મહાભારત · અધ્યાય 9.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.42.1
ब्रह्मयोनिभिराकीर्णं जगाम यद्वुनन्दनः ।
यत्र दाल्भ्यो बको राजन्पश्वर्थ सुमहातपाः।
जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं कोपसमन्वितः ॥ ९.४२.१ ॥
બ્રહ્મયોનિઓથી ભરેલા તે સ્થાને વૃષ્ણિનંદન (કૃષ્ણ) ગયા. હે રાજન, જ્યાં દાલ્ભ્ય બક, પશુઓ માટે, મહાતપસ્વી, ક્રોધથી ભરાઈને ધૃતરાષ્ટ્રના રાષ્ટ્રનું આહ્વાન કરવા લાગ્યો.
9.42.2
तपसा घोररूपेण कर्शयन्देहमात्मनः ।
क्रोधेन महताऽऽविष्टो धर्मात्मा वै प्रतापवान् ॥ ९.४२.२ ॥
ભયંકર સ્વરૂપના તપથી પોતાનું શરીર ક્ષીણ કરતો, મહાન ક્રોધથી આવિષ્ટ, ધર્માત્મા અને પ્રતાપી.
9.42.3
पुरा हि नैमिशीयानां सत्रे द्वादशवार्षिके ।
वृत्ते विश्वजितोऽन्ते वै पाञ्चालानृषयोऽगमन् ॥ ९.४२.३ ॥
પૂર્વે નૈમિષના ઋષિઓના બાર વર્ષના સત્રના વિશ્વજિત યજ્ઞના અંતે ઋષિઓ પાંચાલો પાસે ગયા.
9.42.4
तत्रेश्वरमयाचन्त दक्षिणार्थं मनस्विनः ।
तत्र ते लेभिरे राजन्पाञ्चालेभ्यो महर्षयः।
बलान्वितान्वत्सतरान्निर्व्याधीन्सप्तविंशतिम् ॥ ९.४२.४ ॥
ત્યાં તે મનસ્વી ઋષિઓએ દક્ષિણા માટે અધિપતિની યાચના કરી. હે રાજન, ત્યાં તે મહર્ષિઓને પાંચાલો પાસેથી બળવાન, રોગરહિત સત્તાવીસ વાછરડાં મળ્યાં.
9.42.5
तानब्रवीद्बलो दाल्भ्यो विभजध्वं पशूनिति ।
पशूनेतानहं त्यक्त्वा भिक्षिष्ये राजसत्तमम् ॥ ९.४२.५ ॥
દાલ્ભ્યનો બલ તેમને બોલ્યો, "આ પશુઓને વહેંચી લો. આ પશુઓને છોડીને હું શ્રેષ્ઠ રાજા પાસે ભિક્ષા માગીશ."
9.42.6
एवमुक्त्वा वको राजन्नृषीन्सर्वांन्प्रतापवान् ।
जगाम धृतराष्ट्रस्य भवनं ब्राह्मणोत्तमः ॥ ९.४२.६ ॥
હે રાજન, એમ કહીને તે પ્રતાપી બક, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, સર્વ ઋષિઓને છોડીને ધૃતરાષ્ટ્રના ભવન તરફ ગયો.
9.42.7
अयाचत पशून्दाल्भ्यः स चैनं रुषितोऽब्रवीत् ॥ ९.४२.७ ॥
દાલ્ભ્યે પશુઓ માંગ્યા; ક્રોધે ભરાઈને તે તેને બોલ્યો.
9.42.8
यदृच्छया मृता दृष्ट्वा गास्तदा नृपसत्तमः ।
एतान्पशून्नय क्षिप्रं ब्रह्मबन्धो यदीच्छसि ॥ ९.४२.८ ॥
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ તેણે ત્યારે અકસ્માતે મરેલી ગાયો જોઈને કહ્યું: "હે બ્રાહ્મણાધમ, જો તને ઇચ્છા હોય તો આ પશુઓને જલદી લઈ જા."
9.42.9
ऋषिस्त्वथ बकः क्रुद्धश्चिन्तयामास धर्मवित् ।
अहो वत नृशंसं वै वाक्यमुक्तोऽस्मि संसदि ॥ ९.४२.९ ॥
ત્યારે ધર્મજ્ઞ ઋષિ બક ક્રોધે ભરાઈને વિચારવા લાગ્યા: "અરેરે! સભામાં મને કેવું ક્રૂર વચન કહેવાયું!"
