มหาภารตะ · อัธยายะ 9.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.38.1
ततो विनशनं राजन्नाजगाम हलायुधः ।
शूराऽऽभीरन्प्रति द्वेषाद्यत्र नष्टा सरस्वती।
तस्मात्तामृषयो नित्यं प्राहुर्विनशनेति च ॥ ९.३८.१ ॥
ครั้งนั้น ข้าแต่พระราชา พระหลายุธ (พระพลราม) เสด็จมาถึงวินศนะ ที่ซึ่งแม่น้ำสรัสวตีหายลับไปด้วยความเป็นปฏิปักษ์ต่อศูรและอาภีระทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เหล่าฤๅษีจึงเรียกสรัสวตีตรงนั้นว่า วินศนะ เสมอมา
9.38.2
तत्राप्युपस्पृश्य बलः सरस्वत्यां महाबलः ।
सुभूमिकं ततोऽगच्छत्सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.२ ॥
ที่นั่นพระพลผู้มีกำลังมหาศาลก็ชำระตนด้วยน้ำในแม่น้ำสรัสวตี แล้วจึงเสด็จต่อไปยังสุภูมิกะ บนฝั่งอันงดงามของแม่น้ำสรัสวตี
9.38.3
तत्र चाप्सरसः शुभ्रा नित्यकालमतन्द्रिताः ।
क्रीडाभिर्विमलाभिश्च क्रीडन्ति विमलाननाः ॥ ९.३८.३ ॥
ที่นั่นมีนางอัปสรผู้รุ่งโรจน์ ไม่เคยเหนื่อยล้าเลยตลอดกาล มีใบหน้าผ่องใส เล่นกีฬาอันบริสุทธิ์ของตนอยู่
9.38.4
तत्र देवाः सगन्धर्वा मासिमासि जनेश्वर ।
अभिगच्छन्ति तत्तीर्थं पुण्यं ब्राह्मणसेवितम् ॥ ९.३८.४ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ที่นั่นเหล่าเทพพร้อมด้วยคันธรรพ์เสด็จไปยังท่าศักดิ์สิทธิ์นั้นทุกเดือน ท่าที่เป็นมงคลและมีพราหมณ์มาอาศัย
9.38.5
तत्र नृत्यन्ति गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः ।
समेत्य सहिता राजन्यथाप्राप्तं यथासुखम् ॥ ९.३८.५ ॥
ที่นั่นคันธรรพ์ย่อมร่ายรำ และฝูงนางอัปสรก็เช่นกัน ข้าแต่พระราชา ทั้งหมดมาพบกันและร่าเริงกันตามโอกาสที่ได้และตามความสุขที่เอื้อให้
9.38.6
तत्र मोदन्ति देवाश्च पितरश्च सवीरुधः ।
पुण्यैः पुष्पैः सदा दिव्यैः कीर्यमाणाः पुनः पुनः ॥ ९.३८.६ ॥
ที่นั่นเทพและบรรพบุรุษต่างก็รื่นเริง พร้อมทั้งพืชเถาวัลย์ ขณะที่ดอกไม้ทิพย์อันศักดิ์สิทธิ์ถูกโปรยลงบนทั้งหมดซ้ำแล้วซ้ำเล่า
9.38.7
आक्रीडभूमिः सा राजंस्तासामप्सरसां शुभा ।
सुभूमिकेति विख्याता सरस्वत्यास्तटे वरे ॥ ९.३८.७ ॥
ข้าแต่พระราชา ที่นั่นคือลานเล่นอันงดงามของนางอัปสรเหล่านั้น มีชื่อเสียงว่าสุภูมิกา บนฝั่งอันประเสริฐของแม่น้ำสรัสวตี
9.38.8
तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च वसु विप्रेषु माधवः ।
श्रुत्वा गीतं च तद्दिव्यं वादित्राणां च निःस्वनम् ॥ ९.३८.८ ॥
