महाभारत · अध्याय 9.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.35.1
पूर्वमेव यदा रामस्तस्मिन्युद्ध उपस्थिते ।
आमन्त्र्य केशवं यातो वृष्णिभिः सहितः प्रभुः ॥ ९.३५.१ ॥
युद्ध समीप आले असता, केशवाचा निरोप घेऊन, वृष्णींसह प्रभू राम आधीच निघून गेला.
9.35.2
साहाय्यं धार्तराष्ट्रस्य न च कर्ताऽस्मि केशव ।
न चैव पाण्डुपुत्राणां गमिष्यामि यथागतम् ॥ ९.३५.२ ॥
"हे केशवा, मी धृतराष्ट्राच्या पुत्राला साहाय्य करणार नाही, आणि पाण्डुपुत्रांनाही करणार नाही; आलो तसाच परत जाईन."
9.35.3
एवमुक्त्वा तदा रामो यातः शत्रुनिबर्हणः ।
तस्य चागमनं भूयो ब्रह्मञ्शं सितुमर्हसि ॥ ९.३५.३ ॥
असे बोलून शत्रुनिबर्हण राम तेव्हा निघून गेला. हे ब्रह्मन्, त्याचे पुन्हा येणे तुम्ही पुन्हा सांगणे योग्य आहे.
9.35.4
आख्याहि मे विस्तरशः कथं राम उपस्थितः ।
कथं च दृष्टवान्युद्धं कुशलो ह्यसि सत्तम ॥ ९.३५.४ ॥
राम कसा उपस्थित झाला आणि त्याने युद्ध कसे पाहिले, ते मला विस्ताराने सांगा; हे सत्तमा, तुम्ही त्यात कुशल आहात.
9.35.5
उपप्लाव्ये निविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
प्रेषितो धृतराष्ट्रस्य समीपं मधुसूदनः ॥ ९.३५.५ ॥
महात्मे पाण्डव उपप्लव्यात तळ ठोकून राहिले असताना, मधुसूदन (कृष्ण) धृतराष्ट्राच्या समीप पाठविला गेला.
9.35.6
शमं प्रति महाबाहो हितार्थं सर्वदेहिनाम् ।
स गत्वा हास्तिनपुरं धृतराष्ट्रं समेत्य च। ॥ ९.३५.६ ॥
हे महाबाहो, सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी शांततेच्या उद्देशाने तो हस्तिनापुरात जाऊन धृतराष्ट्राला भेटला.
9.35.7
उक्तवान्वचनं पथ्यं हितं चैव विशेषतः ॥ ९.३५.७ ॥
त्यांनी हितकारक आणि विशेषतः लाभदायक शब्द सांगितले.
9.35.8
न च तत्कृतवान्राजा यथाऽख्यातं हि तत्पुरा ॥ ९.३५.८ ॥
पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे राजाने ते केले नाही.
9.35.9
अनवाप्य शमं तत्र कृष्णः पुरुषसत्तमः ।
आगच्छत महाबाहुरुपप्लाव्यं जनाधिप ॥ ९.३५.९ ॥
तेथे शांती न मिळवता, पुरुषोत्तम महाबाहू कृष्ण परत आला, हे जनाधिपा.
9.35.10
ततः प्रत्यागतः कृष्णो धार्तराष्ट्रविसर्जितः ।
आजगाम नरव्याघ्रः पाण्डवानामनीकिनीम्।
यथोक्तं च यथावृत्तं गत्वा पाण्डवमब्रवीत् ॥ ९.३५.१० ॥
नंतर धृतराष्ट्रपुत्रांनी निरोप दिलेले कृष्ण परत आला. नरव्याघ्र तो पांडवांच्या सेनेकडे आला आणि जसे बोलले गेले होते व जसे घडले होते तसे पांडवाला जाऊन सांगितले.
9.35.11
न कुर्वन्ति वचो मह्यं कुरवः कालनोदिताः ।
निर्गच्छध्व पाण्डवेयाः पुष्येण सहिता मया ॥ ९.३५.११ ॥
कालप्रेरित कुरू माझे बोलणे ऐकत नाहीत. हे पांडवांनो, पुष्यासह माझ्याबरोबर निघा.
9.35.12
ततो विभज्यमानेषु बलेषु बलिनां वरः ।
प्रोवाच भ्रातरं कृष्णं रौहिणेयो महामनाः ॥ ९.३५.१२ ॥
नंतर सैन्य विभागले जात असताना, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, रोहिणीपुत्र, उदारमनाचा बलराम आपला भाऊ कृष्णाला म्हणाला.
