મહાભારત · અધ્યાય 9.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.36.1
किमर्थं भगवान्सोमो यक्ष्मणा समगृह्यत ।
कथं च तीर्थप्रवरे तस्मिंश्चन्द्रो न्यमज्जत ॥ ९.३६.१ ॥
ભગવાન સોમને યક્ષ્માએ શા માટે ગ્રસ્ત કર્યો? અને તે શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં ચંદ્ર કેવી રીતે ડૂબ્યો?
9.36.2
कथमाप्लुत्य तस्मिंस्तु पुनराप्यायितः शशी ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने ॥ ९.३६.२ ॥
તેમાં સ્નાન કરીને ચંદ્ર ફરી કેવી રીતે પુષ્ટ થયો? હે મહામુનિ, આ બધું મને વિસ્તારથી કહો.
9.36.3
दक्षस्य तनयास्तात प्रादुरासन्विशाम्पते ।
स सप्तविंशतिं कन्या दक्ष सोमाय वै ददौ ॥ ९.३६.३ ॥
હે તાત, પ્રજાપાલક, દક્ષની પુત્રીઓ ઉત્પન્ન થઈ. તે સત્તાવીસ કન્યાઓ દક્ષે સોમને આપી.
9.36.4
नक्षत्रयोगनिरताः सङ्ख्यानार्थं च ताभवन् ।
पत्न्यो वै तस्य राजेन्द्र सोमस्य शुभकर्मणः ॥ ९.३६.४ ॥
નક્ષત્રયોગમાં લીન અને ગણતરી માટે પણ તેઓ હતી. હે રાજેન્દ્ર, તેઓ શુભકર્મા સોમની પત્નીઓ હતી.
9.36.5
तास्तु सर्वा विशालाक्ष्यो रूपेणाप्रतिमाऽभवन् ।
अत्यरिच्यत तासां तु रोहिणी रुपसम्पदा ॥ ९.३६.५ ॥
તેઓ સર્વ વિશાળ નેત્રોવાળી અને રૂપમાં અપ્રતિમ હતી. પરંતુ તેમનામાં રોહિણી તેની રૂપસંપત્તિથી વધી ગઈ.
9.36.6
ततस्तस्यां स भगवान्प्रीतिं चक्रे निशाकरः ।
साऽस्य हृद्या बभूवाथ तस्मात्तां बुभुजे सदा ॥ ९.३६.६ ॥
ત્યારે તે ભગવાન નિશાકરે તેના પર પ્રીતિ કરી. તે તેનો હૃદયપ્રિય બની, તેથી તે હંમેશા તેને જ ભોગવતો રહ્યો.
9.36.7
ततस्ताः कुपिताः सर्वा नक्षत्राख्या महात्मनः ।
ता गत्वा पितरं प्राहुः प्रजापतिमतन्द्रिताः ॥ ९.३६.७ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલી મહાત્માની નક્ષત્ર નામની સર્વ કન્યાઓ પિતા પ્રજાપતિ પાસે જઈ અથાકપણે બોલી.
9.36.8
सोमो वसति नास्मासु रोहिणीं भजते सदा ।
ता वयं सहिताः सर्वास्त्वत्सकाशे प्रजेश्वर।
वत्स्यामो नियताहारास्तपश्चरणतत्पराः ॥ ९.३६.८ ॥
ચંદ્ર અમારામાં વસતો નથી; તે સદા રોહિણીનું જ સેવન કરે છે. પ્રજેશ્વર, અમે સૌ સાથે મળીને આપની સમીપે સંયમિત આહાર લઈ તપશ્ચર્યામાં તત્પર રહીશું.
9.36.9
श्रुत्वा तासां तु वचनं दक्षः सोममथाब्रवीत् ।
समं वर्तस्व सर्वासु मा त्वाऽधर्मो महान्स्पृशेत् ॥ ९.३६.९ ॥
તેમનાં વચનો સાંભળી દક્ષે સોમને કહ્યું: 'સૌ પ્રત્યે સમાન વર્તન રાખ; તને મોટું અધર્મ સ્પર્શે નહીં.'
