મહાભારત · અધ્યાય 9.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.38.1
ततो विनशनं राजन्नाजगाम हलायुधः ।
शूराऽऽभीरन्प्रति द्वेषाद्यत्र नष्टा सरस्वती।
तस्मात्तामृषयो नित्यं प्राहुर्विनशनेति च ॥ ९.३८.१ ॥
હે રાજા, ત્યારે હળાયુધ બલરામ વિનશન પહોંચ્યા, જ્યાં શૂરો અને આભીરો પ્રત્યેના દ્વેષથી સરસ્વતી લુપ્ત થઈ ગઈ હતી. તેથી ઋષિઓ તેને સદા વિનશન કહે છે.
9.38.2
तत्राप्युपस्पृश्य बलः सरस्वत्यां महाबलः ।
सुभूमिकं ततोऽगच्छत्सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.२ ॥
ત્યાં પણ મહાબલ બલરામે સરસ્વતીમાં આચમન કરીને સ્નાન કર્યું; પછી સરસ્વતીના ઉત્તમ કિનારે સુભૂમિક તરફ ગયા.
9.38.3
तत्र चाप्सरसः शुभ्रा नित्यकालमतन्द्रिताः ।
क्रीडाभिर्विमलाभिश्च क्रीडन्ति विमलाननाः ॥ ९.३८.३ ॥
ત્યાં સદા અથાક, નિર્મળ મુખવાળી તેજસ્વી અપ્સરાઓ નિર્મળ ક્રીડાઓમાં રમે છે.
9.38.4
तत्र देवाः सगन्धर्वा मासिमासि जनेश्वर ।
अभिगच्छन्ति तत्तीर्थं पुण्यं ब्राह्मणसेवितम् ॥ ९.३८.४ ॥
હે જનેશ્વર, ત્યાં દેવતાઓ ગંધર્વો સહિત દર મહિને બ્રાહ્મણોએ સેવેલા તે પુણ્ય તીર્થમાં જાય છે.
9.38.5
तत्र नृत्यन्ति गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः ।
समेत्य सहिता राजन्यथाप्राप्तं यथासुखम् ॥ ९.३८.५ ॥
ત્યાં ગંધર્વો નાચે છે, તેમ જ અપ્સરાઓના સમૂહો પણ; હે રાજા, ભેગા મળીને જેવું મળ્યું હોય અને જેવું સુખ મળે તેવી રીતે આનંદ કરે છે.
9.38.6
तत्र मोदन्ति देवाश्च पितरश्च सवीरुधः ।
पुण्यैः पुष्पैः सदा दिव्यैः कीर्यमाणाः पुनः पुनः ॥ ९.३८.६ ॥
ત્યાં દેવતાઓ, પિતૃઓ અને વેલાઓ પણ આનંદ કરે છે; પવિત્ર દિવ્ય પુષ્પો તેમના પર વારંવાર વેરાય છે.
9.38.7
आक्रीडभूमिः सा राजंस्तासामप्सरसां शुभा ।
सुभूमिकेति विख्याता सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.७ ॥
હે રાજન, તે તે અપ્સરાઓની શુભ ક્રીડાભૂમિ છે; સરસ્વતીના શ્રેષ્ઠ તટે તે 'સુભૂમિકા' નામે વિખ્યાત છે.
9.38.8
तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसु विप्रेषु माधवः ।
श्रुत्वा गीतं च तद्दिव्यं वादित्राणां च निःस्वनम् ॥ ९.३८.८ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને અને બ્રાહ્મણોને ધન દાન આપીને માધવે તે દિવ્ય ગીત અને વાદ્યોનો નાદ સાંભળ્યો.
9.38.9
शय्याश्च विपुला दृष्ट्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
गन्धर्वाणां ततस्तीर्थमागच्छद्रोहिणीसुतः ॥ ९.३८.९ ॥
દેવ, ગંધર્વ અને રાક્ષસોની વિશાળ શય્યાઓ જોઈને રોહિણીપુત્ર પછી ગંધર્વોના તીર્થ તરફ આવ્યો.