ที่นั่น พระมาธวะทรงชำระพระองค์และถวายทรัพย์แก่พราหมณ์ แล้วทรงสดับบทเพลงทิพย์นั้น และเสียงของเครื่องดนตรีทั้งหลาย
9.38.9
शय्याश्च विपुला दृष्ट्वा देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
गन्धर्वाणां ततस्तीर्थमागच्छद्रोहिणीसुतः ॥ ९.३८.९ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นที่บรรทมอันกว้างขวางของเทพ คันธรรพ์ และรากษสทั้งหลาย ราชโอรสของนางโรหิณีจึงเสด็จมายังท่าของคันธรรพ์
9.38.10
विश्वावसुमुखास्तत्र गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
नृत्तवादित्रगीतं च कुर्न्वति सुमनोरमम् ॥ ९.३८.१० ॥
ที่นั่นมีกลุ่มคันธรรพ์และอัปสรนำโดยพระวิศวาวสุ กำลังร่ายรำ บรรเลงดนตรีและขับร้องอย่างไพเราะยิ่ง
9.38.11
तत्र दत्त्वा हलधरो विप्रेभ्यो विविधं वसु ।
अजाविकं गोखरोष्ट्रं सुवर्णं रजतं तथा ॥ ९.३८.११ ॥
ที่นั่นหลาธระได้ถวายทรัพย์สิ่งต่างๆ แก่พราหมณ์ ได้แก่ แพะและแกะ โค ลา และอูฐ รวมทั้งทองคำและเงินด้วย
9.38.12
भोजयित्वा द्विजान्कामैः सन्तर्प्य च महाधनैः ।
प्रययौ सहितो विप्रैः स्तूयमानश्च माधवः ॥ ९.३८.१२ ॥
พระมาธวะทรงเลี้ยงดูทวิชาตามความปรารถนา และทรงทำให้พวกท่านอิ่มเอมด้วยทรัพย์อันมากมาย แล้วเสด็จออกไปพร้อมกับพราหมณ์ทั้งหลาย ซึ่งสรรเสริญพระองค์
9.38.13
तस्माद्गन्धर्वतीर्थाच्च महाबाहुररिन्दमः ।
गर्गस्रोतो महातीर्थमाजगामैककुण्डली ॥ ९.३८.१३ ॥
จากท่าคันธรรพ์นั้น ผู้มีพระพาหาใหญ่โต ผู้ปราบศัตรู ผู้มีต่างหูเพียงข้างเดียว ได้เสด็จไปยังท่าศักดิ์สิทธิ์อันยิ่งใหญ่ที่เรียกว่าคารคสโรตะ
9.38.14
तत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना ।
कालज्ञानगतिश्चैव ज्योतिषां च व्यतिक्रमः ॥ ९.३८.१४ ॥
ที่นั่นคารคะผู้เฒ่า ซึ่งจิตใจบริสุทธิ์ด้วยตบะ ทรงรู้วิชาเรื่องกาลเวลา และการโคจรที่เปลี่ยนแปลงของดวงดาวทั้งหลาย
9.38.15
उत्पाता दारुणाश्चैक शुभाश्च जनमेजय ।
सरस्वत्याः शुभे तीर्थे विदिता वै महात्मना ॥ ९.३८.१५ ॥
ข้าแต่พระชนเมชัย ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่รู้ถึงลางร้ายอันน่าสะพรึงกลัวและลางดีอันเป็นมงคล ณ ท่าศักดิ์สิทธิ์อันเป็นมงคลของแม่น้ำสรัสวตี
9.38.16
तस्य नाम्ना च तत्तीर्थं गर्गस्रोत इति स्मृतम् ॥ ९.३८.१६ ॥
ท่าศักดิ์สิทธิ์นั้นจึงถูกจดจำตามชื่อของท่านว่า คารคสโรตะ
9.38.17
तत्र गर्गं महाभागमृषयः सुव्रता नृप ।
