મહાભારત · અધ્યાય 9.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.45.1
सरस्वत्याः प्रभावोऽयमुक्तस्ते द्विजसत्तम ।
कुमारस्याभिषेकं तु ब्रह्मन्नाख्यातुमर्हसि ॥ ९.४५.१ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, સરસ્વતીનો આ પ્રભાવ તમે કહ્યો. હે બ્રહ્મન્, કુમારનો અભિષેક પણ કહેવા તમે યોગ્ય છો.
9.45.2
यस्मिन्देशे च काले च यथा च वदतां वर ।
यैश्चाभिषिक्तो भगवान्विधिना येन च प्रभुः ॥ ९.४५.२ ॥
હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, કયા દેશમાં, કયા કાળમાં, કેવી રીતે, કોના દ્વારા અને કયા વિધિથી ભગવાન પ્રભુનો અભિષેક થયો તે કહો.
9.45.3
स्कन्दो यथा च दैत्यानामकरोत्कदनं महत् ।
तथा मे सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.४५.३ ॥
સ્કંદે દૈત્યોનો કેટલો મોટો સંહાર કર્યો તે બધું મને કહો, કારણ કે મને અત્યંત કુતૂહલ છે.
9.45.4
कुरुवंशस्य सदृशं कौतूहलमिदं तव ।
हर्षमुत्पादयत्वेव वचो मे जनमेजय ॥ ९.४५.४ ॥
હે જનમેજય, તારું આ કુતૂહલ કુરુવંશને યોગ્ય છે. મારા વચન તને હર્ષ ઉત્પન્ન કરો.
9.45.5
हन्त ते कथयिष्यामि शृण्वानस्य नराधिप ।
अभिषेकं कुमारस्य प्रभावं च महात्मनः ॥ ९.४५.५ ॥
સારું, હે નરાધિપ, તું સાંભળતો હોય ત્યારે કુમારનો અભિષેક અને તે મહાત્માનો પ્રભાવ હું તને કહીશ.
9.45.6
तेजो माहेश्वरं स्कन्नमग्नौ प्रपतितं पुरा ।
तत्सर्वं भगवानग्निर्नाशकद्धर्तुमक्षयम् ॥ ९.४५.६ ॥
પૂર્વે મહેશ્વર (શિવ)નું તેજ સરી પડીને અગ્નિમાં પડ્યું. ભગવાન અગ્નિ તે અક્ષય તેજ સંપૂર્ણપણે ધારણ કરવા સમર્થ ન થયા.
9.45.7
तेन सीदति तेजस्वी दीप्तिमान्हव्यवाहनः ।
न चैवं धारयामास ब्रह्मणे उक्तवान्प्रभुः ॥ ९.४५.७ ॥
તે તેજથી તેજસ્વી અને દીપ્તિમાન હવ્યવાહન (અગ્નિ) ક્ષીણ થયા. આ રીતે તેને ધારણ ન કરી શકતાં પ્રભુએ બ્રહ્માને કહ્યું.
9.45.8
स गङ्गामुपसगम्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभुः ।
गर्भमाहितवान्दिव्यं भास्करोपमतेजसम् ॥ ९.४५.८ ॥
તે પ્રભુએ બ્રહ્માની આજ્ઞાથી ગંગા પાસે જઈને સૂર્ય સમાન તેજવાળા તે દિવ્ય ગર્ભને તેનામાં સ્થાપ્યો.
9.45.9
अथ गङ्गापि तं गर्भमसहन्ती विधारणे ।
उत्ससर्ज गिरौ रम्ये हिमवत्यमरार्चिते ॥ ९.४५.९ ॥
ત્યારે ગંગાએ પણ તે ગર્ભ ધારણ કરવા અસમર્થ થઈ, દેવોથી પૂજિત હિમવાનના રમણીય પર્વત પર તેને છોડી દીધો.
9.45.10
स तत्र ववृधे लोकानावृत्य ज्वलनात्मजः ।
ददृशुर्ज्वलनाकारं तं गर्भमथ कृत्तिकाः ॥ ९.४५.१० ॥
ત્યાં અગ્નિપુત્ર વધીને લોકોને આવરી વળ્યો. ત્યારે કૃત્તિકાઓએ અગ્નિસ્વરૂપ તે ગર્ભને જોયો.