9.38.10
विश्वावसुमुखास्तत्र गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
नृत्तवादित्रगीतं च कुर्न्वति सुमनोरमम् ॥ ९.३८.१० ॥
ત્યાં વિશ્વાવસુ આદિના નેતૃત્વમાં ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહો નૃત્ય, વાદ્ય અને ગીતથી અતિ મનોહર પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા.
9.38.11
तत्र दत्त्वा हलधरो विप्रेभ्यो विविधं वसु ।
अजाविकं गोखरोष्ट्रं सुवर्णं रजतं तथा ॥ ९.३८.११ ॥
ત્યાં હળધરે બ્રાહ્મણોને વિવિધ ધન આપ્યું — બકરા-ઘેટાં, ગાય, ગધેડા અને ઊંટ, તેમજ સોનું અને ચાંદી.
9.38.12
भोजयित्वा द्विजान्कामैः सन्तर्प्य च महाधनैः ।
प्रययौ सहितो विप्रैः स्तूयमानश्च माधवः ॥ ९.३८.१२ ॥
દ્વિજોને મનગમતું ભોજન જમાડીને અને મહાધનથી તૃપ્ત કરીને, બ્રાહ્મણો સાથે સ્તુતિ પામતા માધવ ચાલી નીકળ્યા.
9.38.13
तस्माद्गन्धर्वतीर्थाच्च महाबाहुररिन्दमः ।
गर्गस्रोतो महातीर्थमाजगामैककुण्डली ॥ ९.३८.१३ ॥
ગંધર્વતીર્થથી મહાબાહુ, શત્રુદમન, એકકુંડલી ગર્ગસ્રોત મહાતીર્થે આવ્યા.
9.38.14
तत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना ।
कालज्ञानगतिश्चैव ज्योतिषां च व्यतिक्रमः ॥ ९.३८.१४ ॥
ત્યાં તપથી શુદ્ધ આત્માવાળા વૃદ્ધ ગર્ગ કાળજ્ઞાન અને ગ્રહોની ગતિના ફેરફાર જાણતા હતા.
9.38.15
उत्पाता दारुणाश्चैक शुभाश्च जनमेजय ।
सरस्वत्याः शुभे तीर्थे विदिता वै महात्मना ॥ ९.३८.१५ ॥
હે જનમેજય, ભયંકર અને શુભ ઉત્પાતો સરસ્વતીના શુભ તીર્થમાં તે મહાત્માને જાણીતા હતા.
9.38.16
तस्य नाम्ना च तत्तीर्थं गर्गस्रोत इति स्मृतम् ॥ ९.३८.१६ ॥
તેમના નામે તે તીર્થ ગર્ગસ્રોત તરીકે સ્મરાય છે.
9.38.17
तत्र गर्गं महाभागमृषयः सुव्रता नृप ।
उपासाञ्चक्रिरे नित्यं कालज्ञानं प्रति प्रभो ॥ ९.३८.१७ ॥
હે નૃપ, ત્યાં સુવ્રત ઋષિઓ મહાભાગ ગર્ગની કાળજ્ઞાન માટે નિત્ય ઉપાસના કરતા.
9.38.18
तत्र गत्वा महाराज बलः श्वेतानुलेपनः ।
विधिवद्वि धनं दत्त्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ ९.३८.१८ ॥
હે મહારાજ, ત્યાં જઈને સફેદ અંગરાગ લગાવેલા બલરામે શુદ્ધાત્મા મુનિઓને વિધિપૂર્વક ધન આપ્યું.
9.38.19
उच्चावचांस्तथा भक्ष्यान्विप्रेभ्यो विप्रदाय सः ।
नीलवासास्तदाऽगच्छच्छङ्घतीर्थं महायशाः ॥ ९.३८.१९ ॥
ત્યારે મહાયશસ્વી તે નીલવસ્ત્રધારી બલરામે બ્રાહ્મણોને વિવિધ ભક્ષ્ય દાન કરીને શંખતીર્થ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
9.38.20
तत्रापश्यन्महाशङ्खं महामेरुमिवोच्छ्रितम् ।
श्वेतपर्वतसङ्काशमृषिसङ्घैर्निषेवितम्।
सरस्वत्यास्तटे जातं नगं तालध्वजो बली ॥ ९.३८.२० ॥
ત્યાં બળવાન તાલધ્વજે સરસ્વતીના કિનારે રહેલા, મહામેરુ જેવા ઊંચા, શ્વેત પર્વત સમાન, ઋષિસમૂહોથી સેવાયેલા તે મહાશંખ પર્વતને જોયો.