उपासाञ्चक्रिरे नित्यं कालज्ञानं प्रति प्रभो ॥ ९.३८.१७ ॥
ข้าแต่พระราชา ที่นั่นเหล่าฤๅษีผู้มีวัตรอันมั่นคงได้รับใช้คารคะผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่อยู่เป็นนิตย์ เพื่อให้ได้ความรู้เรื่องกาลเวลา ข้าแต่องค์ผู้เป็นใหญ่
9.38.18
तत्र गत्वा महाराज बलः श्वेतानुलेपनः ।
विधिवद्वि धनं दत्त्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ ९.३८.१८ ॥
ข้าแต่พระมหาราชา ที่นั่นพระพลผู้ทรงทาพระวรกายด้วยของขาวเสด็จไปแล้ว ทรงถวายทรัพย์แก่บรรดามุนีผู้มีจิตใจบริสุทธิ์ตามที่บัญญัติไว้
9.38.19
उच्चावचांस्तथा भक्ष्यान्विप्रेभ्यो विप्रदाय सः ।
नीलवासास्तदाऽगच्छच्छङ्घतीर्थं महायशाः ॥ ९.३८.१९ ॥
จากนั้น ผู้มีเกียรติยศอันเลื่องลือ ทรงฉลองพระองค์สีน้ำเงิน ได้ถวายอาหารต่างๆ ทั้งอย่างประณีตและอย่างธรรมดาแก่พราหมณ์ แล้วเสด็จไปยังท่าศังข์
9.38.20
तत्रापश्यन्महाशङ्खं महामेरुमिवोच्छ्रितम् ।
श्वेतपर्वतसङ्काशमृषिसङ्घैर्निषेवितम्।
सरस्वत्यास्तटे जातं नगं तालध्वजो बली ॥ ९.३८.२० ॥
ที่นั่น ผู้ทรงพลังทอดพระเนตรเห็นภูเขาศังข์อันยิ่งใหญ่ ตั้งตระหง่านดุจเขาเมรุอันสูงใหญ่ เหมือนภูเขาสีขาว มีฝูงฤๅษีมาอาศัยอยู่เนืองนิจ ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำสรัสวตี
9.38.21
यक्षा विद्याधराश्चैव राक्षसाश्चामितौजसः ।
पिशाचाश्चामितबला यत्र सिद्धाः सहस्रशः ॥ ९.३८.२१ ॥
ยักษ์และวิทยาธร รากษสผู้มีอานุภาพหาประมาณมิได้ และปิศาจผู้มีกำลังหาประมาณมิได้ ทั้งสิทธะนับพันก็อยู่ที่นั่น
9.38.22
ते सर्वे ह्यशनं त्यक्त्वा फलं तस्य वनस्पतेः ।
व्रतैश्च नियमैश्चैव कालेकाले स्म भुञ्जते ॥ ९.३८.२२ ॥
ทุกตนละอาหารธรรมดา กินผลของพฤกษานั้นในเวลาที่เหมาะสม ด้วยวัตรและนิยม
9.38.23
प्राप्तैश्च नियमैस्तैस्तैर्विचरन्तः पृथक्पृथक् ।
अदृश्यमाना मनुजैर्व्यचरन्पुरुषर्षभ ॥ ९.३८.२३ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นดั่งวัว ต่างคนต่างท่องเที่ยวไปด้วยนิยมที่แต่ละตนบรรลุแล้ว มนุษย์มองไม่เห็นพวกเขา จึงเที่ยวไปได้
9.38.24
एवं ख्यातो नरव्याघ्र लोकेऽस्मिन्स वनस्पतिः ।
तत्र तीर्थं सरस्वत्याः पावनं लोकविश्रुतम् ॥ ९.३८.२४ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นดั่งเสือ พฤกษานั้นเป็นที่รู้จักในโลกนี้ดังนี้ และที่นั่นมีท่าศักดิ์สิทธิ์ของแม่น้ำสรัสวตี เป็นที่ขจรขจายไปทั่วโลก
9.38.25
