, મોતી, મણિ અને પરવાળા… તથા ઉત્તમ સોનું, ચાંદી, સુશુન્દ્વ (એક ધાતુ), લોખંડ અને તાંબાના પાત્રો રામે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠજનોને આપ્યાં.
9.35.38
एवं स वित्तं प्रददौ महात्मा ।
सरस्वतीतीर्थगतेषु भूरि।
ययौ क्रमेणाप्रतिमप्रभाव… ।
स्ततः कुरुक्षेत्रमुदारवृत्तः ॥ ९.३५.३८ ॥
આ રીતે તે મહાત્માએ સરસ્વતી તીર્થોમાં ગયેલાઓને પુષ્કળ ધન આપ્યું. પછી અપ્રતિમ પ્રભાવવાળા, ઉદાર આચારવાળા તેઓ કુરુક્ષેત્ર ગયા.
9.35.39
सारस्वतानां तीर्थानां गुणोत्पत्तिं वदस्व मे ।
फलं च द्विपदां श्रेष्ठ कर्म निर्वृत्तिमेव च ॥ ९.३५.३९ ॥
હે દ્વિપદોમાં શ્રેષ્ઠ! સારસ્વત તીર્થોની ગુણોત્પત્તિ, તેમનું ફળ અને કર્મસિદ્ધિ મને કહો.
9.35.40
यथाक्रमेण भगवंस्तीर्थानामनुपूर्वशः ।
ब्रूहि ब्रह्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.३५.४० ॥
હે ભગવન્! ક્રમશઃ, એક પછી એક તીર્થોનું વર્ણન કરો. હે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ! મને ઘણી ઉત્સુકતા છે.
9.35.41
तीर्थानां च फलं राजन्गुणोत्पत्तिं चं सर्वशः ।
मयोच्यमानं वै पुण्यं शृणु राजेन्द्र कृत्स्नशः ॥ ९.३५.४१ ॥
હે રાજન્! તીર્થોનું ફળ અને તેમના ગુણોની ઉત્પત્તિ મારા દ્વારા સંપૂર્ણપણે કહેવાતી એ પુણ્ય કથા સાંભળો, હે રાજેન્દ્ર!
9.35.42
पूर्वं महाराज यदुप्रवीर ।
ऋत्विक्सुहृद्विप्रगणैश्च सार्धम्।
पुण्यं प्रभासं समुपाजगाम ।
यत्रोडुराढ्यक्ष्मणा क्षीयमाणः ॥ ९.३५.४२ ॥
મહારાજ, પૂર્વે યદુવીર ઋત્વિજો, મિત્રો અને બ્રાહ્મણોના સમૂહ સાથે પવિત્ર પ્રભાસ તીર્થે આવ્યા હતા; ત્યાં નક્ષત્રરાજ (ચંદ્ર) ક્ષયરોગથી ક્ષીણ થઈ રહ્યા હતા.
9.35.43
विमुक्तशापः पुनराप्य तेजः ।
सर्वं जगद्भासयते नरेन्द्र।
एतत्तु तीर्थप्रवरं पृथिव्यां ।
प्रभासनात्तस्य ततः प्रभासः ॥ ९.३५.४३ ॥
શાપથી મુક્ત થઈ તેણે ફરી તેજ મેળવ્યું અને સમગ્ર જગત પ્રકાશિત કર્યું; નરેન્દ્ર, પૃથ્વી પર આ જ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ છે; તેણે પ્રકાશિત કર્યું તેથી તેનું નામ પ્રભાસ પડ્યું.