Mahābhārata · Adhyāya 9.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.39.1
सप्तसारस्वतं कस्मात्कश्च मङ्कणको मुनिः ।
कथं सिद्धः स भगवान्कश्चास्य नियमोऽभवत् ॥ ९.३९.१ ॥
¿Por qué ocurrió el Saptasārasvata, y quién fue el sabio Maṅkaṇaka? ¿Cómo alcanzó la perfección aquel venerable, y cuál fue su voto?
9.39.2
कस्य वंशे समुत्पन्नः किं चाधीतं द्विजोत्तम ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यथातत्त्वं महामुने ॥ ९.३९.२ ॥
¿En qué linaje nació y qué estudió? Oh el mejor de los dvija, oh gran sabio, cuéntame todo esto tal como es.
9.39.3
सप्तनद्यः सरस्वत्या याभिर्व्याप्तमिदं जगत् ।
आहूता बलवद्भिर्हि तत्रतत्र सरस्वती ॥ ९.३९.३ ॥
Los siete ríos de la Sarasvatī, por los que este mundo está penetrado, fueron invocados aquí y allá por los poderosos; también la Sarasvatī.
9.39.4
सुप्रभा काञ्चनाक्षी च विशाला च मनोरमा ।
सरस्वती चौघवती सुरेणुर्विमलोदका ॥ ९.३९.४ ॥
Suprabhā, Kāñcanākṣī, Viśālā, Manoramā, Sarasvatī, Oghavatī, Sureṇu, y el río de aguas claras.
9.39.5
पितामहस्य महतो वर्तमाने महामखे ।
वितते यज्ञवाटे च संसिद्धेषु द्विजातिषु ॥ ९.३९.५ ॥
Mientras se celebraba el gran sacrificio del poderoso abuelo (Brahmā), con el recinto sacrificial extendido y los dvija perfeccionados,
9.39.6
पुण्याहघोषैर्विमलैर्वेदानां निनदैस्तथा ।
देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन्यज्ञविधौ तदा ॥ ९.३९.६ ॥
Con los puros pronunciamientos de «día propicio» y el resonar de los Vedas, estando también los dioses ocupados en aquel rito sacrificial, entonces,
9.39.7
तत्र चैव महाराज दीक्षिते प्रपितामहे ।
यजतस्तस्य सत्रेण सर्वकामसमृद्विना ॥ ९.३९.७ ॥
Allí, oh gran rey, mientras el consagrado bisabuelo celebraba aquel largo sacrificio de sesión, rico en el cumplimiento de todos los deseos,
9.39.8
मनसा चिन्तिता ह्यर्था धर्मार्थकुशलैस्तदा ।
उपतिष्ठन्ति राजेन्द्र द्विजातींस्तत्रतत्र ह ॥ ९.३९.८ ॥
Oh señor de reyes, los objetos concebidos en la mente se presentaban por sí mismos ante los dvijas diestros en el dharma y la riqueza, aquí y allá.
9.39.9
जगुश्च तत्र गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
वादित्राणि च दिव्यानि वादयामासुरञ्जसा ॥ ९.३९.९ ॥
Allí cantaron los gandharvas, las bandas de apsarases danzaron, y tocaron instrumentos divinos con facilidad.
9.39.10
तस्य यज्ञस्य सम्पत्त्या तुतुषुर्देवतागणाः ।
विस्मयं परमं जग्मुः किमु मानुषयोनयः ॥ ९.३९.१० ॥
Complacidos por la magnificencia de aquel sacrificio, las huestes de los dioses se llenaron de suprema admiración; cuánto más los nacidos entre los hombres.
9.39.11
वर्तमाने यथा यज्ञे पुष्करस्थे पितामहे ।
अब्रुवन्नृषयो राजन्नायं यज्ञो महागुणः ॥ ९.३९.११ ॥
Oh rey, mientras el sacrificio del abuelo se realizaba en Puṣkara, los sabios dijeron: "Este sacrificio no es de gran mérito."
9.39.12
न दृश्यते सरिच्छ्रेष्ठा यस्मादिह सरस्वती ।
तच्छ्रुत्वा भगवान्प्रीतः सस्माराथ सरस्वतीम् ॥ ९.३९.१२ ॥
Porque el mejor de los ríos, Sarasvatī, no se ve aquí. Al oírlo, el bienaventurado se complació y entonces recordó a Sarasvatī.
9.39.13
पितामहेन यजता आहूता पुष्करेषु वै ।
सुप्रभा नाम राजेन्द्र नाम्ना तत्र सरस्वती ॥ ९.३९.१३ ॥
Oh señor de reyes, mientras el abuelo oficiaba un sacrificio en Puṣkara, allí fue invocada Sarasvatī con el nombre de Suprabhā.
