ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.38.1
ततो विनशनं राजन्नाजगाम हलायुधः ।
शूराऽऽभीरन्प्रति द्वेषाद्यत्र नष्टा सरस्वती।
तस्मात्तामृषयो नित्यं प्राहुर्विनशनेति च ॥ ९.३८.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ ਹਲਧਾਰੀ ਬਲਰਾਮ ਵਿਨਸ਼ਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੂਰਾਂ ਅਤੇ ਆਭੀਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਰ ਕਾਰਨ ਸਰਸਵਤੀ ਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਨਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
9.38.2
तत्राप्युपस्पृश्य बलः सरस्वत्यां महाबलः ।
सुभूमिकं ततोऽगच्छत्सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.२ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਮਹਾਬਲੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੁਭੂਮਿਕ ਵੱਲ ਗਏ।
9.38.3
तत्र चाप्सरसः शुभ्रा नित्यकालमतन्द्रिताः ।
क्रीडाभिर्विमलाभिश्च क्रीडन्ति विमलाननाः ॥ ९.३८.३ ॥
ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਅਣਥੱਕ, ਨਿਰਮਲ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਿਰਮਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ।
9.38.4
तत्र देवाः सगन्धर्वा मासिमासि जनेश्वर ।
अभिगच्छन्ति तत्तीर्थं पुण्यं ब्राह्मणसेवितम् ॥ ९.३८.४ ॥
ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
9.38.5
तत्र नृत्यन्ति गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः ।
समेत्य सहिता राजन्यथाप्राप्तं यथासुखम् ॥ ९.३८.५ ॥
ਉੱਥੇ ਗੰਧਰਵ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਮਿਲੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
9.38.6
तत्र मोदन्ति देवाश्च पितरश्च सवीरुधः ।
पुण्यैः पुष्पैः सदा दिव्यैः कीर्यमाणाः पुनः पुनः ॥ ९.३८.६ ॥
ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਦਿੱਬ ਫੁੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਛਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
9.38.7
आक्रीडभूमिः सा राजंस्तासामप्सरसां शुभा ।
सुभूमिकेति विख्याता सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਖੇਡ-ਭੂਮੀ ਹੈ; ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਇਹ 'ਸੁਭੂਮਿਕਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
9.38.8
तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसु विप्रेषु माधवः ।
श्रुत्वा गीतं च तद्दिव्यं वादित्राणां च निःस्वनम् ॥ ९.३८.८ ॥
ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਉਹ ਦਿਵ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ।
9.38.9
शय्याश्च विपुला दृष्ट्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
गन्धर्वाणां ततस्तीर्थमागच्छद्रोहिणीसुतः ॥ ९.३८.९ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੇਜਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਹਿਣੀ-ਪੁੱਤਰ ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਆਇਆ।
9.38.10
विश्वावसुमुखास्तत्र गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
नृत्तवादित्रगीतं च कुर्न्वति सुमनोरमम् ॥ ९.३८.१० ॥
ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਚ, ਵਾਜੇ ਤੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
9.38.11
तत्र दत्त्वा हलधरो विप्रेभ्यो विविधं वसु ।
अजाविकं गोखरोष्ट्रं सुवर्णं रजतं तथा ॥ ९.३८.११ ॥
ਉੱਥੇ ਹਲਧਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਦਿੱਤਾ — ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ, ਗਾਵਾਂ, ਗਧੇ ਤੇ ਊਠ, ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵੀ।
9.38.12
भोजयित्वा द्विजान्कामैः सन्तर्प्य च महाधनैः ।
प्रययौ सहितो विप्रैः स्तूयमानश्च माधवः ॥ ९.३८.१२ ॥
ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਮਨਪਸੰਦ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੇ ਮਹਾਧਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸਤਤ ਪਾਉਂਦਾ ਮਾਧਵ ਤੁਰ ਪਿਆ।
