મહાભારત · અધ્યાય 9.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.43.1
वसिष्ठापवाहो ब्रह्मन्वै भीमवेगः कथं नु सः ।
किमर्थं च सरिच्छ्रेष्ठा तमृषिं प्रत्यवाहयत् ॥ ९.४३.१ ॥
હે બ્રાહ્મણ, વસિષ્ઠને તાણી જનાર તે ભયંકર વેગ કેવી રીતે થયો? નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી તે નદીએ તે ઋષિને શા કારણે તાણી ગઈ?
9.43.2
कथमस्याभवद्वैरं कारणं किं च तत्प्रभो ।
शंस पृष्टो महाप्राज्ञ न हि तृप्यामि कथ्यति ॥ ९.४३.२ ॥
તેમની વચ્ચે આ વૈર કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું? હે પ્રભુ, તેનું કારણ શું હતું? હે મહાપ્રાજ્ઞ, પૂછ્યું છે તો કહો; કહેવાતું હોવા છતાં પણ મને તૃપ્તિ થતી નથી.
9.43.3
विश्वामित्रस्य विप्रर्षेर्वसिष्ठस्य च भारत ।
भृशं वैरमभूद्राजंस्तपःस्पर्धाकृतं महत् ॥ ९.४३.३ ॥
હે ભારત, બ્રાહ્મણ ઋષિ વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠ વચ્ચે અત્યંત વૈર ઉત્પન્ન થયું. હે રાજન, તે તપની સ્પર્ધાથી ઉત્પન્ન થયેલું મોટું વૈર હતું.
9.43.4
आश्रमो वै वसिष्ठस्य स्थाणुतीर्थेऽभवन्महान् ।
पूर्वतः पार्श्वतश्चासीद्विश्वामित्रस्य धीमतः ॥ ९.४३.४ ॥
સ્થાણુતીર્થમાં વસિષ્ઠનો એક મોટો આશ્રમ હતો. બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રનો આશ્રમ પૂર્વ તરફ અને બાજુમાં હતો.
9.43.5
यत्र स्थाणुर्महाराज तप्तवान्परमं तपः ।
तत्रास्य कर्म तद्धोरं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ९.४३.५ ॥
હે મહારાજ, જ્યાં સ્થાણુએ પરમ તપ કર્યું હતું, ત્યાં જ તેમનું તે ઘોર કર્મ થયું હતું એમ મનીષીઓ કહે છે.
9.43.6
यत्रेष्ट्वा भगवान्स्थाणुः पूजयित्वा सरस्वतीम् ।
स्थापयामास तत्तीर्थं स्थाणुतीर्थमिति प्रभो ॥ ९.४३.६ ॥
ભગવાન સ્થાણુએ યજ્ઞ કરીને સરસ્વતીની પૂજા કરી જ્યાં તે તીર્થ સ્થાપ્યું, હે પ્રભુ, તેથી તેને સ્થાણુતીર્થ કહેવાયું.
9.43.7
तत्र तीर्थे सुराः स्कन्दमभ्यषिञ्चन्नराधिप ।
सैनापत्येन महता सुरारिविनिबर्हणम् ॥ ९.४३.७ ॥
હે નરાધિપ, તે તીર્થ પર દેવોએ સ્કંદનો અભિષેક કર્યો, દેવશત્રુઓનો સંહાર કરનારને મહાન સેનાપતિપદ આપીને.
9.43.8
तस्मिन्सारस्वते तीर्थे विश्वामित्रो महामुनिः ।
वसिष्ठं चालयामास तपसोग्रेण तच्छृणु ॥ ९.४३.८ ॥
તે સારસ્વત તીર્થમાં મહામુનિ વિશ્વામિત્રે પોતાની ઉગ્ર તપસ્યાથી વસિષ્ઠને ડગાવ્યા; તે સાંભળ.
9.43.9
विश्वामित्रवसिष्ठौ तावहन्यहनि भारत ।
स्पर्धां तपः कृतां तीव्रां चक्रतुस्तौ वतपोधनौ ॥ ९.४३.९ ॥
હે ભારત, તપ જ જેમનું ધન છે તે વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠ બંને દિવસેદિવસ સ્પર્ધાથી તીવ્ર તપ કરતા રહ્યા.
9.43.10
तत्राप्यधिकसन्तप्तो विश्वामित्रो महामुनिः ।
दृष्ट्वा तेजो वसिष्ठस्य चिन्तामभिजगाम ह ॥ ९.४३.१० ॥
ત્યાં પણ અત્યંત સંતપ્ત મહામુનિ વિશ્વામિત્ર વસિષ્ઠનું તેજ જોઈને ચિંતામાં પડ્યા.