9.39.14
तां दृष्ट्वा मुनयस्तुष्टास्त्वरायुक्तां सरस्वतीम् ।
पितामहं मानयन्तीं क्रतुं ते बहुमेनिरे ॥ ९.३९.१४ ॥
Al ver a Sarasvatī llegar apresuradamente, los sabios se alegraron; la honraron mucho, pues ella honraba al abuelo y a su sacrificio.
9.39.15
एवमेषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करेषु सरस्वती ।
पितामहार्थं सम्भूता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम् ॥ ९.३९.१५ ॥
Así, esta mejor de las ríos, Sarasvatī, surgió en Puṣkara por el abuelo y para complacer a los sabios.
9.39.16
नैमिषे मुनयो राजन्समागम्य समासते ।
तत्र चित्राः कथा ह्यासन्वेदं प्रति जनेश्वर ॥ ९.३९.१६ ॥
Oh rey, los sabios se reunían y se sentaban juntos en Naimiṣa; allí había relatos maravillosos sobre el Veda, oh señor de los hombres.
9.39.17
यत्र ते मुनयो ह्यासन्नानास्वाध्यायवेदिनः ।
ते समागम्य मुनयः सस्मारुर्वै सरस्वतीम् ॥ ९.३९.१७ ॥
Aquellos sabios, conocedores del Veda con diversas recitaciones, se reunieron y recordaron a Sarasvatī.
9.39.18
सा तु ध्याता महाराज मुनिभिः सत्रयाजिभिः ।
समागतानां राजेन्द्र साहाय्यार्थं महात्मनाम्।
आजगाम महाभागा तत्र पुण्या सरस्वती ॥ ९.३९.१८ ॥
Entonces, oh gran rey, Sarasvatī, meditada por los sabios que realizaban largas sesiones de sacrificio, llegó allí, la altamente afortunada y sagrada, para ayudar a los magnánimos reunidos, oh señor de reyes.
9.39.19
नैमिषे काञ्चनाक्षी तु मुनीनां सत्रायाजिनाम् ।
आगता सरितां श्रेष्ठा तत्र भारत पूजित ॥ ९.३९.१९ ॥
En el bosque de Naimiṣa, la de ojos dorados, la mejor de los ríos, llegó a los sabios que realizaban el largo sacrificio; allí, oh Bhārata, fue honrada.
9.39.20
गयस्य यजमानस्य गयेष्वेव महाक्रतुम् ।
आहूता सरितां श्रेष्ठा गययज्ञे सरस्वती ॥ ९.३९.२० ॥
Para el gran sacrificio del oficiante Gaya, en el mismo Gayā, fue invocada Sarasvatī, la mejor de los ríos; en el sacrificio de Gaya fue convocada Sarasvatī.
9.39.21
गयस्य यजमानस्य गयेष्वेव महाक्रतुम् ।
विशालां तु गयस्याहुर्ऋषयः संशितव्रता ॥ ९.३९.२१ ॥
Para el gran sacrificio del oficiante Gaya, en el mismo Gayā, los sabios de votos firmes llamaron a Viśālā de Gaya.
9.39.22
सरित्सा हिमवत्पार्श्वात्प्रस्रुता शीघ्रगामिनी ।
औद्दालकेस्तथा यज्ञे यजतस्तस्य भारत ॥ ९.३९.२२ ॥
Ese río, de rápido curso, brotó desde la ladera del Himālaya; y así, oh Bhārata, en el sacrificio de Auddālaka, en el sacrificio de aquel oficiante.
9.39.23
समेते सर्वतः स्फीते मुनीनां मण्डले तदा ।
उत्तरे कोसलाभागे पुण्ये राजन्महात्मनः ॥ ९.३९.२३ ॥
Entonces la gran asamblea de sabios se reunió por todas partes, en la sagrada región septentrional de Kosala, oh rey, en el sacrificio de aquel de gran alma.
9.39.24
औद्दालकेन यजता पूर्वं ध्याता सरस्वती ।
आजगाम सरिच्छेष्ठा तं देशं मुनिकारणात् ॥ ९.३९.२४ ॥
El oficiante Auddālaka había meditado antes en Sarasvatī, y aquella mejor de los ríos llegó a esa región por causa de los sabios.
9.39.25
पूज्यमाना मुनिगणैर्वल्कलाजिनसंवृतैः ।
मनोहरेति विख्याता सा हि तैर्मनसा वृता ॥ ९.३९.२५ ॥
Venerada por grupos de sabios vestidos de corteza y piel de ciervo, era conocida como Manoharā, pues la habían elegido en sus mentes.