9.38.13
तस्माद्गन्धर्वतीर्थाच्च महाबाहुररिन्दमः ।
गर्गस्रोतो महातीर्थमाजगामैककुण्डली ॥ ९.३८.१३ ॥
ਗੰਧਰਵ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸ਼ਤਰੂਦਮਨ, ਇੱਕ ਕੁੰਡਲ ਵਾਲੇ ਗਰਗਸ੍ਰੋਤ ਮਹਾਤੀਰਥ ਪਹੁੰਚੇ।
9.38.14
तत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना ।
कालज्ञानगतिश्चैव ज्योतिषां च व्यतिक्रमः ॥ ९.३८.१४ ॥
ਉੱਥੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਗਰਗ ਕਾਲ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।
9.38.15
उत्पाता दारुणाश्चैक शुभाश्च जनमेजय ।
सरस्वत्याः शुभे तीर्थे विदिता वै महात्मना ॥ ९.३८.१५ ॥
ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਉਤਪਾਤ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸਨ।
9.38.16
तस्य नाम्ना च तत्तीर्थं गर्गस्रोत इति स्मृतम् ॥ ९.३८.१६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਗਰਗਸ੍ਰੋਤ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
9.38.17
तत्र गर्गं महाभागमृषयः सुव्रता नृप ।
उपासाञ्चक्रिरे नित्यं कालज्ञानं प्रति प्रभो ॥ ९.३८.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉੱਥੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਭਾਗ ਗਰਗ ਦੀ ਕਾਲ-ਗਿਆਨ ਲਈ ਨਿੱਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
9.38.18
तत्र गत्वा महाराज बलः श्वेतानुलेपनः ।
विधिवद्वि धनं दत्त्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ ९.३८.१८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਚਿੱਟਾ ਅੰਗਰਾਗ ਲਾਏ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਨ ਦਿੱਤਾ।
9.38.19
उच्चावचांस्तथा भक्ष्यान्विप्रेभ्यो विप्रदाय सः ।
नीलवासास्तदाऽगच्छच्छङ्घतीर्थं महायशाः ॥ ९.३८.१९ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਉਹ ਨੀਲੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਖਤੀਰਥ ਵੱਲ ਗਿਆ।
9.38.20
तत्रापश्यन्महाशङ्खं महामेरुमिवोच्छ्रितम् ।
श्वेतपर्वतसङ्काशमृषिसङ्घैर्निषेवितम्।
सरस्वत्यास्तटे जातं नगं तालध्वजो बली ॥ ९.३८.२० ॥
ਉੱਥੇ ਬਲਵਾਨ ਤਾਲਧਵਜ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ, ਮਹਾਮੇਰੂ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ, ਚਿੱਟੇ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ, ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਮਹਾਸ਼ੰਖ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
9.38.21
यक्षा विद्याधराश्चैव राक्षसाश्चामितौजसः ।
पिशाचाश्चामितबला यत्र सिद्धाः सहस्रशः ॥ ९.३८.२१ ॥
ਜਿੱਥੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਯਕਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਅਮਿਤ ਬਲ ਵਾਲੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਧ ਵਸਦੇ ਸਨ।
9.38.22
ते सर्वे ह्यशनं त्यक्त्वा फलं तस्य वनस्पतेः ।
व्रतैश्च नियमैश्चैव कालेकाले स्म भुञ्जते ॥ ९.३८.२२ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ।
9.38.23
प्राप्तैश्च नियमैस्तैस्तैर्विचरन्तः पृथक्पृथक् ।
अदृश्यमाना मनुजैर्व्यचरन्पुरुषर्षभ ॥ ९.३८.२३ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਰਦੇ ਸਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ।
9.38.24
एवं ख्यातो नरव्याघ्र लोकेऽस्मिन्स वनस्पतिः ।
तत्र तीर्थं सरस्वत्याः पावनं लोकविश्रुतम् ॥ ९.३८.२४ ॥
ਹੇ ਨਰ-ਵਿਆਘ੍ਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁੱਖ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
9.38.25
तस्मिंश्च यदुशार्दूलो दत्त्वा तीर्थे पयस्विनीः ।
ताम्रायसानि भाण्डानि वस्त्राणि विविधानि च ॥ ९.३८.२५ ॥
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਯਦੁਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ, ਤਾਂਬੇ-ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।
9.38.26
पूजयित्वा द्विजांश्चैव पूजितश्च तपोधनैः ।
