મહાભારત · અધ્યાય 9.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.4.1
एवमुक्तस्ततो राजा गौतमेन तपस्विना ।
निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च तूष्णीमासीद्विशाम्पते ॥ ९.४.१ ॥
તપસ્વી ગૌતમે આમ કહ્યા પછી રાજાએ લાંબો અને ગરમ નિસાસો નાખીને મૌન ધારણ કર્યું. હે પ્રજાપતિ!
9.4.2
ततो मुहूर्तं स ध्यात्वा तव पुत्रो महामनाः ।
कृपं शारद्वतं वाक्यमित्युवाच परन्तपः ॥ ९.४.२ ॥
પછી ક્ષણભર વિચારીને તમારો મહામનસ્ક પુત્ર, શત્રુઓને તપાવનાર, શારદ્વત કૃપને આ વચન બોલ્યો.
9.4.3
यत्किञ्चित्सुहृदा वाच्यं तत्सर्वं श्रावितो ह्यहम् ।
कृतं च भवता सर्वं प्राणान्सन्त्यज्य युध्यता ॥ ९.४.३ ॥
મિત્રે જે કંઈ કહેવું જોઈએ તે બધું તેં મને સંભળાવ્યું છે. પ્રાણ ત્યજીને યુદ્ધ કરતાં તેં બધું કર્યું છે.
9.4.4
गाहमानमनीकानि युध्यमानं महारथैः ।
पाण्डवैरतितेजोभिर्लोकस्त्वामनुदृष्टवान् ॥ ९.४.४ ॥
સેનાઓમાં પ્રવેશીને, મહારથીઓ અને અતિ તેજસ્વી પાંડવો સાથે યુદ્ધ કરતા તને લોકે જોયો છે.
9.4.5
सुहृदा यदिदं वाक्यं भवता श्रावितो ह्यहम् ।
न मां प्रीणाति तत्सर्वं मुमूर्षोरिव भेषजम् ॥ ९.४.५ ॥
મિત્ર તરીકે તેં મને સંભળાવેલાં આ બધાં વચનો મરણાસન્નને ઔષધ ન ગમે તેમ મને આનંદ આપતાં નથી.
9.4.6
हेतुकारणसंयुक्तं हितं वचनमुत्तमम् ।
उच्यमानं महाबाहो न मे विप्राग्र्य रोचने ॥ ९.४.६ ॥
હે મહાબાહુ, હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ! હેતુ અને કારણથી યુક્ત, હિતકારી અને ઉત્તમ વચન કહેવાતાં છતાં તે મને ગમતાં નથી.
9.4.7
राज्याद्विनिकृतोऽस्माभिःकथं सोस्मासु विश्वसेत् ॥ ९.४.७ ॥
જેને અમે રાજ્યથી વંચિત કર્યો, તે અમારા પર કેવી રીતે વિશ્વાસ કરશે?
9.4.8
अक्षद्यूते च नृपतिर्जितोऽस्माभिर्महाधनः ।
स कथं मम वाक्यानि श्रद्दध्याद्भूय एव तु ॥ ९.४.८ ॥
પાસાની રમતમાં અમે તે મહાધનવાન રાજાને જીત્યો. તે ફરી મારા શબ્દો પર કેવી રીતે વિશ્વાસ કરશે?
9.4.9
तथा दूत्येन सम्प्राप्तः कृष्णः पार्थहिते रतः ।
प्रलब्धश्च हृषीकेशस्तच्च कर्माविचारितम्।
स च मे वचनं ब्रह्मन्कथमेवाभिमन्यते ॥ ९.४.९ ॥
એ જ રીતે દૂત તરીકે કૃષ્ણ આવ્યા; તે પાર્થોના હિતમાં રત હતા. હૃષીકેશ છેતરાયા, તે કાર્ય વિચારાયા વિના થયું. હે બ્રાહ્મણ, તે મારું વચન કેવી રીતે માનશે?
