మహాభారతం · అధ్యాయం 9.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.36.1
किमर्थं भगवान्सोमो यक्ष्मणा समगृह्यत ।
कथं च तीर्थप्रवरे तस्मिंश्चन्द्रो न्यमज्जत ॥ ९.३६.१ ॥
భగవానుడైన సోముడు ఎందుకు యక్ష్మ వ్యాధికి గురయ్యాడు? ఆ శ్రేష్ఠ తీర్థంలో చంద్రుడు ఎందుకు మునిగిపోయాడు?
9.36.2
कथमाप्लुत्य तस्मिंस्तु पुनराप्यायितः शशी ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने ॥ ९.३६.२ ॥
దానిలో స్నానం చేసి చంద్రుడు మళ్లీ ఎలా పునరుజ్జీవం పొందాడు? మహామునీ, ఇవన్నీ నాకు విపులంగా చెప్పుము.
9.36.3
दक्षस्य तनयास्तात प्रादुरासन्विशाम्पते ।
स सप्तविंशतिं कन्या दक्ष सोमाय वै ददौ ॥ ९.३६.३ ॥
ప్రియుడా, ప్రజాపతీ, దక్షుని కుమార్తెలు జన్మించారు. ఆ ఇరవైఏడుగురు కన్యలను దక్షుడు సోముడికి ఇచ్చాడు.
9.36.4
नक्षत्रयोगनिरताः सङ्ख्यानार्थं च ताभवन् ।
पत्न्यो वै तस्य राजेन्द्र सोमस्य शुभकर्मणः ॥ ९.३६.४ ॥
నక్షత్రాల సంయోగంలో నిమగ్నమైనవారు, లెక్కింపుకోసం కూడా వారు ఉండేవారు. రాజేంద్రా, వారు శుభకర్ముడైన సోముని భార్యలు.
9.36.5
तास्तु सर्वा विशालाक्ष्यो रूपेणाप्रतिमाऽभवन् ।
अत्यरिच्यत तासां तु रोहिणी रुपसम्पदा ॥ ९.३६.५ ॥
వారందరూ విశాలనేత్రలు, రూపంలో అసమానులు. అయినప్పటికీ వారిలో రోహిణి తన రూపసంపదతో అధికంగా నిలిచింది.
9.36.6
ततस्तस्यां स भगवान्प्रीतिं चक्रे निशाकरः ।
साऽस्य हृद्या बभूवाथ तस्मात्तां बुभुजे सदा ॥ ९.३६.६ ॥
అప్పుడు ఆ భగవానుడు నిశాకరుడు ఆమెపై ప్రీతి చూపాడు. ఆమె అతనికి ప్రియురాలైంది; అందువల్ల అతడు ఎల్లప్పుడూ ఆమెనే అనుభవించాడు.
9.36.7
ततस्ताः कुपिताः सर्वा नक्षत्राख्या महात्मनः ।
ता गत्वा पितरं प्राहुः प्रजापतिमतन्द्रिताः ॥ ९.३६.७ ॥
అప్పుడు మహాత్ముని నక్షత్రాలనే పేరుగల కుమార్తెలందరూ కోపంతో, తండ్రి ప్రజాపతి వద్దకు వెళ్లి అలసట లేకుండా ఇలా చెప్పారు.
9.36.8
सोमो वसति नास्मासु रोहिणीं भजते सदा ।
ता वयं सहिताः सर्वास्त्वत्सकाशे प्रजेश्वर।
वत्स्यामो नियताहारास्तपश्चरणतत्पराः ॥ ९.३६.८ ॥
చంద్రుడు మాలో నివసించడు; అతడు ఎల్లప్పుడూ రోహిణిని సేవిస్తాడు. ప్రజేశ్వరా, మేమంతా కలిసి మీ సమక్షంలో నియమిత ఆహారంతో తపస్సులో నిమగ్నమై ఉంటాము.
9.36.9
श्रुत्वा तासां तु वचनं दक्षः सोममथाब्रवीत् ।
समं वर्तस्व सर्वासु मा त्वाऽधर्मो महान्स्पृशेत् ॥ ९.३६.९ ॥
వారి మాటలు విని దక్షుడు సోముడితో ఇలా అన్నాడు: 'అందరియెడల సమానంగా ప్రవర్తించు; నిన్ను గొప్ప అధర్మం అంటకూడదు.'