पुण्यं नैसर्गिकं राजन्नाजगाम हलायुधः ॥ ९.३८.२६ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਲਾਯੁਧ ਸਹਿਜ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਆਏ।
9.38.27
तत्र गत्वा मुनीन्दृष्ट्वा नानावेषधरान्बलः ।
आप्लुत्य सलिले चापि पूजयामास वै द्विजान् ॥ ९.३८.२७ ॥
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਸ ਧਾਰੀ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
9.38.28
तथैव दत्त्वा विप्रेभ्यः परिभोगान्सुपुष्कलान् ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्दक्षिणेन सरस्वतीम् ॥ ९.३८.२८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਭੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਲਰਾਮ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਏ।
9.38.29
गत्वा चैवं महाबाहुर्नातिदूरे महायशाः ।
धर्मात्मा नागधन्वानं तीर्थमागमदच्युतः ॥ ९.३८.२९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅੱਚਯੁਤ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਾ ਵਾਲੇ ਨਾਗਧਨਵਨ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।
9.38.30
यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः सन्निवेशनम् ।
महाद्युतेर्महाराज बहुभिः पन्नगैर्वृतम् ॥ ९.३८.३० ॥
ਜਿੱਥੇ ਨਾਗਰਾਜ ਵਾਸੁਕੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ।
9.38.31
ऋषीणां हि सहस्राणि तत्र नित्यं चतुर्दश ।
यत्र देवाः समागम्य वासुकिं पन्नगोत्तमम्।
सर्वपन्नगराजानमभ्यषिञ्चन्यथाविधि ॥ ९.३८.३१ ॥
ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਵਾਸੁਕਿ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਾਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
9.38.32
पन्नगेभ्यो भयं तत्र विद्यते न स्म पौरव ॥ ९.३८.३२ ॥
ਹੇ ਪੌਰਵ, ਉੱਥੇ ਸਰਪਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
9.38.33
तत्रापि विधिवद्दत्वा विप्रेभ्यो रत्नसञ्चयान् ।
प्रायात्प्राचीं दिशं राजंस्तत्र तीर्थान्यनेकशः ॥ ९.३८.३३ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ; ਉੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ।
9.38.34
सहस्रशतसङ्ख्यानि प्रथितानि पदेपदे ।
आप्लुत्य तत्र तीर्थेषु यथोक्तं तत्र चर्षिभिः ॥ ९.३८.३४ ॥
ਉੱਥੇ ਪੈਰ-ਪੈਰ 'ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ।
9.38.35
दत्त्वा वसु द्विजाग्र्येभ्यो निर्जगाम महाबलः ।
तत्रस्थानृषिसङ्घांस्तानभिवाद्य हलायुधः ॥ ९.३८.३५ ॥
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਲਾਯੁਧ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ; ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ।
9.38.36
ततो रामोऽगमत्तीर्थमृषिभिः सेक्तिं महत् ।
यत्र भूयो निववृते प्राङ्मुखा वै सरस्वती ॥ ९.३८.३६ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ (ਬਲਰਾਮ) ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਗਏ; ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਮੁੜੀ ਸੀ।
9.38.37
ऋषीणां नैमिषेयाणावमेक्षार्थं महात्मनाम् ।
निवृत्तां तां सरिच्छ्रेष्ठां तत्र दृष्ट्वा तु लाङ्गली।
बभूव विस्मितो राजन्बलः श्वेतानुलेपनः ॥ ९.३८.३७ ॥
ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ, ਉੱਥੇ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲਾਂਗਲੀ ਬਲਰਾਮ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਚਿੱਟਾ ਲੇਪ ਲਗਾਏ ਹੋਏ।
9.38.38
कस्मात्सरस्वती ब्रह्मन्निवृत्ता प्राङ्मुखीभवत् ।
व्याख्यातमेतदिच्छामि सर्वमध्वर्युसत्तम ॥ ९.३८.३८ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਰਸਵਤੀ ਕਿਉਂ ਮੁੜ ਕੇ ਪੂਰਬ ਮੁਖੀ ਹੋ ਗਈ? ਹੇ ਅਧਵਰਯੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
9.38.39
कस्मिंश्चित्कारणे तत्र विस्मितो यदुनन्दनः ।
निवृत्ता हेतुना केन कथमेव सरिद्वरा ॥ ९.३८.३९ ॥
ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਯਦੁਨੰਦਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ? ਕਿਸ ਹੇਤੂ ਨਾਲ, ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਮੁੜ ਗਈ?