9.4.10
विललाप च यत्कृष्णा सभामध्ये समेयुषी ।
न तन्मर्षयते कृष्णो न राज्यहरणं तथा ॥ ९.४.१० ॥
સભાની વચ્ચે આવીને કૃષ્ણાએ જે વિલાપ કર્યો, તે કૃષ્ણ સહન ન કરી શક્યા; તેમ જ રાજ્યહરણ પણ.
9.4.11
एकप्राणावुभौ कृष्णावन्योन्यमभिसंश्रितौ ।
पुरा यच्छ्रुतमेवासीदद्य पश्यामि तत्प्रभो ॥ ९.४.११ ॥
એક જ પ્રાણવાળા બંને કૃષ્ણ એકબીજાના આશ્રિત હતા. હે પ્રભુ, પહેલાં જે સાંભળ્યું હતું, તે આજે હું જોઉં છું.
9.4.12
स्वस्रीयं निहतं दृष्ट्वा दुःखं स्वपिति केशवः ।
कृतागसो व यं तस्य हितं मे स कथं चरेत् ॥ ९.४.१२ ॥
ભાણેજને હણાયેલો જોઈને કેશવ દુઃખથી સૂઈ જાય છે. જેણે અપરાધ કર્યો, તેના માટે મારું હિત તે કેવી રીતે કરશે?
9.4.13
अभिमन्योर्विनाशेन न शर्म लभतेऽर्जुनः ।
स कथं मद्धिते यत्नं प्रकरिष्यति याचितः ॥ ९.४.१३ ॥
અભિમન્યુના વિનાશથી અર્જુનને શાંતિ મળતી નથી. માંગણી કરાયા છતાં તે મારા હિત માટે કેવી રીતે પ્રયત્ન કરશે?
9.4.14
मध्यमः पाण्डवस्तीक्ष्णो भीमसेनो महाबलः ।
प्रतिज्ञातं च तेनोग्रं भज्येतापि न सन्नमेत् ॥ ९.४.१४ ॥
મધ્યમ પાંડવ ભીમસેન તીક્ષ્ણ અને મહાબળવાન છે. તેમની ઉગ્ર પ્રતિજ્ઞા તૂટી જશે, પણ નમશે નહીં.
9.4.15
उभौ तौ बद्धनिस्त्रिंशावुभौ चाबद्धकङ्कटौ ।
कृतवैरावुभौ वीरौ यमावपि यमोपमौ ॥ ९.४.१५ ॥
તે બંને તલવાર બાંધીને છે, અને બંને બખ્તર વગરના છે. બંને વીરોએ વેર બાંધ્યું છે; બંને યમ સમાન છે.
9.4.16
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च कृतवैरौ मया सह ।
तौ कथं मद्विते यत्नं कुर्यातां द्विजसत्तम ॥ ९.४.१६ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને શિખંડી, જેમણે મારી સાથે વેર બાંધ્યું છે — હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેઓ મારા હિત માટે કેવી રીતે પ્રયત્ન કરશે?
9.4.17
दुःशासनेन यत्कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वला ।
परिक्लिष्टा सभामध्ये सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ९.४.१७ ॥
દુઃશાસન દ્વારા, એક જ વસ્ત્રમાં રહેલી રજસ્વલા કૃષ્ણાને સભાની મધ્યમાં, સર્વ લોકોના દેખતાં, પીડિત કરવામાં આવી.
9.4.18
तथा विवसनां दीनां स्मरन्त्यद्यापि पाण्डवाः ।
न निवारयितुं शक्याः सङ्ग्रामात्ते परन्तपाः ॥ ९.४.१८ ॥
તે વિવસ્ત્ર અને દીન અવસ્થાને પાંડવો આજે પણ સ્મરે છે. હે શત્રુદાહક, તેમને યુદ્ધથી રોકી શકાય એમ નથી.
