മഹാഭാരതം · അധ്യായം 9.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.38.1
ततो विनशनं राजन्नाजगाम हलायुधः ।
शूराऽऽभीरन्प्रति द्वेषाद्यत्र नष्टा सरस्वती।
तस्मात्तामृषयो नित्यं प्राहुर्विनशनेति च ॥ ९.३८.१ ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ കലപ്പ ആയുധമായുള്ള ബലരാമൻ വിനശനത്തിലെത്തി. ശൂരന്മാരോടും ആഭീരന്മാരോടുമുള്ള വിദ്വേഷം കാരണമാണ് സരസ്വതി അവിടെ മറഞ്ഞത്. അതിനാൽ ഋഷിമാർ അവളെ എപ്പോഴും വിനശനം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
9.38.2
तत्राप्युपस्पृश्य बलः सरस्वत्यां महाबलः ।
सुभूमिकं ततोऽगच्छत्सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.२ ॥
അവിടെയും മഹാബലനായ ബലരാമൻ സരസ്വതിയിൽ ആചമനം ചെയ്ത് സ്നാനം ചെയ്തു; പിന്നീട് സരസ്വതിയുടെ ഉത്തമതീരത്തുള്ള സുഭൂമികത്തിലേക്ക് പോയി.
9.38.3
तत्र चाप्सरसः शुभ्रा नित्यकालमतन्द्रिताः ।
क्रीडाभिर्विमलाभिश्च क्रीडन्ति विमलाननाः ॥ ९.३८.३ ॥
അവിടെ എപ്പോഴും ക്ഷീണമില്ലാതെ, നിർമ്മലമായ മുഖങ്ങളോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന അപ്സരസുകൾ നിർമ്മലമായ കേളികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
9.38.4
तत्र देवाः सगन्धर्वा मासिमासि जनेश्वर ।
अभिगच्छन्ति तत्तीर्थं पुण्यं ब्राह्मणसेवितम् ॥ ९.३८.४ ॥
ഹേ ജനേശ്വരാ, അവിടെ ദേവന്മാർ ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം മാസംതോറും ബ്രാഹ്മണർ സേവിക്കുന്ന ആ പുണ്യതീർത്ഥത്തിലേക്ക് വരുന്നു.
9.38.5
तत्र नृत्यन्ति गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः ।
समेत्य सहिता राजन्यथाप्राप्तं यथासुखम् ॥ ९.३८.५ ॥
അവിടെ ഗന്ധർവന്മാർ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; അതുപോലെ അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങളും. ഹേ രാജാവേ, ഒത്തുചേർന്ന് ലഭിച്ചതുപോലെയും സുഖത്തിനൊത്തും അവർ ആനന്ദിക്കുന്നു.
9.38.6
तत्र मोदन्ति देवाश्च पितरश्च सवीरुधः ।
पुण्यैः पुष्पैः सदा दिव्यैः कीर्यमाणाः पुनः पुनः ॥ ९.३८.६ ॥
അവിടെ ദേവന്മാരും പിതൃക്കളും വള്ളികളും സന്തോഷിക്കുന്നു; പുണ്യവും ദിവ്യവുമായ പുഷ്പങ്ങൾ അവയുടെമേൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വിതറപ്പെടുന്നു.
9.38.7
आक्रीडभूमिः सा राजंस्तासामप्सरसां शुभा ।
सुभूमिकेति विख्याता सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.७ ॥
രാജാവേ, അത് ആ അപ്സരസ്സുകളുടെ ശുഭമായ ക്രീഡാഭൂമിയാണ്; സരസ്വതിയുടെ ശ്രേഷ്ഠതീരത്ത് 'സുഭൂമിക' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.
9.38.8
तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसु विप्रेषु माधवः ।
श्रुत्वा गीतं च तद्दिव्यं वादित्राणां च निःस्वनम् ॥ ९.३८.८ ॥
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണർക്ക് ധനം ദാനം ചെയ്ത്, മാധവൻ ആ ദിവ്യഗീതവും വാദ്യനാദവും കേട്ടു.
