มหาภารตะ · อัธยายะ 9.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.43.1
वसिष्ठापवाहो ब्रह्मन्वै भीमवेगः कथं नु सः ।
किमर्थं च सरिच्छ्रेष्ठा तमृषिं प्रत्यवाहयत् ॥ ९.४३.१ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ กระแสน้ำอันน่ากลัวที่พัดพาพระวสิษฐไปนั้นเกิดขึ้นได้อย่างไร และแม่น้ำอันประเสริฐที่สุดได้พัดพาฤๅษีผู้นั้นไปด้วยเหตุผลใด
9.43.2
कथमस्याभवद्वैरं कारणं किं च तत्प्रभो ।
शंस पृष्टो महाप्राज्ञ न हि तृप्यामि कथ्यति ॥ ९.४३.२ ॥
ความเป็นศัตรูระหว่างทั้งสองนั้นเกิดขึ้นได้อย่างไร ข้าแต่ผู้เป็นเจ้า สาเหตุของมันคืออะไร ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ เมื่อถูกถามแล้วขอทรงเล่าเถิด ข้าพเจ้ายังไม่อิ่มใจแม้จะได้ฟังอยู่แล้ว
9.43.3
विश्वामित्रस्य विप्रर्षेर्वसिष्ठस्य च भारत ।
भृशं वैरमभूद्राजंस्तपःस्पर्धाकृतं महत् ॥ ९.४३.३ ॥
ข้าแต่ภารตะ ความเป็นศัตรูอันยิ่งใหญ่ได้เกิดขึ้นระหว่างพระวิศวามิตรและพระวสิษฐ ซึ่งเป็นพราหมณ์ฤๅษีทั้งสอง ข้าแต่กษัตริย์ ความเป็นศัตรูอันยิ่งใหญ่นั้นเกิดจากการแข่งขันกันในการบำเพ็ญตบะ
9.43.4
आश्रमो वै वसिष्ठस्य स्थाणुतीर्थेऽभवन्महान् ।
पूर्वतः पार्श्वतश्चासीद्विश्वामित्रस्य धीमतः ॥ ९.४३.४ ॥
ที่ท่าศถาณุ มีอาศรมอันยิ่งใหญ่ของพระวสิษฐ ทางทิศตะวันออกและข้างๆ นั้นคืออาศรมของพระวิศวามิตรผู้มีปัญญา
9.43.5
यत्र स्थाणुर्महाराज तप्तवान्परमं तपः ।
तत्रास्य कर्म तद्धोरं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ९.४३.५ ॥
ข้าแต่มหาราชา ณ สถานที่ซึ่งพระศถาณุได้บำเพ็ญตบะอันสูงสุด ณ ที่นั้น บรรดาปราชญ์กล่าวกันว่าได้เกิดการกระทำอันน่าสะพรึงกลัวของพระองค์
9.43.6
यत्रेष्ट्वा भगवान्स्थाणुः पूजयित्वा सरस्वतीम् ।
स्थापयामास तत्तीर्थं स्थाणुतीर्थमिति प्रभो ॥ ९.४३.६ ॥
ณ ที่ซึ่งพระศิวะผู้ทรงพระภคะได้บูชายัญและบูชาพระสรัสวดี และได้สถาปนาท่าศักดิ์สิทธิ์นั้น ข้าแต่ผู้เป็นเจ้า เหตุนี้ท่านั้นจึงเรียกว่าท่าศถาณุ
9.43.7
तत्र तीर्थे सुराः स्कन्दमभ्यषिञ्चन्नराधिप ।
सैनापत्येन महता सुरारिविनिबर्हणम् ॥ ९.४३.७ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ณ ท่าศักดิ์สิทธิ์นั้น เหล่าเทพได้อภิเษกพระสกันทะด้วยตำแหน่งจอมทัพอันยิ่งใหญ่ ผู้ทำลายศัตรูของเทพทั้งหลาย
9.43.8
तस्मिन्सारस्वते तीर्थे विश्वामित्रो महामुनिः ।
