महाभारत · अध्याय 9.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.38.1
ततो विनशनं राजन्नाजगाम हलायुधः ।
शूराऽऽभीरन्प्रति द्वेषाद्यत्र नष्टा सरस्वती।
तस्मात्तामृषयो नित्यं प्राहुर्विनशनेति च ॥ ९.३८.१ ॥
हे राजा, तेव्हा नांगर हेच ज्याचे आयुध आहे असे बलराम विनशनास आले. शूर आणि आभीर यांच्या द्वेषामुळे सरस्वती तेथे अदृश्य झाली होती. म्हणूनच ऋषी तिला नेहमी विनशन म्हणतात.
9.38.2
तत्राप्युपस्पृश्य बलः सरस्वत्यां महाबलः ।
सुभूमिकं ततोऽगच्छत्सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.२ ॥
तेथेही महाबल बलरामाने सरस्वतीत आचमन करून स्नान केले; नंतर सरस्वतीच्या उत्तम तीरावरील सुभूमिकाकडे ते गेले.
9.38.3
तत्र चाप्सरसः शुभ्रा नित्यकालमतन्द्रिताः ।
क्रीडाभिर्विमलाभिश्च क्रीडन्ति विमलाननाः ॥ ९.३८.३ ॥
तेथे सदा अथक, निर्मल मुखाच्या तेजस्वी अप्सरा निर्मल क्रीडांमध्ये रमतात.
9.38.4
तत्र देवाः सगन्धर्वा मासिमासि जनेश्वर ।
अभिगच्छन्ति तत्तीर्थं पुण्यं ब्राह्मणसेवितम् ॥ ९.३८.४ ॥
हे जनेश्वरा, तेथे देव गंधर्वांसह दर महिन्याला ब्राह्मणांनी सेवित केलेल्या त्या पुण्य तीर्थाकडे जातात.
9.38.5
तत्र नृत्यन्ति गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः ।
समेत्य सहिता राजन्यथाप्राप्तं यथासुखम् ॥ ९.३८.५ ॥
तेथे गंधर्व नाचतात, तसेच अप्सरांचे समूहही; हे राजा, एकत्र जमून जसे मिळेल आणि जसे सुख मिळेल तसे ते आनंद घेतात.
9.38.6
तत्र मोदन्ति देवाश्च पितरश्च सवीरुधः ।
पुण्यैः पुष्पैः सदा दिव्यैः कीर्यमाणाः पुनः पुनः ॥ ९.३८.६ ॥
तेथे देव, पितर आणि वेलीही आनंदित होतात; पवित्र दिव्य पुष्पे त्यांवर वारंवार उधळली जातात.
9.38.7
आक्रीडभूमिः सा राजंस्तासामप्सरसां शुभा ।
सुभूमिकेति विख्याता सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.७ ॥
हे राजा, ती त्या अप्सरांची शुभ क्रीडाभूमी आहे; सरस्वतीच्या श्रेष्ठ तीरावर ती 'सुभूमिका' नावाने प्रसिद्ध आहे.
9.38.8
तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसु विप्रेषु माधवः ।
श्रुत्वा गीतं च तद्दिव्यं वादित्राणां च निःस्वनम् ॥ ९.३८.८ ॥
तेथे स्नान करून आणि ब्राह्मणांना धन दान करून माधवाने ते दिव्य गीत आणि वाद्यांचा नाद ऐकला.
9.38.9
शय्याश्च विपुला दृष्ट्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
गन्धर्वाणां ततस्तीर्थमागच्छद्रोहिणीसुतः ॥ ९.३८.९ ॥
देव, गंधर्व आणि राक्षस यांच्या विशाल शय्या पाहून रोहिणीपुत्र गंधर्वांच्या तीर्थाकडे आला.
9.38.10
विश्वावसुमुखास्तत्र गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
नृत्तवादित्रगीतं च कुर्न्वति सुमनोरमम् ॥ ९.३८.१० ॥
तेथे विश्वावसू यांच्या नेतृत्वाखाली गंधर्व आणि अप्सरांचे समूह नृत्य, वाद्य आणि गीत यांचे अतिसुंदर सादरीकरण करत होते.
9.38.11
तत्र दत्त्वा हलधरो विप्रेभ्यो विविधं वसु ।
अजाविकं गोखरोष्ट्रं सुवर्णं रजतं तथा ॥ ९.३८.११ ॥
तेथे हलधराने ब्राह्मणांना विविध धन दिले — शेळ्या-मेंढ्या, गाई, गाढवे व उंट, तसेच सोने व चांदी.
