มหาภารตะ · อัธยายะ 9.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.36.1
किमर्थं भगवान्सोमो यक्ष्मणा समगृह्यत ।
कथं च तीर्थप्रवरे तस्मिंश्चन्द्रो न्यमज्जत ॥ ९.३६.१ ॥
เหตุใดพระผู้เป็นเจ้าโสมจึงถูกโรคปักษ์ยักษ์ยึดครอง และเหตุใดพระจันทร์จึงจมลงในตีรถอันประเสริฐนั้น
9.36.2
कथमाप्लुत्य तस्मिंस्तु पुनराप्यायितः शशी ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामुने ॥ ९.३६.२ ॥
เมื่ออาบน้ำในตีรถนั้นแล้ว พระจันทร์กลับมีกำลังขึ้นใหม่ได้อย่างไร โอ มหาฤๅษี ขอโปรดเล่าเรื่องทั้งหมดนี้ให้ข้าพเจ้าฟังโดยละเอียด
9.36.3
दक्षस्य तनयास्तात प्रादुरासन्विशाम्पते ।
स सप्तविंशतिं कन्या दक्ष सोमाय वै ददौ ॥ ९.३६.३ ॥
โอ้ผู้เป็นที่รัก เจ้าแห่งมนุษย์ ธิดาทั้งหลายได้เกิดแก่ท้าวทักษะ ท้าวทักษะได้มอบธิดาทั้งยี่สิบเจ็ดนางนั้นแก่พระโสม
9.36.4
नक्षत्रयोगनिरताः सङ्ख्यानार्थं च ताभवन् ।
पत्न्यो वै तस्य राजेन्द्र सोमस्य शुभकर्मणः ॥ ९.३६.४ ॥
ธิดาเหล่านั้นมีหน้าที่ประจำอยู่กับการโคจรของดาวฤกษ์ และยังใช้สำหรับการนับเวลาด้วย โอ เจ้าแห่งกษัตริย์ พวกนางเป็นภรรยาของพระโสมผู้มีกรรมอันเป็นมงคล
9.36.5
तास्तु सर्वा विशालाक्ष्यो रूपेणाप्रतिमाऽभवन् ।
अत्यरिच्यत तासां तु रोहिणी रुपसम्पदा ॥ ९.३६.५ ॥
ธิดาทั้งหมดนั้นมีดวงตากว้างและงามไม่มีใครเทียบได้ แต่ในหมู่พวกนางนั้น โรหิณีเหนือกว่าผู้อื่นในความงามอันบริบูรณ์
9.36.6
ततस्तस्यां स भगवान्प्रीतिं चक्रे निशाकरः ।
साऽस्य हृद्या बभूवाथ तस्मात्तां बुभुजे सदा ॥ ९.३६.६ ॥
ดังนั้น พระผู้เป็นเจ้าผู้ทำให้เกิดราตรีจึงเกิดความรักใคร่ในนาง นางจึงเป็นที่รักยิ่งในพระทัย และเพราะเหตุนั้น พระองค์จึงเสด็จอยู่กับนางเสมอ
9.36.7
ततस्ताः कुपिताः सर्वा नक्षत्राख्या महात्मनः ।
ता गत्वा पितरं प्राहुः प्रजापतिमतन्द्रिताः ॥ ९.३६.७ ॥
ต่อมา ธิดาทั้งหมดซึ่งมีนามว่าดาวฤกษ์ของผู้ยิ่งใหญ่ต่างโกรธเคือง จึงพากันไปหาพระบิดาคือท้าวประชาบดี และกล่าวด้วยความไม่เกียจคร้าน
9.36.8
सोमो वसति नास्मासु रोहिणीं भजते सदा ।
ता वयं सहिताः सर्वास्त्वत्सकाशे प्रजेश्वर।
वत्स्यामो नियताहारास्तपश्चरणतत्पराः ॥ ९.३६.८ ॥