वसिष्ठं चालयामास तपसोग्रेण तच्छृणु ॥ ९.४३.८ ॥
ณ ท่าสารัสวตะนั้น พระวิศวามิตรผู้เป็นมหามุนี ด้วยตบะอันเข้มข้น ได้พยายามทำให้พระวสิษฐสั่นคลอน จงฟังเรื่องนั้นเถิด
9.43.9
विश्वामित्रवसिष्ठौ तावहन्यहनि भारत ।
स्पर्धां तपः कृतां तीव्रां चक्रतुस्तौ वतपोधनौ ॥ ९.४३.९ ॥
ข้าแต่ภารตะ พระวิศวามิตรและพระวสิษฐ ผู้ซึ่งมีตบะเป็นทรัพย์สมบัติ ได้บำเพ็ญตบะอันเข้มข้นในการแข่งขันกันวันแล้ววันเล่า
9.43.10
तत्राप्यधिकसन्तप्तो विश्वामित्रो महामुनिः ।
दृष्ट्वा तेजो वसिष्ठस्य चिन्तामभिजगाम ह ॥ ९.४३.१० ॥
แม้ที่นั้น พระวิศวามิตรผู้เป็นมหามุนีผู้ทุกข์ใจอย่างยิ่ง เมื่อเห็นรัศมีของพระวสิษฐแล้ว ก็ตกอยู่ในความคิดวิตก
9.43.11
तस्य बुद्धिरियं ह्यासीद्धर्मनित्यस्य भारत ।
इदं सरस्वती तूर्णं मत्समीपं तपोधनम् ॥ ९.४३.११ ॥
ข้าแต่ภารตะ ความคิดนี้ได้เกิดขึ้นในใจของพระองค์ผู้ยึดมั่นในธรรมอยู่เสมอ ว่า ขอพระสรัสวดีจงนำผู้มีทรัพย์คือตบะนี้มาเฝ้าข้าโดยเร็ว
9.43.12
आनयिष्यति वेगेन वसिष्ठं जपतां वरम् ।
इहागतं द्विजश्रेष्ठं हनिष्यामि न संशयः ॥ ९.४३.१२ ॥
นางจะนำพระวสิษฐผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้สวดมนต์มาด้วยความเร็ว เมื่อพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชามาถึงที่นี่แล้ว เราจะสังหารท่านอย่างแน่นอน ไม่มีข้อสงสัย
9.43.13
एवं निश्चित्य भगवान्विश्वामित्रो महामुनिः ।
सस्मार सरितां श्रेष्ठां क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ ९.४३.१३ ॥
เมื่อได้ตกลงใจดังนี้แล้ว พระวิศวามิตรผู้เป็นมหามุนีผู้ทรงเกียรติ ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ จึงระลึกถึงแม่น้ำอันประเสริฐที่สุด
9.43.14
सा ध्याता मुनिना तेन व्याकुलत्वं जगाम ह ।
गत्वा चैनं महावीर्यं महाकोपं च भामिनी ॥ ९.४३.१४ ॥
นางถูกฤๅษีผู้นั้นระลึกถึง ก็เกิดความปั่นป่วนขึ้น ส่วนสตรีผู้งดงามได้ไปยังพระฤๅษีผู้มีพลังยิ่งใหญ่และโกรธกล้านั้น
9.43.15
तदा तं वेपमानाङ्गी विवर्णा प्राञ्जलिर्भृशम् ।
उपतस्थे मुनिवरं विश्वामित्रं सरस्वती ॥ ९.४३.१५ ॥
ครานั้น พระสรัสวดีมีอวัยวะสั่นเทา ใบหน้าซีดเผือด ประนมมืออย่างยิ่ง ได้เข้าไปยืนต่อหน้าพระวิศวามิตร ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มุนี
9.43.16
हतवीरा यथा नारी साऽभवद्दुःखिता भृशम् ।