9.43.11
तस्य बुद्धिरियं ह्यासीद्धर्मनित्यस्य भारत ।
इदं सरस्वती तूर्णं मत्समीपं तपोधनम् ॥ ९.४३.११ ॥
હે ભારત, સદા ધર્મનિષ્ઠ એવા તેમના મનમાં આ વિચાર આવ્યો: 'સરસ્વતી આ તપોધનને ઝડપથી મારી પાસે લાવે.'
9.43.12
आनयिष्यति वेगेन वसिष्ठं जपतां वरम् ।
इहागतं द्विजश्रेष्ठं हनिष्यामि न संशयः ॥ ९.४३.१२ ॥
'જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠને તે ઝડપથી અહીં લાવશે; અહીં આવેલા તે દ્વિજશ્રેષ્ઠને હું નિશ્ચયથી મારી નાખીશ, તેમાં સંશય નથી.'
9.43.13
एवं निश्चित्य भगवान्विश्वामित्रो महामुनिः ।
सस्मार सरितां श्रेष्ठां क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ९.४३.१३ ॥
આ પ્રમાણે નિશ્ચય કરીને ભગવાન મહામુનિ વિશ્વામિત્રે, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા થઈને, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ (સરસ્વતી)નું સ્મરણ કર્યું.
9.43.14
सा ध्याता मुनिना तेन व्याकुलत्वं जगाम ह ।
गत्वा चैनं महावीर्यं महाकोपं च भामिनी ॥ ९.४३.१४ ॥
તે મુનિએ સ્મરણ કરતાં તે વ્યાકુળ થઈ. તે ભામિની મહાપરાક્રમી અને મહાક્રોધી એવા તેમની પાસે ગઈ.
9.43.15
तदा तं वेपमानाङ्गी विवर्णा प्राञ्जलिर्भृशम् ।
उपतस्थे मुनिवरं विश्वामित्रं सरस्वती ॥ ९.४३.१५ ॥
ત્યારે કંપતા અંગો સાથે, ફિક્કા મુખે, અત્યંત હાથ જોડીને સરસ્વતી મુનિશ્રેષ્ઠ વિશ્વામિત્ર પાસે ઊભી રહી.
9.43.16
हतवीरा यथा नारी साऽभवद्दुःखिता भृशम् ।
ब्रूहि किं करवाणीति प्रोवाच मुनिसत्तमम् ॥ ९.४३.१६ ॥
વીર પતિ હણાયા પછી સ્ત્રી જેવી દુઃખી થાય, તેવી તે અત્યંત દુઃખી થઈ. 'કહો, હું શું કરું?' એમ તેણે મુનિશ્રેષ્ઠને કહ્યું.
9.43.17
तामुवाच मुनिः क्रुद्धो वसिष्ठं शीघ्रमानय ।
यावदेनं निहन्म्यद्य तच्छ्रुत्वा व्यथिता नदी ॥ ९.४३.१७ ॥
ક્રોધિત મુનિએ તેને કહ્યું, 'વસિષ્ઠને જલદી લાવ; આજે જ હું તેમને મારી નાખીશ.' એ સાંભળીને નદી વ્યથિત થઈ.
9.43.18
साञ्जलिं तु ततः कृत्वा पुण्डरीकनिभेक्षणा ।
प्राकम्पत भृशं भीता वायुनेवाहता लता ॥ ९.४३.१८ ॥
ત્યારે હાથ જોડેલી, કમલનયના તે અત્યંત ભયભીત થઈ પવનથી હલાવાયેલી વેલની જેમ કાંપવા લાગી.
9.43.19
तथारूपां तु तां दृष्ट्वा मुनिराह महानदीम् ।
अविचारं वसिष्ठं त्वमानयस्त्वान्तिकं मम ॥ ९.४३.१९ ॥
તેને તે રૂપમાં જોઈને મુનિએ તે મહાનદીને કહ્યું, 'વિચાર કર્યા વિના વસિષ્ઠને મારી પાસે લાવ.'
9.43.20
सा तस्य वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा पापं चिकीर्षितम् ।
वसिष्ठस्य प्रभावं च जानन्त्यप्रतिमं भुवि ॥ ९.४३.२० ॥
તેણે તેના શબ્દો સાંભળ્યા, તેના પાપી ઇરાદાને જાણ્યો, અને પૃથ્વી પર વસિષ્ઠના અનુપમ પ્રભાવને પણ જાણ્યો.