9.42.10
चिन्तयित्वा मुहूर्तेन रोषाविष्टो द्विजोत्तमः ।
मतिं चक्रे विनाशाय धृतराष्ट्रस्य भूपतेः ॥ ९.४२.१० ॥
એક ક્ષણ વિચારીને, ક્રોધથી ભરેલા તે દ્વિજોત્તમે રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના વિનાશનો સંકલ્પ કર્યો.
9.42.11
स तूत्कृत्य मृतानां वै मांसानि मुनिसत्तमः ।
जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं नरपतेः पुरा ॥ ९.४२.११ ॥
તે મુનિશ્રેષ્ઠે મરેલાં પશુઓનું માંસ કાપીને, પૂર્વે રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના રાષ્ટ્ર માટે હોમમાં આહુતિ આપી.
9.42.12
अवाकर्णे सरस्वत्यास्तीर्थे प्रज्वाल्य पावकम् ।
… दाल्भ्यो महाराज नियमं परमं स्थितः ॥ ९.४२.१२ ॥
અવાકર્ણમાં સરસ્વતીના તીર્થ પર અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરીને … દાલ્ભ્ય, હે મહારાજ, પરમ નિયમમાં સ્થિત થયા.
9.42.13
स तैरेव जुहावाग्नौ राष्ट्रं मांसैर्महातपः ॥ ९.४२.१३ ॥
તે મહાતપસ્વીએ તેમની સાથે અગ્નિમાં માંસ વડે રાષ્ટ્રની આહુતિ આપી.
9.42.14
तस्मिंस्तु विधिवत्सत्रे सम्प्रवृत्ते सुदारुणे ।
अक्षीयत ततो राष्ट्रं धृतराष्ट्रस्य पार्थिव ॥ ९.४२.१४ ॥
તે વિધિપૂર્વકનો અતિ ભયાનક સત્ર શરૂ થતાં, હે રાજન, ધૃતરાષ્ટ્રનું રાષ્ટ્ર ક્ષીણ થવા લાગ્યું.
9.42.15
छि…मानं … परशुना विभो ।
… व्यवकीर्थमचेतनम् ॥ ९.४२.१५ ॥
છિ…માન … કુહાડાથી, હે વિભો. … વિખેરાયેલું, ચેતનાહીન.
9.42.16
दृष्ट्वा तथाऽवकीर्णं तु राष्ट्रं च मनुजाधिपः ।
बभूव दुर्मना राजा चिन्तयामास च प्रभुः ॥ ९.४२.१६ ॥
રાષ્ટ્રને એ રીતે વિખેરાયેલું જોઈને તે મનુજાધિપ રાજા દુઃખી મનથી ચિંતન કરવા લાગ્યો.
9.42.17
…रद्यत्रं ब्राह्मणैः सहितः पुरा ।
…गच्छत्तु क्षीयते राष्ट्रमेव च ॥ ९.४२.१७ ॥
…રદ્યત્રં બ્રાહ્મણો સાથે પહેલાં … જતાં જ રાષ્ટ્ર ક્ષીણ થઈ રહ્યું છે.
9.42.18
यदा स पार्थिवः खिन्नस्ते च विप्रास्तदाऽनघ ॥ ९.४२.१८ ॥
જ્યારે તે રાજા ખિન્ન થયો અને તે બ્રાહ્મણો પણ, ત્યારે, હે નિષ્પાપ.
9.42.19
यदा चापि न शक्नोति राष्ट्रं मोक्षयितुं नृपः ।
अथ विप्रादिकांस्तत्र पप्रच्छ जनमेजय ॥ ९.४२.१९ ॥
જ્યારે રાજા રાષ્ટ્રને મુક્ત કરાવી ન શક્યો, ત્યારે તેણે ત્યાં બ્રાહ્મણો વગેરેને પૂછ્યું, હે જનમેજય.
9.42.20
ततो विप्रादिकाः प्राहुः पशुविप्रकृतस्त्वया ।
मांसैरभिजुहोतीदं तव राष्ट्रं मुनिर्बकः ॥ ९.४२.२० ॥
ત્યારે બ્રાહ્મણો વગેરેએ કહ્યું: તેં પશુઓ અને બ્રાહ્મણોનો અપરાધ કર્યો છે; મુનિ બક તારા આ રાષ્ટ્રને માંસથી હોમે છે.
9.42.21
तेन ते हूयमानस्य राष्ट्रस्यास्य क्षयो महान् ।
तस्यैतत्तपसः कर्म येन तेऽद्य लयो महान् ॥ ९.४२.२१ ॥
તેના દ્વારા હોમાતા આ રાષ્ટ્રનો મોટો ક્ષય થાય છે; આ તેના તપનું કર્મ છે, જેથી આજે તારો મોટો લય થયો છે.
