महाभारत · अध्याय 9.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.41.1
आर्ष्टिषेणस्तथा ब्रह्मन्विपुलं तप्तवांस्तपः ।
सिन्धुद्वीपः कथं चापि ब्राह्मण्यं लब्धवांस्तदा ॥ ९.४१.१ ॥
हे ब्रह्मन्, आर्ष्टिषेणानेही तसेच विपुल तप केले. आणि सिंधुद्वीपाने तेव्हा ब्राह्मणत्व कसे मिळवले?
9.41.2
देवापिश्च कथं ब्रह्मन्विश्वामित्रश्च सत्तम ।
तन्ममाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.४१.२ ॥
हे ब्रह्मन्, देवापि आणि विश्वामित्र कसे (ब्राह्मण झाले)? हे सत्तमा, हे भगवन्, ते मला सांगा; मला फार उत्सुकता आहे.
9.41.3
पुरा कृतयुगे राजन्नार्ष्टिषेणो द्विजोत्तमः ।
वसन्गुरुकुले नित्यं नित्यमध्ययने रतः ॥ ९.४१.३ ॥
हे राजा, पूर्वी कृतयुगात द्विजश्रेष्ठ आर्ष्टिषेण गुरुकुलात राहून नेहमी अध्ययनात रत होता.
9.41.4
तस्य राजन्गुरुकुले वसतो नित्यमेव च ।
समाप्तिं नागमद्विद्या नापि वेदा विशाम्पते ॥ ९.४१.४ ॥
हे राजा, गुरुकुलात सतत राहूनही त्याचे विद्याध्ययन पूर्ण झाले नाही; हे प्रजापालका, वेदही त्याला पूर्णपणे प्राप्त झाले नाहीत.
9.41.5
स निर्विण्णस्ततो राजंस्तपस्तेपे महातपाः ।
ततो वै तपसा तेन प्राप्य वेदाननुत्तमान् ॥ ९.४१.५ ॥
हे राजा, तेव्हा तो निराश होऊन महातपस्वी झाला आणि तप केले. मग त्या तपामुळे त्याला उत्तम वेद प्राप्त झाले.
9.41.6
स विद्वान्वेदयुक्तश्च सिद्धश्चाप्यृषिसत्तमः ।
तत्र तीर्थे वरान्प्रादात्त्रीनेव सुमहातपाः ॥ ९.४१.६ ॥
तो विद्वान, वेदसंपन्न, सिद्ध आणि ऋषिश्रेष्ठ होता; त्या तीर्थात त्या महातपस्व्याने तीन वर दिले.
9.41.7
अस्मिंस्तीर्थे महानद्या अद्यप्रभृति मानवः ।
आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्स्यति पुष्कलम् ॥ ९.४१.७ ॥
या महानदीच्या या तीर्थात आजपासून जो मनुष्य स्नान करील, त्याला अश्वमेधाचे पूर्ण फळ प्राप्त होईल.
9.41.8
अद्यप्रभृति नैवात्र भयं व्यालाद्भविष्यति ।
अपि चाल्पेन कालेन फलं प्राप्स्यति पुष्कलम् ॥ ९.४१.८ ॥
आजपासून येथे हिंस्र प्राण्यांपासून कोणतेही भय राहणार नाही; थोड्याच काळात त्याला पूर्ण फळ प्राप्त होईल.
9.41.9
एवमुक्त्वा महातेजा जगाम त्रिदिवं मुनिः ।
एवं सिद्वः स भगवानार्ष्टिषेणः प्रतापवान् ॥ ९.४१.९ ॥
असे बोलून महातेजस्वी मुनी स्वर्गाला गेले. याप्रमाणे सिद्ध भगवान प्रतापी आर्ष्टिषेणही गेले.
9.41.10
तस्मिन्नेव तदा तीर्थे सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् ।
देवापिश्च महाराज ब्राह्मण्यं प्रापतुर्महत् ॥ ९.४१.१० ॥
त्याच वेळी त्याच तीर्थात प्रतापी सिंधुद्वीप आणि हे महाराजा, देवापी यांनी महान ब्राह्मण्य प्राप्त केले.
9.41.11
तथाच कौशिकस्तात तपोनित्यो जितेन्द्रियः ।
तपसा वै सुतप्तेन ब्राह्मणत्वमवाप्तवान् ॥ ९.४१.११ ॥
तसेच, हे तात, नित्य तपात रत, इंद्रियजयी कौशिकानेही उत्तम तपाने ब्राह्मणत्व प्राप्त केले.