9.38.21
यक्षा विद्याधराश्चैव राक्षसाश्चामितौजसः ।
पिशाचाश्चामितबला यत्र सिद्धाः सहस्रशः ॥ ९.३८.२१ ॥
જ્યાં અમિત તેજસ્વી યક્ષો, વિદ્યાધરો, રાક્ષસો, અમિત બળવાન પિશાચો અને હજારો સિદ્ધો રહેતા હતા.
9.38.22
ते सर्वे ह्यशनं त्यक्त्वा फलं तस्य वनस्पतेः ।
व्रतैश्च नियमैश्चैव कालेकाले स्म भुञ्जते ॥ ९.३८.२२ ॥
તેઓ બધા ભોજન છોડીને, તે વનસ્પતિનું ફળ વ્રત અને નિયમો સાથે યોગ્ય સમયે આરોગતા હતા.
9.38.23
प्राप्तैश्च नियमैस्तैस्तैर्विचरन्तः पृथक्पृथक् ।
अदृश्यमाना मनुजैर्व्यचरन्पुरुषर्षभ ॥ ९.३८.२३ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેઓ પ્રાપ્ત નિયમો સાથે અલગ અલગ વિચરતા; મનુષ્યોને અદૃશ્ય રહીને.
9.38.24
एवं ख्यातो नरव्याघ्र लोकेऽस्मिन्स वनस्पतिः ।
तत्र तीर्थं सरस्वत्याः पावनं लोकविश्रुतम् ॥ ९.३८.२४ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, આ રીતે આ લોકમાં તે વનસ્પતિ પ્રસિદ્ધ છે. ત્યાં સરસ્વતીનું પાવન તીર્થ છે, જે લોકવિખ્યાત છે.
9.38.25
तस्मिंश्च यदुशार्दूलो दत्त्वा तीर्थे पयस्विनीः ।
ताम्रायसानि भाण्डानि वस्त्राणि विविधानि च ॥ ९.३८.२५ ॥
તે તીર્થમાં યદુશાર્દૂલે દૂધ આપતી ગાયો, તાંબા-લોખંડનાં વાસણો અને વિવિધ વસ્ત્રો દાનમાં આપ્યાં.
9.38.26
पूजयित्वा द्विजांश्चैव पूजितश्च तपोधनैः ।
पुण्यं नैसर्गिकं राजन्नाजगाम हलायुधः ॥ ९.३८.२६ ॥
બ્રાહ્મણોનું પૂજન કરીને અને તપોધનો દ્વારા પણ સન્માનિત થઈને, હે રાજન, હલાયુધ સહજ પુણ્ય સાથે આવ્યા.
9.38.27
तत्र गत्वा मुनीन्दृष्ट्वा नानावेषधरान्बलः ।
आप्लुत्य सलिले चापि पूजयामास वै द्विजान् ॥ ९.३८.२७ ॥
ત્યાં જઈને, વિવિધ વેશ ધારણ કરેલા મુનિઓને જોઈને, બલરામે પાણીમાં સ્નાન કરીને બ્રાહ્મણોનું પૂજન કર્યું.
9.38.28
तथैव दत्त्वा विप्रेभ्यः परिभोगान्सुपुष्कलान् ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्दक्षिणेन सरस्वतीम् ॥ ९.३८.२८ ॥
તેમ જ બ્રાહ્મણોને પુષ્કળ ભોગસામગ્રી દાનમાં આપીને, હે રાજન, બલરામ સરસ્વતીની દક્ષિણ તરફ ગયા.
9.38.29
गत्वा चैवं महाबाहुर्नातिदूरे महायशाः ।
धर्मात्मा नागधन्वानं तीर्थमागमदच्युतः ॥ ९.३८.२९ ॥
આ રીતે જઈને મહાબાહુ, મહાયશસ્વી, ધર્માત્મા અચ્યુત, બહુ દૂર નહીં એવા નાગધન્વન તીર્થે પહોંચ્યા.