9.38.9
शय्याश्च विपुला दृष्ट्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
गन्धर्वाणां ततस्तीर्थमागच्छद्रोहिणीसुतः ॥ ९.३८.९ ॥
ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും വിശാലമായ ശയ്യകൾ കണ്ടശേഷം രോഹിണീപുത്രൻ ഗന്ധർവതീർത്ഥത്തിലേക്ക് വന്നു.
9.38.10
विश्वावसुमुखास्तत्र गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
नृत्तवादित्रगीतं च कुर्न्वति सुमनोरमम् ॥ ९.३८.१० ॥
അവിടെ വിശ്വാവസു മുതലായവർ നയിക്കുന്ന ഗന്ധർവ-അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തവും വാദ്യവും ഗീതവും കൊണ്ട് അതിമനോഹരമായ പ്രകടനം നടത്തുകയായിരുന്നു.
9.38.11
तत्र दत्त्वा हलधरो विप्रेभ्यो विविधं वसु ।
अजाविकं गोखरोष्ट्रं सुवर्णं रजतं तथा ॥ ९.३८.११ ॥
അവിടെ ഹലധരൻ ബ്രാഹ്മണർക്ക് വിവിധ ധനം നൽകി — ആടുകളും ചെമ്മരിയാടുകളും, പശുക്കളും കഴുതകളും ഒട്ടകങ്ങളും, സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും.
9.38.12
भोजयित्वा द्विजान्कामैः सन्तर्प्य च महाधनैः ।
प्रययौ सहितो विप्रैः स्तूयमानश्च माधवः ॥ ९.३८.१२ ॥
ദ്വിജന്മാർക്ക് ഇഷ്ടഭക്ഷണം നൽകി, മഹാധനങ്ങളാൽ തൃപ്തരാക്കി, ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം സ്തുതിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട് മാധവൻ യാത്രയായി.
9.38.13
तस्माद्गन्धर्वतीर्थाच्च महाबाहुररिन्दमः ।
गर्गस्रोतो महातीर्थमाजगामैककुण्डली ॥ ९.३८.१३ ॥
ഗന്ധർവതീർഥത്തിൽ നിന്ന് മഹാബാഹുവും ശത്രുദമനനുമായ ഏകകുണ്ഡലി ഗർഗസ്രോത മഹാതീർഥത്തിലെത്തി.
9.38.14
तत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना ।
कालज्ञानगतिश्चैव ज्योतिषां च व्यतिक्रमः ॥ ९.३८.१४ ॥
അവിടെ തപസ്സാൽ ശുദ്ധമനസ്സുള്ള വൃദ്ധനായ ഗർഗൻ കാലജ്ഞാനവും ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഗതിമാറ്റവും അറിഞ്ഞിരുന്നു.
9.38.15
उत्पाता दारुणाश्चैक शुभाश्च जनमेजय ।
सरस्वत्याः शुभे तीर्थे विदिता वै महात्मना ॥ ९.३८.१५ ॥
ജനമേജയാ, ഭയങ്കരവും ശുഭവുമായ ഉത്പാതങ്ങൾ സരസ്വതിയുടെ പുണ്യതീർഥത്തിൽ ആ മഹാത്മാവിന് അറിയപ്പെട്ടു.
9.38.16
तस्य नाम्ना च तत्तीर्थं गर्गस्रोत इति स्मृतम् ॥ ९.३८.१६ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാമത്തിൽ ആ തീർഥം ഗർഗസ്രോതം എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
9.38.17
तत्र गर्गं महाभागमृषयः सुव्रता नृप ।
उपासाञ्चक्रिरे नित्यं कालज्ञानं प्रति प्रभो ॥ ९.३८.१७ ॥
രാജാവേ, അവിടെ സുവ്രതരായ ഋഷിമാർ മഹാഭാഗ്യനായ ഗർഗനെ കാലജ്ഞാനത്തിനായി നിത്യം ഉപാസിച്ചു.