तस्मिंश्च यदुशार्दूलो दत्त्वा तीर्थे पयस्विनीः ।
ताम्रायसानि भाण्डानि वस्त्राणि विविधानि च ॥ ९.३८.२५ ॥
ที่ท่านั้น พระผู้เป็นเสือแห่งยทุวงศ์ได้ทรงบริจาคโคให้นมที่ท่าศักดิ์สิทธิ์ พร้อมด้วยภาชนะทองแดงและเหล็ก และผ้านุ่งห่มหลากชนิด
9.38.26
पूजयित्वा द्विजांश्चैव पूजितश्च तपोधनैः ।
पुण्यं नैसर्गिकं राजन्नाजगाम हलायुधः ॥ ९.३८.२६ ॥
ข้าแต่พระราชา พระบลราม ผู้ทรงถือไถเป็นอาวุธ เมื่อได้บูชาพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง และได้รับการบูชาจากฤๅษีผู้มีตบะเป็นทรัพย์ ก็เสด็จมาด้วยบุญตามธรรมชาติ
9.38.27
तत्र गत्वा मुनीन्दृष्ट्वा नानावेषधरान्बलः ।
आप्लुत्य सलिले चापि पूजयामास वै द्विजान् ॥ ९.३८.२७ ॥
เมื่อเสด็จไปถึงที่นั่น และทอดพระเนตรเห็นฤๅษีผู้แปลงกายเป็นรูปต่างๆ พระบลรามทรงลงสรงน้ำ และบูชาพราหมณ์
9.38.28
तथैव दत्त्वा विप्रेभ्यः परिभोगान्सुपुष्कलान् ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्दक्षिणेन सरस्वतीम् ॥ ९.३८.२८ ॥
ข้าแต่พระราชา พระบลรามทรงบริจาคเครื่องบริโภคอันบริบูรณ์แก่พราหมณ์ฉันนั้น แล้วเสด็จไปทางทิศใต้ตามแม่น้ำสรัสวตี
9.38.29
गत्वा चैवं महाबाहुर्नातिदूरे महायशाः ।
धर्मात्मा नागधन्वानं तीर्थमागमदच्युतः ॥ ९.३८.२९ ॥
ครั้นเสด็จไปเช่นนั้นแล้ว พระอจยุต ผู้มีพระพาหาอันยิ่งใหญ่ มีพระยศไพศาล มีพระทัยประกอบด้วยธรรม มิได้ไกลออกไป ก็เสด็จถึงท่าศักดิ์สิทธิ์ที่เรียกว่านาคธันวัน
9.38.30
यत्र पन्नगराजस्य वासुकेः सन्निवेशनम् ।
महाद्युतेर्महाराज बहुभिः पन्नगैर्वृतम् ॥ ९.३८.३० ॥
ที่นั่นเป็นที่ประทับของพระวาสุกีผู้เป็นราชาแห่งนาค ผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ล้อมรอบด้วยนาคจำนวนมาก ข้าแต่มหาราชา
9.38.31
ऋषीणां हि सहस्राणि तत्र नित्यं चतुर्दश ।
यत्र देवाः समागम्य वासुकिं पन्नगोत्तमम्।
सर्वपन्नगराजानमभ्यषिञ्चन्यथाविधि ॥ ९.३८.३१ ॥
ที่นั่นมีฤๅษีอยู่เป็นนิจจำนวนหนึ่งหมื่นสี่พัน ที่นั่นเทวดาทั้งหลายมาประชุมกันแล้วอภิเษกพระวาสุกี ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นาค ให้เป็นราชาของนาคทั้งปวง ตามพิธีที่กำหนดไว้
9.38.32
पन्नगेभ्यो भयं तत्र विद्यते न स्म पौरव ॥ ९.३८.३२ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายปูรุ ที่นั่นไม่มีภัยจากนาคเลย
9.38.33
तत्रापि विधिवद्दत्वा विप्रेभ्यो रत्नसञ्चयान् ।