9.45.11
शरस्तम्बे महात्मानमनलात्मजमीश्वरम् ।
ममायमिति ताः सर्वाः पुत्रार्थिन्योऽभिचुक्रुशुः ॥ ९.४५.११ ॥
શેરડીના ઝૂંડમાં તે મહાત્મા, અગ્નિપુત્ર, ઈશ્વરને જોઈને 'આ મારો છે' એમ કહી પુત્રની ઇચ્છા રાખનારી તે સર્વે બૂમ પાડી ઊઠી.
9.45.12
तासां विदित्वा भावं तं मातॄणां भगवान्प्रभुः ।
प्रस्नुतानां पयः षड्भिर्वदनैरपिबत्तदा ॥ ९.४५.१२ ॥
તેમના તે ભાવને જાણીને ભગવાન પ્રભુએ તે માતાઓનું વહેતું દૂધ ત્યારે છ મુખોથી પીધું.
9.45.13
तं प्रभावं समालक्ष्य तस्य बालस्य कृत्तिकाः ।
परं विस्मयमापन्ना देव्यो दिव्यवपुर्धराः ॥ ९.४५.१३ ॥
તે બાળકનો તે પ્રભાવ જોઈને દિવ્ય શરીર ધારણ કરનારી કૃત્તિકા દેવીઓ અત્યંત વિસ્મય પામી.
9.45.14
यत्रोत्सृष्टश्च गर्भः स गङ्गया निरिमूर्धनि ।
स शैलः काञ्चनः सर्वः सम्बभौ मेरुवत्तदा ॥ ९.४५.१४ ॥
ગંગાએ તે ગર્ભને પર્વતશિખર પર છોડ્યો ત્યાં તે આખો સુવર્ણમય પર્વત ત્યારે મેરુ જેવો ઝળહળ્યો.
9.45.15
वर्धता चैव गर्भेण पृथिवी तेन रञ्जिता ।
अतश्च सर्वे संवृत्ता गिरयः काञ्चनात्मकाः ॥ ९.४५.१५ ॥
વધતા તે ગર્ભથી પૃથ્વી રંગાઈ ગઈ; તેથી બધા પર્વતો સુવર્ણમય થયા.
9.45.16
कुमारः सुमहावीर्यः कार्तिकेय इति स्मृतः ।
गाङ्गेयः पूर्वमभवन्महाकायो बलान्वितः ॥ ९.४५.१६ ॥
તે કુમાર, અત્યંત પરાક્રમી, કાર્તિકેય નામે જાણીતો થયો; પહેલાં તે ગાંગેય હતો, વિશાળ શરીર અને બળથી યુક્ત.
9.45.17
शमेन तपसा चैव वीर्येण च समन्वितः ।
ववृधेऽतीव राजेन्द्र चन्द्रवत्प्रियदर्शनः। ॥ ९.४५.१७ ॥
શમ, તપ અને વીર્યથી યુક્ત થઈને તે અત્યંત વધ્યો, હે રાજેન્દ્ર; ચંદ્ર જેવો પ્રિયદર્શન.
9.45.18
स तस्मिन्काञ्चने दिव्ये शरस्तम्बे श्रिया वृतः ।
स्तयमानः सदा शेते गन्धर्वैर्मुनिभिस्तथा ॥ ९.४५.१८ ॥
તે તે સુવર્ણમય દિવ્ય શરસ્તંભમાં, શોભાથી ઘેરાયેલો, ગંધર્વો અને મુનિઓ દ્વારા સદા સ્તુતિ પામતો શયન કરે છે.
9.45.19
तथैनमन्वनृत्यन्त देवकन्याः सहस्रशः ।
दिव्यवादित्रनृत्यज्ञाः स्तुवन्त्यश्चारुदर्शनाः ॥ ९.४५.१९ ॥
એ જ રીતે હજારો દેવકન્યાઓ તેની આસપાસ નૃત્ય કરવા લાગી. દિવ્ય વાદ્યો અને નૃત્યમાં નિપુણ એ સુંદર દેખાતી કન્યાઓ તેની સ્તુતિ કરતી હતી.