9.35.13
तेषामपि महाबाहो साहाय्यं मधुसूदन ।
क्रियतामिति तत्कृष्णो नास्य चक्रे वचस्तदा ॥ ९.३५.१३ ॥
हे महाबाहो मधुसूदना, त्या दोघांनाही साहाय्य करावे असे सांगितले गेले; पण तेव्हा कृष्णाने त्याचे वचन मानले नाही.
9.35.14
ततो मन्युपरीतात्मा जगाम यदुनन्दनः ।
तीर्थयात्रां हलधरः सरस्वत्यां महायशाः।
मैत्रनक्षत्रयोगे स्म सहितः सर्वयादवैः ॥ ९.३५.१४ ॥
तेव्हा क्रोधाने भरलेल्या मनाचे यदुनंदन, महायशस्वी हलधर बलराम सर्व यादवांसह मैत्र नक्षत्रयोगात सरस्वती नदीकाठी तीर्थयात्रेला निघाले.
9.35.15
आश्रयामास भोजस्तु दुर्योधनमरिन्दमः ।
युयुधानेन सहितो वासुदेवस्तु पाण्डवान् ॥ ९.३५.१५ ॥
शत्रूंचे दमन करणाऱ्या भोजाने दुर्योधनाचा आश्रय घेतला; आणि वासुदेव युयुधानासह पांडवांचा आश्रय घेतला.
9.35.16
रौहिणेये गते शूरे पुष्येण मधुसूदनः ।
पाण्डवेयान्पुरस्कृत्य ययावभिमुखः कूरून् ॥ ९.३५.१६ ॥
शूर रौहिणेय (बलराम) गेल्यानंतर, पुष्य नक्षत्रात मधुसूदन पांडवांना पुढे करून कुरूंच्या दिशेने निघाला.
9.35.17
गच्छन्नेव पथिस्थस्तु रामः प्रेष्यानुवाच ह ।
सम्भारांस्तीर्थयात्रायां सर्वोपकरणानि च ॥ ९.३५.१७ ॥
वाटेवर चालत असतानाच थांबून राम आपल्या सेवकांना म्हणाला — तीर्थयात्रेसाठी लागणारी सामग्री आणि सर्व उपकरणे आणा.
9.35.18
आनयध्वं द्वारकाया अग्नीन्वै याजकांस्तथा ।
सुवर्णरजनं चैव धैनूर्वासांसि वाजिनः ॥ ९.३५.१८ ॥
द्वारकेहून अग्नी, याजक, सोनेरी रंगाची हळद, गायी, वस्त्रे आणि घोडे घेऊन या.
9.35.19
कुञ्जरांश्च रथांश्चैव खरोष्ट्रं वाहनानि च ।
क्षिप्रमानीयतां सर्वं तीर्थहेतोः परिच्छदम् ॥ ९.३५.१९ ॥
हत्ती, रथ, गाढवे, उंट आणि इतर वाहने, सर्व सामानासह, तीर्थयात्रेसाठी त्वरित आणावीत.
9.35.20
प्रतिस्रोतः सरस्वत्या गच्छध्वं शीघ्रगामिनः ।
ऋत्विजश्चानयध्वं वै शतशश्च द्विजर्षभान् ॥ ९.३५.२० ॥
वेगवान दूतांनो, सरस्वतीच्या प्रतिस्रोताकडे जा; शेकडो ऋत्विज आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांना घेऊन या.
9.35.21
एवं सन्दिश्य तु प्रेष्यान्बलदेवो महाबलः ।
तीर्थयात्रां ययौ राजन्कुरूणां वैशसे तदा ॥ ९.३५.२१ ॥
हे राजन्, महाबली बलरामाने दूतांना अशी आज्ञा देऊन, कुरूंचा विनाश होत असताना तीर्थयात्रेला प्रस्थान केले.
9.35.22
सरस्वत्याः प्रतिस्रोतः समुद्रादभिजग्मिवान ।
रामो यदूत्तमः श्रीमांस्तीर्थयात्रामनुस्मरन् ॥ ९.३५.२२ ॥
यादवांमध्ये श्रेष्ठ तेजस्वी राम तीर्थयात्रेचे स्मरण करीत समुद्रातून सरस्वतीच्या प्रतिस्रोताकडे आला.
9.35.23
ऋत्विग्भिश्च सुहृद्भिश्च यथाऽन्यैर्द्विजसत्तमैः ।
रथैर्गजैस्तथाऽश्वैश्च प्रेष्यैश्च भरतर्षभ।
गोखरोष्ट्रप्रयुक्तैश्च यानैश्च बहुभिर्वृतः ॥ ९.३५.२३ ॥
हे भरतर्षभा, ऋत्विज, सुहृद, इतर श्रेष्ठ ब्राह्मण, रथ, हत्ती, घोडे, सेवक, गाई, गाढवे व उंट जुंपलेल्या अनेक वाहनांनी वेढलेले.