ब्रूहि किं करवाणीति प्रोवाच मुनिसत्तमम् ॥ ९.४३.१६ ॥
นางโศกเศร้าอย่างยิ่งดุจสตรีที่วีรบุรุษของตนถูกสังหาร แล้วกล่าวกับมุนีผู้ประเสริฐที่สุดว่า ขอทรงบอกข้าพเจ้าเถิด ข้าพเจ้าควรทำสิ่งใด
9.43.17
तामुवाच मुनिः क्रुद्धो वसिष्ठं शीघ्रमानय ।
यावदेनं निहन्म्यद्य तच्छ्रुत्वा व्यथिता नदी ॥ ९.४३.१७ ॥
มุนีผู้โกรธจึงกล่าวกับนางว่า จงนำพระวสิษฐมาโดยเร็ว วันนี้เราจะสังหารท่าน แม่น้ำได้ยินดังนั้นก็เกิดความทุกข์ใจ
9.43.18
साञ्जलिं तु ततः कृत्वा पुण्डरीकनिभेक्षणा ।
प्राकम्पत भृशं भीता वायुनेवाहता लता ॥ ९.४३.१८ ॥
ครานั้น นางประนมมือ ดวงตาดุจดอกบัวขาว สั่นสะท้านอย่างยิ่งด้วยความหวาดกลัว ดุจเถาวัลย์ที่ถูกลมพัดกระหน่ำ
9.43.19
तथारूपां तु तां दृष्ट्वा मुनिराह महानदीम् ।
अविचारं वसिष्ठं त्वमानयस्त्वान्तिकं मम ॥ ९.४३.१९ ॥
เมื่อเห็นนางอยู่ในสภาพเช่นนั้น พระฤๅษีจึงกล่าวกับแม่น้ำอันยิ่งใหญ่ว่า ท่านจงพาพระวสิษฐมาใกล้เราโดยไม่ต้องคิดให้รอบคอบ
9.43.20
सा तस्य वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा पापं चिकीर्षितम् ।
वसिष्ठस्य प्रभावं च जानन्त्यप्रतिमं भुवि ॥ ९.४३.२० ॥
นางได้ฟังถ้อยคำของเขาและรู้เจตนาอันชั่วร้ายที่เขาตั้งใจไว้ และรู้ถึงอำนาจอันไม่มีใครเทียบได้ของพระวสิษฐบนโลกนี้
9.43.21
साऽभिगम्य वसिष्ठं च इदमर्थमचोदयत् ।
यदुक्ता सरितांश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता ॥ ९.४३.२१ ॥
นางเข้าไปหาวสิษฐะและวิงวอนให้ท่านทำเช่นนี้ เพราะพระวิศวามิตรผู้มีปัญญาได้สั่งให้แม่น้ำอันประเสริฐนั้นทำเช่นนั้น
9.43.22
उभयोः शापयोर्भीता वेपमाना पुनःपुनः ।
चिन्तयित्वा महाशापमृषिविप्रासिता भृशम् ॥ ९.४३.२२ ॥
นางหวาดกลัวคำสาปทั้งสองประการ สั่นเทาซ้ำแล้วซ้ำเล่า คิดถึงคำสาปอันยิ่งใหญ่ที่ฤๅษีและพราหมณ์ได้เปล่งออกมา จึงทุกข์ใจอย่างยิ่ง
9.43.23
तां कृशां च विवर्णां च दृष्ट्वा चिन्तासमन्विताम् ।
उवाच राजन्धर्मात्मा वसिष्ठो द्विपदां वरः ॥ ९.४३.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อวสิษฐะผู้มีจิตใจในธรรมและประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาเห็นนางผอมซูบ ซีดเผือด และเต็มไปด้วยความกังวล ท่านจึงกล่าวกับนาง
9.43.24
पाह्यात्मानं सरिच्छेष्ठे वह मां शीघ्रगामिनी ।
विश्वामित्रः शपेद्वि त्वां मा कृथास्त्वं विचारणाम् ॥ ९.४३.२४ ॥
