ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.39.1
सप्तसारस्वतं कस्मात्कश्च मङ्कणको मुनिः ।
कथं सिद्धः स भगवान्कश्चास्य नियमोऽभवत् ॥ ९.३९.१ ॥
ਸਪਤਸਾਰਸਵਤ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ? ਮੰਕਣਕ ਮੁਨੀ ਕੌਣ ਸਨ? ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕੀ ਸੀ?
9.39.2
कस्य वंशे समुत्पन्नः किं चाधीतं द्विजोत्तम ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यथातत्त्वं महामुने ॥ ९.३९.२ ॥
ਉਹ ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਕੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਦੱਸੋ।
9.39.3
सप्तनद्यः सरस्वत्या याभिर्व्याप्तमिदं जगत् ।
आहूता बलवद्भिर्हि तत्रतत्र सरस्वती ॥ ९.३९.३ ॥
ਸਰਸਵਤੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੈ — ਬਲਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਬੁਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ; ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ।
9.39.4
सुप्रभा काञ्चनाक्षी च विशाला च मनोरमा ।
सरस्वती चौघवती सुरेणुर्विमलोदका ॥ ९.३९.४ ॥
ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਕਾਂਚਨਾਕਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਮਨੋਰਮਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਓਘਵਤੀ, ਸੁਰੇਣੂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਵਾਲੀ ਨਦੀ।
9.39.5
पितामहस्य महतो वर्तमाने महामखे ।
वितते यज्ञवाटे च संसिद्धेषु द्विजातिषु ॥ ९.३९.५ ॥
ਮਹਾਨ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਮਹਾਯੱਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਯੱਗਸ਼ਾਲਾ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
9.39.6
पुण्याहघोषैर्विमलैर्वेदानां निनदैस्तथा ।
देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन्यज्ञविधौ तदा ॥ ९.३९.६ ॥
ਪੁੰਨਿਆਹ ਘੋਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਰਮਲ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਿਨਾਦ ਨਾਲ, ਉਸ ਯੱਗ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ।
9.39.7
तत्र चैव महाराज दीक्षिते प्रपितामहे ।
यजतस्तस्य सत्रेण सर्वकामसमृद्विना ॥ ९.३९.७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਸਰਬ-ਕਾਮ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
9.39.8
मनसा चिन्तिता ह्यर्था धर्मार्थकुशलैस्तदा ।
उपतिष्ठन्ति राजेन्द्र द्विजातींस्तत्रतत्र ह ॥ ९.३९.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਧਰਮ-ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਕੋਲ ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਆਪ ਹੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
9.39.9
जगुश्च तत्र गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
वादित्राणि च दिव्यानि वादयामासुरञ्जसा ॥ ९.३९.९ ॥
ਉੱਥੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੱਚੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਜੇ ਵਜਾਏ।
9.39.10
तस्य यज्ञस्य सम्पत्त्या तुतुषुर्देवतागणाः ।
विस्मयं परमं जग्मुः किमु मानुषयोनयः ॥ ९.३९.१० ॥
ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ-ਗਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਪਰਮ ਹੈਰਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ?
9.39.11
वर्तमाने यथा यज्ञे पुष्करस्थे पितामहे ।
अब्रुवन्नृषयो राजन्नायं यज्ञो महागुणः ॥ ९.३९.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਯਜ੍ਞ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।"
9.39.12
न दृश्यते सरिच्छ्रेष्ठा यस्मादिह सरस्वती ।
तच्छ्रुत्वा भगवान्प्रीतः सस्माराथ सरस्वतीम् ॥ ९.३९.१२ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਰਸਵਤੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
9.39.13
पितामहेन यजता आहूता पुष्करेषु वै ।
सुप्रभा नाम राजेन्द्र नाम्ना तत्र सरस्वती ॥ ९.३९.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
9.39.14
तां दृष्ट्वा मुनयस्तुष्टास्त्वरायुक्तां सरस्वतीम् ।
पितामहं मानयन्तीं क्रतुं ते बहुमेनिरे ॥ ९.३९.१४ ॥
ਜਲਦੀ ਆਈ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਪਿਤਾਮਹ ਅਤੇ ਯੱਗ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।
9.39.15
एवमेषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करेषु सरस्वती ।
पितामहार्थं सम्भूता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम् ॥ ९.३९.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਲਈ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
9.39.16
नैमिषे मुनयो राजन्समागम्य समासते ।
तत्र चित्राः कथा ह्यासन्वेदं प्रति जनेश्वर ॥ ९.३९.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨੈਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਵੇਦ ਬਾਰੇ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ।