9.45.20
अन्वयुश्चाग्नयः सर्वे गङ्गा च सरितां वरा ।
दधार पृथिवी चैनं बिभ्रती रूपमुत्तमम्। ॥ ९.४५.२० ॥
બધા અગ્નિઓ તેની પાછળ ચાલ્યા; નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગા પણ અનુસરી. ઉત્તમ રૂપ ધારણ કરતી પૃથ્વીએ તેને ધારણ કર્યો.
9.45.21
जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाश्चक्रे बृहस्पतिः ।
वेदश्चैनं चतुर्मूर्तिरपतस्थे कृताञ्जलिः ॥ ९.४५.२१ ॥
બૃહસ્પતિએ તેના જાતકર્મ વગેરે સંસ્કારો કર્યા. ચાર મૂર્તિવાળો વેદ હાથ જોડીને તેની સમક્ષ ઊભો રહ્યો.
9.45.22
धनुर्वेदश्चतुष्पादः सास्त्रग्रामः ससङ्ग्रहः ।
तत्रैनं समुपातिष्ठत्साक्षाद्वाणी च केवला ॥ ९.४५.२२ ॥
ચાર પાદવાળો ધનુર્વેદ, શસ્ત્રસમૂહ અને તેનો સંગ્રહ સહિત ત્યાં તેની પાસે આવ્યો; અને સાક્ષાત્ એકલી વાણી પણ આવી.
9.45.23
स ददर्श महात्मानं देवदेवमुमापतिः ।
शैलपुत्र्या समागम्यभूतसङ्घशतैर्वृतः ॥ ९.४५.२३ ॥
ઉમાપતિ, દેવોના દેવે, તે મહાત્માને જોયો. શૈલપુત્રી સાથે મળીને, સેંકડો ભૂતગણોથી ઘેરાયેલા (તેમણે તેને જોયો).
9.45.24
निकाया भूतसङ्घानां परमाद्भुतदर्शनाः ।
विकृता विकृताकारा विकृताभरणध्वजाः ॥ ९.४५.२४ ॥
ભૂતસમૂહોના તે વર્ગો અત્યંત અદ્ભુત દર્શનવાળા હતા; વિકૃત, વિકૃત આકારવાળા, વિકૃત આભૂષણ અને ધ્વજવાળા.
9.45.25
व्याघ्रसिंहर्क्षवदना बिडालमकराननाः ।
वृषदंशमुखाश्चान्ये गजोष्ट्रवदनास्तथा ॥ ९.४५.२५ ॥
વાઘ, સિંહ, રીંછના મુખવાળા; બિલાડી, મગરના મુખવાળા; બીજા બળદ અને ડાંસના મુખવાળા; તેમ જ હાથી અને ઊંટના મુખવાળા.
9.45.26
उलूकवदनाः केचिद्गृध्रगोमायुदर्शनाः ।
क्रौञ्चपारावतनिभैर्वदनै राङ्कवैरपि ॥ ९.४५.२६ ॥
કેટલાક ઘુવડના મુખવાળા, કેટલાક ગીધ અને શિયાળ જેવા દેખાતા; ક્રૌંચ અને કબૂતર સમાન મુખવાળા, તેમ જ રાંકવ પક્ષીઓના મુખવાળા પણ.
9.45.27
श्वाविच्छल्यकगोधानामजैडकगवां तथा ।
सदृशानि वपूंष्यन्ये तत्रतत्र व्यधारयन् ॥ ९.४५.२७ ॥
કૂતરા, ગરોળી, સાંબેલું અને ઘોરપડ જેવા; બકરા, ઘેટા અને ગાય જેવા શરીર; બીજાઓએ ઠેકઠેકાણે એવાં શરીર ધારણ કર્યાં.
