Mahābhārata · Adhyāya 9.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.36.1
किमर्थं भगवान्सोमो यक्ष्मणा समगृह्यत ।
कथं च तीर्थप्रवरे तस्मिंश्चन्द्रो न्यमज्जत ॥ ९.३६.१ ॥
¿Por qué el bendito Soma fue atrapado por la consunción, y cómo se hundió la luna en aquel primer tīrtha?
9.36.2
कथमाप्लुत्य तस्मिंस्तु पुनराप्यायितः शशी ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने ॥ ९.३६.२ ॥
¿Cómo, tras bañarse en él, recobró la luna su fuerza? Oh gran sabio, cuéntamelo todo en detalle.
9.36.3
दक्षस्य तनयास्तात प्रादुरासन्विशाम्पते ।
स सप्तविंशतिं कन्या दक्ष सोमाय वै ददौ ॥ ९.३६.३ ॥
Querido, señor de los hombres, nacieron hijas de Dakṣa. Dakṣa dio esas veintisiete doncellas a Soma.
9.36.4
नक्षत्रयोगनिरताः सङ्ख्यानार्थं च ताभवन् ।
पत्न्यो वै तस्य राजेन्द्र सोमस्य शुभकर्मणः ॥ ९.३६.४ ॥
Dedicadas a las conjunciones de las mansiones lunares, servían también para el cómputo; oh señor de reyes, eran las esposas de Soma, de obras auspiciosas.
9.36.5
तास्तु सर्वा विशालाक्ष्यो रूपेणाप्रतिमाऽभवन् ।
अत्यरिच्यत तासां तु रोहिणी रुपसम्पदा ॥ ९.३६.५ ॥
Todas tenían ojos grandes y eran incomparables en belleza; pero entre ellas Rohiṇī superó a las demás en la riqueza de su hermosura.
9.36.6
ततस्तस्यां स भगवान्प्रीतिं चक्रे निशाकरः ।
साऽस्य हृद्या बभूवाथ तस्मात्तां बुभुजे सदा ॥ ९.३६.६ ॥
Entonces el bendito hacedor de la noche le tomó afecto; ella se volvió querida para su corazón, y por eso siempre la disfrutó.
9.36.7
ततस्ताः कुपिताः सर्वा नक्षत्राख्या महात्मनः ।
ता गत्वा पितरं प्राहुः प्रजापतिमतन्द्रिताः ॥ ९.३६.७ ॥
Entonces todas ellas, airadas, las hijas llamadas constelaciones del magnánimo, fueron a su padre Prajāpati y hablaron sin fatiga.
9.36.8
सोमो वसति नास्मासु रोहिणीं भजते सदा ।
ता वयं सहिताः सर्वास्त्वत्सकाशे प्रजेश्वर।
वत्स्यामो नियताहारास्तपश्चरणतत्पराः ॥ ९.३६.८ ॥
Soma no habita entre nosotras; siempre honra a Rohiṇī. Juntas, todas nosotras, señor de las criaturas, viviremos en tu presencia, con dieta controlada, entregadas a la austeridad.
9.36.9
श्रुत्वा तासां तु वचनं दक्षः सोममथाब्रवीत् ।
समं वर्तस्व सर्वासु मा त्वाऽधर्मो महान्स्पृशेत् ॥ ९.३६.९ ॥
Habiendo oído sus palabras, Dakṣa dijo a Soma: 'Trata a todas por igual, para que una gran injusticia no te alcance.'
9.36.10
तास्तु सर्वाऽब्रवीद्दक्षो गच्छध्वं शशिनोन्तिकम् ।
समं वत्स्यति सर्वासु चन्द्रमा मम शासनात् ॥ ९.३६.१० ॥
Dakṣa les dijo a todas: 'Id junto al luna. Por mi mandato la luna morará por igual entre todas vosotras.'
9.36.11
विसृष्टास्तास्तथा जग्मुः शीताशोर्भवनं शुभाः ।
तथाऽपि सोमो भगवान्पुनरेव महीपते।
रोहिण्या सार्धमवसत्प्रीयमाणो मुहुर्मुहुः ॥ ९.३६.११ ॥
Así despedidas, aquellas auspiciosas hijas marcharon a la morada de la luna de rayos fríos. Sin embargo, oh señor de la tierra, el bienaventurado Soma una y otra vez moró con Rohiṇī, deleitándose en ella.