พระโสมไม่อยู่กับพวกเรา และเสด็จไปหาโรหิณีเสมอ โอ เจ้าแห่งสิ่งมีชีวิต พวกเราทุกคนจะอยู่ต่อหน้าพระองค์ด้วยกัน ถือการบริโภคอย่างสำรวม และอุทิศตนแก่การบำเพ็ญตบะ
9.36.9
श्रुत्वा तासां तु वचनं दक्षः सोममथाब्रवीत् ।
समं वर्तस्व सर्वासु मा त्वाऽधर्मो महान्स्पृशेत् ॥ ९.३६.९ ॥
เมื่อได้ฟังคำของธิดาเหล่านั้นแล้ว ท้าวทักษะจึงกล่าวกับพระโสมว่า จงปฏิบัติต่อธิดาทั้งหมดอย่างเสมอกัน เกรงว่าอธรรมอันใหญ่หลวงจะถูกต้องตัวเจ้า
9.36.10
तास्तु सर्वाऽब्रवीद्दक्षो गच्छध्वं शशिनोन्तिकम् ।
समं वत्स्यति सर्वासु चन्द्रमा मम शासनात् ॥ ९.३६.१० ॥
ท้าวทักษะจึงบอกธิดาทั้งหมดว่า จงไปยังที่ใกล้พระจันทร์ ตามคำสั่งของข้า พระจันทร์จะอยู่กับพวกเจ้าทุกคนอย่างเสมอกัน
9.36.11
विसृष्टास्तास्तथा जग्मुः शीताशोर्भवनं शुभाः ।
तथाऽपि सोमो भगवान्पुनरेव महीपते।
रोहिण्या सार्धमवसत्प्रीयमाणो मुहुर्मुहुः ॥ ९.३६.११ ॥
ธิดาผู้งดงามเหล่านั้นได้รับการปล่อยไป จึงไปยังที่อยู่ของพระจันทร์ผู้มีรัศมีเย็น โอ เจ้าแห่งแผ่นดิน ถึงกระนั้น พระโสมผู้เป็นที่เคารพก็ยังคงอยู่กับโรหิณีซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทรงยินดีในนางอยู่เสมอ
9.36.12
ततस्ताः सहिताः सर्वा भूयः पितरमब्रुवन् ॥ ९.३६.१२ ॥
ครั้งนั้น ธิดาทั้งหมดรวมกันกล่าวกับพระบิดาอีกครั้ง
9.36.13
सोमो वसति नास्मासु नाकरोद्वचनं तव ।
तव शुश्रूषणे युक्ता वत्स्यामो हि तवान्तिके ॥ ९.३६.१३ ॥
พระโสมไม่อยู่กับพวกเรา และไม่ทำตามคำของพระองค์ พวกเราจักอยู่ใกล้พระองค์ โดยอุทิศตนรับใช้พระองค์
9.36.14
तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः सोममथाब्रवीत् ।
समं वर्तस्व सर्वासु मा त्वां शप्स्ये विरोचन ॥ ९.३६.१४ ॥
เมื่อได้ฟังคำของธิดาเหล่านั้นแล้ว ท้าวทักษะจึงกล่าวกับพระโสมว่า จงปฏิบัติต่อพวกนางทั้งหมดอย่างเสมอกัน โอ วิโรจนะ ข้าจะไม่สาปเจ้า
9.36.15
अनादृत्य तु तद्वाक्यं दक्षस्य भगवाञ्शशी ।
रोहिण्या सार्धमवसत्ततस्ताः कुपिताः पुनः ॥ ९.३६.१५ ॥
พระผู้เป็นเจ้าพระจันทร์มิได้ใส่พระทัยถ้อยคำของท้าวทักษะ จึงประทับอยู่กับโรหิณีแต่ผู้เดียว ครั้งนั้น ธิดาเหล่านั้นก็โกรธเคืองอีก
9.36.16
गत्वा च पितरं प्राहुः प्रणम्य शिरसा तदा ।
सोमो वसति नास्मासु तस्मान्नः शरणं भव ॥ ९.३६.१६ ॥