प्रायात्प्राचीं दिशं राजंस्तत्र तीर्थान्यनेकशः ॥ ९.३८.३३ ॥
ที่นั่นเช่นกัน ครั้นทรงบริจาคกองรัตนะแก่พราหมณ์ตามวิธีแล้ว ข้าแต่พระราชา พระองค์ก็เสด็จไปทางทิศตะวันออก ซึ่งมีท่าศักดิ์สิทธิ์มากมายหลายแห่ง
9.38.34
सहस्रशतसङ्ख्यानि प्रथितानि पदेपदे ।
आप्लुत्य तत्र तीर्थेषु यथोक्तं तत्र चर्षिभिः ॥ ९.३८.३४ ॥
ที่นั่น ในทุกก้าวมีท่าศักดิ์สิทธิ์ที่มีชื่อเสียงนับแสนนับหมื่น ครั้นลงสรงในท่าเหล่านั้นตามที่ฤๅษีกำหนดไว้
9.38.35
दत्त्वा वसु द्विजाग्र्येभ्यो निर्जगाम महाबलः ।
तत्रस्थानृषिसङ्घांस्तानभिवाद्य हलायुधः ॥ ९.३८.३५ ॥
พระบลรามผู้มีพลังมหาศาล ทรงบริจาคทรัพย์แก่พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด แล้วเสด็จออกไป และทรงถวายบังคมหมู่ฤๅษีที่อยู่ที่นั่น พระผู้ทรงถือไถเป็นอาวุธ
9.38.36
ततो रामोऽगमत्तीर्थमृषिभिः सेक्तिं महत् ।
यत्र भूयो निववृते प्राङ्मुखा वै सरस्वती ॥ ९.३८.३६ ॥
ต่อจากนั้น พระรามเสด็จไปยังท่าศักดิ์สิทธิ์อันยิ่งใหญ่ ซึ่งฤๅษีมาเยือนกันมาก ที่นั่นแม่น้ำสรัสวตีเมื่อหันไปทางทิศตะวันออกแล้ว ก็หันกลับมาอีกครั้ง
9.38.37
ऋषीणां नैमिषेयाणावमेक्षार्थं महात्मनाम् ।
निवृत्तां तां सरिच्छ्रेष्ठां तत्र दृष्ट्वा तु लाङ्गली।
बभूव विस्मितो राजन्बलः श्वेतानुलेपनः ॥ ९.३८.३७ ॥
พระบลรามผู้ถือไถ ผู้ทาตัวด้วยครีมขาว ประสงค์จะเฝ้าดูฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่แห่งไนมิษะ เมื่อได้เห็นแม่น้ำอันประเสริฐสายนั้นไหลย้อนกลับมาตรงนั้น ข้าแต่พระราชา พระองค์ก็ทรงประหลาดพระทัย
9.38.38
कस्मात्सरस्वती ब्रह्मन्निवृत्ता प्राङ्मुखीभवत् ।
व्याख्यातमेतदिच्छामि सर्वमध्वर्युसत्तम ॥ ९.३८.३८ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ เหตุใดแม่น้ำสรัสวตีจึงหันกลับและหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังคำอธิบายทั้งหมดนี้ ข้าแต่อัธวรยุผู้ประเสริฐที่สุด
9.38.39
कस्मिंश्चित्कारणे तत्र विस्मितो यदुनन्दनः ।
निवृत्ता हेतुना केन कथमेव सरिद्वरा ॥ ९.३८.३९ ॥
ด้วยเหตุใดบ้างหรือที่พระยทุนันทนะทรงประหลาดพระทัยที่นั่น แม่น้ำอันประเสริฐนั้นหันกลับด้วยเหตุผลอะไร และอย่างไร
9.38.40
पूर्वं कृतयुगे राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः ।
वर्तमाने सुविपुले सत्रे द्वादशवार्षिके ॥ ९.३८.४० ॥