9.38.30
यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः सन्निवेशनम् ।
महाद्युतेर्महाराज बहुभिः पन्नगैर्वृतम् ॥ ९.३८.३० ॥
જ્યાં નાગરાજ વાસુકિનું નિવાસસ્થાન હતું, મહાતેજસ્વી તેઓ ઘણા સર્પોથી ઘેરાયેલા રહેતા હતા, હે મહારાજ.
9.38.31
ऋषीणां हि सहस्राणि तत्र नित्यं चतुर्दश ।
यत्र देवाः समागम्य वासुकिं पन्नगोत्तमम्।
सर्वपन्नगराजानमभ्यषिञ्चन्यथाविधि ॥ ९.३८.३१ ॥
ત્યાં સદા ચૌદ હજાર ઋષિઓ રહેતા હતા. ત્યાં દેવતાઓએ ભેગા થઈ સર્પોત્તમ વાસુકિને વિધિપૂર્વક સર્વ નાગરાજોના રાજા તરીકે અભિષિક્ત કર્યા.
9.38.32
पन्नगेभ्यो भयं तत्र विद्यते न स्म पौरव ॥ ९.३८.३२ ॥
હે પૌરવ, ત્યાં સર્પોથી ભય નહોતો.
9.38.33
तत्रापि विधिवद्दत्वा विप्रेभ्यो रत्नसञ्चयान् ।
प्रायात्प्राचीं दिशं राजंस्तत्र तीर्थान्यनेकशः ॥ ९.३८.३३ ॥
ત્યાં પણ વિધિપૂર્વક બ્રાહ્મણોને રત્નોના ઢગલા દાન કરીને, હે રાજન, તેઓ પૂર્વ દિશામાં ગયા; ત્યાં અનેક તીર્થો છે.
9.38.34
सहस्रशतसङ्ख्यानि प्रथितानि पदेपदे ।
आप्लुत्य तत्र तीर्थेषु यथोक्तं तत्र चर्षिभिः ॥ ९.३८.३४ ॥
ત્યાં પગલે પગલે સેંકડો-હજારો પ્રસિદ્ધ તીર્થો છે; ત્યાં ઋષિઓએ કહ્યા પ્રમાણે તીર્થોમાં સ્નાન કરીને.
9.38.35
दत्त्वा वसु द्विजाग्र्येभ्यो निर्जगाम महाबलः ।
तत्रस्थानृषिसङ्घांस्तानभिवाद्य हलायुधः ॥ ९.३८.३५ ॥
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ધન દાન કરીને મહાબલી હલાયુધ ત્યાંથી નીકળ્યા; ત્યાં રહેલા ઋષિસમૂહોને વંદન કરીને.
9.38.36
ततो रामोऽगमत्तीर्थमृषिभिः सेक्तिं महत् ।
यत्र भूयो निववृते प्राङ्मुखा वै सरस्वती ॥ ९.३८.३६ ॥
પછી રામ (બલરામ) ઋષિઓ દ્વારા સેવાયેલા તે મહાન તીર્થે ગયા; જ્યાં સરસ્વતી પૂર્વાભિમુખ થઈને ફરી પાછી વળી હતી.
9.38.37
ऋषीणां नैमिषेयाणावमेक्षार्थं महात्मनाम् ।
निवृत्तां तां सरिच्छ्रेष्ठां तत्र दृष्ट्वा तु लाङ्गली।
बभूव विस्मितो राजन्बलः श्वेतानुलेपनः ॥ ९.३८.३७ ॥
નૈમિષેય મહાત્મા ઋષિઓને જોવા માટે, ત્યાં પાછી વળેલી તે શ્રેષ્ઠ નદીને જોઈને, હે રાજન, લાંગલી બલરામ વિસ્મિત થયા, શ્વેત અનુલેપન લગાવેલા.