9.38.18
तत्र गत्वा महाराज बलः श्वेतानुलेपनः ।
विधिवद्वि धनं दत्त्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ ९.३८.१८ ॥
മഹാരാജാവേ, അവിടെ ചെന്ന് വെൺചന്ദനം പൂശിയ ബലരാമൻ ശുദ്ധമനസ്സുള്ള മുനിമാർക്ക് വിധിപ്രകാരം ധനം നൽകി.
9.38.19
उच्चावचांस्तथा भक्ष्यान्विप्रेभ्यो विप्रदाय सः ।
नीलवासास्तदाऽगच्छच्छङ्घतीर्थं महायशाः ॥ ९.३८.१९ ॥
മഹായശസ്വിയായ അവൻ നീലവസ്ത്രം ധരിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്ക് നാനാവിധ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ ദാനം ചെയ്ത ശേഷം ശംഖതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി.
9.38.20
तत्रापश्यन्महाशङ्खं महामेरुमिवोच्छ्रितम् ।
श्वेतपर्वतसङ्काशमृषिसङ्घैर्निषेवितम्।
सरस्वत्यास्तटे जातं नगं तालध्वजो बली ॥ ९.३८.२० ॥
അവിടെ ബലവാനായ താലധ്വജൻ സരസ്വതിയുടെ തീരത്ത് മഹാമേരുപോലെ ഉയർന്ന, ശ്വേതപർവതം പോലെയുള്ള, ഋഷിസംഘങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന ആ മഹാശംഖ പർവതം കണ്ടു.
9.38.21
यक्षा विद्याधराश्चैव राक्षसाश्चामितौजसः ।
पिशाचाश्चामितबला यत्र सिद्धाः सहस्रशः ॥ ९.३८.२१ ॥
അവിടെ അമിതതേജസ്സുള്ള യക്ഷന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും, അമിതബലമുള്ള പിശാചുകളും ആയിരക്കണക്കിന് സിദ്ധന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
9.38.22
ते सर्वे ह्यशनं त्यक्त्वा फलं तस्य वनस्पतेः ।
व्रतैश्च नियमैश्चैव कालेकाले स्म भुञ्जते ॥ ९.३८.२२ ॥
അവരെല്ലാം ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഫലം വ്രതനിയമങ്ങളോടെ കാലാകാലങ്ങളിൽ ഭക്ഷിച്ചു.
9.38.23
प्राप्तैश्च नियमैस्तैस्तैर्विचरन्तः पृथक्पृथक् ।
अदृश्यमाना मनुजैर्व्यचरन्पुरुषर्षभ ॥ ९.३८.२३ ॥
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, അവർ നേടിയ നിയമങ്ങളോടെ വെവ്വേറെ സഞ്ചരിച്ചു; മനുഷ്യർക്ക് കാണാൻ കഴിയാതെ.
9.38.24
एवं ख्यातो नरव्याघ्र लोकेऽस्मिन्स वनस्पतिः ।
तत्र तीर्थं सरस्वत्याः पावनं लोकविश्रुतम् ॥ ९.३८.२४ ॥
നരവ്യാഘ്രാ, ഇങ്ങനെ ഈ ലോകത്ത് ആ വൃക്ഷം പ്രസിദ്ധമായി. അവിടെയാണ് ലോകപ്രസിദ്ധമായ സരസ്വതിയുടെ പവിത്രതീർത്ഥം.
9.38.25
तस्मिंश्च यदुशार्दूलो दत्त्वा तीर्थे पयस्विनीः ।
ताम्रायसानि भाण्डानि वस्त्राणि विविधानि च ॥ ९.३८.२५ ॥
ആ തീർഥത്തിൽ യദുശ്രേഷ്ഠൻ പാൽ തരുന്ന പശുക്കളെയും ചെമ്പ്, ഇരുമ്പ് പാത്രങ്ങളെയും വിവിധ വസ്ത്രങ്ങളെയും ദാനം ചെയ്തു.