9.35.24
श्रान्तानां क्लान्तबपुषां शिशूनां विपुलायुषाम् ।
देशेदेशे तु देयानि दानानि विविधानि च ॥ ९.३५.२४ ॥
थकलेल्यांना, शरीर थकलेल्यांना आणि दीर्घायुषी बालकांना प्रत्येक देशात विविध दाने द्यावीत.
9.35.25
अर्चायै चार्थिनां राजन्क्लृप्तानि बहुशस्तथा ।
तानि यानीह देशेषु प्रतीक्षन्ति स्म भारत ॥ ९.३५.२५ ॥
हे राजा, याचकांच्या सत्कारासाठीही अनेक प्रकारच्या वस्तू तयार ठेवलेल्या होत्या. हे भारता, या देशांमध्ये त्या प्रतीक्षा करीत होत्या.
9.35.26
बुभुक्षितानामर्थाय क्लृप्तमन्नं समन्ततः ॥ ९.३५.२६ ॥
भुकेल्यांसाठी सर्वत्र अन्न तयार ठेवलेले होते.
9.35.27
योयो यत्र द्विजो भोज्यं भोक्तुं कामयते तदा ।
तस्यतस्य तु तत्रैवमुपजह्रुस्तदा नृष ॥ ९.३५.२७ ॥
जो जो द्विज जेथे जेव्हा भोजन करू इच्छित असे, त्याच्यासाठी तेथेच तसे भोजन आणून ठेवले जात असे. हे नृपा, तेव्हा असेच केले गेले.
9.35.28
तत्रतत्र स्थिता राजन्रौहिणेयस्य शासनात् ।
भक्ष्यपेयस्य कुर्वन्ति राशींस्तत्र समन्ततः ॥ ९.३५.२८ ॥
हे राजा, रोहिणीपुत्राच्या (बलरामाच्या) आज्ञेने तेथे तेथे उभे असलेले लोक सर्वत्र खाद्य आणि पेय पदार्थांचे ढीग रचतात.
9.35.29
वासांसि च महार्हाणि पर्यङ्कास्तरणानि च ।
पूजार्थं तत्र क्लृप्तानि विप्राणां सुखमिच्छताम् ॥ ९.३५.२९ ॥
तेथे सुख इच्छिणाऱ्या ब्राह्मणांच्या सत्कारासाठी बहुमोल वस्त्रे आणि पलंगाची अंथरुणेही तयार ठेवलेली होती.
9.35.30
यत्र यः स्वपते विप्रो यो वा जागर्ति भारत ।
तत्रतत्रैव सर्वस्य क्लृप्तं सर्वमपश्यत ॥ ९.३५.३० ॥
हे भारता, जेथे जो ब्राह्मण झोपत असे किंवा जागा असे, तेथे सर्वांसाठी सर्व काही तयार असलेले दिसत असे.
9.35.31
यथासुखं जनः सर्वो याति तिष्ठति वै तदा ।
यातुकामस्य यानानि पानानि तृषितस्य च ॥ ९.३५.३१ ॥
तेव्हा सर्व लोक सुखाने जात-येत आणि राहत. जाण्याची इच्छा असणाऱ्याला वाहने आणि तहानलेल्याला पेये मिळत.
9.35.32
बुभुक्षितस्य चान्नानि स्वादूनि भरतर्षभ ।
उपजह्रुर्नरास्तत्र वस्त्राण्याभरणानि च ॥ ९.३५.३२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेथे भुकेल्यांना स्वादिष्ट अन्न मिळत असे. लोक तेथे वस्त्रे आणि अलंकार आणून देत.
9.35.33
स पन्थाः प्रबभौ राजन्सर्वस्यैव सुखावहः ।
स्वर्गोपमस्तदा वीर नराणां तत्र गच्छताम् ॥ ९.३५.३३ ॥
हे राजा, तो मार्ग सर्वांना सुख देणारा होऊन चमकला. हे वीरा, तेव्हा तेथे जाणाऱ्या माणसांना तो स्वर्गासारखा होता.
9.35.34
नित्यप्रमुदितोपेतः स्वादुभक्ष्यो जलान्वितः ।
विपण्यापणपण्यानं नानाजनशतैर्वृतः।
नानाद्रुमलतोपेतो नानारत्नविभूषितः ॥ ९.३५.३४ ॥
तो मार्ग नेहमी आनंदाने भरलेला, स्वादिष्ट अन्न आणि पाण्याने युक्त होता. दुकाने व बाजारातील मालाने भरलेला, शेकडो प्रकारच्या लोकांनी वेढलेला, नाना वृक्ष व वेलींनी युक्त आणि नाना रत्नांनी अलंकृत होता.