9.38.12
भोजयित्वा द्विजान्कामैः सन्तर्प्य च महाधनैः ।
प्रययौ सहितो विप्रैः स्तूयमानश्च माधवः ॥ ९.३८.१२ ॥
द्विजांना इच्छित भोजन देऊन आणि महाधनांनी तृप्त करून, ब्राह्मणांसह स्तुती होत माधव निघाला.
9.38.13
तस्माद्गन्धर्वतीर्थाच्च महाबाहुररिन्दमः ।
गर्गस्रोतो महातीर्थमाजगामैककुण्डली ॥ ९.३८.१३ ॥
गंधर्वतीर्थातून महाबाहू, शत्रुदमन, एककुंडली गर्गस्रोत महातीर्थाला आले.
9.38.14
तत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना ।
कालज्ञानगतिश्चैव ज्योतिषां च व्यतिक्रमः ॥ ९.३८.१४ ॥
तेथे तपाने शुद्ध मनाचे वृद्ध गर्ग कालज्ञान आणि ग्रहांच्या गतीतील बदल जाणणारे होते.
9.38.15
उत्पाता दारुणाश्चैक शुभाश्च जनमेजय ।
सरस्वत्याः शुभे तीर्थे विदिता वै महात्मना ॥ ९.३८.१५ ॥
हे जनमेजया, भयानक आणि शुभ उत्पात सरस्वतीच्या शुभ तीर्थात त्या महात्म्याला ज्ञात होते.
9.38.16
तस्य नाम्ना च तत्तीर्थं गर्गस्रोत इति स्मृतम् ॥ ९.३८.१६ ॥
त्यांच्या नावावरून ते तीर्थ गर्गस्रोत म्हणून स्मरले जाते.
9.38.17
तत्र गर्गं महाभागमृषयः सुव्रता नृप ।
उपासाञ्चक्रिरे नित्यं कालज्ञानं प्रति प्रभो ॥ ९.३८.१७ ॥
हे नृपा, तेथे सुव्रत ऋषी महाभाग्यवान गर्गांची कालज्ञानासाठी नित्य उपासना करत.
9.38.18
तत्र गत्वा महाराज बलः श्वेतानुलेपनः ।
विधिवद्वि धनं दत्त्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ ९.३८.१८ ॥
हे महाराजा, तेथे जाऊन पांढरे अंगराग लावलेल्या बलरामाने शुद्ध मनाच्या मुनींना विधिपूर्वक धन दिले.
9.38.19
उच्चावचांस्तथा भक्ष्यान्विप्रेभ्यो विप्रदाय सः ।
नीलवासास्तदाऽगच्छच्छङ्घतीर्थं महायशाः ॥ ९.३८.१९ ॥
तेव्हा महायशस्वी तो नीलवस्त्रधारी बलराम ब्राह्मणांना नाना प्रकारची भक्ष्ये दान करून शंखतीर्थाकडे गेला.
9.38.20
तत्रापश्यन्महाशङ्खं महामेरुमिवोच्छ्रितम् ।
श्वेतपर्वतसङ्काशमृषिसङ्घैर्निषेवितम्।
सरस्वत्यास्तटे जातं नगं तालध्वजो बली ॥ ९.३८.२० ॥
तेथे बलवान तालध्वजाने सरस्वतीच्या तीरावर वसलेला, महामेरूसारखा उंच, श्वेत पर्वतासारखा आणि ऋषिसमूहांनी सेवित असा तो महाशंख पर्वत पाहिला.
9.38.21
यक्षा विद्याधराश्चैव राक्षसाश्चामितौजसः ।
पिशाचाश्चामितबला यत्र सिद्धाः सहस्रशः ॥ ९.३८.२१ ॥
जेथे अमित तेजस्वी यक्ष, विद्याधर, राक्षस, अमित बलवान पिशाच आणि हजारो सिद्ध वास करीत असत.
9.38.22
ते सर्वे ह्यशनं त्यक्त्वा फलं तस्य वनस्पतेः ।
व्रतैश्च नियमैश्चैव कालेकाले स्म भुञ्जते ॥ ९.३८.२२ ॥
ते सर्वजण अन्नाचा त्याग करून त्या वनस्पतीचे फळ व्रत आणि नियम पाळून वेळोवेळी खात असत.