9.38.38
कस्मात्सरस्वती ब्रह्मन्निवृत्ता प्राङ्मुखीभवत् ।
व्याख्यातमेतदिच्छामि सर्वमध्वर्युसत्तम ॥ ९.३८.३८ ॥
હે બ્રહ્મન્, સરસ્વતી શા માટે પાછી વળી પૂર્વાભિમુખ થઈ? હે અધ્વર્યુઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ બધું સમજાવવાની હું ઇચ્છા રાખું છું.
9.38.39
कस्मिंश्चित्कारणे तत्र विस्मितो यदुनन्दनः ।
निवृत्ता हेतुना केन कथमेव सरिद्वरा ॥ ९.३८.३९ ॥
કોઈ કારણથી ત્યાં યદુનંદન વિસ્મિત થયા? કયા હેતુથી, કેવી રીતે તે શ્રેષ્ઠ નદી પાછી વળી?
9.38.40
पूर्वं कृतयुगे राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः ।
वर्तमाने सुविपुले सत्रे द्वादशवार्षिके ॥ ९.३८.४० ॥
પૂર્વે, હે રાજન, કૃતયુગમાં, નૈમિષેય તપસ્વીઓ બાર વર્ષ ચાલનારા અતિ વિશાળ સત્રમાં રોકાયેલા હતા.
9.38.41
ऋषयो बहवो राजंस्तत्सत्रमभिपेदिरे ।
उषित्वा च महाभागास्तस्मिन्सत्रे यथाविधि ॥ ९.३८.४१ ॥
હે રાજન, ઘણા ઋષિઓએ તે સત્ર આરંભ્યું. તે સત્રમાં યથાવિધિ રહીને તે મહાભાગ્યશાળીઓ...
9.38.42
निवृत्ते नैमिषे ये वै सत्रे द्वादशवार्षिके ।
आजग्मुर्ऋषयस्तत्र बहवस्तीर्थकारणात् ॥ ९.३८.४२ ॥
નૈમિષમાં બાર વર્ષનું તે સત્ર પૂર્ણ થયા પછી, તીર્થયાત્રાના કારણે ઘણા ઋષિઓ ત્યાં આવ્યા.
9.38.43
ऋषीणां बहुलत्वात्तु सरस्वत्या विशाम्पते ।
तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणोत्तरे ॥ ९.३८.४३ ॥
હે પ્રજાપતિ, ઋષિઓની બહુલતાને કારણે સરસ્વતીના દક્ષિણ અને ઉત્તર કિનારા પરના તીર્થો નગરો જેવા થઈ ગયા.
9.38.44
समन्तपञ्चकं यावत्तावत्ते द्विजसत्तमाः ।
तीर्थलोभान्नरव्याघ्र नद्यास्तीरं समाश्रिताः ॥ ९.३८.४४ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, સમંતપંચક સુધી નદીકાંઠે તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો તીર્થલોભે આશ્રય લઈને રહ્યા.
9.38.45
जुह्वतां तत्र तेषां तु मुनीनां भावितात्मनाम् ।
स्वाध्यायेनातिमहता बभूवुः पूरिता दिशः ॥ ९.३८.४५ ॥
ત્યાં હોમ કરતા તે શુદ્ધાત્મા મુનિઓના અતિ મહાન સ્વાધ્યાયથી દિશાઓ ભરાઈ ગઈ.
9.38.46
अग्निहोत्रैस्ततस्तेषां हूयमानैर्महात्मनाम् ।
अशोभत सरिच्छ्रेष्ठा दीप्यमानैः समन्ततः ॥ ९.३८.४६ ॥
પછી તે મહાત્માઓના અગ્નિહોત્રની આહુતિઓથી ચારે બાજુ પ્રકાશિત થઈ નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે નદી શોભી ઉઠી.
9.38.47
वालखिल्या महाराज अश्मकुट्टाश्च तापसाः ।
दन्तोलूखलिनश्चान्ये सम्प्रक्षालास्तथा परे ॥ ९.३८.४७ ॥
હે મહારાજ, વાલખિલ્યો, અશ્મકુટ્ટ તાપસો, દંતોલૂખલી અને બીજા, તથા સંપ્રક્ષાલો પણ ત્યાં હતા.