9.36.12
ततस्ताः सहिताः सर्वा भूयः पितरमब्रुवन् ॥ ९.३६.१२ ॥
Entonces todas juntas volvieron a hablar a su padre.
9.36.13
सोमो वसति नास्मासु नाकरोद्वचनं तव ।
तव शुश्रूषणे युक्ता वत्स्यामो हि तवान्तिके ॥ ९.३६.१३ ॥
Soma no vive con nosotras ni obedece tu palabra. Dedicadas a servirte, permaneceremos cerca de ti.
9.36.14
तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः सोममथाब्रवीत् ।
समं वर्तस्व सर्वासु मा त्वां शप्स्ये विरोचन ॥ ९.३६.१४ ॥
Al oír sus palabras, Dakṣa dijo a Soma: "Trata a todas por igual; oh Virocana, que no te maldiga."
9.36.15
अनादृत्य तु तद्वाक्यं दक्षस्य भगवाञ्शशी ।
रोहिण्या सार्धमवसत्ततस्ताः कुपिताः पुनः ॥ ९.३६.१५ ॥
Desatendiendo la palabra de Dakṣa, el bienaventurado Shashi habitó con Rohiṇī; entonces ellas se enfadaron de nuevo.
9.36.16
गत्वा च पितरं प्राहुः प्रणम्य शिरसा तदा ।
सोमो वसति नास्मासु तस्मान्नः शरणं भव ॥ ९.३६.१६ ॥
Yendo ante su padre e inclinando la cabeza, dijeron: "Soma no vive con nosotras; por eso sé tú nuestro refugio."
9.36.17
रोहिण्यामेव भगवान्सदा वसति चन्द्रमाः ।
न त्वद्वचो गणयति नास्मासु स्नेहमिच्छति ॥ ९.३६.१७ ॥
El bienaventurado Candramā siempre habita solo con Rohiṇī; no atiende tu palabra ni desea afecto hacia nosotras.
9.36.18
तस्मान्नस्त्राहि सर्वा वै यथा नः सोम आविशेत् ।
तच्छ्रुत्वा भगवान्क्रुद्धो यक्ष्माणं पृथिवीपते ॥ ९.३६.१८ ॥
"Por eso protégenos a todas, para que Soma no entre en nosotras." Al oír esto, el bienaventurado se enfadó, oh señor de la tierra.
9.36.19
ससर्ज रोषात्सोमाय स चोडुपतिमाविशत् ।
स यक्ष्मणाऽभिभूतात्माक्षीयताहरहः शशी ॥ ९.३६.१९ ॥
Con ira creó una enfermedad consuntiva para Soma, y esta entró en la luna, señor de los astros. La luna, con su ser dominado por la consunción, se fue consumiendo día tras día.
9.36.20
यत्नं चाप्यकरोद्राजन्मोक्षार्थं तस्य यक्ष्मणः ।
इष्ट्वेष्टिभिर्महाराज विविधाभिर्निशाकरः ॥ ९.३६.२० ॥
Y, oh rey, también se esforzó por liberarse de aquella consunción; oh gran rey, habiendo ofrecido sacrificios con diversas oblaciones, el señor de la noche (la luna) lo hizo.
9.36.21
न चामुच्यत शापाद्वै क्षयं चैवाधिगच्छति ।
क्षीयमाणे ततः सोमे ओषध्यो न प्रजज्ञिरे ॥ ९.३६.२१ ॥
Pero no se libró de la maldición y seguía sufriendo la consunción. Mientras Soma menguaba, las hierbas no brotaron.
9.36.22
निरास्वादरसाः सर्वा हतवीर्याश्च सर्वशः ।
ओषधीनां क्षये जाते प्राणिनामपि सङ्क्षयः ॥ ९.३६.२२ ॥
Todas quedaron sin sabor ni jugo y completamente privadas de vigor. Cuando las hierbas se consumieron, también sobrevino la destrucción de los seres vivos.
9.36.23
कृशाश्चासन्प्रजाः सर्वाः क्षीयमाणे निशाकरे ।
ततो देवाः समागम्य सोममूचुर्महीपते ॥ ९.३६.२३ ॥
Mientras la luna menguaba, todas las criaturas se volvieron demacradas. Entonces, oh señor de la tierra, los dioses se reunieron y hablaron a Soma.