9.4.19
यदा च द्रौपदी क्लिष्टा मद्विनाशाय दुःखिता ।
उग्रं तेपे तपः कृष्णा भर्तॄणामर्थसिद्धये।
स्थण्डिले नित्यदा शेते यावद्वैरस्य यातनम् ॥ ९.४.१९ ॥
મારા વિનાશ માટે પીડિત અને દુઃખી થયેલી દ્રૌપદી, પતિઓના હેતુની સિદ્ધિ માટે ઉગ્ર તપ કરતી રહી; વેરનો બદલો મળે ત્યાં સુધી તે સદા ભૂમિ પર સૂતી.
9.4.20
निक्षिप्य मानं दर्पं च वासुदेवसहोदरा ।
कृष्णायाः प्रेष्यवद्भूत्वा शुश्रूषां कुरुते सदा ॥ ९.४.२० ॥
માન અને અભિમાન છોડીને, વાસુદેવની બહેન કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ની દાસીની જેમ સદા તેની સેવા કરે છે.
9.4.21
इति सर्वं समुन्नद्धं न निर्वाति कथञ्चन ।
अभिमन्योर्विनाशेन स सन्धेयः कथं मया ॥ ९.४.२१ ॥
આ રીતે બધું ભડકેલું છે અને કોઈ રીતે શાંત થતું નથી. અભિમન્યુના વિનાશથી ઉત્પન્ન થયેલા તે શોકને હું કેવી રીતે શાંત કરું?
9.4.22
कथं च राजा भुक्त्वेमां पृथिवीं सागराम्बराम् ।
पाण्डवानां प्रसादेन भोक्ष्ये राज्यमहं कथम् ॥ ९.४.२२ ॥
સમુદ્ર જ જેનું વસ્ત્ર છે એવી આ પૃથ્વીને રાજા તરીકે હું કેવી રીતે ભોગવું? પાંડવોની કૃપાથી હું રાજ્ય કેવી રીતે ભોગવું?
9.4.23
उपर्युपरि राज्ञां वै ज्वलित्वा भास्करो यथा ।
युधिष्ठिरं कथं पञ्चादनुयास्यामि दासवत् ॥ ९.४.२३ ॥
રાજાઓની ઉપર સૂર્યની જેમ પ્રજ્વલિત થઈને પણ, યુધિષ્ઠિરની પાછળ દાસની જેમ હું કેવી રીતે ચાલું?
9.4.24
कथं भुक्त्वा स्वयं भोगान्दत्त्वा दायांश्च पुष्कलान् ।
कृपणं वर्तयिष्यामि कृपणैः सह जीविकाम् ॥ ९.४.२४ ॥
પોતે ભોગ ભોગવીને અને પુષ્કળ દાન આપીને પણ, કૃપણો સાથે દીન જીવિકા હું કેવી રીતે ચલાવું?
9.4.25
नाभ्यसूयामि ते वाक्यमुक्तं स्निग्धं हितं त्वया ।
न तु सन्धिमहं मन्ये प्राप्तकालं कथञ्चन। ॥ ९.४.२५ ॥
તમારા સ્નેહભર્યા અને હિતકારી વચનોની હું નિંદા કરતો નથી; પરંતુ આ સમયે કોઈ પણ રીતે સંધિ યોગ્ય છે એમ હું માનતો નથી.
9.4.26
सुनीतमनुपश्यामि सुयुद्धेन परन्तप ॥ ९.४.२६ ॥
હે શત્રુઓને તપાવનાર, સારા યુદ્ધ દ્વારા જ આ યોગ્ય નીતિ છે એમ હું જોઉં છું.
9.4.27
नायं क्लीबायितुं कालः संयोद्वुं काल एव नः ॥ ९.४.२७ ॥
આ સમય કાયરતા દેખાડવાનો નથી; અમારા માટે તો યુદ્ધ કરવાનો જ આ સમય છે.