9.38.48
वायुभक्षा जलाहाराः पर्णभक्षाश्च तापसाः ।
नानानियमयुक्ताश्च तथा स्थण्डिलशायिनः ॥ ९.३८.४८ ॥
વાયુભક્ષી, જલાહારી, પર્ણભક્ષી તાપસો, અનેક નિયમોથી યુક્ત અને ભૂમિ પર શયન કરનારા પણ ત્યાં હતા.
9.38.49
आसन्वै मुनयस्तवत्र सरस्वत्याः समीपतः ।
शोभयन्तः सरिच्छ्रेष्ठां गङ्गामिव दिवौकसः ॥ ९.३८.४९ ॥
ત્યાં સરસ્વતીની સમીપે મુનિઓ હતા; દેવતાઓ ગંગાને શોભાવે તેમ તેઓ શ્રેષ્ઠ નદીને શોભાવતા હતા.
9.38.50
शतशश्च समापेतुर्ऋषयः सत्रयाजिनः ।
तेऽवकाशं न ददृशुः सरस्वत्या महाव्रताः।
तेऽवकाशं च ददृशुः कुरुक्षेत्रं महाव्रताः ॥ ९.३८.५० ॥
સત્રયાગ કરનારા સેંકડો ઋષિઓ એકઠા થયા; તે મહાવ્રતીઓને સરસ્વતી પાસે સ્થાન ન મળ્યું; તેમણે કુરુક્ષેત્રમાં સ્થાન જોયું.
9.38.51
ततो यज्ञोपवीतैः स्वैस्तत्र कृत्वा सरस्वतीम् ।
जुहुवुश्चाग्निहोत्रांश्च चक्रुश्च विविधाः क्रियाः ॥ ९.३८.५१ ॥
પછી તેમણે પોતાના યજ્ઞોપવીતથી ત્યાં સરસ્વતી સર્જી, આહુતિઓ આપી, અગ્નિહોત્ર કર્યા અને વિવિધ ક્રિયાઓ કરી.
9.38.52
ततस्तमृपिसङ्घातं निराशं चिन्तयान्वितम् ।
दर्शयामास राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ॥ ९.३८.५२ ॥
પછી હે રાજેન્દ્ર, નિરાશ અને ચિંતિત તે ઋષિસમૂહ માટે સરસ્વતીએ પોતાને દર્શાવી.
9.38.53
ततः कुञ्जान्बहून्कृत्वा सन्निवृत्ता सरस्वती ।
ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज्जनमेजय ॥ ९.३८.५३ ॥
પછી સરસ્વતીએ ઘણા કુંજો બનાવીને પાછું વળ્યું; હે જનમેજય, પુણ્યતપસ્વી ઋષિઓ પ્રત્યેની કરુણાથી.
9.38.54
ततो निवृत्त्य राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ।
भूयः प्रतीच्यभिमुखी प्रसुस्राव सरिद्वरा ॥ ९.३८.५४ ॥
પછી હે રાજેન્દ્ર, તેમના માટે પાછી વળીને સરસ્વતી ફરીથી પશ્ચિમાભિમુખ થઈ વહી, તે શ્રેષ્ઠ નદી.
9.38.55
अमोघा गमनं कृत्वा तेषां भूयो जगाम ह ।
अत्यद्भुतं महच्चक्रे तदा राजन्महानदी ॥ ९.३८.५५ ॥
અમોઘા તેમના માટે પોતાની ગતિ કરીને ફરી આગળ ગઈ. હે રાજન્, ત્યારે તે મહાનદીએ અત્યંત અદ્ભુત મહાન કાર્ય કર્યું.
9.38.56
एवं स कुञ्जो राजन्वै नैमिषीय इति स्मृतः ।
कुरुश्रेष्ठ कुरुक्षेत्रे कुरुष्व महतीं क्रियाम् ॥ ९.३८.५६ ॥
આ રીતે તે કુંજ, હે રાજન્, નૈમિષીય નામે સ્મરાય છે. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, કુરુક્ષેત્રમાં મહાન ક્રિયા કરો.
9.38.57
तत्र कुञ्जान्बहून्दृष्ट्वा निवृत्तां च सरस्वतीम् ।
बभूव विस्मयस्तत्र रामस्याथ महात्मनः ॥ ९.३८.५७ ॥
ત્યાં અનેક કુંજોને અને પાછી વળેલી સરસ્વતીને જોઈને મહાત્મા રામને વિસ્મય થયો.