"ขอจงช่วยตัวเจ้าเอง ข้าแต่แม่น้ำอันประเสริฐ จงพาข้าไปเถิด ข้าแต่ผู้ไหลเร็ว พระวิศวามิตรจะสาปเจ้าเป็นแน่ อย่าลังเลเลย"
9.43.25
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृपाशीलस्य सा सरित् ।
चिन्तयामास कौरव्य किं कृत्वा सुकृतं भवेत् ॥ ९.४३.२५ ॥
ข้าแต่กาไรวยะ แม่น้ำผู้เปี่ยมด้วยความเมตตานั้นได้ฟังถ้อยคำของท่าน แล้วคิดว่า ควรทำกรรมดีอย่างไรดีหนอ
9.43.26
तस्याश्चिन्ता समुत्पन्ना वसिष्ठो मय्यतीव हि ।
कृतवान्हि दयां नित्यं तस्या कार्यं हितं मया ॥ ९.४३.२६ ॥
ความคิดหนึ่งเกิดขึ้นแก่นางว่า วสิษฐะได้แสดงความกรุณาอย่างยิ่งต่อเรามาเสมอ เราจึงควรทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ท่าน
9.43.27
अथ कूले स्वके राजञ्जपन्तमृषिसत्तमम् ।
जुह्वानं कौशिकं प्रेक्ष्य सरस्वत्यभ्यचिन्तयत् ॥ ९.४३.२७ ॥
ข้าแต่พระราชา ครั้นแล้วสรัสวดีเห็นเการิกะ ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด กำลังสวดมนต์และบูชาไฟอยู่บนฝั่งของนางเอง จึงครุ่นคิดขึ้น
9.43.28
इदमन्तरमित्येवं ततः सा सरितां वरा ।
कूलापहारमकरोत्स्वेन वेगेन सा सरित् ॥ ९.४३.२८ ॥
นางคิดว่า นี่คือโอกาสแล้ว แม่น้ำอันประเสริฐนั้นจึงกัดเซาะฝั่งของตนด้วยพลังของนางเอง
9.43.29
तेन कूलापहारेण मैत्रावरुणिरौह्यत ।
उह्यमानः स तुष्टाव तदा राजन्सरस्वतीम् ॥ ९.४३.२९ ॥
ด้วยการกัดเซาะฝั่งนั้น บุตรของมิตรวรุณจึงถูกพัดพาไป ข้าแต่พระราชา เมื่อถูกพัดพาไป ท่านจึงสรรเสริญสรัสวดีในเวลานั้น
9.43.30
पितामहस्य सरसः प्रवृत्ताऽसि सरस्वति ।
व्याप्तं चेदं जगत्सर्वं तवैवाम्भोभिरुत्तमैः ॥ ९.४३.३० ॥
ข้าแต่สรัสวดี นางไหลมาจากทะเลสาบของปิตามหะ และโลกทั้งสิ้นนี้ก็ถูกห่อหุ้มด้วยน้ำอันประเสริฐของนางเท่านั้น
9.43.31
त्वमेवाकाशगा देवि मेघेषु सृजसे पयः ।
सर्वाश्चापस्त्वमेवेति यथा वयमधीमहि ॥ ९.४३.३१ ॥
ข้าแต่เทวีผู้โคจรในท้องฟ้า นางเพียงผู้เดียวที่สร้างน้ำขึ้นในเมฆ และนางคือน้ำทั้งปวง ดังที่พวกข้าพเจ้าได้ศึกษามาแล้ว
9.43.32
पुष्टिर्द्युतिस्तथा कीर्तिः सिद्धिर्बुद्धिरमा तथा ।
त्वमेव वाणी स्वाहा त्वं तवायत्तमिदं जगत्।
त्वमेव सर्वभूतेषु वससीह चतुर्विधा ॥ ९.४३.३२ ॥
นางคือความเจริญ ความรุ่งเรือง เกียรติยศ ความสำเร็จ ปัญญา และพระรมาด้วย นางเพียงผู้เดียวคือวาจาและสวาหา โลกนี้ขึ้นอยู่กับนาง และในสรรพสัตว์ นางสถิตอยู่ที่นี่ในสี่รูปแบบ