ธิดาเหล่านั้นไปหาพระบิดา น้อมศีรษะกราบลง แล้วกล่าวว่า พระโสมไม่อยู่กับพวกเรา ขอพระองค์โปรดเป็นที่พึ่งของพวกเราเถิด
9.36.17
रोहिण्यामेव भगवान्सदा वसति चन्द्रमाः ।
न त्वद्वचो गणयति नास्मासु स्नेहमिच्छति ॥ ९.३६.१७ ॥
พระผู้เป็นเจ้าพระจันทร์ประทับอยู่กับโรหิณีแต่ผู้เดียวเสมอ พระองค์ไม่ใส่พระทัยถ้อยคำของพระบิดา และไม่ปรารถนาจะแสดงความรักต่อพวกเรา
9.36.18
तस्मान्नस्त्राहि सर्वा वै यथा नः सोम आविशेत् ।
तच्छ्रुत्वा भगवान्क्रुद्धो यक्ष्माणं पृथिवीपते ॥ ९.३६.१८ ॥
เพราะฉะนั้น ขอพระองค์โปรดคุ้มครองพวกเราทั้งหมด เพื่อไม่ให้พระโสมเข้าสิงพวกเรา เมื่อได้ฟังดังนั้น โอ เจ้าแห่งแผ่นดิน พระผู้เป็นเจ้าก็ทรงพิโรธ
9.36.19
ससर्ज रोषात्सोमाय स चोडुपतिमाविशत् ।
स यक्ष्मणाऽभिभूतात्माक्षीयताहरहः शशी ॥ ९.३६.१९ ॥
ด้วยความโกรธ พระองค์จึงสร้างโรคปักษ์ยักษ์ขึ้นให้พระโสม และโรคนั้นได้เข้าสิงพระจันทร์ เจ้าแห่งดวงดาว พระจันทร์ถูกโรคนั้นครอบงำองค์จึงค่อย ๆ ซูบผอมลงทุกวัน
9.36.20
यत्नं चाप्यकरोद्राजन्मोक्षार्थं तस्य यक्ष्मणः ।
इष्ट्वेष्टिभिर्महाराज विविधाभिर्निशाकरः ॥ ९.३६.२० ॥
และ โอ พระราชา พระจันทร์ได้ทรงพยายามเพื่อให้พ้นจากโรคปักษ์ยักษ์นั้น โอ มหาราช พระจันทร์ได้ทรงประกอบพิธีบูชายัญด้วยเครื่องบูชาหลากหลายชนิด เพื่อหวังจะพ้นจากโรคนั้น
9.36.21
न चामुच्यत शापाद्वै क्षयं चैवाधिगच्छति ।
क्षीयमाणे ततः सोमे ओषध्यो न प्रजज्ञिरे ॥ ९.३६.२१ ॥
แต่เขาก็ไม่พ้นจากคำสาป และยังคงต้องเผชิญกับความเสื่อมถอย เมื่อพระโสมค่อยๆ ลดน้อยลง พืชสมุนไพรทั้งหลายก็ไม่งอกขึ้นมา
9.36.22
निरास्वादरसाः सर्वा हतवीर्याश्च सर्वशः ।
ओषधीनां क्षये जाते प्राणिनामपि सङ्क्षयः ॥ ९.३६.२२ ॥
รสและกำลังของพืชทั้งปวงหมดไปสิ้น เมื่อพืชสมุนไพรเสื่อมสูญ ความวินาศของสัตว์ทั้งหลายก็เกิดขึ้นตามมาด้วย
9.36.23
कृशाश्चासन्प्रजाः सर्वाः क्षीयमाणे निशाकरे ।
ततो देवाः समागम्य सोममूचुर्महीपते ॥ ९.३६.२३ ॥
ขณะที่พระจันทร์กำลังลดน้อยลง ประชาชนทั้งปวงก็ซูบผอมลง ครานั้น ข้าแต่จอมปฐพี เหล่าเทพจึงมาประชุมกันและกล่าวกับพระโสม
9.36.24
किमिदं भवतो रूपमीदृशं सम्प्रकाशते ।
कारणं ब्रूहि नः सर्वं येनेदं ते महद्भयम् ॥ ९.३६.२४ ॥