9.38.58
उपस्पृश्य तु तत्रापि विधिवद्यदुनन्दनः ।
दत्त्वा देयान्द्विजातिभ्यो भाण्डानि विविधानि च ॥ ९.३८.५८ ॥
ત્યાં પણ વિધિપૂર્વક આચમન કરીને યદુનંદને દ્વિજાતિઓને આપવા યોગ્ય વસ્તુઓ અને વિવિધ પાત્રો દાનમાં આપ્યાં.
9.38.59
भक्ष्यं भोज्यं कच विविधं ब्राह्मणेभ्यः प्रदाय च ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ ९.३८.५९ ॥
બ્રાહ્મણોને વિવિધ ભક્ષ્ય-ભોજ્ય આપીને, હે રાજન્, દ્વિજોથી પૂજાયેલા બલરામ પછી ચાલ્યા.
9.38.60
सरस्वतीतीर्थवरं नानाद्विजगणायुतम् ।
बदरेङ्गुदश्यामाकाप्लुक्षाश्वत्थबिभीतकैः ॥ ९.३८.६० ॥
અનેક દ્વિજગણોથી યુક્ત સરસ્વતીનું શ્રેષ્ઠ તીર્થ; બોર, ઇંગુદી, શ્યામાક, પીપળો, પાકડ અને બહેડાના વૃક્ષોથી ભરેલું.
9.38.61
कङ्कोलैश्च पलाश्चैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा ।
सरस्वतीतीर्थरुहैस्तरुभिर्विविधैस्तथा ॥ ९.३८.६१ ॥
કંકોલ, પલાશ, કરીર અને પીલુ વૃક્ષોથી, તેમજ સરસ્વતી તીર્થમાં ઊગેલા વિવિધ વૃક્ષોથી તે શોભતું હતું.
9.38.62
करुषकवरैश्चैव बिल्वैराम्रातकैस्तथा ।
अतिमुक्तकषण्डैश्च पारिजातैश्च शोभितम् ॥ ९.३८.६२ ॥
ઉત્તમ કરુષક વૃક્ષો, બિલી અને આમ્રાતક વૃક્ષો, અતિમુક્તકની ઝાડીઓ તથા પારિજાત વૃક્ષોથી તે શોભતું હતું.
9.38.63
कदलीवनभूयिष्ठं दृष्टिकान्तं मनोहरम् ।
वाय्वम्बुफलपर्णादैर्दन्तोलूखलिकैरपि ॥ ९.३८.६३ ॥
કેળાંના વનોથી ભરપૂર, નયનોને સુખદ અને મનોહર હતું; ત્યાં વાયુ, જળ, ફળ, પાંદડાં પર જીવનારા તથા દાંતોને જ ખાંડણિયો બનાવનારા (તપસ્વીઓ) પણ હતા.
9.38.64
तथाऽश्मकुट्टैर्वातेयैर्मुनिभिर्बहुभिर्वृतम् ।
स्वाध्यायघोषसङ्घुष्टं मृगयूथशताकुलम् ॥ ९.३८.६४ ॥
પથ્થરથી ખાંડીને ખાનારા અને વાયુભક્ષી ઘણા મુનિઓથી ઘેરાયેલું, સ્વાધ્યાયના ઘોષથી ગૂંજતું અને સેંકડો મૃગ-ટોળાંથી ભરેલું (તે તીર્થ) હતું.
9.38.65
अहिंस्रैर्धर्मपरमैर्नृभिरत्यर्थरोवितम् ।
सप्तसारस्वतं तीर्थमाजगाम हलायुधः।
यत्र मङ्कणकः सिद्धस्तपस्तेपे महामुनिः ॥ ९.३८.६५ ॥
અહિંસક અને ધર્મપરાયણ મનુષ્યોથી અત્યંત ગુંજતા સપ્તસારસ્વત તીર્થે હલાયુધ (બલરામ) આવ્યા; જ્યાં સિદ્ધ મહામુનિ મંકણકે તપ કર્યું હતું.