9.4.28
इष्टं मे बहुभिर्जज्ञैर्दत्ता विप्रेषु दक्षिणाः ।
प्राप्ताः कामाः श्रुता वेदाः शत्रूणां मूर्ध्नि च स्थितम् ॥ ९.४.२८ ॥
મેં ઘણા યજ્ઞો કર્યા, બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપી, મારી ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરી, વેદો સાંભળ્યા અને શત્રુઓને મારા માથા પર સ્થાપિત કર્યા.
9.4.29
भृत्या मे सुभृतास्तात दीनश्चाभ्युद्वृतो जनः ।
नोत्साहेऽद्य द्विजश्रेष्ठ पाण्डवान्वक्तुमीदृशम् ॥ ९.४.२९ ॥
હે પ્રિય, મારા સેવકો સારી રીતે પોષાયેલા છે, અને દીન લોકો પણ ઊભા થયા છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આજે પાંડવોને આવું કહેવાનો ઉત્સાહ મને નથી.
9.4.30
जितानि परराष्ट्राणि स्वराष्ट्रमनुपालितम् ।
भुक्ताश्च विविधा भोगास्त्रिवर्गः सेवितो मया ॥ ९.४.३० ॥
મેં શત્રુરાષ્ટ્રો જીત્યાં, મારા પોતાના રાષ્ટ્રનું રક્ષણ કર્યું, વિવિધ ભોગો ભોગવ્યા અને ત્રિવર્ગનું સેવન કર્યું.
9.4.31
पितॄणां गतमानृण्यं क्षत्रधर्मस्य चोभयोः ।
न ध्रुवं सुखमस्तीह कुतो राष्ट्रं कुतो यशः।
इह कीर्तिर्विचेतव्या सा च युद्वेन नान्यथा ॥ ९.४.३१ ॥
પિતૃઓના ઋણમાંથી મુક્તિ અને ક્ષાત્રધર્મ — આ બંનેની દૃષ્ટિએ અહીં નિશ્ચિત સુખ નથી; રાજ્ય ક્યાં અને યશ ક્યાં? અહીં કીર્તિ શોધવી જોઈએ, અને તે યુદ્ધથી જ મળે છે, બીજી રીતે નહીં.
9.4.32
वृथा च यत्क्षत्रियस्य निधनं तद्विगर्हितम् ।
अधर्मः सुमहानेष यच्छय्यामरणं गृहे ॥ ९.४.३२ ॥
ક્ષત્રિયનું મૃત્યુ વ્યર્થ જાય તે નિંદનીય છે; ઘરમાં પથારીમાં મૃત્યુ પામવું એ મોટો અધર્મ છે.
9.4.33
अरण्ये यो विमुच्येत सङ्ग्रामे वा तनुं नृपः ।
क्रतूनाहृत्य महतो महिमानं स गच्छति ॥ ९.४.३३ ॥
વનમાં કે યુદ્ધમાં શરીર ત્યજનાર રાજા, મહાન યજ્ઞો કરનારની જેમ એ મહાન મહિમા પામે છે.
9.4.34
कृपणं विलपन्नार्तो जरयाऽभिपरिप्लुतः ।
म्रियते रुदतां मध्ये ज्ञातीनां न स पूरुषः ॥ ९.४.३४ ॥
દીન બનીને વિલાપ કરતો, પીડિત અને ઘડપણથી ઘેરાયેલો, રડતા સ્વજનોની વચ્ચે જે મરે તે પુરુષ નથી.
9.4.35
त्यक्त्वा तु विविधान्भोगान्प्राप्तानां परमां गतिम् ।
अपीदानीं सुयुद्धेन गच्छेयं यत्सलोकताम् ॥ ९.४.३५ ॥
વિવિધ ભોગોનો ત્યાગ કરીને પરમ ગતિ પામેલાઓના લોકમાં — હવે પણ સારા યુદ્ધથી — હું પહોંચી શકું.