9.38.40
पूर्वं कृतयुगे राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः ।
वर्तमाने सुविपुले सत्रे द्वादशवार्षिके ॥ ९.३८.४० ॥
ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
9.38.41
ऋषयो बहवो राजंस्तत्सत्रमभिपेदिरे ।
उषित्वा च महाभागास्तस्मिन्सत्रे यथाविधि ॥ ९.३८.४१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸੱਤਰ ਨੂੰ ਅਰੰਭਿਆ। ਉਸ ਸੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ...
9.38.42
निवृत्ते नैमिषे ये वै सत्रे द्वादशवार्षिके ।
आजग्मुर्ऋषयस्तत्र बहवस्तीर्थकारणात् ॥ ९.३८.४२ ॥
ਨੈਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸੱਤਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਆਏ।
9.38.43
ऋषीणां बहुलत्वात्तु सरस्वत्या विशाम्पते ।
तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणोत्तरे ॥ ९.३८.४३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਕਾਰਨ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ ਨਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ।
9.38.44
समन्तपञ्चकं यावत्तावत्ते द्विजसत्तमाः ।
तीर्थलोभान्नरव्याघ्र नद्यास्तीरं समाश्रिताः ॥ ९.३८.४४ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਤੱਕ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਤੀਰਥ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹੇ।
9.38.45
जुह्वतां तत्र तेषां तु मुनीनां भावितात्मनाम् ।
स्वाध्यायेनातिमहता बभूवुः पूरिता दिशः ॥ ९.३८.४५ ॥
ਉੱਥੇ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਸਵਾਧਿਆਏ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ।
9.38.46
अग्निहोत्रैस्ततस्तेषां हूयमानैर्महात्मनाम् ।
अशोभत सरिच्छ्रेष्ठा दीप्यमानैः समन्ततः ॥ ९.३८.४६ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਨਦੀ ਸ਼ੋਭਣ ਲੱਗੀ।
9.38.47
वालखिल्या महाराज अश्मकुट्टाश्च तापसाः ।
दन्तोलूखलिनश्चान्ये सम्प्रक्षालास्तथा परे ॥ ९.३८.४७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵਾਲਖਿਲਯ, ਪੱਥਰ ਕੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਉਖਲੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
9.38.48
वायुभक्षा जलाहाराः पर्णभक्षाश्च तापसाः ।
नानानियमयुक्ताश्च तथा स्थण्डिलशायिनः ॥ ९.३८.४८ ॥
ਵਾਯੂਭੱਖੀ, ਜਲਾਹਾਰੀ, ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ, ਨਾਨਾ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
9.38.49
आसन्वै मुनयस्तवत्र सरस्वत्याः समीपतः ।
शोभयन्तः सरिच्छ्रेष्ठां गङ्गामिव दिवौकसः ॥ ९.३८.४९ ॥
ਉੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁਨੀ ਵਸਦੇ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
9.38.50
शतशश्च समापेतुर्ऋषयः सत्रयाजिनः ।
तेऽवकाशं न ददृशुः सरस्वत्या महाव्रताः।
तेऽवकाशं च ददृशुः कुरुक्षेत्रं महाव्रताः ॥ ९.३८.५० ॥
ਸਤ੍ਰਯਾਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਵ੍ਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਕੋਲ ਥਾਂ ਨਾ ਮਿਲੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਵੇਖੀ।
9.38.51
ततो यज्ञोपवीतैः स्वैस्तत्र कृत्वा सरस्वतीम् ।
जुहुवुश्चाग्निहोत्रांश्च चक्रुश्च विविधाः क्रियाः ॥ ९.३८.५१ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਜਨੇਊ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਰਚੀ, ਹਵਨ ਕੀਤੇ, ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
9.38.52
ततस्तमृपिसङ्घातं निराशं चिन्तयान्वितम् ।
दर्शयामास राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ॥ ९.३८.५२ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਗ੍ਰਸਤ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੂਹ ਲਈ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ।
9.38.53
ततः कुञ्जान्बहून्कृत्वा सन्निवृत्ता सरस्वती ।
ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज्जनमेजय ॥ ९.३८.५३ ॥
ਫਿਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੁੰਜ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆਈ; ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਪੁੰਨ ਤਪ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ।
9.38.54
ततो निवृत्त्य राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ।
भूयः प्रतीच्यभिमुखी प्रसुस्राव सरिद्वरा ॥ ९.३८.५४ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਫਿਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਵਹਿ ਤੁਰੀ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ।
9.38.55
अमोघा गमनं कृत्वा तेषां भूयो जगाम ह ।
अत्यद्भुतं महच्चक्रे तदा राजन्महानदी ॥ ९.३८.५५ ॥
ਅਮੋਘਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਮਹਾਨਦੀ ਨੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ।
9.38.56
एवं स कुञ्जो राजन्वै नैमिषीय इति स्मृतः ।
कुरुश्रेष्ठ कुरुक्षेत्रे कुरुष्व महतीं क्रियाम् ॥ ९.३८.५६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕੁੰਜ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨੈਮਿਸ਼ੀਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕਰੋ।
9.38.57
तत्र कुञ्जान्बहून्दृष्ट्वा निवृत्तां च सरस्वतीम् ।
बभूव विस्मयस्तत्र रामस्याथ महात्मनः ॥ ९.३८.५७ ॥
ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੁੰਜਾਂ ਅਤੇ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ।
9.38.58
उपस्पृश्य तु तत्रापि विधिवद्यदुनन्दनः ।
दत्त्वा देयान्द्विजातिभ्यो भाण्डानि विविधानि च ॥ ९.३८.५८ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਯਦੁਨੰਦਨ ਨੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਂਡੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।
9.38.59
भक्ष्यं भोज्यं कच विविधं ब्राह्मणेभ्यः प्रदाय च ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ ९.३८.५९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੱਖਿਆ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਬਲਰਾਮ ਫਿਰ ਚੱਲ ਪਏ।
9.38.60
सरस्वतीतीर्थवरं नानाद्विजगणायुतम् ।
बदरेङ्गुदश्यामाकाप्लुक्षाश्वत्थबिभीतकैः ॥ ९.३८.६० ॥
ਅਨੇਕ ਦਵਿਜ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ; ਬੇਰ, ਇੰਗੁਦੀ, ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਪਾਕੜ, ਪੀਪਲ ਅਤੇ ਬਹੇੜੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
9.38.61
कङ्कोलैश्च पलाश्चैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा ।
सरस्वतीतीर्थरुहैस्तरुभिर्विविधैस्तथा ॥ ९.३८.६१ ॥
ਕੰਕੋਲ, ਪਲਾਸ਼, ਕਰੀਰ ਅਤੇ ਪੀਲੂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
9.38.62
करुषकवरैश्चैव बिल्वैराम्रातकैस्तथा ।
अतिमुक्तकषण्डैश्च पारिजातैश्च शोभितम् ॥ ९.३८.६२ ॥
ਉੱਤਮ ਕਰੁਸ਼ਕ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਆਮ੍ਰਾਤਕ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਅਤਿਮੁਕਤਕ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
9.38.63
कदलीवनभूयिष्ठं दृष्टिकान्तं मनोहरम् ।
वाय्वम्बुफलपर्णादैर्दन्तोलूखलिकैरपि ॥ ९.३८.६३ ॥
ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਬਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਫਲ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਓਖਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਤਪੱਸਵੀ) ਵੀ ਸਨ।
9.38.64
तथाऽश्मकुट्टैर्वातेयैर्मुनिभिर्बहुभिर्वृतम् ।
स्वाध्यायघोषसङ्घुष्टं मृगयूथशताकुलम् ॥ ९.३८.६४ ॥
ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਿਰਗ-ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
9.38.65
अहिंस्रैर्धर्मपरमैर्नृभिरत्यर्थरोवितम् ।
सप्तसारस्वतं तीर्थमाजगाम हलायुधः।
यत्र मङ्कणकः सिद्धस्तपस्तेपे महामुनिः ॥ ९.३८.६५ ॥
ਅਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਗੂੰਜਦੇ ਸਪਤਸਾਰਸਵਤ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਹਲਧਰ (ਬਲਰਾਮ) ਆਏ; ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਮਹਾਮੁਨੀ ਮੰਕਣਕ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।