9.36.24
किमिदं भवतो रूपमीदृशं सम्प्रकाशते ।
कारणं ब्रूहि नः सर्वं येनेदं ते महद्भयम् ॥ ९.३६.२४ ॥
¿Por qué tu forma aparece de esta manera? Dinos toda la causa por la que este gran temor te ha sobrevenido.
9.36.25
श्रुत्वा तु कारणं त्वत्तो विधास्यामस्ततो वयम् ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच सर्वांस्ताञ्शशलक्षणः ॥ ९.३६.२५ ॥
"Habiendo oído de ti la causa, actuaremos en consecuencia." Así interpelado, aquel cuya marca es la liebre respondió a todos ellos.
9.36.26
शापस्य कारमं चैव यक्ष्माणं च तथाऽऽत्मनः ।
देवास्तस्य वचः श्रुत्वा गत्वा दक्षमथाऽब्रुवन् ॥ ९.३६.२६ ॥
La causa de la maldición y su propia enfermedad consuntiva: los dioses, al oír sus palabras, fueron ante Dakṣa y le dijeron.
9.36.27
प्रसीद भगवन्सोमे शापोऽयं विनिवर्त्यताम् ।
असौ हि चन्द्रमाः क्षीणः किञ्चिच्छेषो हि लक्ष्यते ॥ ९.३६.२७ ॥
"Oh señor, sé propicio con Soma; que esta maldición sea revocada. Ese luna ciertamente ha menguado; apenas se ve algo de lo que queda."
9.36.28
क्षयाच्चैवास्य देवेश प्रजाश्चैव गताः क्षयम् ।
वीरुदोषधयश्चैव बीजानि विविधानि च।
तथा नरा लोकगुरो प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ९.३६.२८ ॥
"Oh señor de los dioses, por su declive también las criaturas han caído en la decadencia; las plantas trepadoras, las hierbas y las diversas semillas, y asimismo los hombres. Oh maestro de los mundos, debes mostrar gracia."
9.36.29
एवमुक्तस्ततो देवान्प्राह वाक्यं प्रजापतिः ।
नैतच्छक्यं मम वचो व्यावर्तयितुमञ्जसा ॥ ९.३६.२९ ॥
Así interpelado, el señor de las criaturas dijo entonces a los dioses estas palabras: "Esta palabra mía no puede revocarse fácilmente."
9.36.30
हेतुना तु महाभागा निवर्तिष्यति केनचित् ।
समं वर्ततु सर्वासु शशी भार्यासु नित्यशः ॥ ९.३६.३० ॥
"Oh bienaventurados, por alguna causa esto será revocado. Que la luna trate siempre por igual a todas sus esposas."
9.36.31
सरस्वत्या वरे तीर्थे निमज्जञ्शशलक्षणः ।
पुनर्वर्धिष्यते देवास्तद्वै सत्यं वचो मम ॥ ९.३६.३१ ॥
Bañándose en el excelente vado sagrado del Sarasvatī, el que lleva la marca de la liebre volverá a crecer. Oh dioses, esta palabra mía es verdadera.
9.36.32
मासार्धं च क्षयं सोमो नित्यमेव गमिष्यति ।
मासार्धं तु पुनर्वृद्विं सत्यमेतद्वचो मम ॥ ९.३६.३२ ॥
Durante medio mes la luna menguará constantemente, y durante medio mes volverá a crecer. Esta palabra mía es verdadera.
9.36.33
समुद्रं पश्चिमं गत्वा सरस्वत्यब्धिसङ्गमम् ।
आराधयतु देवेशं ततः कान्तिमवाप्स्यति ॥ ९.३६.३३ ॥
Yendo al océano occidental, al lugar donde el Sarasvatī se une al mar, que adore al señor de los dioses; entonces obtendrá resplandor.
9.36.34
सरस्वतीं ततः सोमः स जगामर्षिशासनात् ।
प्रभासं प्रथमं तीर्थं सरस्वत्या जगाम ह ॥ ९.३६.३४ ॥
Entonces la luna fue a la Sarasvatī por mandato de los sabios; fue a Prabhāsa, el primer vado sagrado de la Sarasvatī.
9.36.35
अमावास्यां महातेजास्तत्रामज्जन्महाद्युतिः ।
लोकान्प्रभासयामास शीतांशुत्वमवाप च ॥ ९.३६.३५ ॥
En el día de luna nueva, allí, el de gran esplendor y gran brillo se bañó; iluminó los mundos y obtuvo la condición de rayos frescos.