เหตุใดรูปร่างของท่านจึงปรากฏเป็นเช่นนี้ โปรดบอกสาเหตุทั้งหมดแก่พวกข้าพเจ้า ซึ่งทำให้ท่านต้องเผชิญความหวาดกลัวอันใหญ่หลวงนี้
9.36.25
श्रुत्वा तु कारणं त्वत्तो विधास्यामस्ततो वयम् ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच सर्वांस्ताञ्शशलक्षणः ॥ ९.३६.२५ ॥
"เมื่อได้ฟังสาเหตุจากท่านแล้ว พวกเราจะจัดการตามนั้น" เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ผู้มีเครื่องหมายเป็นกระต่ายก็ตอบพวกเทพทั้งปวง
9.36.26
शापस्य कारमं चैव यक्ष्माणं च तथाऽऽत्मनः ।
देवास्तस्य वचः श्रुत्वा गत्वा दक्षमथाऽब्रुवन् ॥ ९.३६.२६ ॥
สาเหตุของคำสาปและโรคเสื่อมของตนเอง เหล่าเทพเมื่อได้ฟังคำของเขาแล้ว ก็ไปหาท้าวทักษะและกล่าวกับท่าน
9.36.27
प्रसीद भगवन्सोमे शापोऽयं विनिवर्त्यताम् ।
असौ हि चन्द्रमाः क्षीणः किञ्चिच्छेषो हि लक्ष्यते ॥ ९.३६.२७ ॥
"ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขอทรงเมตตาพระโสมด้วยเถิด ขอให้คำสาปนี้ถูกถอนเสียเถิด พระจันทร์นั้นเสื่อมลงแล้ว เหลือเพียงเล็กน้อยเท่านั้นที่ปรากฏให้เห็น"
9.36.28
क्षयाच्चैवास्य देवेश प्रजाश्चैव गताः क्षयम् ।
वीरुदोषधयश्चैव बीजानि विविधानि च।
तथा नरा लोकगुरो प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ९.३६.२८ ॥
"ข้าแต่เจ้าแห่งเทพ เพราะความเสื่อมของพระองค์ บรรดาสัตว์ทั้งหลายก็พลอยเสื่อมสูญไปด้วย ทั้งพืชเถาวัลย์ สมุนไพร และเมล็ดพันธุ์นานาชนิด รวมถึงมนุษย์ด้วย ข้าแต่ครูแห่งโลกทั้งหลาย ขอพระองค์โปรดทรงแสดงพระเมตตาเถิด"
9.36.29
एवमुक्तस्ततो देवान्प्राह वाक्यं प्रजापतिः ।
नैतच्छक्यं मम वचो व्यावर्तयितुमञ्जसा ॥ ९.३६.२९ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น พระประชาบดีจึงตรัสถ้อยคำนี้แก่เหล่าเทพว่า "คำของเรานี้ไม่อาจถอนได้โดยง่าย"
9.36.30
हेतुना तु महाभागा निवर्तिष्यति केनचित् ।
समं वर्ततु सर्वासु शशी भार्यासु नित्यशः ॥ ९.३६.३० ॥
"ข้าแต่เหล่าผู้มีบุญยิ่ง คำนี้จะถูกแก้ไขได้ด้วยเหตุปัจจัยบางประการ ขอให้พระจันทร์ปฏิบัติต่อภรรยาทั้งหลายของตนอย่างเสมอภาคเป็นนิตย์เถิด"
9.36.31
सरस्वत्या वरे तीर्थे निमज्जञ्शशलक्षणः ।
पुनर्वर्धिष्यते देवास्तद्वै सत्यं वचो मम ॥ ९.३६.३१ ॥