9.36.10
तास्तु सर्वाऽब्रवीद्दक्षो गच्छध्वं शशिनोन्तिकम् ।
समं वत्स्यति सर्वासु चन्द्रमा मम शासनात् ॥ ९.३६.१० ॥
దక్షుడు వారందరితో ఇలా అన్నాడు: 'చంద్రుని వద్దకు వెళ్లండి. నా ఆజ్ఞతో చంద్రుడు మీ అందరియెడల సమానంగా నివసిస్తాడు.'
9.36.11
विसृष्टास्तास्तथा जग्मुः शीताशोर्भवनं शुभाः ।
तथाऽपि सोमो भगवान्पुनरेव महीपते।
रोहिण्या सार्धमवसत्प्रीयमाणो मुहुर्मुहुः ॥ ९.३६.११ ॥
ఈ విధంగా పంపబడిన ఆ శుభవతులు చంద్రుని నివాసానికి వెళ్లారు. అయినప్పటికీ, ఓ రాజా, భగవంతుడైన సోముడు రోహిణితో కలిసే పదే పదే సంతోషంతో నివసించాడు.
9.36.12
ततस्ताः सहिताः सर्वा भूयः पितरमब्रुवन् ॥ ९.३६.१२ ॥
అప్పుడు వారందరూ కలిసి మళ్ళీ తండ్రితో ఇలా అన్నారు.
9.36.13
सोमो वसति नास्मासु नाकरोद्वचनं तव ।
तव शुश्रूषणे युक्ता वत्स्यामो हि तवान्तिके ॥ ९.३६.१३ ॥
సోముడు మాతో ఉండడు, మీ మాటను కూడా పాటించడు. మేము మీ సేవలో నిమగ్నమై మీ సమీపంలోనే ఉంటాము.
9.36.14
तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः सोममथाब्रवीत् ।
समं वर्तस्व सर्वासु मा त्वां शप्स्ये विरोचन ॥ ९.३६.१४ ॥
వారి ఆ మాటలు విని దక్షుడు సోముడితో ఇలా అన్నాడు: 'అందరిపట్ల సమానంగా ప్రవర్తించు. ఓ విరోచనా, నేను నిన్ను శపించకుండు.'
9.36.15
अनादृत्य तु तद्वाक्यं दक्षस्य भगवाञ्शशी ।
रोहिण्या सार्धमवसत्ततस्ताः कुपिताः पुनः ॥ ९.३६.१५ ॥
దక్షుని ఆ మాటను లెక్కచేయక భగవంతుడైన చంద్రుడు రోహిణితోనే నివసించాడు; అప్పుడు వారు మళ్లీ కోపించారు.
9.36.16
गत्वा च पितरं प्राहुः प्रणम्य शिरसा तदा ।
सोमो वसति नास्मासु तस्मान्नः शरणं भव ॥ ९.३६.१६ ॥
అప్పుడు వారు తండ్రి వద్దకు వెళ్లి శిరసు వంచి నమస్కరించి ఇలా అన్నారు: 'సోముడు మాతో ఉండడు; కాబట్టి మాకు మీరే శరణ్యం కండి.'
9.36.17
रोहिण्यामेव भगवान्सदा वसति चन्द्रमाः ।
न त्वद्वचो गणयति नास्मासु स्नेहमिच्छति ॥ ९.३६.१७ ॥
భగవంతుడైన చంద్రుడు ఎల్లప్పుడూ రోహిణితోనే నివసిస్తాడు; మీ మాటను అతడు పట్టించుకోడు, మా పట్ల ప్రేమను కోరడు.
9.36.18
तस्मान्नस्त्राहि सर्वा वै यथा नः सोम आविशेत् ।
तच्छ्रुत्वा भगवान्क्रुद्धो यक्ष्माणं पृथिवीपते ॥ ९.३६.१८ ॥
కాబట్టి మమ్మల్ని అందరినీ రక్షించండి; సోముడు మాలో ప్రవేశించకుండా చేయండి.' ఇది విని భగవంతుడు కోపించాడు, ఓ భూపతీ.
9.36.19
ससर्ज रोषात्सोमाय स चोडुपतिमाविशत् ।
स यक्ष्मणाऽभिभूतात्माक्षीयताहरहः शशी ॥ ९.३६.१९ ॥
కోపంతో అతడు సోముని కోసం (యక్ష్మను) సృష్టించాడు; అది నక్షత్రాధిపతియైన చంద్రుడిలో ప్రవేశించింది. యక్ష్మచే ఆవరింపబడిన ఆత్మ గల ఆ శశి రోజురోజుకు క్షీణించాడు.