9.41.12
गाधिर्नाम महानासीत्क्षत्रियः प्रथितो भुवि ।
तस्य पुत्रोऽभवद्राजन्विश्वामित्रः प्रतापवान् ॥ ९.४१.१२ ॥
गाधी नावाचा एक महान क्षत्रिय होता, जो पृथ्वीवर प्रसिद्ध होता. हे राजा, त्याचा पुत्र प्रतापी विश्वामित्र झाला.
9.41.13
स राजा कौशिकस्तात महायोग्यभवत्किल ।
स पुत्रमभिषिच्याथ विश्वामित्रं महातपाः ॥ ९.४१.१३ ॥
हे वत्सा, तो राजा कौशिक खरोखर महायोगी झाला. मग त्या महातपस्व्याने आपला पुत्र विश्वामित्र याचा राज्याभिषेक केला.
9.41.14
देहन्यासे मनश्चक्रे तमूचुः प्रणताः प्रजाः ।
न गन्तव्यं महाप्राज्ञ त्राहि चास्मान्महाभयात् ॥ ९.४१.१४ ॥
देहत्यागाचा निश्चय केला असता नम्र प्रजा त्याला म्हणाली: हे महाप्राज्ञ, तुम्ही जाऊ नका; आम्हांला मोठ्या भयापासून वाचवा.
9.41.15
एवमुक्तः प्रत्युवाच ततो गाधिः प्रजास्ततः ।
विश्वस्य जगतो गोप्ता भविष्यति सुतो मम ॥ ९.४१.१५ ॥
असे सांगितल्यावर गाधी प्रजांना उत्तर देऊ लागला: माझा पुत्र सर्व जगाचा रक्षक होईल.
9.41.16
इत्युक्त्वा तु ततो गाधिर्विश्वामित्रं निवेश्य च ।
जगाम त्रिदिवं राजन्विश्वामित्रोऽभवन्नृपः ॥ ९.४१.१६ ॥
असे बोलून गाधीने विश्वामित्राला सिंहासनावर बसवले आणि हे राजा, तो स्वर्गाला गेला; विश्वामित्र राजा झाला.
9.41.17
न स शक्नोति पृथिवीं यत्नवानपि रक्षितुम् ।
ततः शुश्राव राजा स राक्षसेभ्यो महाभयम् ॥ ९.४१.१७ ॥
प्रयत्न करूनही त्याला पृथ्वीचे रक्षण करता येईना. तेव्हा त्या राजाने राक्षसांपासून मोठ्या भयाची वार्ता ऐकली.
9.41.18
निर्ययौ नगराच्चापि चतुरङ्गबलान्वितः ।
स गत्वा दूरमध्वानं वसिष्ठाश्रममभ्ययात् ॥ ९.४१.१८ ॥
तो चतुरंगिणी सेनेसह नगरातून बाहेर पडला. दूरचा मार्ग चालून तो वसिष्ठांच्या आश्रमाजवळ आला.
9.41.19
तस्य ते सैनिका राजंश्चक्रुस्तत्रानयान्बहून् ।
ततस्तु भगवान्विप्रो वसिष्ठो श्रममभ्ययात्।
ददृशेऽथ ततः सर्वं भज्यमानं महाव्रनम् ॥ ९.४१.१९ ॥
राजा! त्यांच्या सैनिकांनी तेथे पुष्कळ नाश केला. नंतर भगवान ब्राह्मण वसिष्ठ आश्रमात आले. तेव्हा त्यांनी संपूर्ण महावन मोडले जात असल्याचे पाहिले.
9.41.20
तस्य क्रुद्धो महाराज वसिष्ठो मुनिसत्तमः ।
सृजस्व शबरान्घोरानिति स्वां गामुवाच ह ॥ ९.४१.२० ॥
महाराजा! मुनींमध्ये श्रेष्ठ असलेले वसिष्ठ त्यांच्यावर रागावले. त्यांनी आपल्या गाईला सांगितले, "भयंकर शबरांची निर्मिती कर."
9.41.21
तथोक्ता साऽसृजद्धेनुः पुरुषान्घोरदर्शनान् ।
ते तु तद्बलमासाद्य बभञ्जुः सर्वतोदिशम् ॥ ९.४१.२१ ॥
असे सांगितल्यावर त्या गाईने भयंकर रूपाचे पुरुष निर्माण केले. त्यांनी त्या सैन्यावर हल्ला करून सर्व दिशांना त्याचा विध्वंस केला.