9.38.26
पूजयित्वा द्विजांश्चैव पूजितश्च तपोधनैः ।
पुण्यं नैसर्गिकं राजन्नाजगाम हलायुधः ॥ ९.३८.२६ ॥
ദ്വിജന്മാരെ പൂജിച്ച്, തപോധനന്മാരാലും ആദരിക്കപ്പെട്ട്, രാജാവേ, ഹലായുധൻ സ്വാഭാവിക പുണ്യത്തോടെ എത്തി.
9.38.27
तत्र गत्वा मुनीन्दृष्ट्वा नानावेषधरान्बलः ।
आप्लुत्य सलिले चापि पूजयामास वै द्विजान् ॥ ९.३८.२७ ॥
അവിടെ ചെന്ന്, നാനാവേഷധാരികളായ മുനിമാരെ കണ്ട്, ബലരാമൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിക്കുളിച്ച് ദ്വിജന്മാരെ പൂജിച്ചു.
9.38.28
तथैव दत्त्वा विप्रेभ्यः परिभोगान्सुपुष्कलान् ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्दक्षिणेन सरस्वतीम् ॥ ९.३८.२८ ॥
അതുപോലെ ദ്വിജന്മാർക്ക് സമൃദ്ധമായ ഭോഗവസ്തുക്കൾ ദാനം ചെയ്ത്, രാജാവേ, ബലരാമൻ സരസ്വതിയുടെ ദക്ഷിണഭാഗത്തേക്ക് പോയി.
9.38.29
गत्वा चैवं महाबाहुर्नातिदूरे महायशाः ।
धर्मात्मा नागधन्वानं तीर्थमागमदच्युतः ॥ ९.३८.२९ ॥
ഇങ്ങനെ പോയി, മഹാബാഹുവും മഹായശസ്വിയും ധർമാത്മാവുമായ അച്യുതൻ അധികം ദൂരെയല്ലാത്ത നാഗധന്വന തീർഥത്തിൽ എത്തി.
9.38.30
यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः सन्निवेशनम् ।
महाद्युतेर्महाराज बहुभिः पन्नगैर्वृतम् ॥ ९.३८.३० ॥
നാഗരാജാവായ വാസുകിയുടെ വാസസ്ഥലം അവിടെയാണ്; മഹാതേജസ്വിയായ അദ്ദേഹം ഒട്ടേറെ പാമ്പുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായിരുന്നു, മഹാരാജാവേ.
9.38.31
ऋषीणां हि सहस्राणि तत्र नित्यं चतुर्दश ।
यत्र देवाः समागम्य वासुकिं पन्नगोत्तमम्।
सर्वपन्नगराजानमभ्यषिञ्चन्यथाविधि ॥ ९.३८.३१ ॥
അവിടെ എന്നും പതിന്നാലായിരം ഋഷിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ ദേവന്മാർ ഒത്തുചേർന്ന് സർപ്പോത്തമനായ വാസുകിയെ എല്ലാ നാഗരാജാക്കന്മാരുടെയും രാജാവായി ചട്ടപ്രകാരം അഭിഷേകം ചെയ്തു.
9.38.32
पन्नगेभ्यो भयं तत्र विद्यते न स्म पौरव ॥ ९.३८.३२ ॥
പൗരവാ, അവിടെ സർപ്പങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭയമില്ലായിരുന്നു.
9.38.33
तत्रापि विधिवद्दत्वा विप्रेभ्यो रत्नसञ्चयान् ।
प्रायात्प्राचीं दिशं राजंस्तत्र तीर्थान्यनेकशः ॥ ९.३८.३३ ॥
അവിടെയും ചട്ടപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണർക്ക് രത്നസഞ്ചയങ്ങൾ ദാനം ചെയ്ത ശേഷം, രാജാവേ, അദ്ദേഹം കിഴക്കൻ ദിക്കിലേക്ക് പോയി; അവിടെ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്.