ข้าแต่พระราชา ในยุคกฤตแต่ปางก่อน ฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะแห่งไนมิษะกำลังประกอบพิธีสัตระอันยิ่งใหญ่ที่กินเวลาสิบสองปี
9.38.41
ऋषयो बहवो राजंस्तत्सत्रमभिपेदिरे ।
उषित्वा च महाभागास्तस्मिन्सत्रे यथाविधि ॥ ९.३८.४१ ॥
ข้าแต่พระราชา ฤๅษีจำนวนมากเข้าร่วมพิธีสัตร์นั้น และเมื่ออยู่ในพิธีตามวิธีที่กำหนด ผู้มีบุญยิ่งเหล่านั้น
9.38.42
निवृत्ते नैमिषे ये वै सत्रे द्वादशवार्षिके ।
आजग्मुर्ऋषयस्तत्र बहवस्तीर्थकारणात् ॥ ९.३८.४२ ॥
เมื่อพิธีสัตร์สิบสองปีที่ไวมิษะสิ้นสุดลง ฤๅษีจำนวนมากได้มาถึงที่นั่นเพื่อการแสวงบุญ
9.38.43
ऋषीणां बहुलत्वात्तु सरस्वत्या विशाम्पते ।
तीर्थानि नगरायन्ते कूले वै दक्षिणोत्तरे ॥ ९.३८.४३ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน เพราะฤๅษีมีจำนวนมาก ท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์บนฝั่งใต้และฝั่งเหนือของแม่น้ำสรัสวตีจึงกลายเป็นเหมือนเมืองใหญ่
9.38.44
समन्तपञ्चकं यावत्तावत्ते द्विजसत्तमाः ।
तीर्थलोभान्नरव्याघ्र नद्यास्तीरं समाश्रिताः ॥ ९.३८.४४ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นดั่งพยัคฆ์ ด้วยความปรารถนาในท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ ทวิชาผู้ประเสริฐเหล่านั้นจึงพำนักอยู่ริมฝั่งแม่น้ำจนถึงสมันตปัญจกะ
9.38.45
जुह्वतां तत्र तेषां तु मुनीनां भावितात्मनाम् ।
स्वाध्यायेनातिमहता बभूवुः पूरिता दिशः ॥ ९.३८.४५ ॥
เมื่อมุนีผู้บริสุทธิ์ใจเหล่านั้นถวายเครื่องบูชาอยู่ที่นั่น การสวดพระเวทอันยิ่งใหญ่ของท่านได้เต็มไปทั่วทุกทิศ
9.38.46
अग्निहोत्रैस्ततस्तेषां हूयमानैर्महात्मनाम् ।
अशोभत सरिच्छ्रेष्ठा दीप्यमानैः समन्ततः ॥ ९.३८.४६ ॥
จากนั้น แม่น้ำที่ประเสริฐที่สุดก็รุ่งโรจน์ขึ้นทั่วทุกด้าน ด้วยเปลวไฟจากการบูชาอัคนิโหตระของมหาตมะเหล่านั้น
9.38.47
वालखिल्या महाराज अश्मकुट्टाश्च तापसाः ।
दन्तोलूखलिनश्चान्ये सम्प्रक्षालास्तथा परे ॥ ९.३८.४७ ॥
ข้าแต่มหาราช มีวาลขิลยะ ดาบสผู้ตำข้าวด้วยหิน ดาบสผู้ใช้ครกฟันและผู้อื่น และดาบสสัมประกษาลาและผู้อื่นเช่นกัน
9.38.48
वायुभक्षा जलाहाराः पर्णभक्षाश्च तापसाः ।
नानानियमयुक्ताश्च तथा स्थण्डिलशायिनः ॥ ९.३८.४८ ॥
มีดาบสผู้กินลม ผู้กินน้ำ และผู้กินใบไม้ ผู้ปฏิบัติข้อวัตรต่างๆ และผู้นอนบนพื้นดินเปล่าเช่นกัน
9.38.49
आसन्वै मुनयस्तवत्र सरस्वत्याः समीपतः ।
शोभयन्तः सरिच्छ्रेष्ठां गङ्गामिव दिवौकसः ॥ ९.३८.४९ ॥