9.4.36
शूराणामार्यवृत्तानां सङ्क्रामेष्वनिवर्तिनाम् ।
धीमतां सत्यसन्धानां सर्वेषां क्रतुयाजिनाम्।
शस्त्रावभृथपूतानां ध्रुवो वासस्त्रिविष्टपे ॥ ९.४.३६ ॥
શૂરવીરો, આર્ય આચરણવાળા, યુદ્ધમાં પાછા ન હટનારા, બુદ્ધિમાન, સત્યપ્રતિજ્ઞ, યજ્ઞ કરનારા, શસ્ત્રાવભૃથ સ્નાનથી પવિત્ર થયેલા — તે સર્વેનો સ્વર્ગમાં નિશ્ચિત વાસ છે.
9.4.37
मुदा नूनं प्रपश्यन्ति युद्वे ह्यप्सरसां गणाः ॥ ९.४.३७ ॥
યુદ્ધમાં અપ્સરાઓના સમૂહો આનંદથી ચોક્કસ તેમને જોઈ રહ્યા છે.
9.4.38
पश्यन्ति नूनं पितरः पूजितान्सुरसंसदि ।
अप्सरोभिः परिवृतान्मोदमानांस्त्रिविष्टपे ॥ ९.४.३८ ॥
દેવસભામાં પૂજાયેલા પિતૃઓ અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલા સ્વર્ગમાં આનંદ કરતા તેમને ચોક્કસ જુએ છે.
9.4.39
पन्थानममरैर्यान्तं शूरैश्चैवानिवर्तिभिः ।
अपि तत्सङ्गतं मार्गं वयमध्यारुहेमहि ॥ ९.४.३९ ॥
અમરો અને પાછા ન ફરનારા શૂરોએ ગયેલા તે માર્ગ પર અમે પણ ચઢીએ.
9.4.40
पितामहेन वृद्वेन तथाऽचार्येण धीमता ।
जयद्रथेन कर्णेन तथा दुःशासनेन च ॥ ९.४.४० ॥
વૃદ્ધ પિતામહ, બુદ્ધિમાન આચાર્ય, જયદ્રથ, કર્ણ અને દુઃશાસન દ્વારા પણ.
9.4.41
घटमाना मदर्थेऽस्मिन्हताः शूरा जनाधिपाः ।
शेरते लोहिताक्ताङ्गाः पृथिव्यां शरविक्षताः ॥ ९.४.४१ ॥
મારા માટે આ યુદ્ધમાં ઝઝૂમીને માર્યા ગયેલા શૂર રાજાઓ, લોહીથી લથપથ દેહ સાથે, બાણોથી ઘાયલ થઈને ધરતી પર સૂતા છે.
9.4.42
उत्तमास्त्रविदः शूरा यथोक्तक्रतुयाजिनः ।
त्यक्त्वा प्राणान्यथान्यायमिन्द्रसद्मसु धिष्ठितः ॥ ९.४.४२ ॥
ઉત્તમ અસ્ત્રોના જ્ઞાતા, વિધિ મુજબ યજ્ઞ કરનારા શૂરો ન્યાયપૂર્વક પ્રાણ ત્યજીને ઇન્દ્રના ભવનોમાં સ્થાપિત થયા છે.
9.4.43
तैः स्वयं रचितो मार्गो दुर्गमो हि पुनर्भवेत् ।
सम्पतद्भिर्महावेगैरितो यास्यामि सद्गतिम् ॥ ९.४.४३ ॥
તેમણે પોતે બનાવેલો માર્ગ, મહાવેગથી ધસી આવનારાઓથી, ફરી દુર્ગમ થઈ જશે. અહીંથી હું સદ્ગતિ તરફ જઈશ.
9.4.44
ये मदर्थे हताः शूरास्तेषां कृतमनुस्मरन् ।
ऋणं तत्प्रतियुञ्जानो न राज्ये मन आदधे ॥ ९.४.४४ ॥
મારે માટે હણાયેલા એ શૂરવીરોના કરેલા ઉપકારનું સ્મરણ કરીને, તે ઋણ ચૂકવવા, મેં રાજ્યમાં મન લગાવ્યું નહીં.