9.38.34
सहस्रशतसङ्ख्यानि प्रथितानि पदेपदे ।
आप्लुत्य तत्र तीर्थेषु यथोक्तं तत्र चर्षिभिः ॥ ९.३८.३४ ॥
അവിടെ പദംപദം തോറും നൂറായിരങ്ങളായി എണ്ണപ്പെടുന്ന പ്രസിദ്ധ തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; അവിടെ ഋഷിമാർ പറഞ്ഞതുപോലെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്.
9.38.35
दत्त्वा वसु द्विजाग्र्येभ्यो निर्जगाम महाबलः ।
तत्रस्थानृषिसङ्घांस्तानभिवाद्य हलायुधः ॥ ९.३८.३५ ॥
ശ്രേഷ്ഠരായ ബ്രാഹ്മണർക്ക് ധനം ദാനം ചെയ്ത്, മഹാബലനായ ഹലായുധൻ അവിടെനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; അവിടെയുള്ള ഋഷിസംഘങ്ങളെ വന്ദിച്ച്.
9.38.36
ततो रामोऽगमत्तीर्थमृषिभिः सेक्तिं महत् ।
यत्र भूयो निववृते प्राङ्मुखा वै सरस्वती ॥ ९.३८.३६ ॥
പിന്നെ രാമൻ (ബലരാമൻ) ഋഷിമാർ സേവിക്കുന്ന ആ മഹാതീർഥത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ സരസ്വതി കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് വീണ്ടും മടങ്ങി.
9.38.37
ऋषीणां नैमिषेयाणावमेक्षार्थं महात्मनाम् ।
निवृत्तां तां सरिच्छ्रेष्ठां तत्र दृष्ट्वा तु लाङ्गली।
बभूव विस्मितो राजन्बलः श्वेतानुलेपनः ॥ ९.३८.३७ ॥
നൈമിഷേയ മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരെ കാണാനായി, അവിടെ തിരിഞ്ഞൊഴുകുന്ന ആ നദീശ്രേഷ്ഠയെ കണ്ട് ലാങ്ഗലീ ബലരാമൻ, ഹേ രാജാവേ, വിസ്മിതനായി, വെളുത്ത ലേപനം പൂശിയവനായി.
9.38.38
कस्मात्सरस्वती ब्रह्मन्निवृत्ता प्राङ्मुखीभवत् ।
व्याख्यातमेतदिच्छामि सर्वमध्वर्युसत्तम ॥ ९.३८.३८ ॥
ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, സരസ്വതി എന്തുകൊണ്ട് തിരിഞ്ഞ് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി? ഹേ അധ്വര്യുശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെല്ലാം വിശദമാക്കാൻ ഞാനാഗ്രഹിക്കുന്നു.
9.38.39
कस्मिंश्चित्कारणे तत्र विस्मितो यदुनन्दनः ।
निवृत्ता हेतुना केन कथमेव सरिद्वरा ॥ ९.३८.३९ ॥
ഏതോ കാരണത്താൽ അവിടെ യദുനന്ദനൻ വിസ്മിതനായോ? ഏത് ഹേതുവിനാൽ, എങ്ങനെ ആ നദീശ്രേഷ്ഠ തിരിഞ്ഞു?
9.38.40
पूर्वं कृतयुगे राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः ।
वर्तमाने सुविपुले सत्रे द्वादशवार्षिके ॥ ९.३८.४० ॥
പണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, കൃതയുഗത്തിൽ, പന്ത്രണ്ട് വർഷം നീണ്ടുനിന്ന അതിവിപുലമായ സത്രത്തിൽ നൈമിഷ തപസ്വികൾ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.
9.38.41
ऋषयो बहवो राजंस्तत्सत्रमभिपेदिरे ।
उषित्वा च महाभागास्तस्मिन्सत्रे यथाविधि ॥ ९.३८.४१ ॥
ഹേ രാജാവേ, പല ഋഷിമാരും ആ സത്രത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ആ സത്രത്തിൽ വിധിപ്രകാരം വസിച്ച് ആ മഹാഭാഗ്യവാന്മാർ...