9.43.21
साऽभिगम्य वसिष्ठं च इदमर्थमचोदयत् ।
यदुक्ता सरितांश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता ॥ ९.४३.२१ ॥
તે વસિષ્ઠ પાસે જઈને, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી તેને બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રે કહેલા આ હેતુ માટે તેમને પ્રેરિત કર્યા.
9.43.22
उभयोः शापयोर्भीता वेपमाना पुनःपुनः ।
चिन्तयित्वा महाशापमृषिविप्रासिता भृशम् ॥ ९.४३.२२ ॥
બંને શાપોથી ભયભીત, વારંવાર ધ્રૂજતી, મહાશાપનો વિચાર કરીને, ઋષિઓ અને વિપ્રો દ્વારા તરછોડાયેલી અત્યંત વ્યથિત.
9.43.23
तां कृशां च विवर्णां च दृष्ट्वा चिन्तासमन्विताम् ।
उवाच राजन्धर्मात्मा वसिष्ठो द्विपदां वरः ॥ ९.४३.२३ ॥
હે રાજન, તેને કૃશ, ફિક્કી અને ચિંતાથી ભરેલી જોઈને ધર્માત્મા, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠે કહ્યું.
9.43.24
पाह्यात्मानं सरिच्छेष्ठे वह मां शीघ्रगामिनी ।
विश्वामित्रः शपेद्वि त्वां मा कृथास्त्वं विचारणाम् ॥ ९.४३.२४ ॥
'હે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તારી જાતને બચાવ; હે ઝડપી વહેનારી, મને વહન કર. વિશ્વામિત્ર તને શાપ આપશે; તું વિચાર ન કર.'
9.43.25
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृपाशीलस्य सा सरित् ।
चिन्तयामास कौरव्य किं कृत्वा सुकृतं भवेत् ॥ ९.४३.२५ ॥
તે કૃપાશીલના એ વચન સાંભળીને, હે કૌરવ્ય, તે નદી વિચારવા લાગી કે કયું સત્કર્મ કરવું જોઈએ.
9.43.26
तस्याश्चिन्ता समुत्पन्ना वसिष्ठो मय्यतीव हि ।
कृतवान्हि दयां नित्यं तस्या कार्यं हितं मया ॥ ९.४३.२६ ॥
તેના મનમાં એ વિચાર ઊઠ્યો કે વસિષ્ઠે મારા પર સદા અતિશય દયા કરી છે; તેથી મારે તેમનું હિત કરવું જોઈએ.
9.43.27
अथ कूले स्वके राजञ्जपन्तमृषिसत्तमम् ।
जुह्वानं कौशिकं प्रेक्ष्य सरस्वत्यभ्यचिन्तयत् ॥ ९.४३.२७ ॥
પછી, હે રાજન્, પોતાના જ કિનારે જપ કરતા અને હવન કરતા ઋષિશ્રેષ્ઠ કૌશિકને જોઈને સરસ્વતીએ વિચાર કર્યો.
9.43.28
इदमन्तरमित्येवं ततः सा सरितां वरा ।
कूलापहारमकरोत्स्वेन वेगेन सा सरित् ॥ ९.४३.२८ ॥
'આ જ તક છે' એમ વિચારી, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેણીએ પોતાના વેગથી કિનારો વહાવી દીધો.
9.43.29
तेन कूलापहारेण मैत्रावरुणिरौह्यत ।
उह्यमानः स तुष्टाव तदा राजन्सरस्वतीम् ॥ ९.४३.२९ ॥
તે કિનારો વહી જવાથી મૈત્રાવરુણિ (વસિષ્ઠ) તણાઈ ગયા; તણાતા તણાતા, હે રાજન્, તેમણે સરસ્વતીની સ્તુતિ કરી.
9.43.30
पितामहस्य सरसः प्रवृत्ताऽसि सरस्वति ।
व्याप्तं चेदं जगत्सर्वं तवैवाम्भोभिरुत्तमैः ॥ ९.४३.३० ॥
હે સરસ્વતી, તું પિતામહ (બ્રહ્મા)ના સરોવરમાંથી વહી આવી છે; આ સમગ્ર જગત તારાં જ ઉત્તમ જળોથી વ્યાપ્ત છે.
9.43.31
त्वमेवाकाशगा देवि मेघेषु सृजसे पयः ।
सर्वाश्चापस्त्वमेवेति यथा वयमधीमहि ॥ ९.४३.३१ ॥
હે દેવી, આકાશમાં વિચરનારી તું જ મેઘોમાં જળ સર્જે છે. બધાં જળ તું જ છે, એમ અમે શીખ્યા છીએ.