9.39.17
यत्र ते मुनयो ह्यासन्नानास्वाध्यायवेदिनः ।
ते समागम्य मुनयः सस्मारुर्वै सरस्वतीम् ॥ ९.३९.१७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਵਿਵਿਧ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
9.39.18
सा तु ध्याता महाराज मुनिभिः सत्रयाजिभिः ।
समागतानां राजेन्द्र साहाय्यार्थं महात्मनाम्।
आजगाम महाभागा तत्र पुण्या सरस्वती ॥ ९.३९.१८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸੱਤਰ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪੁੰਨਯ ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਥੇ ਆਈ।
9.39.19
नैमिषे काञ्चनाक्षी तु मुनीनां सत्रायाजिनाम् ।
आगता सरितां श्रेष्ठा तत्र भारत पूजित ॥ ९.३९.१९ ॥
ਨੈਮਿਸ਼ ਬਨ ਵਿੱਚ, ਸਤਰ ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ।
9.39.20
गयस्य यजमानस्य गयेष्वेव महाक्रतुम् ।
आहूता सरितां श्रेष्ठा गययज्ञे सरस्वती ॥ ९.३९.२० ॥
ਯਜਮਾਨ ਗਯ ਦੇ ਮਹਾਯਗ ਲਈ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਯ ਦੇ ਯਗ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।
9.39.21
गयस्य यजमानस्य गयेष्वेव महाक्रतुम् ।
विशालां तु गयस्याहुर्ऋषयः संशितव्रता ॥ ९.३९.२१ ॥
ਯਜਮਾਨ ਗਯ ਦੇ ਮਹਾਯਗ ਲਈ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਠੋਰ ਵਰਤਧਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਯ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ।
9.39.22
सरित्सा हिमवत्पार्श्वात्प्रस्रुता शीघ्रगामिनी ।
औद्दालकेस्तथा यज्ञे यजतस्तस्य भारत ॥ ९.३९.२२ ॥
ਉਹ ਨਦੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵਹਿ ਕੇ ਆਈ, ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਔਦਦਾਲਕਿ ਦੇ ਯਗ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਯਗ ਵਿੱਚ ਵੀ।
9.39.23
समेते सर्वतः स्फीते मुनीनां मण्डले तदा ।
उत्तरे कोसलाभागे पुण्ये राजन्महात्मनः ॥ ९.३९.२३ ॥
ਤਦ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਡਲੀ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ; ਕੋਸਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਯਗ ਵਿੱਚ।
9.39.24
औद्दालकेन यजता पूर्वं ध्याता सरस्वती ।
आजगाम सरिच्छेष्ठा तं देशं मुनिकारणात् ॥ ९.३९.२४ ॥
ਔਦਦਾਲਕ ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਈ।
9.39.25
पूज्यमाना मुनिगणैर्वल्कलाजिनसंवृतैः ।
मनोहरेति विख्याता सा हि तैर्मनसा वृता ॥ ९.३९.२५ ॥
ਵਲਕਲ ਅਤੇ ਮਿਰਗਛਾਲ ਪਹਿਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਉਹ; ਮਨ ਨਾਲ ਵਰੀ ਜਾਣ ਕਰਕੇ 'ਮਨੋਹਰਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।
9.39.26
सुरणुऋषभे द्वीपे पुण्ये राजर्षिसेविते ।
कुरोश्च यजमानस्य कुरुक्षेत्रे महात्मनः।
आजगाम महाभागा सरिच्छ्रेष्ठा सरस्वती ॥ ९.३९.२६ ॥
ਪੁੰਨ ਦੀਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁਰੂ ਦੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਭਾਗਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਰਸਵਤੀ ਆਈ।
9.39.27
ओघवत्यपि राजेन्द्र वसिष्ठेन महात्मना ।
समाहूता कुरुक्षेत्रे दिव्यतोया सरस्वती ॥ ९.३९.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਓਘਵਤੀ ਵੀ ਬੁਲਾਈ ਗਈ; ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਵਾਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਬੁਲਾਈ ਗਈ।
9.39.28
दक्षेण यजता चापि गङ्गाद्वारे सरस्वती ।
सुवेणुरिति विख्याता प्रस्रुता शीघ्रगामिनी ॥ ९.३९.२८ ॥
ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਬੁਲਾਈ ਗਈ; 'ਸੁਵੇਣੂ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ।
9.39.29
विमलोदा भगवती ब्रह्मणा यजता पुनः ।
समाहूता ययौ तत्र पुण्ये हैमवते गिरौ ॥ ९.३९.२९ ॥
ਵਿਮਲੋਦਾ, ਭਗਵਤੀ, ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਫਿਰ ਬੁਲਾਈ ਗਈ; ਉਹ ਉਸ ਪੁੰਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਗਈ।
9.39.30
एकीभूतास्ततस्तास्तु तस्मिंस्तीर्थे समागताः ।
सप्तसारस्वतं तीर्थं ततस्तु प्रथितं भुवि ॥ ९.३९.३० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ ਉਹ ਤੀਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ 'ਸਪਤਸਾਰਸਵਤ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
9.39.31
इति सप्तसरस्वत्यो नामतः परिकीर्तिताः ।
सप्तसारस्वतं चैव तीर्थं पुण्यं तथा स्मृतम् ॥ ९.३९.३१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਸਰਸਵਤੀਆਂ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਪਤਸਾਰਸਵਤ ਤੀਰਥ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
9.39.32
शृणु मङ्कणकस्यापि कौमारब्रह्मचारिणः ।