9.38.42
निवृत्ते नैमिषे ये वै सत्रे द्वादशवार्षिके ।
आजग्मुर्ऋषयस्तत्र बहवस्तीर्थकारणात् ॥ ९.३८.४२ ॥
നൈമിഷത്തിൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷം നീണ്ട ആ സത്രം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ കാരണത്താൽ പല ഋഷിമാരും അവിടെയെത്തി.
9.38.43
ऋषीणां बहुलत्वात्तु सरस्वत्या विशाम्पते ।
तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणोत्तरे ॥ ९.३८.४३ ॥
ജനാധിപാ, ഋഷിമാരുടെ ബാഹുല്യം കാരണം സരസ്വതിയുടെ തെക്കും വടക്കുമുള്ള കരകളിലെ തീർത്ഥങ്ങൾ നഗരങ്ങൾ പോലെയായി.
9.38.44
समन्तपञ्चकं यावत्तावत्ते द्विजसत्तमाः ।
तीर्थलोभान्नरव्याघ्र नद्यास्तीरं समाश्रिताः ॥ ९.३८.४४ ॥
നരവ്യാഘ്രാ, സമന്തപഞ്ചകം വരെ നദീതീരത്ത് ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ തീർത്ഥമോഹത്താൽ അഭയം തേടി.
9.38.45
जुह्वतां तत्र तेषां तु मुनीनां भावितात्मनाम् ।
स्वाध्यायेनातिमहता बभूवुः पूरिता दिशः ॥ ९.३८.४५ ॥
അവിടെ ഹോമം ചെയ്യുന്ന ശുദ്ധാത്മാക്കളായ ആ മുനിമാരുടെ മഹത്തായ സ്വാധ്യായത്താൽ ദിക്കുകൾ നിറഞ്ഞു.
9.38.46
अग्निहोत्रैस्ततस्तेषां हूयमानैर्महात्मनाम् ।
अशोभत सरिच्छ्रेष्ठा दीप्यमानैः समन्ततः ॥ ९.३८.४६ ॥
പിന്നെ ആ മഹാത്മാക്കളുടെ അഗ്നിഹോത്ര ആഹുതികളാൽ എല്ലാ വശത്തും ജ്വലിച്ച് നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ആ നദി ശോഭിച്ചു.
9.38.47
वालखिल्या महाराज अश्मकुट्टाश्च तापसाः ।
दन्तोलूखलिनश्चान्ये सम्प्रक्षालास्तथा परे ॥ ९.३८.४७ ॥
മഹാരാജാവേ, വാലഖില്യന്മാരും, കല്ലുകൊണ്ടിടിക്കുന്ന താപസന്മാരും, പല്ലുകൊണ്ടുള്ള ഉലക്കയുള്ളവരും മറ്റുള്ളവരും, സമ്പ്രക്ഷാലന്മാരും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
9.38.48
वायुभक्षा जलाहाराः पर्णभक्षाश्च तापसाः ।
नानानियमयुक्ताश्च तथा स्थण्डिलशायिनः ॥ ९.३८.४८ ॥
വായുഭക്ഷികളും ജലാഹാരികളും ഇലഭക്ഷികളായ താപസന്മാരും, പലവിധ നിയമങ്ങളിൽ യുക്തരായവരും, നിലത്തു ശയിക്കുന്നവരും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
9.38.49
आसन्वै मुनयस्तवत्र सरस्वत्याः समीपतः ।
शोभयन्तः सरिच्छ्रेष्ठां गङ्गामिव दिवौकसः ॥ ९.३८.४९ ॥
അവിടെ സരസ്വതിയുടെ സമീപത്ത് മുനിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; ദേവന്മാർ ഗംഗയെ അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ അവർ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയെ അലങ്കരിച്ചു.