ผู้มีเครื่องหมายเป็นกระต่ายเมื่ออาบน้ำที่ท่าศักดิ์สิทธิ์อันประเสริฐของพระสรัสวดี จะเจริญขึ้นอีกครั้ง ข้าแต่เหล่าเทพ คำของเรานี้เป็นความจริง
9.36.32
मासार्धं च क्षयं सोमो नित्यमेव गमिष्यति ।
मासार्धं तु पुनर्वृद्विं सत्यमेतद्वचो मम ॥ ९.३६.३२ ॥
พระจันทร์จะเสื่อมลงเป็นนิตย์ในครึ่งเดือน และจะเจริญขึ้นอีกในอีกครึ่งเดือน คำของเรานี้เป็นความจริง
9.36.33
समुद्रं पश्चिमं गत्वा सरस्वत्यब्धिसङ्गमम् ।
आराधयतु देवेशं ततः कान्तिमवाप्स्यति ॥ ९.३६.३३ ॥
ให้เขาไปยังมหาสมุทรทางทิศตะวันตก ณ ที่ซึ่งแม่น้ำสรัสวดีไหลไปบรรจบกับทะเล แล้วบูชาเจ้าแห่งเทพ เขาจะได้รับความเรืองรอง
9.36.34
सरस्वतीं ततः सोमः स जगामर्षिशासनात् ।
प्रभासं प्रथमं तीर्थं सरस्वत्या जगाम ह ॥ ९.३६.३४ ॥
ครั้นแล้ว พระโสมตามบัญชาของเหล่าฤๅษีจึงไปยังแม่น้ำสรัสวดี และได้ไปยังปรภาสซึ่งเป็นท่าศักดิ์สิทธิ์แรกของแม่น้ำสรัสวดี
9.36.35
अमावास्यां महातेजास्तत्रामज्जन्महाद्युतिः ।
लोकान्प्रभासयामास शीतांशुत्वमवाप च ॥ ९.३६.३५ ॥
ในวันอมาวสี ผู้มีพลังอันยิ่งใหญ่และความรุ่งโรจน์อันยิ่งใหญ่ได้อาบน้ำที่นั่น เขาทำให้โลกทั้งหลายสว่างไสว และได้รับสภาพแห่งผู้มีรัศมีเย็น
9.36.36
देवास्तु सर्वे राजेन्द्र प्रसादं प्राप्य पुष्कलम् ।
सोमेन सहिता भूत्वा दक्षस्य प्रमुखेऽभवन् ॥ ९.३६.३६ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ เหล่าเทพทั้งปวงได้รับพระเมตตาอย่างบริบูรณ์ ครั้นแล้วก็มาอยู่ร่วมกับพระโสม และเข้าเฝ้าท้าวทักษะ
9.36.37
ततः प्रजापतिः सर्वा विससर्जाथ देवताः ।
सोमं च भगवान्प्रीतो भूयो वचनमब्रवीत् ॥ ९.३६.३७ ॥
ครั้นแล้ว พระประชาบดีก็ให้เหล่าเทพทั้งปวงกลับไป และทรงพอพระทัยพระโสมผู้ทรงเกียรติ จึงตรัสถ้อยคำนี้อีกครั้ง
9.36.38
मावमंस्थाः स्त्रियः पुत्र मा च विप्रान्कदाचन ।
गच्छ युक्तः सदा भूत्वा कुरु वै शासनं मम ॥ ९.३६.३८ ॥
ลูกเอ๋ย อย่าดูหมิ่นสตรี และอย่าดูหมิ่นพราหมณ์เป็นอันขาด จงไปเถิด จงควบคุมตนให้มั่นคงอยู่เสมอ และจงปฏิบัติตามคำสั่งของเราโดยแท้
9.36.39
स विसृष्टो महाराज जगामाथ स्वमालयम् ।
प्रजाश्च मुदिता भूत्वा ईजिरे च यथा पुरा ॥ ९.३६.३९ ॥
ข้าแต่มหาราช เมื่อได้รับอนุญาตแล้ว พระโสมก็เสด็จกลับไปยังที่อยู่ของตน ส่วนประชาชนต่างก็ปีติยินดี และได้บูชายัญดังเช่นในกาลก่อน