9.38.23
प्राप्तैश्च नियमैस्तैस्तैर्विचरन्तः पृथक्पृथक् ।
अदृश्यमाना मनुजैर्व्यचरन्पुरुषर्षभ ॥ ९.३८.२३ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, ते प्राप्त झालेल्या नियमांसह वेगवेगळे संचार करीत; मनुष्यांना अदृश्य राहून.
9.38.24
एवं ख्यातो नरव्याघ्र लोकेऽस्मिन्स वनस्पतिः ।
तत्र तीर्थं सरस्वत्याः पावनं लोकविश्रुतम् ॥ ९.३८.२४ ॥
हे नरव्याघ्रा, अशा प्रकारे या जगात तो वनस्पती प्रसिद्ध आहे. तेथेच सरस्वतीचे पावन तीर्थ आहे, जे जगप्रसिद्ध आहे.
9.38.25
तस्मिंश्च यदुशार्दूलो दत्त्वा तीर्थे पयस्विनीः ।
ताम्रायसानि भाण्डानि वस्त्राणि विविधानि च ॥ ९.३८.२५ ॥
त्या तीर्थात यदुश्रेष्ठांनी दुभती गायी, तांबे-लोखंडाची भांडी आणि विविध वस्त्रे दान दिली.
9.38.26
पूजयित्वा द्विजांश्चैव पूजितश्च तपोधनैः ।
पुण्यं नैसर्गिकं राजन्नाजगाम हलायुधः ॥ ९.३८.२६ ॥
ब्राह्मणांची पूजा करून व तपोधनांनीही सन्मानित होऊन, हे राजा, हलायुध स्वाभाविक पुण्यासह आले.
9.38.27
तत्र गत्वा मुनीन्दृष्ट्वा नानावेषधरान्बलः ।
आप्लुत्य सलिले चापि पूजयामास वै द्विजान् ॥ ९.३८.२७ ॥
तेथे जाऊन विविध वेष धारण केलेल्या मुनींना पाहून बलरामांनी पाण्यात स्नान करून ब्राह्मणांची पूजा केली.
9.38.28
तथैव दत्त्वा विप्रेभ्यः परिभोगान्सुपुष्कलान् ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्दक्षिणेन सरस्वतीम् ॥ ९.३८.२८ ॥
तसेच ब्राह्मणांना विपुल भोगसामग्री दान करून, हे राजा, बलराम सरस्वतीच्या दक्षिणेकडे गेले.
9.38.29
गत्वा चैवं महाबाहुर्नातिदूरे महायशाः ।
धर्मात्मा नागधन्वानं तीर्थमागमदच्युतः ॥ ९.३८.२९ ॥
असे जाऊन महाबाहू, महायशस्वी, धर्मात्मा अच्युत फार दूर नसलेल्या नागधन्वन तीर्थावर आले.
9.38.30
यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः सन्निवेशनम् ।
महाद्युतेर्महाराज बहुभिः पन्नगैर्वृतम् ॥ ९.३८.३० ॥
जिथे नागराज वासुकीचे निवासस्थान होते; महातेजस्वी असलेले ते अनेक सर्पांनी वेढलेले होते, हे महाराजा.
9.38.31
ऋषीणां हि सहस्राणि तत्र नित्यं चतुर्दश ।
यत्र देवाः समागम्य वासुकिं पन्नगोत्तमम्।
सर्वपन्नगराजानमभ्यषिञ्चन्यथाविधि ॥ ९.३८.३१ ॥
तेथे सदैव चौदा हजार ऋषी राहत असत. तेथे देवांनी एकत्र येऊन सर्पश्रेष्ठ वासुकीला विधिपूर्वक सर्व नागराजांचा राजा म्हणून अभिषेक केला.
9.38.32
पन्नगेभ्यो भयं तत्र विद्यते न स्म पौरव ॥ ९.३८.३२ ॥
हे पौरवा, तेथे सर्पांपासून भय नव्हते.
9.38.33
तत्रापि विधिवद्दत्वा विप्रेभ्यो रत्नसञ्चयान् ।
प्रायात्प्राचीं दिशं राजंस्तत्र तीर्थान्यनेकशः ॥ ९.३८.३३ ॥
तेथेही विधिपूर्वक ब्राह्मणांना रत्नांचे ढीग दान करून, हे राजा, ते पूर्व दिशेला गेले; तेथे अनेक तीर्थे आहेत.