9.38.50
शतशश्च समापेतुर्ऋषयः सत्रयाजिनः ।
तेऽवकाशं न ददृशुः सरस्वत्या महाव्रताः।
तेऽवकाशं च ददृशुः कुरुक्षेत्रं महाव्रताः ॥ ९.३८.५० ॥
സത്രയാഗം ചെയ്യുന്ന നൂറുകണക്കിന് ഋഷിമാർ ഒന്നിച്ചുകൂടി; ആ മഹാവ്രതർ സരസ്വതിയുടെ അരികിൽ ഇടം കണ്ടില്ല; അവർ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ഇടം കണ്ടു.
9.38.51
ततो यज्ञोपवीतैः स्वैस्तत्र कृत्वा सरस्वतीम् ।
जुहुवुश्चाग्निहोत्रांश्च चक्रुश्च विविधाः क्रियाः ॥ ९.३८.५१ ॥
പിന്നെ അവർ തങ്ങളുടെ യജ്ഞോപവീതങ്ങൾകൊണ്ട് അവിടെ സരസ്വതിയെ സൃഷ്ടിച്ച്, ഹോമം നടത്തി, പലവിധ ക്രിയകൾ ചെയ്തു.
9.38.52
ततस्तमृपिसङ्घातं निराशं चिन्तयान्वितम् ।
दर्शयामास राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ॥ ९.३८.५२ ॥
പിന്നെ ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നിരാശയും ചിന്തയും നിറഞ്ഞ ആ ഋഷിസംഘത്തിനായി സരസ്വതി സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി.
9.38.53
ततः कुञ्जान्बहून्कृत्वा सन्निवृत्ता सरस्वती ।
ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज्जनमेजय ॥ ९.३८.५३ ॥
പിന്നെ സരസ്വതി നിരവധി തോപ്പുകൾ സൃഷ്ടിച്ച് തിരിച്ചുവന്നു; ഹേ ജനമേജയാ, പുണ്യതപസ്വികളായ ഋഷിമാരോടുള്ള കാരുണ്യത്താൽ.
9.38.54
ततो निवृत्त्य राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ।
भूयः प्रतीच्यभिमुखी प्रसुस्राव सरिद्वरा ॥ ९.३८.५४ ॥
പിന്നെ ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അവർക്കായി തിരിച്ചുവന്ന്, വീണ്ടും പടിഞ്ഞാറോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ സരസ്വതി ഒഴുകി.
9.38.55
अमोघा गमनं कृत्वा तेषां भूयो जगाम ह ।
अत्यद्भुतं महच्चक्रे तदा राजन्महानदी ॥ ९.३८.५५ ॥
അമോഘ അവർക്കുവേണ്ടി തന്റെ ഗതി സ്വീകരിച്ച് വീണ്ടും മുന്നോട്ടുപോയി. ഹേ രാജാവേ, അപ്പോൾ ആ മഹാനദി അത്യത്ഭുതകരമായ മഹത്തായ കർമ്മം ചെയ്തു.
9.38.56
एवं स कुञ्जो राजन्वै नैमिषीय इति स्मृतः ।
कुरुश्रेष्ठ कुरुक्षेत्रे कुरुष्व महतीं क्रियाम् ॥ ९.३८.५६ ॥
ഇങ്ങനെ ആ കുഞ്ജം, ഹേ രാജാവേ, നൈമിഷീയം എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ മഹത്തായ കർമ്മം ചെയ്യുക.
9.38.57
तत्र कुञ्जान्बहून्दृष्ट्वा निवृत्तां च सरस्वतीम् ।
बभूव विस्मयस्तत्र रामस्याथ महात्मनः ॥ ९.३८.५७ ॥
അവിടെ അനേകം കുഞ്ജങ്ങളെയും തിരിച്ചുപോയ സരസ്വതിയെയും കണ്ട് മഹാത്മാവായ രാമന് വിസ്മയം ഉണ്ടായി.
9.38.58
उपस्पृश्य तु तत्रापि विधिवद्यदुनन्दनः ।
दत्त्वा देयान्द्विजातिभ्यो भाण्डानि विविधानि च ॥ ९.३८.५८ ॥
അവിടെയും വിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത് യദുനന്ദനൻ ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകേണ്ട വസ്തുക്കളും വിവിധ പാത്രങ്ങളും ദാനം ചെയ്തു.