9.36.10
तास्तु सर्वाऽब्रवीद्दक्षो गच्छध्वं शशिनोन्तिकम् ।
समं वत्स्यति सर्वासु चन्द्रमा मम शासनात् ॥ ९.३६.१० ॥
દક્ષે તે સૌને કહ્યું: 'ચંદ્રની પાસે જાઓ. મારી આજ્ઞાથી ચંદ્ર તમારા સૌમાં સમાન રીતે વસશે.'
9.36.11
विसृष्टास्तास्तथा जग्मुः शीताशोर्भवनं शुभाः ।
तथाऽपि सोमो भगवान्पुनरेव महीपते।
रोहिण्या सार्धमवसत्प्रीयमाणो मुहुर्मुहुः ॥ ९.३६.११ ॥
આ રીતે વિદાય પામેલી તે શુભ કન્યાઓ ચંદ્રના ભવનમાં ગઈ. તોપણ, હે રાજા, ભગવાન સોમ રોહિણી સાથે જ આનંદપૂર્વક વારંવાર વસતો રહ્યો.
9.36.12
ततस्ताः सहिताः सर्वा भूयः पितरमब्रुवन् ॥ ९.३६.१२ ॥
ત્યારે તેઓ સૌ સાથે મળી ફરીથી પિતાને બોલી.
9.36.13
सोमो वसति नास्मासु नाकरोद्वचनं तव ।
तव शुश्रूषणे युक्ता वत्स्यामो हि तवान्तिके ॥ ९.३६.१३ ॥
સોમ અમારી સાથે રહેતા નથી અને તમારું વચન પણ માનતા નથી. અમે તમારી સેવામાં લાગીને તમારી પાસે જ રહીશું.
9.36.14
तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः सोममथाब्रवीत् ।
समं वर्तस्व सर्वासु मा त्वां शप्स्ये विरोचन ॥ ९.३६.१४ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને દક્ષે સોમને કહ્યું, 'બધી પત્નીઓ સાથે સમાન વર્તન રાખ; હે વિરોચન, હું તને શાપ ન આપું.'
9.36.15
अनादृत्य तु तद्वाक्यं दक्षस्य भगवाञ्शशी ।
रोहिण्या सार्धमवसत्ततस्ताः कुपिताः पुनः ॥ ९.३६.१५ ॥
દક્ષના એ વચનની અવગણના કરીને ભગવાન શશી રોહિણી સાથે જ રહ્યા; ત્યારે તેઓ ફરી ગુસ્સે થઈ ગઈ.
9.36.16
गत्वा च पितरं प्राहुः प्रणम्य शिरसा तदा ।
सोमो वसति नास्मासु तस्मान्नः शरणं भव ॥ ९.३६.१६ ॥
પછી તેઓ પિતા પાસે જઈને માથું નમાવીને બોલ્યાં, 'સોમ અમારી સાથે રહેતા નથી; તેથી તમે જ અમારા શરણ બનો.'
9.36.17
रोहिण्यामेव भगवान्सदा वसति चन्द्रमाः ।
न त्वद्वचो गणयति नास्मासु स्नेहमिच्छति ॥ ९.३६.१७ ॥
ભગવાન ચંદ્ર હંમેશાં રોહિણી સાથે જ રહે છે; તે તમારા વચનને ગણકારતા નથી અને અમારા પ્રત્યે સ્નેહ ઇચ્છતા નથી.
9.36.18
तस्मान्नस्त्राहि सर्वा वै यथा नः सोम आविशेत् ।
तच्छ्रुत्वा भगवान्क्रुद्धो यक्ष्माणं पृथिवीपते ॥ ९.३६.१८ ॥
તેથી અમારું સૌનું રક્ષણ કરો, જેથી સોમ અમારામાં પ્રવેશે નહીં.' આ સાંભળીને ભગવાન ક્રોધે ભરાયા, હે પૃથ્વીપતિ.
9.36.19
ससर्ज रोषात्सोमाय स चोडुपतिमाविशत् ।
स यक्ष्मणाऽभिभूतात्माक्षीयताहरहः शशी ॥ ९.३६.१९ ॥
ક્રોધથી તેણે સોમ માટે (યક્ષ્મા) સર્જ્યો; તે નક્ષત્રાધિપતિ ચંદ્રમાં પ્રવેશ્યો. યક્ષ્માથી અભિભૂત આત્માવાળો તે શશી દિવસે દિવસે ક્ષીણ થવા લાગ્યો.