9.36.20
यत्नं चाप्यकरोद्राजन्मोक्षार्थं तस्य यक्ष्मणः ।
इष्ट्वेष्टिभिर्महाराज विविधाभिर्निशाकरः ॥ ९.३६.२० ॥
ఓ రాజా, ఆ యక్ష్మ నుండి విముక్తి కోసం కూడా అతడు ప్రయత్నించాడు. ఓ మహారాజా, వివిధ ఇష్టులతో యాగం చేసి నిశాకరుడు (చంద్రుడు) అలా చేశాడు.
9.36.21
न चामुच्यत शापाद्वै क्षयं चैवाधिगच्छति ।
क्षीयमाणे ततः सोमे ओषध्यो न प्रजज्ञिरे ॥ ९.३६.२१ ॥
కానీ అతడు ఆ శాపం నుండి విడుదల పొందలేదు; క్షయాన్నే పొందాడు. సోముడు క్షీణిస్తుండగా ఓషధులు పుట్టలేదు.
9.36.22
निरास्वादरसाः सर्वा हतवीर्याश्च सर्वशः ।
ओषधीनां क्षये जाते प्राणिनामपि सङ्क्षयः ॥ ९.३६.२२ ॥
అన్నీ రుచి, రసం లేనివి అయ్యాయి; పూర్తిగా శక్తి హతమైంది. ఓషధుల క్షయం కలగగా ప్రాణులకూ నాశనం కలిగింది.
9.36.23
कृशाश्चासन्प्रजाः सर्वाः क्षीयमाणे निशाकरे ।
ततो देवाः समागम्य सोममूचुर्महीपते ॥ ९.३६.२३ ॥
నిశాకరుడు క్షీణిస్తుండగా ప్రజలందరూ కృశించారు. ఓ భూపతీ, అప్పుడు దేవతలు సమావేశమై సోముడితో అన్నారు.
9.36.24
किमिदं भवतो रूपमीदृशं सम्प्रकाशते ।
कारणं ब्रूहि नः सर्वं येनेदं ते महद्भयम् ॥ ९.३६.२४ ॥
నీ ఈ రూపం ఇలా ఎందుకు కనిపిస్తోంది? నీకు ఈ మహాభయం కలగడానికి కారణమంతా మాకు చెప్పు.
9.36.25
श्रुत्वा तु कारणं त्वत्तो विधास्यामस्ततो वयम् ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच सर्वांस्ताञ्शशलक्षणः ॥ ९.३६.२५ ॥
"నీ వల్ల కారణం విని మేము తదనుగుణంగా చేస్తాము." అని అనగా, శశలక్షణుడు (చంద్రుడు) వారందరికీ సమాధానమిచ్చాడు.
9.36.26
शापस्य कारमं चैव यक्ष्माणं च तथाऽऽत्मनः ।
देवास्तस्य वचः श्रुत्वा गत्वा दक्षमथाऽब्रुवन् ॥ ९.३६.२६ ॥
శాపం యొక్క కారణాన్ని, తనకు కలిగిన క్షయరోగాన్ని కూడా — దేవతలు అతని మాటలు విని దక్షుని దగ్గరకు వెళ్ళి చెప్పారు.
9.36.27
प्रसीद भगवन्सोमे शापोऽयं विनिवर्त्यताम् ।
असौ हि चन्द्रमाः क्षीणः किञ्चिच्छेषो हि लक्ष्यते ॥ ९.३६.२७ ॥
"భగవంతుడా, సోముని పట్ల దయ చూపుము; ఈ శాపం ఉపసంహరించబడుగాక. ఆ చంద్రుడు క్షీణించిపోయాడు; కొంతే మిగిలి కనిపిస్తున్నది."
9.36.28
क्षयाच्चैवास्य देवेश प्रजाश्चैव गताः क्षयम् ।
वीरुदोषधयश्चैव बीजानि विविधानि च।
तथा नरा लोकगुरो प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ९.३६.२८ ॥
"దేవేశా, అతని క్షయం వల్లనే ప్రజలు కూడా క్షయాన్ని పొందారు. తీగలు, ఓషధులు, వివిధ విత్తనాలు కూడా; అలాగే మనుషులు కూడా. లోకగురువా, మీరు దయ చూపదగినవారు."