9.39.26
सुरणुऋषभे द्वीपे पुण्ये राजर्षिसेविते ।
कुरोश्च यजमानस्य कुरुक्षेत्रे महात्मनः।
आजगाम महाभागा सरिच्छ्रेष्ठा सरस्वती ॥ ९.३९.२६ ॥
En aquella isla sagrada frecuentada por reyes sabios, en Kurukṣetra del gran Kuru que realizaba el sacrificio, llegó Sarasvatī, la más afortunada y la mejor de los ríos.
9.39.27
ओघवत्यपि राजेन्द्र वसिष्ठेन महात्मना ।
समाहूता कुरुक्षेत्रे दिव्यतोया सरस्वती ॥ ९.३९.२७ ॥
Oh señor de reyes, también Oghavatī fue convocada en Kurukṣetra por el magnánimo Vasiṣṭha; y Sarasvatī de aguas divinas fue convocada.
9.39.28
दक्षेण यजता चापि गङ्गाद्वारे सरस्वती ।
सुवेणुरिति विख्याता प्रस्रुता शीघ्रगामिनी ॥ ९.३९.२८ ॥
Por el sacrificador Dakṣa, Sarasvatī también fue convocada en la puerta del Gaṅgā; renombrada como Suveṇu, fluyó veloz.
9.39.29
विमलोदा भगवती ब्रह्मणा यजता पुनः ।
समाहूता ययौ तत्र पुण्ये हैमवते गिरौ ॥ ९.३९.२९ ॥
Vimalodā, la venerable, fue convocada de nuevo por Brahmā, el sacrificador, y fue allí, a aquella santa montaña del Himālaya.
9.39.30
एकीभूतास्ततस्तास्तु तस्मिंस्तीर्थे समागताः ।
सप्तसारस्वतं तीर्थं ततस्तु प्रथितं भुवि ॥ ९.३९.३० ॥
Entonces se unieron en una sola y se reunieron en aquel vado sagrado; y desde entonces aquel vado fue famoso en la tierra como Saptasārasvata.
9.39.31
इति सप्तसरस्वत्यो नामतः परिकीर्तिताः ।
सप्तसारस्वतं चैव तीर्थं पुण्यं तथा स्मृतम् ॥ ९.३९.३१ ॥
Así han sido nombradas por su nombre las siete Sarasvatīs, y el vado sagrado llamado Saptasārasvata también es recordado como santo.
9.39.32
शृणु मङ्कणकस्यापि कौमारब्रह्मचारिणः ।
आपगामवगाढस्य राजन्प्रक्रीडितं महत् ॥ ९.३९.३२ ॥
Escucha, oh rey, el gran juego de Maṅkaṇaka, el célibe desde la infancia, que se había sumergido en el río.
9.39.33
दृष्ट्वा यदृच्छया तत्र स्त्रियमम्भसि भारत ।
स्नायन्तीं रुचिरापाङ्गीं दिग्वाससमनिन्दिताम्। ॥ ९.३९.३३ ॥
Oh Bhārata, allí vio por casualidad a una mujer bañándose en el agua, de hermosos ojos, vestida solo con las direcciones, intachable.
9.39.34
सरस्वत्यां महाराज चस्कन्दे वीर्यमम्भसि ।
तद्रेतः स तु जग्राह कलशे वै महातपाः। ॥ ९.३९.३४ ॥
Oh gran rey, su semen cayó en el agua de la Sarasvatī; y aquel gran asceta recogió esa semilla en una vasija.
9.39.35
ऋषिः परमधर्मात्मा तदा पुरुषसत्तम ।
सप्तधा प्रविभागं तु कलशस्थं जगाम ह। ॥ ९.३९.३५ ॥
Oh el mejor de los hombres, entonces aquel sabio de naturaleza suprema y justa dividió en siete partes lo que estaba en la vasija.
9.39.36
तत्रर्षयः सप्त जाता जज्ञिरे मरुतां गणाः ।
वायुवेगो वायुबलो वायुहा वायुमण्डलः। ॥ ९.३९.३६ ॥
Allí nacieron siete sabios, y nacieron las huestes de los Marutas: Vāyuvega, Vāyubala, Vāyuhā y Vāyumaṇḍala.
9.39.37
वायुज्वालो वायुरेता वायुचक्रश्च वीर्यवान् ।
महर्षेश्चरितं यादृक् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ९.३९.३७ ॥
Vāyujvāla, Vāyuretas y el poderoso Vāyucakra: las hazañas del gran sabio son famosas en los tres mundos.