आपगामवगाढस्य राजन्प्रक्रीडितं महत् ॥ ९.३९.३२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌਮਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਮੰਕਣਕ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾ ਸੁਣੋ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ।
9.39.33
दृष्ट्वा यदृच्छया तत्र स्त्रियमम्भसि भारत ।
स्नायन्तीं रुचिरापाङ्गीं दिग्वाससमनिन्दिताम्। ॥ ९.३९.३३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ; ਸੁੰਦਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤਰ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਬੇਦਾਗ।
9.39.34
सरस्वत्यां महाराज चस्कन्दे वीर्यमम्भसि ।
तद्रेतः स तु जग्राह कलशे वै महातपाः। ॥ ९.३९.३४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀਰਜ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਰੇਤਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।
9.39.35
ऋषिः परमधर्मात्मा तदा पुरुषसत्तम ।
सप्तधा प्रविभागं तु कलशस्थं जगाम ह। ॥ ९.३९.३५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਏ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
9.39.36
तत्रर्षयः सप्त जाता जज्ञिरे मरुतां गणाः ।
वायुवेगो वायुबलो वायुहा वायुमण्डलः। ॥ ९.३९.३६ ॥
ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮੇ; ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਜਨਮੇ। ਵਾਯੂਵੇਗ, ਵਾਯੂਬਲ, ਵਾਯੂਹਾ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ।
9.39.37
वायुज्वालो वायुरेता वायुचक्रश्च वीर्यवान् ।
महर्षेश्चरितं यादृक् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ९.३९.३७ ॥
ਵਾਯੁਜ੍ਵਾਲ, ਵਾਯੁਰੇਤਾ ਅਤੇ ਵੀਰਜਵਾਨ ਵਾਯੁਚਕ੍ਰ — ਮਹਰਸ਼ੀ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
9.39.38
पुरा मङ्कणकः सिद्भः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् ।
क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसोऽस्रवत् ॥ ९.३९.३८ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਧ ਮੰਕਣਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋਇਆ, ਅਜਿਹਾ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਰਾਜਨ; ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ਾਕਰਸ ਵਗਿਆ।
9.39.39
स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् ॥ ९.३९.३९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਕਰਸ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਨੱਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
9.39.40
ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते वै स्थावरं जङ्गमं च यत् ।
प्रनृत्तमुभयं वीर सेजसा तस्य मोहितम् ॥ ९.३९.४० ॥
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੱਚਿਆ, ਹੇ ਵੀਰ, ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ ਸਭ ਉਸਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗਾ।
9.39.41
ब्रह्मादिभिः सुरै राजन्नृषिभिश्च तपोधनैः ।
विज्ञप्तो वै महादेव ऋषेरर्थे नराधिप।
नायं नृत्येद्यथा देव तथा त्वं कर्तुमर्हसि ॥ ९.३९.४१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ-ਧਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ — ਨਰਾਧਿਪ, ਦੇਵ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨੱਚੇ ਨਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਵੇਂ ਕਰੋ।
9.39.42
ततो देवो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टमतीव ह ।
सुगणां हितकामार्थं महादेवोऽभ्यभाषत ॥ ९.३९.४२ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ।
9.39.43
भोभो ब्राह्मण धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् ।
हर्षस्थानं किमर्थं च तवेदमधिकं मुने।
तपस्विनो धर्मपथे स्थितस्य द्विजसत्तम ॥ ९.३९.४३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹੋ? ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਅਤਿਅੰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਸਥਿਤ ਤਪਸਵੀ ਹੋ।
9.39.44
ऋषिरुवाच ।
किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकरसं स्रुतम्।
यं दृष्ट्वा सम्प्रनृत्तो वै हर्षेण महता विभो ॥ ९.३९.४४ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਚੀਨੀ ਵਰਗਾ ਰਸ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ? ਹੇ ਵਿਭੂ, ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚ ਉੱਠਿਆ।
9.39.45
तं प्रहस्याब्रवीद्देवो मुनिं रागेण मोहितम् ।
अहं न विस्मयं विप्र गच्छामीति प्रपश्य माम् ॥ ९.३९.४५ ॥
ਦੇਵਤਾ ਹੱਸ ਕੇ ਰਾਗ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ।
9.39.46
एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं महादेवेन धीमता ।
अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्रस्वाङ्गुष्ठस्ताडितोऽभवत् ॥ ९.३९.४६ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਠੋਕਿਆ।
9.39.47