9.36.20
यत्नं चाप्यकरोद्राजन्मोक्षार्थं तस्य यक्ष्मणः ।
इष्ट्वेष्टिभिर्महाराज विविधाभिर्निशाकरः ॥ ९.३६.२० ॥
હે રાજન્, તે યક્ષ્માથી મુક્તિ માટે પણ તેણે પ્રયત્ન કર્યો. હે મહારાજ, વિવિધ ઇષ્ટિઓ વડે યજ્ઞ કરીને નિશાકર (ચંદ્ર) એ તેમ કર્યું.
9.36.21
न चामुच्यत शापाद्वै क्षयं चैवाधिगच्छति ।
क्षीयमाणे ततः सोमे ओषध्यो न प्रजज्ञिरे ॥ ९.३६.२१ ॥
પરંતુ તે એ શાપથી મુક્ત ન થયો; ક્ષયને જ પામતો રહ્યો. સોમ ક્ષીણ થતો હતો ત્યારે ઔષધિઓ ઉત્પન્ન ન થઈ.
9.36.22
निरास्वादरसाः सर्वा हतवीर्याश्च सर्वशः ।
ओषधीनां क्षये जाते प्राणिनामपि सङ्क्षयः ॥ ९.३६.२२ ॥
બધી ઔષધિઓ સ્વાદ અને રસ વિનાની તથા સંપૂર્ણ વીર્યહીન થઈ ગઈ. ઔષધિઓનો ક્ષય થતાં પ્રાણીઓનો પણ નાશ થયો.
9.36.23
कृशाश्चासन्प्रजाः सर्वाः क्षीयमाणे निशाकरे ।
ततो देवाः समागम्य सोममूचुर्महीपते ॥ ९.३६.२३ ॥
નિશાકર ક્ષીણ થતાં બધી પ્રજાઓ કૃશ થઈ ગઈ. હે મહીપતિ, ત્યારે દેવો એકત્ર થઈને સોમને બોલ્યા.
9.36.24
किमिदं भवतो रूपमीदृशं सम्प्रकाशते ।
कारणं ब्रूहि नः सर्वं येनेदं ते महद्भयम् ॥ ९.३६.२४ ॥
તારું આવું રૂપ કેમ પ્રકાશી રહ્યું છે? જે કારણથી તને આ મહાન ભય થયો છે, તે બધું કારણ અમને કહે.
9.36.25
श्रुत्वा तु कारणं त्वत्तो विधास्यामस्ततो वयम् ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच सर्वांस्ताञ्शशलक्षणः ॥ ९.३६.२५ ॥
"તારી પાસેથી કારણ સાંભળીને અમે તે મુજબ કરીશું." એમ કહેવાતાં શશલક્ષણ (ચંદ્ર) તે સૌને ઉત્તર આપ્યો.
9.36.26
शापस्य कारमं चैव यक्ष्माणं च तथाऽऽत्मनः ।
देवास्तस्य वचः श्रुत्वा गत्वा दक्षमथाऽब्रुवन् ॥ ९.३६.२६ ॥
શાપનું કારણ અને પોતાનો ક્ષયરોગ — દેવતાઓએ તેનું વચન સાંભળીને દક્ષ પાસે જઈને કહ્યું.
9.36.27
प्रसीद भगवन्सोमे शापोऽयं विनिवर्त्यताम् ।
असौ हि चन्द्रमाः क्षीणः किञ्चिच्छेषो हि लक्ष्यते ॥ ९.३६.२७ ॥
"હે ભગવાન, સોમ પર પ્રસન્ન થાઓ; આ શાપ પાછો ખેંચાય. તે ચંદ્ર ખરેખર ક્ષીણ થઈ ગયો છે; તેમાં થોડું જ બાકી દેખાય છે."
9.36.28
क्षयाच्चैवास्य देवेश प्रजाश्चैव गताः क्षयम् ।
वीरुदोषधयश्चैव बीजानि विविधानि च।
तथा नरा लोकगुरो प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ९.३६.२८ ॥
"હે દેવેશ, તેના ક્ષયથી જ પ્રજાઓ પણ ક્ષય પામી છે. વેલાઓ, ઔષધિઓ અને વિવિધ બીજો પણ; તેમજ મનુષ્યો પણ. હે લોકગુરુ, આપ કૃપા કરવા યોગ્ય છો."