9.38.59
भक्ष्यं भोज्यं कच विविधं ब्राह्मणेभ्यः प्रदाय च ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ ९.३८.५९ ॥
ബ്രാഹ്മണർക്ക് വിവിധ ഭക്ഷ്യഭോജ്യങ്ങൾ നൽകി, ഹേ രാജാവേ, ദ്വിജന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട് ബലരാമൻ അവിടെനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
9.38.60
सरस्वतीतीर्थवरं नानाद्विजगणायुतम् ।
बदरेङ्गुदश्यामाकाप्लुक्षाश्वत्थबिभीतकैः ॥ ९.३८.६० ॥
അനേകം ദ്വിജഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ സരസ്വതിയുടെ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥം; ഇലന്തയും ഇംഗുദിയും ശ്യാമാകവും പ്ലക്ഷവും അശ്വത്ഥവും ബിഭീതകവും നിറഞ്ഞത്.
9.38.61
कङ्कोलैश्च पलाश्चैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा ।
सरस्वतीतीर्थरुहैस्तरुभिर्विविधैस्तथा ॥ ९.३८.६१ ॥
കങ്കോല, പലാശ, കരീര, പീലു മരങ്ങളാലും, സരസ്വതീതീർത്ഥത്തിൽ വളർന്ന വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളാലും അത് ശോഭിച്ചിരുന്നു.
9.38.62
करुषकवरैश्चैव बिल्वैराम्रातकैस्तथा ।
अतिमुक्तकषण्डैश्च पारिजातैश्च शोभितम् ॥ ९.३८.६२ ॥
ശ്രേഷ്ഠമായ കരുഷക വൃക്ഷങ്ങളാലും, ബിൽവ, ആമ്രാതക വൃക്ഷങ്ങളാലും, അതിമുക്തക പടർപ്പുകളാലും, പാരിജാത വൃക്ഷങ്ങളാലും അത് ശോഭിച്ചിരുന്നു.
9.38.63
कदलीवनभूयिष्ठं दृष्टिकान्तं मनोहरम् ।
वाय्वम्बुफलपर्णादैर्दन्तोलूखलिकैरपि ॥ ९.३८.६३ ॥
വാഴത്തോപ്പുകൾ നിറഞ്ഞതും കണ്ണിന് ഇമ്പമുള്ളതും മനോഹരവുമായിരുന്നു; വായു, ജലം, ഫലം, ഇല ഇവ മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവരും, പല്ലുകൾതന്നെ ഉരലാക്കുന്നവരും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
9.38.64
तथाऽश्मकुट्टैर्वातेयैर्मुनिभिर्बहुभिर्वृतम् ।
स्वाध्यायघोषसङ्घुष्टं मृगयूथशताकुलम् ॥ ९.३८.६४ ॥
കല്ലുകൊണ്ട് കുത്തി ഭക്ഷിക്കുന്നവരും കാറ്റുമാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവരുമായ നിരവധി മുനിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും, സ്വാധ്യായ ഘോഷത്താൽ മുഴങ്ങിയും, നൂറുകണക്കിന് മാൻകൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും അത് ഇരുന്നു.
9.38.65
अहिंस्रैर्धर्मपरमैर्नृभिरत्यर्थरोवितम् ।
सप्तसारस्वतं तीर्थमाजगाम हलायुधः।
यत्र मङ्कणकः सिद्धस्तपस्तेपे महामुनिः ॥ ९.३८.६५ ॥
അഹിംസകരും ധർമനിഷ്ഠരുമായ മനുഷ്യരാൽ അത്യന്തം മുഴങ്ങുന്ന സപ്തസാരസ്വത തീർത്ഥത്തിൽ ഹലായുധൻ (ബലരാമൻ) എത്തി; അവിടെ സിദ്ധനായ മഹാമുനി മങ്കണകൻ തപസ്സ് ചെയ്തിരുന്നു.