9.4.45
पातयित्वा वयस्यांश्च भ्रातृनथ पितामहान् ।
जीवितं यदि रक्षेयं लोको मां गर्हयेद्व्रुवम् ॥ ९.४.४५ ॥
મિત્રો, ભાઈઓ અને પિતામહોને પાડીને, જો હું જીવ બચાવું તો લોકો ચોક્કસ મારી નિંદા કરશે.
9.4.46
कीदृशं च भवेद्राज्यं मम हीनस्य बन्धुभिः ।
सखिभिश्च विशेषेण प्रणिपत्य च पाण्डवम् ॥ ९.४.४६ ॥
બંધુઓ અને મિત્રો વિના મારું રાજ્ય કેવું હોત, ખાસ કરીને પાંડવને પ્રણામ કર્યા પછી?
9.4.47
सोऽहमेतादृशं कृत्वा जगतोऽस्य पराभवम् ।
सुयुद्धेन हतः स्वर्गं प्राप्सामि न तदन्यथा ॥ ९.४.४७ ॥
હું આવું કરીને, આ જગતનો પરાભવ વહોરીને, સારા યુદ્ધમાં હણાઈને સ્વર્ગ પામીશ; બીજી રીતે નહીં.
9.4.48
एं दुर्योधनेनोक्ते सर्वे सम्पूज्य तद्वचः ।
साधुसाध्विति राजानं क्षत्रियाः सम्बभाषिरे ॥ ९.४.४८ ॥
દુર્યોધને એમ કહ્યું ત્યારે બધા ક્ષત્રિયોએ તેની વાતનો આદર કરી, 'સાધુ! સાધુ!' કહીને રાજા સાથે વાત કરી.
9.4.49
पराजयमशोचन्तः कृतचित्ताश्च विक्रमे ।
सर्वे सुनिश्चिता योद्धुमुदग्रमनसोऽभवन् ॥ ९.४.४९ ॥
પરાજયનો શોક ન કરતાં, પરાક્રમમાં દૃઢ મનવાળા, સૌ યુદ્ધ માટે સંપૂર્ણ નિશ્ચયી અને ઉત્સાહી મનના થયા.
9.4.50
ततो वाहान्समाश्वास्य सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।
ऊने द्वियोजने गत्वा प्रत्यतिष्ठन्त कौरवाः ॥ ९.४.५० ॥
પછી યુદ્ધપ્રિય કૌરવો સૌએ ઘોડાઓને આશ્વાસન આપીને, બે યોજનથી થોડું ઓછું અંતર કાપી ત્યાં થોભ્યા.
9.4.51
आकाशे विद्रुमे पुण्ये प्रस्थे हिमवतः शुभे ।
अरुणां सरस्वतीं प्राप्य पपुः सस्नुश्च तेजलम् ॥ ९.४.५१ ॥
હિમાલયના ઢોળાવ પર, પરવાળા જેવા રંગના, પવિત્ર અને શુભ ખુલ્લા સ્થળે અરુણા નામની સરસ્વતી પાસે પહોંચીને તેમણે પાણી પીધું અને સ્નાન કર્યું.
9.4.52
तव पुत्रकृतोत्साहाः पर्यवर्तन्त ते ततः ।
पर्यवस्थाप्य चात्मानमन्योन्येन पुनस्तदा।
सर्वे राजन्न्यवर्तन्त क्षत्रियाः कालचोदिताः ॥ ९.४.५२ ॥
તમારા પુત્રથી ઉત્સાહિત થઈને તેઓ પાછા ફર્યા. પછી એકબીજાને સાંત્વન આપીને, હે રાજન્, કાળથી પ્રેરાયેલા સર્વ ક્ષત્રિયો પાછા વળ્યા.