9.36.29
एवमुक्तस्ततो देवान्प्राह वाक्यं प्रजापतिः ।
नैतच्छक्यं मम वचो व्यावर्तयितुमञ्जसा ॥ ९.३६.२९ ॥
అలా చెప్పబడినప్పుడు, ప్రజాపతి దేవతలతో ఇలా పలికాడు — "నా ఈ మాటను సులభంగా మార్చడం సాధ్యం కాదు."
9.36.30
हेतुना तु महाभागा निवर्तिष्यति केनचित् ।
समं वर्ततु सर्वासु शशी भार्यासु नित्यशः ॥ ९.३६.३० ॥
"మహాభాగులారా, ఏదో ఒక కారణంతో ఇది ఉపసంహరించబడుతుంది. చంద్రుడు ఎల్లప్పుడూ భార్యలందరినీ సమంగా చూడాలి."
9.36.31
सरस्वत्या वरे तीर्थे निमज्जञ्शशलक्षणः ।
पुनर्वर्धिष्यते देवास्तद्वै सत्यं वचो मम ॥ ९.३६.३१ ॥
సరస్వతి యొక్క శ్రేష్ఠ తీర్థంలో స్నానం చేయడం వల్ల శశలక్షణుడు (చంద్రుడు) మళ్ళీ పెరుగుతాడు. ఓ దేవతలారా, నా ఈ మాట నిజం.
9.36.32
मासार्धं च क्षयं सोमो नित्यमेव गमिष्यति ।
मासार्धं तु पुनर्वृद्विं सत्यमेतद्वचो मम ॥ ९.३६.३२ ॥
చంద్రుడు పదిహేను రోజులు నిత్యం క్షయాన్ని పొందుతాడు, తరువాత పదిహేను రోజులు మళ్ళీ వృద్ధి పొందుతాడు. నా ఈ మాట నిజం.
9.36.33
समुद्रं पश्चिमं गत्वा सरस्वत्यब्धिसङ्गमम् ।
आराधयतु देवेशं ततः कान्तिमवाप्स्यति ॥ ९.३६.३३ ॥
పశ్చిమ సముద్రానికి వెళ్ళి, సరస్వతి సముద్రంతో కలిసే చోట దేవేశుడిని ఆరాధించాలి; అప్పుడు అతడు కాంతిని పొందుతాడు.
9.36.34
सरस्वतीं ततः सोमः स जगामर्षिशासनात् ।
प्रभासं प्रथमं तीर्थं सरस्वत्या जगाम ह ॥ ९.३६.३४ ॥
అప్పుడు ఋషుల ఆజ్ఞతో చంద్రుడు సరస్వతి వద్దకు వెళ్ళాడు; సరస్వతి యొక్క మొదటి తీర్థమైన ప్రభాసానికి చేరాడు.
9.36.35
अमावास्यां महातेजास्तत्रामज्जन्महाद्युतिः ।
लोकान्प्रभासयामास शीतांशुत्वमवाप च ॥ ९.३६.३५ ॥
అమావాస్య రోజున అక్కడ మహాతేజస్వి, మహాద్యుతి అయిన అతడు స్నానం చేశాడు; లోకాలను ప్రకాశింపజేశాడు; శీతాంశుత్వాన్ని పొందాడు.
9.36.36
देवास्तु सर्वे राजेन्द्र प्रसादं प्राप्य पुष्कलम् ।
सोमेन सहिता भूत्वा दक्षस्य प्रमुखेऽभवन् ॥ ९.३६.३६ ॥
ఓ రాజేంద్రా, దేవతలందరూ పుష్కలమైన అనుగ్రహాన్ని పొంది చంద్రునితో కలిసి దక్షుని సమక్షంలో నిలిచారు.
9.36.37
ततः प्रजापतिः सर्वा विससर्जाथ देवताः ।
सोमं च भगवान्प्रीतो भूयो वचनमब्रवीत् ॥ ९.३६.३७ ॥
అప్పుడు ప్రజాపతి దేవతలందరినీ పంపివేశాడు; భగవంతుడైన సోముని పట్ల ప్రసన్నుడై మళ్ళీ ఇలా పలికాడు.
9.36.38
मावमंस्थाः स्त्रियः पुत्र मा च विप्रान्कदाचन ।
गच्छ युक्तः सदा भूत्वा कुरु वै शासनं मम ॥ ९.३६.३८ ॥
కుమారుడా, స్త్రీలను ఎప్పుడూ అవమానించకు; బ్రాహ్మణులను కూడా ఎప్పుడూ అవమానించకు. ఎల్లప్పుడూ సంయమంతో వెళ్ళు; నా ఆజ్ఞను నిశ్చయంగా పాటించు.