9.38.34
सहस्रशतसङ्ख्यानि प्रथितानि पदेपदे ।
आप्लुत्य तत्र तीर्थेषु यथोक्तं तत्र चर्षिभिः ॥ ९.३८.३४ ॥
तेथे पावलोपावली शेकडो-हजारो प्रसिद्ध तीर्थे आहेत; तेथे ऋषींनी सांगितल्याप्रमाणे तीर्थांमध्ये स्नान करून.
9.38.35
दत्त्वा वसु द्विजाग्र्येभ्यो निर्जगाम महाबलः ।
तत्रस्थानृषिसङ्घांस्तानभिवाद्य हलायुधः ॥ ९.३८.३५ ॥
श्रेष्ठ ब्राह्मणांना धन दान करून महाबल हलायुध तेथून निघाले; तेथे असलेल्या ऋषिसमूहांना वंदन करून.
9.38.36
ततो रामोऽगमत्तीर्थमृषिभिः सेक्तिं महत् ।
यत्र भूयो निववृते प्राङ्मुखा वै सरस्वती ॥ ९.३८.३६ ॥
मग राम (बलराम) ऋषींनी सेविलेल्या त्या महान तीर्थाकडे गेले; जेथे सरस्वती पूर्वाभिमुख होऊन पुन्हा परतली.
9.38.37
ऋषीणां नैमिषेयाणावमेक्षार्थं महात्मनाम् ।
निवृत्तां तां सरिच्छ्रेष्ठां तत्र दृष्ट्वा तु लाङ्गली।
बभूव विस्मितो राजन्बलः श्वेतानुलेपनः ॥ ९.३८.३७ ॥
नैमिषेय महात्म्या ऋषींना पाहण्यासाठी, तेथे परतलेली ती श्रेष्ठ नदी पाहून, हे राजा, लाङ्गली बलराम विस्मित झाला, श्वेत अनुलेपन लावलेला.
9.38.38
कस्मात्सरस्वती ब्रह्मन्निवृत्ता प्राङ्मुखीभवत् ।
व्याख्यातमेतदिच्छामि सर्वमध्वर्युसत्तम ॥ ९.३८.३८ ॥
हे ब्रह्मन्, सरस्वती का परतून पूर्वाभिमुख झाली? हे अध्वर्युश्रेष्ठा, हे सर्व विस्ताराने सांगावे अशी माझी इच्छा आहे.
9.38.39
कस्मिंश्चित्कारणे तत्र विस्मितो यदुनन्दनः ।
निवृत्ता हेतुना केन कथमेव सरिद्वरा ॥ ९.३८.३९ ॥
कोणत्या तरी कारणाने तेथे यदुनंदन विस्मित झाला का? कोणत्या हेतूने, कसे ती श्रेष्ठ नदी परतली?
9.38.40
पूर्वं कृतयुगे राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः ।
वर्तमाने सुविपुले सत्रे द्वादशवार्षिके ॥ ९.३८.४० ॥
पूर्वी, हे राजा, कृतयुगात, नैमिषेय तपस्वी बारा वर्षे चालणाऱ्या अति विशाल सत्रात गुंतले होते.
9.38.41
ऋषयो बहवो राजंस्तत्सत्रमभिपेदिरे ।
उषित्वा च महाभागास्तस्मिन्सत्रे यथाविधि ॥ ९.३८.४१ ॥
हे राजा, अनेक ऋषींनी तेच सत्र आरंभिले. त्या सत्रात यथाविधि राहून ते महाभाग्यवान...
9.38.42
निवृत्ते नैमिषे ये वै सत्रे द्वादशवार्षिके ।
आजग्मुर्ऋषयस्तत्र बहवस्तीर्थकारणात् ॥ ९.३८.४२ ॥
नैमिषात बारा वर्षांचे ते सत्र संपल्यावर, तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने अनेक ऋषी तेथे आले.
9.38.43
ऋषीणां बहुलत्वात्तु सरस्वत्या विशाम्पते ।
तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणोत्तरे ॥ ९.३८.४३ ॥
हे प्रजापते, ऋषींच्या बाहुल्यामुळे सरस्वतीच्या दक्षिण आणि उत्तर तीरांवरील तीर्थे नगरांसारखी झाली.
9.38.44
समन्तपञ्चकं यावत्तावत्ते द्विजसत्तमाः ।
तीर्थलोभान्नरव्याघ्र नद्यास्तीरं समाश्रिताः ॥ ९.३८.४४ ॥
हे नरव्याघ्रा, समन्तपंचकापर्यंत नदीच्या तीरावर ते श्रेष्ठ द्विज तीर्थलोभाने आश्रयास राहिले.