ततो भस्म क्षताद्राजन्निर्गतं हिमसन्निभम् ॥ ९.३९.४७ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੀ ਸੁਆਹ ਨਿਕਲੀ।
9.39.48
तद्दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः ।
मेने देवं महादेवमिदं चोवाच विस्मितः ॥ ९.३९.४८ ॥
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੁਨੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰੀਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
9.39.49
नान्यं देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत् ।
सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृक् ॥ ९.३९.४९ ॥
ਰੁਦਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ।
9.39.50
त्वया सृष्टमिदं विश्वं वदन्तीह मनीषिणः ।
त्वामेव सर्वं विशति पुनरेव युगक्षये ॥ ९.३९.५० ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
9.39.51
देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया ।
त्वयि सर्वे स्म दृश्यन्ते भावा ये जगति स्थिताः ॥ ९.३९.५१ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
9.39.52
त्वामुपासन्त वरदं देवा ब्रह्मादयोऽनघ ।
सर्वस्त्वमसि देवानां कर्ता कारयिता च ह ॥ ९.३९.५२ ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਰਦਾਤਾ ਤੇਰੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
9.39.53
त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे मोदन्तीहाकुतोभयाः ।
त्वं प्रभुः परमैश्वर्यादधिकं भासि शङ्करः ॥ ९.३९.५३ ॥
ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੋਂ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ; ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।
9.39.54
त्वयि ब्रह्मा च विष्णुश्च लोकान्सन्धाय तिष्ठतः ।
त्वन्मूलं च जगत्सर्वं भूतस्थावरजङ्गमम् ॥ ९.३९.५४ ॥
ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵਾਂ ਸਹਿਤ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੇ ਮੂਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
9.39.55
स्वर्गं च परमं स्थानं नृणामभ्युदयार्थिनाम् ।
ददासि च प्रसन्नस्त्वं भक्तानां परमेश्वर ॥ ९.३९.५५ ॥
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਨਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
9.39.56
अनावृत्तिपदं नॄणां नित्यं निश्रेयसार्थिनाम् ।
ददासि कर्मिणां कर्म भावयन्ध्यानयोगतः ॥ ९.३९.५६ ॥
ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਅਨਾਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਪਦ ਦਿੰਦੇ ਹੋ; ਧਿਆਨਯੋਗ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਰਮਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
9.39.57
न वृथाऽस्ति महादेव प्रसादस्ते महेश्वर ।
यस्मात्त्वयोपकरणात्करोमि कमलेक्षण ॥ ९.३९.५७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਕਮਲਨੈਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਿੱਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
9.39.58
प्रपद्ये शरणं शंभुं सर्वदा सर्वतः स्थितम् ।
कर्मणा मनसा वाचा तमेवाभिभजाम्यहम् ॥ ९.३९.५८ ॥
ਸਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
9.39.59
एवं स्तुत्वा महादेवं स ऋषिः प्रणतोऽभवत् ॥ ९.३९.५९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
9.39.60
यदिदं चापलं देव कृतमेतत्स्मयादिकम् ।
ततः प्रसादयमि त्वां तपो मे न क्षरेदिति ॥ ९.३९.६० ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੀ ਕੀਤੀ ਇਸ ਚੰਚਲਤਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਤਪ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।
9.39.61
ततो देवः प्रीतमनास्तमृषिं पुनरब्रवीत् ।
तपस्ते वर्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा ॥ ९.३९.६१ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਵਿਪਰ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਤਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੇ।
9.39.62
आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सार्धमहं सदा ।
सप्तसारस्वते चास्मिन्यो मामर्चिष्यते नरः ॥ ९.३९.६२ ॥
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਪਤਸਾਰਸਵਤ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵਸਾਂਗਾ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ...
9.39.63
न तस्य दुर्लभं किञ्चिद्धवितेह परत्र वा ।
सारस्वतं च ते लोकं गमिष्यन्ति न संशयः ॥ ९.३९.६३ ॥
ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਤੇਰੇ ਸਾਰਸਵਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ।
9.39.64
एतन्मङ्कणकस्यापि चरितं भूरितेजसः ।
स हि पुत्रः सुकन्यायामुत्पन्नो मातरिश्वना ॥ ९.३९.६४ ॥
ਇਹ ਮਹਾਂਤੇਜਸਵੀ ਮੰਕਣਕ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਕੰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।