9.43.33
एवं सरस्वती राजन्स्तूयमाना महर्षिणा ।
वेगेनोवाह तं विप्रं विश्वामित्राश्रमं प्रति ॥ ९.४३.३३ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อสรัสวดีถูกมหาฤๅษีสรรเสริญเช่นนี้ นางจึงพาพราหมณ์ผู้นั้นไปยังอาศรมของพระวิศวามิตรอย่างรวดเร็ว
9.43.34
न्यवेदयत चाक्षीक्ष्णं विश्वामित्राय तं मुनिम् ॥ ९.४३.३४ ॥
และนางได้แจ้งแก่ฤๅษีวิศวามิตรเกี่ยวกับท่านอยู่เนืองๆ
9.43.35
तमानीतं सरस्वत्या दृष्ट्वा कोपसमन्वितः ।
अथान्वेषत्प्रहरणं वसिष्ठान्तकरं तदा ॥ ९.४३.३५ ॥
เมื่อพระวิศวามิตรเห็นท่านถูกสรัสวดีนำมา ก็เต็มไปด้วยความโกรธ แล้วจึงค้นหาอาวุธที่จะทำลายวสิษฐะ
9.43.36
तं तु क्रुद्धमभिप्रेक्ष्य ब्रह्मवध्याभयान्नदी ।
अपोवाह वसिष्ठं तु प्राचीं दिशमतन्द्रिता।
उभयोः कुर्वती वाक्यं वञ्चयित्वा च गाधिजम् ॥ ९.४३.३६ ॥
แม่น้ำเห็นท่านโกรธจัด และเกรงการฆ่าพราหมณ์ จึงพัดพาวสิษฐะไปยังทิศตะวันออกอย่างไม่ย่อท้อ พลางกล่าวกับทั้งสองฝ่ายและหลอกลวงบุตรแห่งคาธี
9.43.37
ततोपवाहितं दृष्ट्वा वसिष्ठमृषिसत्तमम् ।
अब्रवीत्त्वथ सङ्क्रुद्धो विश्वामित्रः सरस्वतीम् ॥ ९.४३.३७ ॥
ครั้นเห็นวสิษฐะผู้ประเสริฐในหมู่ฤๅษีถูกพัดพาไปเช่นนั้น พระวิศวามิตรซึ่งโกรธมากจึงกล่าวกับสรัสวดี
9.43.38
यस्मान्मां त्वं सरिच्छ्रेष्ठे वञ्चयित्वा पुनर्गता ।
शोणितं वह कल्याणि राक्षसानां च सम्मतम् ॥ ९.४३.३८ ॥
"ข้าแต่แม่น้ำอันประเสริฐ เพราะเจ้าหลอกลวงข้าแล้วกลับไปอีก ข้าแต่ผู้เป็นมงคล ขอเจ้าจงพาโลหิตซึ่งเป็นที่พอใจของพวกรากษสไปเถิด"
9.43.39
ततः सरस्वती शप्ता विश्वामित्रेण धीमता ।
अवहच्छोणितोन्मिश्रं तोयं संवत्सरं तदा ॥ ९.४३.३९ ॥
ครั้งนั้น สรัสวดีถูกพระวิศวามิตรผู้มีปัญญาสาป จึงพาน้ำที่ปนกับโลหิตไปตลอดหนึ่งปี
9.43.40
अथर्षयश्च देवाश्च गन्धर्वाप्सरसस्तदा ।
सरस्वतीं तथा दृष्ट्वा बभूवुर्भृशदुःखिताः ॥ ९.४३.४० ॥
ครั้งนั้น ฤๅษี เทวดา คนธรรพ์ และอัปสรเห็นสรัสวดีเป็นเช่นนั้น ก็เกิดความทุกข์โศกอย่างยิ่ง
9.43.41
एवं वसिष्ठापवाहो लोके ख्यातो जनाधिप ।
आगच्छच्च पुनर्मार्गं स्वमेव सरितां वरा ॥ ९.४३.४१ ॥
ดังนี้ การพัดพาวสิษฐะไปจึงเลื่องลือในโลก ข้าแต่จอมชน และแม่น้ำสรัสวตีอันประเสริฐที่สุดในบรรดาแม่น้ำก็ได้กลับคืนไปสู่ทางเดินของตนเองอีกครั้ง