9.38.45
जुह्वतां तत्र तेषां तु मुनीनां भावितात्मनाम् ।
स्वाध्यायेनातिमहता बभूवुः पूरिता दिशः ॥ ९.३८.४५ ॥
तेथे होम करणाऱ्या त्या शुद्धात्म मुनींच्या अतिमहान स्वाध्यायाने दिशा भरून गेल्या.
9.38.46
अग्निहोत्रैस्ततस्तेषां हूयमानैर्महात्मनाम् ।
अशोभत सरिच्छ्रेष्ठा दीप्यमानैः समन्ततः ॥ ९.३८.४६ ॥
नंतर त्या महात्म्यांच्या अग्निहोत्राच्या आहुतींनी चहूकडे तेजस्वी होऊन नद्यांत श्रेष्ठ असलेली ती नदी शोभू लागली.
9.38.47
वालखिल्या महाराज अश्मकुट्टाश्च तापसाः ।
दन्तोलूखलिनश्चान्ये सम्प्रक्षालास्तथा परे ॥ ९.३८.४७ ॥
हे महाराजा, वालखिल्य, अश्मकुट्ट तापस, दंतोलूखली आणि इतर, तसेच संप्रक्षालही तेथे होते.
9.38.48
वायुभक्षा जलाहाराः पर्णभक्षाश्च तापसाः ।
नानानियमयुक्ताश्च तथा स्थण्डिलशायिनः ॥ ९.३८.४८ ॥
वायुभक्षक, जलाहारी, पर्णभक्षक तापस, नाना नियमांनी युक्त आणि भूमीवर शयन करणारेही तेथे होते.
9.38.49
आसन्वै मुनयस्तवत्र सरस्वत्याः समीपतः ।
शोभयन्तः सरिच्छ्रेष्ठां गङ्गामिव दिवौकसः ॥ ९.३८.४९ ॥
तेथे सरस्वतीच्या समीप मुनी होते; देव जसे गंगेला शोभवतात तसे ते श्रेष्ठ नदीला शोभवीत होते.
9.38.50
शतशश्च समापेतुर्ऋषयः सत्रयाजिनः ।
तेऽवकाशं न ददृशुः सरस्वत्या महाव्रताः।
तेऽवकाशं च ददृशुः कुरुक्षेत्रं महाव्रताः ॥ ९.३८.५० ॥
सत्रयाग करणारे शेकडो ऋषी एकत्र झाले; त्या महाव्रतींना सरस्वतीजवळ जागा दिसली नाही; त्यांनी कुरुक्षेत्रात जागा पाहिली.
9.38.51
ततो यज्ञोपवीतैः स्वैस्तत्र कृत्वा सरस्वतीम् ।
जुहुवुश्चाग्निहोत्रांश्च चक्रुश्च विविधाः क्रियाः ॥ ९.३८.५१ ॥
मग त्यांनी आपल्या यज्ञोपवीतांनी तेथे सरस्वती निर्माण करून आहुती दिल्या, अग्निहोत्र केले आणि विविध क्रिया केल्या.
9.38.52
ततस्तमृपिसङ्घातं निराशं चिन्तयान्वितम् ।
दर्शयामास राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ॥ ९.३८.५२ ॥
मग हे राजेंद्रा, निराश आणि चिंताग्रस्त त्या ऋषिसमूहासाठी सरस्वतीने स्वतःला दर्शविले.
9.38.53
ततः कुञ्जान्बहून्कृत्वा सन्निवृत्ता सरस्वती ।
ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज्जनमेजय ॥ ९.३८.५३ ॥
मग सरस्वतीने अनेक कुंज निर्माण करून परत फिरली; हे जनमेजया, पुण्यतपस्वी ऋषींच्या करुणेने.
9.38.54
ततो निवृत्त्य राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ।
भूयः प्रतीच्यभिमुखी प्रसुस्राव सरिद्वरा ॥ ९.३८.५४ ॥
मग हे राजेंद्रा, त्यांच्यासाठी परत फिरून सरस्वती पुन्हा पश्चिमाभिमुख होऊन वाहू लागली, ती श्रेष्ठ नदी.
9.38.55
अमोघा गमनं कृत्वा तेषां भूयो जगाम ह ।
अत्यद्भुतं महच्चक्रे तदा राजन्महानदी ॥ ९.३८.५५ ॥
अमोघा त्यांच्यासाठी आपली गती करून पुन्हा पुढे गेली. हे राजन्, तेव्हा त्या महानदीने अत्यंत अद्भुत महान कार्य केले.