มุนีทั้งหลายได้พำนักอยู่ที่นั่นใกล้แม่น้ำสรัสวตี ประดับแม่น้ำที่ประเสริฐที่สุด เหมือนเทพเจ้าประดับแม่น้ำคงคา
9.38.50
शतशश्च समापेतुर्ऋषयः सत्रयाजिनः ।
तेऽवकाशं न ददृशुः सरस्वत्या महाव्रताः।
तेऽवकाशं च ददृशुः कुरुक्षेत्रं महाव्रताः ॥ ९.३८.५० ॥
ฤๅษีที่ประกอบพิธีสัตร์มาชุมนุมกันนับร้อย ผู้มีมหาพรตเหล่านั้นไม่พบที่ว่างริมแม่น้ำสรัสวตี แต่ผู้มีมหาพรตเหล่านั้นกลับพบที่ว่างในกุรุเกษตร
9.38.51
ततो यज्ञोपवीतैः स्वैस्तत्र कृत्वा सरस्वतीम् ।
जुहुवुश्चाग्निहोत्रांश्च चक्रुश्च विविधाः क्रियाः ॥ ९.३८.५१ ॥
จากนั้น ท่านได้จัดทำสรัสวตีขึ้นที่นั่นด้วยสายยัชโญปวีตของตนเอง แล้วถวายเครื่องบูชา รักษาไฟอัคนิโหตระ และประกอบพิธีกรรมต่างๆ
9.38.52
ततस्तमृपिसङ्घातं निराशं चिन्तयान्वितम् ।
दर्शयामास राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ॥ ९.३८.५२ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ จากนั้น เพื่อหมู่ฤๅษีที่หมดหวังและกังวลใจเหล่านั้น แม่น้ำสรัสวตีจึงปรากฏตัวให้เห็น
9.38.53
ततः कुञ्जान्बहून्कृत्वा सन्निवृत्ता सरस्वती ।
ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज्जनमेजय ॥ ९.३८.५३ ॥
ข้าแต่ชนเมชัย จากนั้น แม่น้ำสรัสวตีได้สร้างพุ่มไม้ไว้มากมายแล้วหันกลับไป ด้วยความเมตตาต่อฤๅษีผู้มีตบะอันเป็นบุญ
9.38.54
ततो निवृत्त्य राजेन्द्र तेषामर्थे सरस्वती ।
भूयः प्रतीच्यभिमुखी प्रसुस्राव सरिद्वरा ॥ ९.३८.५४ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ จากนั้น แม่น้ำสรัสวตีผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาแม่น้ำ ได้หันกลับเพื่อท่านเหล่านั้น แล้วไหลอีกครั้งโดยหันหน้าไปทางทิศตะวันตก
9.38.55
अमोघा गमनं कृत्वा तेषां भूयो जगाम ह ।
अत्यद्भुतं महच्चक्रे तदा राजन्महानदी ॥ ९.३८.५५ ॥
แม่น้ำที่ไม่เคยพลาดเป้า ได้เปลี่ยนทางไหลเพื่อท่านเหล่านั้นแล้วก็ไหลต่อไป ข้าแต่พระราชา แม่น้ำยิ่งใหญ่ได้กระทำการอัศจรรย์อย่างยิ่งในครั้งนั้น
9.38.56
एवं स कुञ्जो राजन्वै नैमिषीय इति स्मृतः ।
कुरुश्रेष्ठ कुरुक्षेत्रे कुरुष्व महतीं क्रियाम् ॥ ९.३८.५६ ॥
ข้าแต่พระราชา พุ่มไม้นั้นจึงเป็นที่รู้จักกันว่า ไวมิษีย ข้าแต่ผู้ประเสริฐของกุรุ จงประกอบพิธีกรรมอันยิ่งใหญ่ในกุรุเกษตรเถิด
9.38.57
तत्र कुञ्जान्बहून्दृष्ट्वा निवृत्तां च सरस्वतीम् ।