9.36.40
एवं ते सर्वमाख्यातं यथा शप्तो निशाकरः ।
प्रभासं च यथा तीर्थं तीर्थानां प्रवरं महत् ॥ ९.३६.४० ॥
ดังนั้น เราได้เล่าให้ท่านฟังทั้งหมดแล้วว่า พระจันทร์ถูกสาปอย่างไร และปรภาสกลายเป็นท่าศักดิ์สิทธิ์อันยิ่งใหญ่และประเสริฐที่สุดของบรรดาท่าศักดิ์สิทธิ์ได้อย่างไร
9.36.41
अमावास्यां महाराज नित्यशः शशलक्षणः ।
स्नात्वाह्याप्यायते श्रीमान्प्रभासे तीर्थउत्तमे ॥ ९.३६.४१ ॥
มหาราชเอ๋ย ในวันอมาวสี พระจันทร์ที่มีรอยกระต่ายนั้น เมื่ออาบน้ำเป็นประจำในแม่น้ำประภาสอันเป็นตีรถ์ศักดิ์สิทธิ์สูงสุด ย่อมได้รับการบำรุงอีกครั้งและกลับรุ่งเรือง
9.36.42
अतश्चैतत्प्रजानन्ति प्रभासमिति भूमिप ।
प्रभां हि परमां लेभे तस्मिंश्चामज्ज्य चन्द्रमाः ॥ ९.३६.४२ ॥
เพราะเหตุนี้ ผู้คนจึงรู้จักที่นั้นว่าประภาส ข้าแต่จอมปฐพี เพราะพระจันทร์เมื่อได้อาบน้ำในที่นั้น ก็ได้รับความรุ่งโรจน์สูงสุด
9.36.43
लोकान्प्रभासयामास पुपोष च वपुस्तथा ।
तत्र स्नात्वा हलीरामो दत्वा प्रीतोऽथ दक्षिणाः ॥ ९.३६.४३ ॥
พระจันทร์ได้ส่องแสงแก่โลกทั้งหลาย และได้บำรุงร่างกายของตนด้วย ส่วนพระพลราม ผู้ทรงถือไถ เมื่ออาบน้ำที่นั่นแล้ว ก็ทรงพอพระทัยและถวายทักษิณา
9.36.44
ततस्तु चमसोद्भेदमभीतस्त्वगमद्बली ।
चमसोद्भेद इत्येवं यं जनाः कथयन्त्युत ॥ ९.३६.४४ ॥
จากนั้น ผู้ทรงพลังผู้ไม่หวาดกลัวได้เสด็จไปยังจมโสทภेद อย่างรวดเร็ว ผู้คนจึงเรียกที่นั่นว่าจมโสทภेद ดังนี้
9.36.45
तत्र दत्त्वा च दानानि विशिष्टानि हलायुधः ।
उषित्वा रजनीमेकां स्नात्वा च विधिवत्तदा ॥ ९.३६.४५ ॥
ณ ที่นั้น ผู้ทรงถือศาสตราคือไถได้ทรงถวายทานอันประเสริฐ ประทับอยู่หนึ่งคืน แล้วจึงทรงอาบน้ำตามวิธีที่บัญญัติไว้
9.36.46
उदपानमथागच्छत्त्वरावान्केशवाग्रजः ।
आद्यं स्वस्त्ययनं चैव तत्रावाप्य महाबलः ॥ ९.३६.४६ ॥
ต่อมา พระเชษฐาของพระเกศวะ ด้วยความเร่งรีบ ได้เสด็จไปยังบ่อน้ำ ณ ที่นั้น ผู้ทรงมีพลังมหาศาลได้รับพรมงคลอันเป็นปฐมฤกษ์
9.36.47
स्निग्धत्वादोषधीनां च भूमेश्च जनमेजय ।
जानन्ति सिद्धा राजेन्द्र निगूढां तां सरस्वतीम् ॥ ९.३६.४७ ॥
เพราะความชุ่มชื้นของสมุนไพรและของแผ่นดิน ข้าแต่ชนเมชัย ข้าแต่จอมกษัตริย์ พวกสิทธะย่อมรู้จักแม่น้ำสรัสวตีที่ซ่อนเร้นนั้น