9.38.56
एवं स कुञ्जो राजन्वै नैमिषीय इति स्मृतः ।
कुरुश्रेष्ठ कुरुक्षेत्रे कुरुष्व महतीं क्रियाम् ॥ ९.३८.५६ ॥
असा तो कुंज, हे राजन्, नैमिषीय नावाने स्मरला जातो. हे कुरुश्रेष्ठा, कुरुक्षेत्रात महान क्रिया कर.
9.38.57
तत्र कुञ्जान्बहून्दृष्ट्वा निवृत्तां च सरस्वतीम् ।
बभूव विस्मयस्तत्र रामस्याथ महात्मनः ॥ ९.३८.५७ ॥
तेथे अनेक कुंज आणि परत फिरलेली सरस्वती पाहून महात्मा रामाला विस्मय वाटला.
9.38.58
उपस्पृश्य तु तत्रापि विधिवद्यदुनन्दनः ।
दत्त्वा देयान्द्विजातिभ्यो भाण्डानि विविधानि च ॥ ९.३८.५८ ॥
तेथेही विधिपूर्वक आचमन करून यदुनंदनाने द्विजांना देय वस्तू व विविध भांडी दान दिली.
9.38.59
भक्ष्यं भोज्यं कच विविधं ब्राह्मणेभ्यः प्रदाय च ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ ९.३८.५९ ॥
ब्राह्मणांना विविध भक्ष्य-भोज्य देऊन, हे राजन्, द्विजांनी पूजिलेला बलराम मग निघाला.
9.38.60
सरस्वतीतीर्थवरं नानाद्विजगणायुतम् ।
बदरेङ्गुदश्यामाकाप्लुक्षाश्वत्थबिभीतकैः ॥ ९.३८.६० ॥
अनेक द्विजगणांनी युक्त असे सरस्वतीचे श्रेष्ठ तीर्थ; बोर, इंगुदी, श्यामाक, पिंपळ, पाकड आणि बेहडा वृक्षांनी भरलेले.
9.38.61
कङ्कोलैश्च पलाश्चैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा ।
सरस्वतीतीर्थरुहैस्तरुभिर्विविधैस्तथा ॥ ९.३८.६१ ॥
कंकोल, पलाश, करीर आणि पीलु वृक्षांनी, तसेच सरस्वती तीर्थावर उगवलेल्या विविध वृक्षांनी ते तीर्थ शोभत होते.
9.38.62
करुषकवरैश्चैव बिल्वैराम्रातकैस्तथा ।
अतिमुक्तकषण्डैश्च पारिजातैश्च शोभितम् ॥ ९.३८.६२ ॥
उत्तम करुषक वृक्षांनी, बेल आणि आम्रातक वृक्षांनी, अतिमुक्तकाच्या झुडपांनी आणि पारिजात वृक्षांनी ते शोभत होते.
9.38.63
कदलीवनभूयिष्ठं दृष्टिकान्तं मनोहरम् ।
वाय्वम्बुफलपर्णादैर्दन्तोलूखलिकैरपि ॥ ९.३८.६३ ॥
केळीच्या वनांनी भरलेले, डोळ्यांना सुखावह आणि मनोहर होते; तेथे वायू, पाणी, फळे, पाने यांवर जगणारे आणि दातांनीच उखळ करणारे (तपस्वी) होते.
9.38.64
तथाऽश्मकुट्टैर्वातेयैर्मुनिभिर्बहुभिर्वृतम् ।
स्वाध्यायघोषसङ्घुष्टं मृगयूथशताकुलम् ॥ ९.३८.६४ ॥
दगडाने कुटून खाणाऱ्या आणि वायूवर जगणाऱ्या अनेक मुनींनी वेढलेले, स्वाध्यायाच्या घोषाने निनादणारे आणि शेकडो मृगसमूहांनी भरलेले (ते तीर्थ) होते.
9.38.65
अहिंस्रैर्धर्मपरमैर्नृभिरत्यर्थरोवितम् ।
सप्तसारस्वतं तीर्थमाजगाम हलायुधः।
यत्र मङ्कणकः सिद्धस्तपस्तेपे महामुनिः ॥ ९.३८.६५ ॥
अहिंसक आणि धर्मनिष्ठ माणसांनी अत्यंत गजबजलेल्या सप्तसारस्वत तीर्थावर हलायुध (बलराम) आले; तेथे सिद्ध महामुनी मंकणकाने तप केले होते.