9.42.22
यदीच्छसि महाबाहो शान्तिं राष्ट्रस्य भूमिप ।
अपां कुञ्जे सरस्वत्यास्तं प्रसादय पार्थिव ॥ ९.४२.२२ ॥
હે મહાબાહુ, હે ભૂમિપતિ, જો તું રાષ્ટ્રમાં શાંતિ ઇચ્છે, તો સરસ્વતીના જળકુંજમાં તેને પ્રસન્ન કર, હે રાજા.
9.42.23
सरस्वतीं ततो गत्वा स राजा बकमब्रवीत् ।
निपत्य शिरसा भूमौ प्राञ्जलिर्भरतर्षभ ॥ ९.४२.२३ ॥
પછી સરસ્વતી પાસે જઈને તે રાજાએ બકને કહ્યું; માથું ભૂમિ પર નમાવીને, બે હાથ જોડીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
9.42.24
प्रसादये त्वां भगवन्नपराधं क्षमस्व मे ।
मम दीनस्य लुब्धस्य मौर्ख्येण हतचेतसः।
त्वं गतिस्त्वं च मे नाथः प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ९.४२.२४ ॥
હે ભગવન, હું તને પ્રસન્ન કરું છું; મારો અપરાધ ક્ષમા કર. હું દીન અને લોભી છું; મૂર્ખતાથી મારું ચિત્ત નાશ પામ્યું છે. તું જ મારી ગતિ છે, તું જ મારો નાથ; કૃપા કરવા યોગ્ય છે.
9.42.25
तं तथा विलपन्तं तु शोकोपहतचेतसम् ।
दृष्ट्वा तस्य कृपा जज्ञे राष्ट्रं तस्य व्यमोचयत् ॥ ९.४२.२५ ॥
શોકથી હણાયેલા ચિત્તવાળા તેને આ રીતે વિલાપ કરતો જોઈને તેના પ્રત્યે કૃપા જાગી; તેણે તેનું રાષ્ટ્ર મુક્ત કર્યું.
9.42.26
ऋषिः प्रसन्नस्तस्याभूत्संरम्भं च विहाय सः ।
मोक्षार्थं तस्य राज्यस्य जुहाव पुनराहुतिम् ॥ ९.४२.२६ ॥
ઋષિ તેના પર પ્રસન્ન થયા; ક્રોધ છોડીને તેના રાજ્યની મુક્તિ માટે તેમણે ફરી આહુતિ આપી.
9.42.27
मोक्षयित्वा ततो र्ष्ट्रं प्रतिगृह्य पशून्बहून् ।
हृष्टात्मा नैमिशारण्यं जगाम पुनरेव सः ॥ ९.४२.२७ ॥
પછી રાષ્ટ્ર મુક્ત કરીને, ઘણાં પશુ પાછાં મેળવીને, હર્ષિત મનથી તે ફરી નૈમિશારણ્ય ગયો.
9.42.28
धृतराष्ट्रोऽपि धर्मात्मा स्वस्थचेता महामनाः ।
स्वमेव नगरं राजन्प्रतिपेदे महर्द्धिमत् ॥ ९.४२.२८ ॥
ધર્મત્મા, સ્વસ્થ ચિત્તવાળા અને મહામનસ્ક ધૃતરાષ્ટ્ર પણ, હે રાજન્, પોતાના જ મહાસમૃદ્ધ નગરે પહોંચ્યા.
9.42.29
तत्र तीर्थे महाराज बृहस्पतिरुदारधीः ।
असुराणामभावाय भवाय च दिवौकसाम् ॥ ९.४२.२९ ॥
ત્યાં તે તીર્થમાં, હે મહારાજ, ઉદારબુદ્ધિ બૃહસ્પતિએ અસુરોના નાશ માટે અને દેવોના કલ્યાણ માટે (યજ્ઞ કર્યો).
9.42.30
मांसैरभिजुहावेष्टिमक्षीयन्त ततोऽसुराः ।
दैवतैरपि सम्भग्ना जितकाशिभिराहवे ॥ ९.४२.३० ॥
માંસ વડે ઇષ્ટિયજ્ઞમાં આહુતિ આપી; ત્યારે અસુરો ક્ષીણ થયા, અને યુદ્ધમાં વિજયી દેવોથી પણ તેઓ ભાંગી પડ્યા.