9.36.39
स विसृष्टो महाराज जगामाथ स्वमालयम् ।
प्रजाश्च मुदिता भूत्वा ईजिरे च यथा पुरा ॥ ९.३६.३९ ॥
మహారాజా, విడుదలైన అతడు తన నివాసానికి వెళ్ళాడు; ప్రజలు సంతోషించి పూర్వంలాగే యజ్ఞాలు చేశారు.
9.36.40
एवं ते सर्वमाख्यातं यथा शप्तो निशाकरः ।
प्रभासं च यथा तीर्थं तीर्थानां प्रवरं महत् ॥ ९.३६.४० ॥
ఈ విధంగా చంద్రుడు ఎలా శపించబడ్డాడో, ప్రభాసం తీర్థాలలో శ్రేష్ఠమైన మహా తీర్థంగా ఎలా మారిందో నీకు అంతా చెప్పాను.
9.36.41
अमावास्यां महाराज नित्यशः शशलक्षणः ।
स्नात्वाह्याप्यायते श्रीमान्प्रभासे तीर्थउत्तमे ॥ ९.३६.४१ ॥
మహారాజా, కుందేలు గుర్తుగల చంద్రుడు అమావాస్య రోజున ప్రతిరోజూ ప్రభాసంలోని ఉత్తమ తీర్థంలో స్నానం చేసి, మళ్ళీ పుష్టి పొందుతాడు.
9.36.42
अतश्चैतत्प्रजानन्ति प्रभासमिति भूमिप ।
प्रभां हि परमां लेभे तस्मिंश्चामज्ज्य चन्द्रमाः ॥ ९.३६.४२ ॥
కాబట్టి, భూపాలా, ప్రజలు దీనిని ప్రభాసం అని తెలుసుకుంటారు; ఎందుకంటే చంద్రుడు అందులో స్నానం చేసి పరమ ప్రభను పొందాడు.
9.36.43
लोकान्प्रभासयामास पुपोष च वपुस्तथा ।
तत्र स्नात्वा हलीरामो दत्वा प्रीतोऽथ दक्षिणाः ॥ ९.३६.४३ ॥
అతడు లోకాలను ప్రకాశింపజేసి తన శరీరాన్ని కూడా పుష్టిపరచాడు. అక్కడ స్నానం చేసి, హలధరుడైన బలరాముడు ప్రసన్నుడై దక్షిణలు ఇచ్చాడు.
9.36.44
ततस्तु चमसोद्भेदमभीतस्त्वगमद्बली ।
चमसोद्भेद इत्येवं यं जनाः कथयन्त्युत ॥ ९.३६.४४ ॥
అప్పుడు బలవంతుడు నిర్భయుడై వేగంగా చమసోద్భేదానికి వెళ్ళాడు. ప్రజలు దానిని ఈ విధంగా చమసోద్భేదం అని పిలుస్తారు.
9.36.45
तत्र दत्त्वा च दानानि विशिष्टानि हलायुधः ।
उषित्वा रजनीमेकां स्नात्वा च विधिवत्तदा ॥ ९.३६.४५ ॥
అక్కడ హలాయుధుడు శ్రేష్ఠమైన దానాలు చేశాడు. ఒక రాత్రి అక్కడ గడిపి, అప్పుడు విధివత్తుగా స్నానం చేశాడు.
9.36.46
उदपानमथागच्छत्त्वरावान्केशवाग्रजः ।
आद्यं स्वस्त्ययनं चैव तत्रावाप्य महाबलः ॥ ९.३६.४६ ॥
అప్పుడు కేశవుని అగ్రజుడు త్వరగా ఉదపానానికి వచ్చాడు. అక్కడ మహాబలుడు ఆద్యమైన స్వస్త్యయనాన్ని పొందాడు.
9.36.47
स्निग्धत्वादोषधीनां च भूमेश्च जनमेजय ।
जानन्ति सिद्धा राजेन्द्र निगूढां तां सरस्वतीम् ॥ ९.३६.४७ ॥
జనమేజయా, ఓషధుల స్నిగ్ధత వల్ల, భూమి స్నిగ్ధత వల్ల, రాజేంద్రా, సిద్ధులు ఆ గుప్తమైన సరస్వతిని తెలుసుకుంటారు.