बभूव विस्मयस्तत्र रामस्याथ महात्मनः ॥ ९.३८.५७ ॥
เมื่อเห็นพุ่มไม้จำนวนมากที่นั่นและแม่น้ำสรัสวตีที่หันกลับไป พระรามผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ก็เกิดความอัศจรรย์ใจ
9.38.58
उपस्पृश्य तु तत्रापि विधिवद्यदुनन्दनः ।
दत्त्वा देयान्द्विजातिभ्यो भाण्डानि विविधानि च ॥ ९.३८.५८ ॥
ที่นั่น พระยาทุนันทน์ได้ชำระตนด้วยน้ำตามวิธี แล้วถวายทานอันควรให้แก่ทวิชา พร้อมภาชนะต่างๆ
9.38.59
भक्ष्यं भोज्यं कच विविधं ब्राह्मणेभ्यः प्रदाय च ।
ततः प्रायाद्बलो राजन्पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ ९.३८.५९ ॥
ข้าแต่พระราชา พระพลราม ผู้ทวิชาให้ความเคารพบูชา หลังจากถวายอาหารและเครื่องดื่มต่างๆ แก่พราหมณ์แล้ว จึงเสด็จออกเดินทาง
9.38.60
सरस्वतीतीर्थवरं नानाद्विजगणायुतम् ।
बदरेङ्गुदश्यामाकाप्लुक्षाश्वत्थबिभीतकैः ॥ ९.३८.६० ॥
ท่าน้ำสรัสวตีอันประเสริฐ เต็มไปด้วยหมู่ทวิชาจำนวนมาก และมีต้นพุทรา มะเขือป่า หญ้าข้าวฟ่าง มะเดื่อ อัศวัตถ์ และต้นบิภีตกะ
9.38.61
कङ्कोलैश्च पलाश्चैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा ।
सरस्वतीतीर्थरुहैस्तरुभिर्विविधैस्तथा ॥ ९.३८.६१ ॥
ประดับด้วยต้นกังโกละ ปลาศะ กรีระ และปีลุ พร้อมด้วยต้นไม้หลากชนิดที่ขึ้นอยู่ที่ท่าน้ำสรัสวตี
9.38.62
करुषकवरैश्चैव बिल्वैराम्रातकैस्तथा ।
अतिमुक्तकषण्डैश्च पारिजातैश्च शोभितम् ॥ ९.३८.६२ ॥
ประดับด้วยต้นกรุษกะอันประเสริฐ ต้นพิลวะ และต้นอามราตกะ พร้อมด้วยพุ่มอติมุกตกะและต้นปาริชาต
9.38.63
कदलीवनभूयिष्ठं दृष्टिकान्तं मनोहरम् ।
वाय्वम्बुफलपर्णादैर्दन्तोलूखलिकैरपि ॥ ९.३८.६३ ॥
เต็มไปด้วยป่ากล้วยมากมาย น่ามองและน่ารื่นรมย์ ที่ซึ่งฤๅษีผู้อยู่ด้วยลมและน้ำ ผลไม้และใบไม้ และใช้ฟันเป็นครกตำอาหารอาศัยอยู่
9.38.64
तथाऽश्मकुट्टैर्वातेयैर्मुनिभिर्बहुभिर्वृतम् ।
स्वाध्यायघोषसङ्घुष्टं मृगयूथशताकुलम् ॥ ९.३८.६४ ॥
ล้อมรอบด้วยฤๅษีจำนวนมากผู้ใช้หินตำอาหาร และกินลมเป็นอาหาร ก้องด้วยเสียงสวดสาธยายพระเวท และแน่นขนัดด้วยฝูงกวาง นับร้อยฝูง
9.38.65
अहिंस्रैर्धर्मपरमैर्नृभिरत्यर्थरोवितम् ।
सप्तसारस्वतं तीर्थमाजगाम हलायुधः।
यत्र मङ्कणकः सिद्धस्तपस्तेपे महामुनिः ॥ ९.३८.६५ ॥
พระหลายุธผู้ทรงถือคันไถเสด็จมาถึงท่าน้ำสัปตสารัสวตะ ซึ่งก้องด้วยเสียงของผู้ไม่เบียดเบียนและยึดมั่นในธรรมอย่างยิ่ง ที่ซึ่งมหาฤๅษีผู้สำเร็จสิทธิ์ มังกณกะ ได้บำเพ็ญตบะ