9.42.31
तत्रापि विधिवद्दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ।
वाजिनः कुञ्जरांश्चैव रथांश्चश्वतरीयुतान् ॥ ९.४२.३१ ॥
ત્યાં પણ મહાયશસ્વીએ વિધિપૂર્વક બ્રાહ્મણોને ઘોડા, હાથી અને ખચ્ચરો જોડેલા રથ દાનમાં આપ્યા.
9.42.32
रत्नानि च महार्हाणि धनं धान्यं च पुष्कलम् ।
ययौ तीर्थं महाबाहुर्यायातं पृथिवीपते ॥ ९.४२.३२ ॥
રત્નો, અમૂલ્ય ધન અને પુષ્કળ ધાન્ય દાનમાં આપીને, હે પૃથ્વીપતિ, મહાબાહુ યયાતિના તીર્થ તરફ ગયા.
9.42.33
तत्र यज्ञे ययातेश्च महाराज सरस्वती ।
सर्पिः पयश्च सुस्राव नाहुषस्य महात्मनः ॥ ९.४२.३३ ॥
ત્યાં યયાતિના યજ્ઞમાં, હે મહારાજ, સરસ્વતીએ મહાત્મા નહુષપુત્ર માટે ઘી અને દૂધ વહાવ્યાં.
9.42.34
तत्रेष्ट्वा पुरुषव्याघ्रो ययातिः पृथिवीपतिः ।
आक्रामदूर्ध्वं पुदितो लेभे लोकांश्च पुष्कलान् ॥ ९.४२.३४ ॥
ત્યાં યજ્ઞ કરીને પુરુષવ્યાઘ્ર પૃથ્વીપતિ યયાતિ આનંદથી ઊંચે ચડ્યા અને પુષ્કળ લોક પ્રાપ્ત કર્યા.
9.42.35
पुनस्तत्र च राज्ञस्तु ययातेर्यजतः प्रभोः ।
औदार्यं परमं कृत्वा भक्तिं चात्मनि शाश्वतीम्।
ददौ कामान्ब्राह्मणेभ्यो वान्यान्यो मनसेच्छति ॥ ९.४२.३५ ॥
ફરી ત્યાં યજ્ઞ કરતા રાજા યયાતિએ પરમ ઉદારતા બતાવી અને અંતરમાં શાશ્વત ભક્તિ રાખીને બ્રાહ્મણોને તેમજ મનથી ઇચ્છનારા બીજાઓને ઇચ્છિત વસ્તુઓ દાનમાં આપી.
9.42.36
यो यत्र स्थित एवेह आहूतो यज्ञसंस्तरे ।
तस्यतस्य सरिच्छ्रेष्ठा गृहादि शयनादिकम्।
षड्रसं भोजनं चैव दानं नानाविधं तथा ॥ ९.४२.३६ ॥
યજ્ઞમંડપમાં અહીં જે જ્યાં ઊભો હોય અને આમંત્રિત હોય, તે દરેકને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ સરસ્વતીની જેમ ઘર વગેરે, શય્યા વગેરે, ષડ્રસ ભોજન અને અનેક પ્રકારનાં દાન મળ્યાં.
9.42.37
ते मन्यमाना राज्ञस्तु सम्प्रदानमनुत्तमम् ।
राजानं तुष्टुवुः प्रीता दत्त्वा चैवाशिषः शुभाः ॥ ९.४२.३७ ॥
રાજાના તે સર્વોત્તમ દાનને સમજીને તેઓ પ્રસન્ન થયા અને રાજાની સ્તુતિ કરી, શુભ આશીર્વાદ આપતાં.
9.42.38
तत्र देवाः सगन्धर्वाः प्रीता यज्ञस्य सम्पदा ।
विस्मिता मानुषाश्चासन्दृष्ट्वा तां यज्ञसम्पदम् ॥ ९.४२.३८ ॥
ત્યાં દેવો અને ગંધર્વો યજ્ઞની સમૃદ્ધિથી પ્રસન્ન થયા, અને તે યજ્ઞવૈભવ જોઈને મનુષ્યો વિસ્મિત થયા.
9.42.39
ततस्तालकेतुर्महाधर्मकेतु… ।
र्महात्मा कृतात्मा महादाननित्यः।
वसिष्ठापवाहं महाभीमवेगं ।
धृतात्मा जितात्मा समभ्याजगाम ॥ ९.४२.३९ ॥
પછી તાલકેતુ, મહાધર્મકેતુ … મહાત્મા, કૃતાત્મા, સદા મહાદાન કરનાર, વસિષ્ઠની મહાભયંકર વેગવાળી નદી પાસે આવ્યા; તેઓ ધૃતાત્મા અને જિતાત્મા હતા.