9.39.38
पुरा मङ्कणकः सिद्भः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् ।
क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसोऽस्रवत् ॥ ९.३९.३८ ॥
Hace mucho, hemos oído, el siddha Maṅkaṇaka fue herido en la mano con la punta de una hierba kuśa, oh rey, y de su mano manó savia vegetal.
9.39.39
स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् ॥ ९.३९.३९ ॥
Al ver aquella savia vegetal, se llenó de alegría y comenzó a danzar.
9.39.40
ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते वै स्थावरं जङ्गमं च यत् ।
प्रनृत्तमुभयं वीर सेजसा तस्य मोहितम् ॥ ९.३९.४० ॥
Cuando él danzó, oh héroe, todo lo inmóvil y lo móvil danzó también, aturdido por su poder.
9.39.41
ब्रह्मादिभिः सुरै राजन्नृषिभिश्च तपोधनैः ।
विज्ञप्तो वै महादेव ऋषेरर्थे नराधिप।
नायं नृत्येद्यथा देव तथा त्वं कर्तुमर्हसि ॥ ९.३९.४१ ॥
Oh rey, Brahmā y los demás dioses, y los sabios cuya riqueza es el ascetismo, suplicaron a Mahādeva por el sabio: oh señor de hombres, oh dios, haz que este no danse.
9.39.42
ततो देवो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टमतीव ह ।
सुगणां हितकामार्थं महादेवोऽभ्यभाषत ॥ ९.३९.४२ ॥
Entonces el dios, viendo al sabio abrumado de inmensa alegría, deseando su bien, Mahādeva habló a sus buenos asistentes.
9.39.43
भोभो ब्राह्मण धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् ।
हर्षस्थानं किमर्थं च तवेदमधिकं मुने।
तपस्विनो धर्मपथे स्थितस्य द्विजसत्तम ॥ ९.३९.४३ ॥
¡Oh brahmán, conocedor del dharma, por qué bailas? ¡Oh sabio, cuál es la causa de esta excesiva alegría tuya? ¡Oh mejor de los dos veces nacidos, tú que permaneces en el sendero del dharma como asceta!
9.39.44
ऋषिरुवाच ।
किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकरसं स्रुतम्।
यं दृष्ट्वा सम्प्रनृत्तो वै हर्षेण महता विभो ॥ ९.३९.४४ ॥
Dijo el sabio: ¡Oh brahmán, no ves el jugo azucarado que fluye de mi mano? ¡Oh poderoso, al verlo bailé con gran alegría.
9.39.45
तं प्रहस्याब्रवीद्देवो मुनिं रागेण मोहितम् ।
अहं न विस्मयं विप्र गच्छामीति प्रपश्य माम् ॥ ९.३९.४५ ॥
Riendo, el dios dijo al sabio, cegado por la pasión: ¡Oh brahmán, no me asombro; mírame!
9.39.46
एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं महादेवेन धीमता ।
अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्रस्वाङ्गुष्ठस्ताडितोऽभवत् ॥ ९.३९.४६ ॥
Habiendo hablado así al mejor de los sabios, el sabio Mahādeva, ¡oh señor de reyes!, golpeó su propio pulgar con la punta de su dedo.
9.39.47
ततो भस्म क्षताद्राजन्निर्गतं हिमसन्निभम् ॥ ९.३९.४७ ॥
Entonces, ¡oh rey!, de la herida salió ceniza semejante a la nieve.
9.39.48
तद्दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः ।
मेने देवं महादेवमिदं चोवाच विस्मितः ॥ ९.३९.४८ ॥
Al verlo, ¡oh rey!, el sabio avergonzado cayó a sus pies; reconociendo al dios Mahādeva, asombrado, dijo estas palabras.
9.39.49
नान्यं देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत् ।
सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृक् ॥ ९.३९.४९ ॥
No considero a ningún otro dios mayor que Rudra. Tú eres el refugio del mundo, de dioses y asuras por igual, portador del tridente.
9.39.50
त्वया सृष्टमिदं विश्वं वदन्तीह मनीषिणः ।
त्वामेव सर्वं विशति पुनरेव युगक्षये ॥ ९.३९.५० ॥
Este universo entero, dicen aquí los sabios, fue creado por ti; y al final de la edad todas las cosas vuelven a entrar en ti.
9.39.51
देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया ।
त्वयि सर्वे स्म दृश्यन्ते भावा ये जगति स्थिताः ॥ ९.३९.५१ ॥
Ni siquiera los dioses pueden conocerte plenamente, cuánto menos yo. Todos los seres que existen en el mundo se ven en ti.