9.36.29
एवमुक्तस्ततो देवान्प्राह वाक्यं प्रजापतिः ।
नैतच्छक्यं मम वचो व्यावर्तयितुमञ्जसा ॥ ९.३६.२९ ॥
એમ કહેવાતાં પ્રજાપતિએ દેવતાઓને કહ્યું — "મારું આ વચન સહેલાઈથી પાછું ખેંચી શકાય તેમ નથી."
9.36.30
हेतुना तु महाभागा निवर्तिष्यति केनचित् ।
समं वर्ततु सर्वासु शशी भार्यासु नित्यशः ॥ ९.३६.३० ॥
"હે મહાભાગ્યવંતો, કોઈક કારણથી આ પાછું ખેંચાશે. ચંદ્ર હંમેશાં બધી પત્નીઓ પ્રત્યે સમાન વર્તે."
9.36.31
सरस्वत्या वरे तीर्थे निमज्जञ्शशलक्षणः ।
पुनर्वर्धिष्यते देवास्तद्वै सत्यं वचो मम ॥ ९.३६.३१ ॥
સરસ્વતીના શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં સ્નાન કરીને શશલક્ષણ (ચંદ્ર) ફરી વધશે. હે દેવો, મારું આ વચન સત્ય છે.
9.36.32
मासार्धं च क्षयं सोमो नित्यमेव गमिष्यति ।
मासार्धं तु पुनर्वृद्विं सत्यमेतद्वचो मम ॥ ९.३६.३२ ॥
ચંદ્ર પંદર દિવસ સદા ક્ષય પામશે, અને ફરી પંદર દિવસ વૃદ્ધિ પામશે. મારું આ વચન સત્ય છે.
9.36.33
समुद्रं पश्चिमं गत्वा सरस्वत्यब्धिसङ्गमम् ।
आराधयतु देवेशं ततः कान्तिमवाप्स्यति ॥ ९.३६.३३ ॥
પશ્ચિમ સમુદ્રમાં જઈને, જ્યાં સરસ્વતી સમુદ્રને મળે છે ત્યાં દેવેશની આરાધના કરે; ત્યારે તેને કાંતિ પ્રાપ્ત થશે.
9.36.34
सरस्वतीं ततः सोमः स जगामर्षिशासनात् ।
प्रभासं प्रथमं तीर्थं सरस्वत्या जगाम ह ॥ ९.३६.३४ ॥
પછી ઋષિઓના આદેશથી ચંદ્ર સરસ્વતી પાસે ગયો; સરસ્વતીના પ્રથમ તીર્થ પ્રભાસ પર ગયો.
9.36.35
अमावास्यां महातेजास्तत्रामज्जन्महाद्युतिः ।
लोकान्प्रभासयामास शीतांशुत्वमवाप च ॥ ९.३६.३५ ॥
અમાવાસ્યાના દિવસે ત્યાં મહાતેજસ્વી અને મહાદ્યુતિમાન તેણે સ્નાન કર્યું; લોકોને પ્રકાશિત કર્યા અને શીતાંશુત્વ પ્રાપ્ત કર્યું.
9.36.36
देवास्तु सर्वे राजेन्द्र प्रसादं प्राप्य पुष्कलम् ।
सोमेन सहिता भूत्वा दक्षस्य प्रमुखेऽभवन् ॥ ९.३६.३६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, સર્વ દેવો પુષ્કળ પ્રસાદ પામીને ચંદ્ર સાથે મળીને દક્ષની સમક્ષ ઉપસ્થિત થયા.
9.36.37
ततः प्रजापतिः सर्वा विससर्जाथ देवताः ।
सोमं च भगवान्प्रीतो भूयो वचनमब्रवीत् ॥ ९.३६.३७ ॥
પછી પ્રજાપતિએ સર્વ દેવતાઓને વિદાય આપી; અને ભગવાન સોમ પર પ્રસન્ન થઈ ફરી આ વચન કહ્યું.
9.36.38
मावमंस्थाः स्त्रियः पुत्र मा च विप्रान्कदाचन ।
गच्छ युक्तः सदा भूत्वा कुरु वै शासनं मम ॥ ९.३६.३८ ॥
હે પુત્ર, સ્ત્રીઓનું ક્યારેય અપમાન ન કરજે, અને બ્રાહ્મણોનું પણ ક્યારેય નહીં. સદા સંયમી થઈને જા અને મારી આજ્ઞાનું ખરેખર પાલન કર.