9.36.36
देवास्तु सर्वे राजेन्द्र प्रसादं प्राप्य पुष्कलम् ।
सोमेन सहिता भूत्वा दक्षस्य प्रमुखेऽभवन् ॥ ९.३६.३६ ॥
Oh señor de reyes, todos los dioses, habiendo obtenido abundante gracia y estando unidos con la luna, se presentaron ante Dakṣa.
9.36.37
ततः प्रजापतिः सर्वा विससर्जाथ देवताः ।
सोमं च भगवान्प्रीतो भूयो वचनमब्रवीत् ॥ ९.३६.३७ ॥
Entonces Prajāpati despidió a todos los dioses y, complacido con el venerable Soma, volvió a pronunciar estas palabras.
9.36.38
मावमंस्थाः स्त्रियः पुत्र मा च विप्रान्कदाचन ।
गच्छ युक्तः सदा भूत्वा कुरु वै शासनं मम ॥ ९.३६.३८ ॥
Hijo, nunca desprecies a las mujeres ni a los brahmanes. Ve siempre dominado de ti mismo, y cumple en verdad mi mandato.
9.36.39
स विसृष्टो महाराज जगामाथ स्वमालयम् ।
प्रजाश्च मुदिता भूत्वा ईजिरे च यथा पुरा ॥ ९.३६.३९ ॥
Liberado, gran rey, se marchó a su morada; y los pueblos, alegres, volvieron a ofrecer sacrificios como antes.
9.36.40
एवं ते सर्वमाख्यातं यथा शप्तो निशाकरः ।
प्रभासं च यथा तीर्थं तीर्थानां प्रवरं महत् ॥ ९.३६.४० ॥
Así te he contado todo cómo fue maldecido el señor de la noche y cómo Prabhāsa llegó a ser el mayor y más excelente de los lugares sagrados.
9.36.41
अमावास्यां महाराज नित्यशः शशलक्षणः ।
स्नात्वाह्याप्यायते श्रीमान्प्रभासे तीर्थउत्तमे ॥ ९.३६.४१ ॥
En el día de luna nueva, gran rey, el de marca de liebre, tras bañarse regularmente en el sagrado lugar supremo de Prabhāsa, se nutre de nuevo y se vuelve glorioso.
9.36.42
अतश्चैतत्प्रजानन्ति प्रभासमिति भूमिप ।
प्रभां हि परमां लेभे तस्मिंश्चामज्ज्य चन्द्रमाः ॥ ९.३६.४२ ॥
Y por eso, señor de la tierra, la gente lo conoce como Prabhāsa, pues la luna, bañándose en él, obtuvo el resplandor supremo.
9.36.43
लोकान्प्रभासयामास पुपोष च वपुस्तथा ।
तत्र स्नात्वा हलीरामो दत्वा प्रीतोऽथ दक्षिणाः ॥ ९.३६.४३ ॥
Iluminó los mundos y también fortaleció su cuerpo. Allí, habiéndose bañado, Balarāma, portador del arado, complacido, dio las dakṣiṇās.
9.36.44
ततस्तु चमसोद्भेदमभीतस्त्वगमद्बली ।
चमसोद्भेद इत्येवं यं जनाः कथयन्त्युत ॥ ९.३६.४४ ॥
Entonces el poderoso, sin temor, fue rápidamente a Camasodbheda. Así lo llaman las gentes: Camasodbheda.
9.36.45
तत्र दत्त्वा च दानानि विशिष्टानि हलायुधः ।
उषित्वा रजनीमेकां स्नात्वा च विधिवत्तदा ॥ ९.३६.४५ ॥
Allí el portador del arado dio excelentes donaciones. Tras permanecer una noche, entonces se bañó según la norma.
9.36.46
उदपानमथागच्छत्त्वरावान्केशवाग्रजः ।
आद्यं स्वस्त्ययनं चैव तत्रावाप्य महाबलः ॥ ९.३६.४६ ॥
Entonces el hermano mayor de Keśava, impaciente, llegó al pozo. Allí el muy poderoso obtuvo la bendición primordial.
9.36.47
स्निग्धत्वादोषधीनां च भूमेश्च जनमेजय ।
जानन्ति सिद्धा राजेन्द्र निगूढां तां सरस्वतीम् ॥ ९.३६.४७ ॥
Por la humedad de las hierbas y de la tierra, oh Janamejaya, oh rey de reyes, los siddhas conocen esa Sarasvatī oculta.