9.39.52
त्वामुपासन्त वरदं देवा ब्रह्मादयोऽनघ ।
सर्वस्त्वमसि देवानां कर्ता कारयिता च ह ॥ ९.३९.५२ ॥
Oh inmaculado, los dioses encabezados por Brahmā te adoraron a ti, dador de dones. Tú eres el creador de todos los dioses y quien los hace actuar.
9.39.53
त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे मोदन्तीहाकुतोभयाः ।
त्वं प्रभुः परमैश्वर्यादधिकं भासि शङ्करः ॥ ९.३९.५३ ॥
Por tu gracia, todos los dioses aquí se regocijan, sin temer nada desde ningún lugar. Tú eres el señor, que brillas por encima de la suprema soberanía, oh Śaṅkara.
9.39.54
त्वयि ब्रह्मा च विष्णुश्च लोकान्सन्धाय तिष्ठतः ।
त्वन्मूलं च जगत्सर्वं भूतस्थावरजङ्गमम् ॥ ९.३९.५४ ॥
En ti, Brahmā y Viṣṇu permanecen sosteniendo los mundos; y todo el mundo, con sus seres inmóviles y móviles, tiene su raíz en ti.
9.39.55
स्वर्गं च परमं स्थानं नृणामभ्युदयार्थिनाम् ।
ददासि च प्रसन्नस्त्वं भक्तानां परमेश्वर ॥ ९.३९.५५ ॥
Oh Parameśvara, complacido, concedes el cielo y la morada suprema a los devotos que anhelan la prosperidad.
9.39.56
अनावृत्तिपदं नॄणां नित्यं निश्रेयसार्थिनाम् ।
ददासि कर्मिणां कर्म भावयन्ध्यानयोगतः ॥ ९.३९.५६ ॥
A los hombres que buscan el bien supremo les concedes siempre la condición de no retorno; y a quienes actúan, contemplando mediante el yoga de la meditación, les das el fruto de sus obras.
9.39.57
न वृथाऽस्ति महादेव प्रसादस्ते महेश्वर ।
यस्मात्त्वयोपकरणात्करोमि कमलेक्षण ॥ ९.३९.५७ ॥
Oh gran dios, oh gran señor, tu gracia no es en vano, pues con los medios que me has dado, oh de ojos de loto, actúo.
9.39.58
प्रपद्ये शरणं शंभुं सर्वदा सर्वतः स्थितम् ।
कर्मणा मनसा वाचा तमेवाभिभजाम्यहम् ॥ ९.३९.५८ ॥
Me refugio en Śambhu, que permanece siempre y en todas partes; con la obra, la mente y la palabra solo a él adoro.
9.39.59
एवं स्तुत्वा महादेवं स ऋषिः प्रणतोऽभवत् ॥ ९.३९.५९ ॥
Habiendo así alabado a Mahādeva, aquel sabio se postró con reverencia.
9.39.60
यदिदं चापलं देव कृतमेतत्स्मयादिकम् ।
ततः प्रसादयमि त्वां तपो मे न क्षरेदिति ॥ ९.३९.६० ॥
Oh dios, por esta ligereza y este orgullo y demás que he cometido, ahora te aplaco, para que mi penitencia no decaiga.
9.39.61
ततो देवः प्रीतमनास्तमृषिं पुनरब्रवीत् ।
तपस्ते वर्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा ॥ ९.३९.६१ ॥
Entonces el dios, con el ánimo complacido, volvió a hablar al sabio: Oh brahmán, por mi favor que tu austeridad crezca mil veces.
9.39.62
आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सार्धमहं सदा ।
सप्तसारस्वते चास्मिन्यो मामर्चिष्यते नरः ॥ ९.३९.६२ ॥
Y yo moraré aquí, en este ermitaño, contigo siempre, en este Sapta-Sārasvata; el hombre que aquí me adore...
9.39.63
न तस्य दुर्लभं किञ्चिद्धवितेह परत्र वा ।
सारस्वतं च ते लोकं गमिष्यन्ति न संशयः ॥ ९.३९.६३ ॥
Para él nada será difícil de obtener, aquí o en el otro mundo; irán a tu mundo Sārasvata, sin duda.
9.39.64
एतन्मङ्कणकस्यापि चरितं भूरितेजसः ।
स हि पुत्रः सुकन्यायामुत्पन्नो मातरिश्वना ॥ ९.३९.६४ ॥
Esta es también la historia de Mankanaka, de gran esplendor; él fue el hijo nacido de Sukanyā de Mātariśvan.