9.36.39
स विसृष्टो महाराज जगामाथ स्वमालयम् ।
प्रजाश्च मुदिता भूत्वा ईजिरे च यथा पुरा ॥ ९.३६.३९ ॥
હે મહારાજ, વિદાય પામીને તે પોતાના નિવાસે ગયો; અને પ્રજાઓ આનંદિત થઈ પહેલાંની જેમ યજ્ઞ કરવા લાગી.
9.36.40
एवं ते सर्वमाख्यातं यथा शप्तो निशाकरः ।
प्रभासं च यथा तीर्थं तीर्थानां प्रवरं महत् ॥ ९.३६.४० ॥
આ રીતે ચંદ્ર કેવી રીતે શાપિત થયો, અને પ્રભાસ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ મહાન તીર્થ કેવી રીતે બન્યું, તે બધું મેં તને કહ્યું.
9.36.41
अमावास्यां महाराज नित्यशः शशलक्षणः ।
स्नात्वाह्याप्यायते श्रीमान्प्रभासे तीर्थउत्तमे ॥ ९.३६.४१ ॥
હે મહારાજ, સસલાના ચિહ્નવાળો ચંદ્ર અમાસના દિવસે નિયમિત રીતે પ્રભાસના ઉત્તમ તીર્થમાં સ્નાન કરીને ફરી પુષ્ટ થાય છે.
9.36.42
अतश्चैतत्प्रजानन्ति प्रभासमिति भूमिप ।
प्रभां हि परमां लेभे तस्मिंश्चामज्ज्य चन्द्रमाः ॥ ९.३६.४२ ॥
તેથી, હે ભૂમિપતિ, લોકો આને પ્રભાસ તરીકે ઓળખે છે, કારણ કે ચંદ્રે તેમાં સ્નાન કરીને પરમ પ્રભા પ્રાપ્ત કરી.
9.36.43
लोकान्प्रभासयामास पुपोष च वपुस्तथा ।
तत्र स्नात्वा हलीरामो दत्वा प्रीतोऽथ दक्षिणाः ॥ ९.३६.४३ ॥
તેમણે લોકોને પ્રકાશિત કર્યા અને પોતાના શરીરને પણ પુષ્ટ કર્યું. ત્યાં સ્નાન કરીને હળધર બલરામે પ્રસન્ન થઈ દક્ષિણાઓ આપી.
9.36.44
ततस्तु चमसोद्भेदमभीतस्त्वगमद्बली ।
चमसोद्भेद इत्येवं यं जनाः कथयन्त्युत ॥ ९.३६.४४ ॥
પછી તે બળવાન નિર્ભય થઈ ઝડપથી ચમસોદ્ભેદ તરફ ગયા. લોકો તેને આ રીતે ચમસોદ્ભેદ કહે છે.
9.36.45
तत्र दत्त्वा च दानानि विशिष्टानि हलायुधः ।
उषित्वा रजनीमेकां स्नात्वा च विधिवत्तदा ॥ ९.३६.४५ ॥
ત્યાં હલાયુધે શ્રેષ્ઠ દાન આપ્યાં. એક રાત્રિ ત્યાં રહીને પછી વિધિપૂર્વક સ્નાન કર્યું.
9.36.46
उदपानमथागच्छत्त्वरावान्केशवाग्रजः ।
आद्यं स्वस्त्ययनं चैव तत्रावाप्य महाबलः ॥ ९.३६.४६ ॥
પછી કેશવના મોટાભાઈ ઉતાવળથી ઉદપાન તરફ આવ્યા. ત્યાં મહાબલે આદ્ય સ્વસ્ત્યયન પ્રાપ્ત કર્યું.
9.36.47
स्निग्धत्वादोषधीनां च भूमेश्च जनमेजय ।
जानन्ति सिद्धा राजेन्द्र निगूढां तां सरस्वतीम् ॥ ९.३६.४७ ॥
હે જનમેજય, ઔષધિઓ અને ભૂમિની સ્નિગ્ધતાને કારણે, હે રાજેન્દ્ર, સિદ્ધો તે ગુપ્ત સરસ્વતીને જાણે છે.