9.41.22
तच्छ्रुत्वा विद्रुतं सैन्यं विश्वामित्रस्तु गाधिजः ।
तपः परं मन्यमानस्तपस्येव मनो दधे ॥ ९.४१.२२ ॥
सैन्य विखुरून पळाले हे ऐकून गाधीचा पुत्र विश्वामित्र तपालाच श्रेष्ठ मानून मन तपातच स्थिर केले.
9.41.23
सोऽस्मिंस्तीर्थवरे राजन्सरस्वत्याः समाहितः ।
नियमैश्चोपवासैश्च कर्शयन्देहमात्मनः ॥ ९.४१.२३ ॥
राजा! तो सरस्वतीच्या या श्रेष्ठ तीर्थात एकाग्रचित्त होऊन, नियम आणि उपवास यांनी आपले शरीर कृश करीत होता.
9.41.24
जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश्च सोऽभवत् ।
तथा स्थण्डिलशायी च ये चान्ये नियमाःपृथक् ॥ ९.४१.२४ ॥
तो पाणी पिऊन, वारा भक्षण करून आणि पाने खाऊन राहत असे. तो जमिनीवर झोपत असे; आणि इतर नियमही वेगवेगळे पाळत असे.
9.41.25
असकृत्तस्य देवास्तु व्रतविघ्नं प्रचक्रिरे ।
न चास्य नियमाद्बुद्धिरपयाति महात्मनः ॥ ९.४१.२५ ॥
देवांनी त्याच्या व्रतात वारंवार विघ्ने आणली; परंतु त्या महात्म्याची बुद्धी आपल्या नियमापासून ढळली नाही.
9.41.26
ततः परेण यत्नेन तप्त्वा बहुविधं तपः ।
तेजसा भास्कराकारो गाधिजः समपद्यत ॥ ९.४१.२६ ॥
मग अत्यंत प्रयत्नाने अनेक प्रकारचे तप करून गाधिपुत्र सूर्यासारखा तेजस्वी झाला.
9.41.27
तपसा तु तथायुक्तं विश्वामित्रं पितामहः ।
अमन्यत महातेजा वरदोऽदर्शयत्तदा ॥ ९.४१.२७ ॥
तपाने तसा युक्त झालेल्या विश्वामित्राला महातेजस्वी पितामहाने जाणले; तेव्हा वरदाता प्रकट झाला.
9.41.28
स तु वव्रे वरं राजन्स्यामहं ब्राह्मणस्त्विति ।
तथेति चाब्रवीद्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥ ९.४१.२८ ॥
हे राजा, त्याने वर मागितला: 'मी ब्राह्मण व्हावे.' सर्वलोकपितामह ब्रह्मा म्हणाले, 'तथास्तु.'
9.41.29
स लब्ध्वा तपसोग्रेण ब्राह्मणत्वं महायशाः ।
विचचार महीं कृत्स्नां कृतकामः सुरोपमः ॥ ९.४१.२९ ॥
कठोर तपाने ब्राह्मणत्व प्राप्त झालेला तो महायशस्वी, कृतकाम व देवासारखा होऊन संपूर्ण पृथ्वीवर संचार करू लागला.
9.41.30
तस्मिंस्तीर्थवरे रामः प्रदाय विविधं वसु ।
पयस्विनीस्तथा धेनूर्यानानि शयनानि च ॥ ९.४१.३० ॥
त्या श्रेष्ठ तीर्थावर रामाने विविध धन, दूध देणाऱ्या गायी, वाहने आणि शय्या दान केल्या.
9.41.31
अथ वस्त्राण्यलङ्कारं भक्ष्यं पेयं च शोभनम् ।
अददन्मुदितो राजन्पूजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ९.४१.३१ ॥
हे राजा, नंतर आनंदित होऊन रामाने श्रेष्ठ द्विजांचा सन्मान करून त्यांना सुंदर वस्त्रे, अलंकार, भक्ष्य आणि पेय दिले.
9.41.32
ययौ राजंस्ततो रामो बकस्याश्रममन्तिकात् ।
यत्र तेपे तपस्तीव्रं दाल्भ्यो बक इति श्रुतिः ॥ ९.४१.३२ ॥
हे राजा, नंतर राम बकाच्या आश्रमाजवळून निघाला; तिथे दाल्भ्य बक नावाने ओळखला जाणारा मुनी घोर तप करत होता, असे ऐकिवात आहे.