9.43.32
पुष्टिर्द्युतिस्तथा कीर्तिः सिद्धिर्बुद्धिरमा तथा ।
त्वमेव वाणी स्वाहा त्वं तवायत्तमिदं जगत्।
त्वमेव सर्वभूतेषु वससीह चतुर्विधा ॥ ९.४३.३२ ॥
પુષ્ટિ, દ્યુતિ, કીર્તિ, સિદ્ધિ, બુદ્ધિ અને રમા પણ તું જ છે. વાણી અને સ્વાહા પણ તું જ છે. આ જગત તારે આધીન છે. બધા પ્રાણીઓમાં ચાર પ્રકારે તું જ વસે છે.
9.43.33
एवं सरस्वती राजन्स्तूयमाना महर्षिणा ।
वेगेनोवाह तं विप्रं विश्वामित्राश्रमं प्रति ॥ ९.४३.३३ ॥
હે રાજન્, આ રીતે મહર્ષિ દ્વારા સ્તુતિ પામેલી સરસ્વતી તે બ્રાહ્મણને વેગથી વિશ્વામિત્રના આશ્રમ તરફ લઈ ગઈ.
9.43.34
न्यवेदयत चाक्षीक्ष्णं विश्वामित्राय तं मुनिम् ॥ ९.४३.३४ ॥
અને તેણે તે મુનિ વિશ્વામિત્રને વારંવાર તે વિશે જણાવ્યું.
9.43.35
तमानीतं सरस्वत्या दृष्ट्वा कोपसमन्वितः ।
अथान्वेषत्प्रहरणं वसिष्ठान्तकरं तदा ॥ ९.४३.३५ ॥
સરસ્વતી તેને લાવેલી જોઈને તેઓ ક્રોધથી ભરાઈ ગયા. ત્યારે તેમણે વસિષ્ઠનો અંત લાવનાર શસ્ત્ર શોધ્યું.
9.43.36
तं तु क्रुद्धमभिप्रेक्ष्य ब्रह्मवध्याभयान्नदी ।
अपोवाह वसिष्ठं तु प्राचीं दिशमतन्द्रिता।
उभयोः कुर्वती वाक्यं वञ्चयित्वा च गाधिजम् ॥ ९.४३.३६ ॥
તેમને ક્રોધિત જોઈને, બ્રહ્મહત્યાના ભયથી, નદીએ આળસ વિના વસિષ્ઠને પૂર્વ દિશા તરફ વહાવી દીધા. બંને સાથે વાત કરતાં અને ગાધિપુત્રને છેતરતાં.
9.43.37
ततोपवाहितं दृष्ट्वा वसिष्ठमृषिसत्तमम् ।
अब्रवीत्त्वथ सङ्क्रुद्धो विश्वामित्रः सरस्वतीम् ॥ ९.४३.३७ ॥
ત્યારે વસિષ્ઠને તણાઈ જતા જોઈને ઋષિશ્રેષ્ઠ વિશ્વામિત્ર ક્રોધે ભરાઈને સરસ્વતીને બોલ્યા.
9.43.38
यस्मान्मां त्वं सरिच्छ्रेष्ठे वञ्चयित्वा पुनर्गता ।
शोणितं वह कल्याणि राक्षसानां च सम्मतम् ॥ ९.४३.३८ ॥
હે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તેં મને છેતરીને ફરી ચાલી ગઈ છે, તેથી હે કલ્યાણી, રાક્ષસોને પ્રિય લોહી વહાવ.
9.43.39
ततः सरस्वती शप्ता विश्वामित्रेण धीमता ।
अवहच्छोणितोन्मिश्रं तोयं संवत्सरं तदा ॥ ९.४३.३९ ॥
ત્યારે બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રે શાપેલી સરસ્વતીએ એક વર્ષ સુધી લોહીમિશ્રિત પાણી વહાવ્યું.
9.43.40
अथर्षयश्च देवाश्च गन्धर्वाप्सरसस्तदा ।
सरस्वतीं तथा दृष्ट्वा बभूवुर्भृशदुःखिताः ॥ ९.४३.४० ॥
ત્યારે ઋષિઓ, દેવતાઓ, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ સરસ્વતીને એ રીતે જોઈને અત્યંત દુઃખી થયા.
9.43.41
एवं वसिष्ठापवाहो लोके ख्यातो जनाधिप ।
आगच्छच्च पुनर्मार्गं स्वमेव सरितां वरा ॥ ९.४३.४१ ॥
હે જનાધિપ, આ રીતે વસિષ્ઠના તણાઈ જવાની ઘટના લોકમાં પ્રસિદ્ધ થઈ; અને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ સરસ્વતી પોતાના જ માર્ગે પાછી ફરી.