9.35.35
ततो महात्मा नियतो मनस्विनां ।
पुण्येषु तीर्थेषु वसूनि राजन्।
ददौ द्विजेभ्यः क्रतुदक्षिणाश्च ।
यदुप्रवीरो हलभृत्प्रतीतः ॥ ९.३५.३५ ॥
नंतर महात्मा, संयमी, मनस्वी, यादववीरांमध्ये श्रेष्ठ हलधर बलराम प्रसन्न होऊन, हे राजा, पुण्य तीर्थांमध्ये ब्राह्मणांना धन व यज्ञदक्षिणा दिल्या.
9.35.36
दोग्ध्रीश्च धेनूश्च सहस्रशो वै ।
सुवाससः काञ्चनबद्धशृङ्गीः।
हयांश्च नानाविधदेशजातान् ।
यानानि दासांश्च शुभान्द्विजेभ्यः ॥ ९.३५.३६ ॥
हजारो दूध देणाऱ्या गायी, ज्यांची शिंगे सोन्याने मढवलेली आणि जी सुंदर वस्त्रांनी सजलेली होती, नाना देशांतील घोडे, वाहने आणि उत्तम दास ब्राह्मणांना दिले.
9.35.37
रत्नानि मुक्तामणिविद्रुमं चा… ।
प्यग्र्यं सुवर्णं रजतं सुशुन्द्वम्।
अयस्मयं ताम्रमयं च भाण्डं ।
ददौ द्विजातिप्रवरेषु रामः ॥ ९.३५.३७ ॥
रत्ने, मोती, मणी आणि प्रवाळ… तसेच उत्तम सोने, चांदी, सुशुन्द्व (एक धातू), लोखंड व तांब्याची भांडी राम द्विजांमधील श्रेष्ठांना दिली.
9.35.38
एवं स वित्तं प्रददौ महात्मा ।
सरस्वतीतीर्थगतेषु भूरि।
ययौ क्रमेणाप्रतिमप्रभाव… ।
स्ततः कुरुक्षेत्रमुदारवृत्तः ॥ ९.३५.३८ ॥
अशा प्रकारे त्या महात्म्याने सरस्वती तीर्थांना गेलेल्यांना भरपूर धन दिले. नंतर अप्रतिम प्रभावी, उदार आचरणाचे ते कुरुक्षेत्राकडे गेले.
9.35.39
सारस्वतानां तीर्थानां गुणोत्पत्तिं वदस्व मे ।
फलं च द्विपदां श्रेष्ठ कर्म निर्वृत्तिमेव च ॥ ९.३५.३९ ॥
हे द्विपदांमध्ये श्रेष्ठा! सारस्वत तीर्थांची गुणोत्पत्ती, त्यांचे फळ आणि कर्मसिद्धी मला सांगा.
9.35.40
यथाक्रमेण भगवंस्तीर्थानामनुपूर्वशः ।
ब्रूहि ब्रह्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.३५.४० ॥
हे भगवन्! क्रमाक्रमाने, एकेक करून तीर्थांचे वर्णन करा. हे ब्रह्मज्ञानींमध्ये श्रेष्ठा! मला फार उत्सुकता आहे.
9.35.41
तीर्थानां च फलं राजन्गुणोत्पत्तिं चं सर्वशः ।
मयोच्यमानं वै पुण्यं शृणु राजेन्द्र कृत्स्नशः ॥ ९.३५.४१ ॥
हे राजा! तीर्थांचे फळ आणि त्यांच्या गुणांची उत्पत्ती मी पूर्णपणे सांगत आहे ते पुण्य ऐका, हे राजेंद्रा!
9.35.42
पूर्वं महाराज यदुप्रवीर ।
ऋत्विक्सुहृद्विप्रगणैश्च सार्धम्।
पुण्यं प्रभासं समुपाजगाम ।
यत्रोडुराढ्यक्ष्मणा क्षीयमाणः ॥ ९.३५.४२ ॥
महाराज, पूर्वी यादववीर ऋत्विज, सुहृद आणि ब्राह्मणसमूहांसह पवित्र प्रभास तीर्थाला आला; तेथे नक्षत्रराज (चंद्र) क्षयरोगाने क्षीण होत होता.
9.35.43
विमुक्तशापः पुनराप्य तेजः ।
सर्वं जगद्भासयते नरेन्द्र।
एतत्तु तीर्थप्रवरं पृथिव्यां ।
प्रभासनात्तस्य ततः प्रभासः ॥ ९.३५.४३ ॥
शापातून मुक्त होऊन त्याने पुन्हा तेज प्राप्त केले आणि सारे जग प्रकाशित केले; नरेंद्रा, पृथ्वीवर हेच तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे; त्याने प्रकाशित केल्यामुळे याला प्रभास नाव मिळाले.