9.45.28
केचिच्छेलाम्बुदप्रख्याश्चक्रालातगदायुधाः ।
केचिदञ्जनपुञ्जाभाः केचिच्छ्वेताचलप्रभाः ॥ ९.४५.२८ ॥
કેટલાક પર્વત અને વાદળ સમાન, ચક્ર, બળતું લાકડું અને ગદા આયુધવાળા; કેટલાક કાજળના ઢગલા જેવા, કેટલાક સફેદ પર્વતની પ્રભાવાળા.
9.45.29
सप्तमातृगणाश्चैव समाजग्मुर्विशाम्पते ।
साध्या विश्वेऽथ मरुतो वसवः पितरस्तथा ॥ ९.४५.२९ ॥
હે પ્રજાપતિ, સપ્તમાતૃકાઓના ગણો પણ એકત્ર થયા; સાધ્યો, વિશ્વદેવો, પછી મરુતો, વસુઓ અને પિતૃઓ પણ તેમ.
9.45.30
रुद्रादित्यास्तथा सिद्धा भुजगा दानवाः खगाः ।
ब्रह्मा स्वयम्भूर्भगवान्सपुत्रः सहविष्णुना ॥ ९.४५.३० ॥
રુદ્રો અને આદિત્યો, તેમ જ સિદ્ધો, નાગો, દાનવો અને પક્ષીઓ; સ્વયંભૂ ભગવાન બ્રહ્મા પોતાના પુત્રો સાથે, વિષ્ણુ સાથે.
9.45.31
शक्रस्तथाऽभ्ययाद्द्रष्टुं कुमारममितप्रभम् ।
नारदप्रमुखाश्चापि देवगन्धर्वसत्तमाः ॥ ९.४५.३१ ॥
અમિત તેજવાળા તે કુમારને જોવા શક્ર પણ આવ્યા; નારદ આદિ દેવગંધર્વોમાં શ્રેષ્ઠ પણ આવ્યા.
9.45.32
देवर्षयश्च सिद्धाश्च बृहस्पतिपुरोगमाः ।
पितरो जगतः श्रेष्ठा देवानामपि देवताः।
तेऽपि तत्र समाजग्मुर्यामा धामाश्च सर्वशः ॥ ९.४५.३२ ॥
દેવર્ષિઓ, બૃહસ્પતિ આગળ રહેલા સિદ્ધો, જગતના શ્રેષ્ઠ પિતૃઓ, દેવોના પણ દેવો—તેઓ પણ ત્યાં એકઠા થયા; યામ અને ધામ સર્વત્રથી આવ્યા.
9.45.33
स तु बालोऽपि बलवान्महायोगबलान्वितः ।
अभ्याजगाम देवेशं शूलहस्तं पिनाकिनम् ॥ ९.४५.३३ ॥
તે બાળક હોવા છતાં બલવાન હતો, મહાયોગબળથી યુક્ત; શૂલહસ્ત પિનાકી દેવેશ પાસે તે આવ્યો.
9.45.34
तमाव्रजन्तमालक्ष्य शिवस्यासीन्मनोगतम् ।
युगपच्छैलपुत्र्याश्च गङ्गायाः पावकस्य च ॥ ९.४५.३४ ॥
તેને આવતો જોઈ શિવના મનમાં એક વિચાર આવ્યો; એ જ સમયે શૈલપુત્રી, ગંગા અને પાવકના મનમાં પણ તે વિચાર આવ્યો.
9.45.35
कं नु पूर्वमयं बालो गौरवादभ्युपैष्यति ।
अपि मामिति सर्वेषां तेषामासीन्मनोगतम् ॥ ९.४५.३५ ॥
'આ બાળક પહેલાં કોની પાસે આવશે? કદાચ આદરથી મારી પાસે?'—તે સૌના મનમાં આ જ વિચાર હતો.
9.45.36
तेषामेतमभिप्रायं चतुर्णामुपलक्ष्य सः ।
युगपद्योगमास्थाय ससर्ज विविधास्तनूः ॥ ९.४५.३६ ॥
તે ચારેયનો આ અભિપ્રાય જાણીને તેણે એકસાથે યોગનો આશ્રય લઈ અનેક રૂપો સર્જ્યાં.
9.45.37
ततोऽभवच्चतुर्मूर्तिः क्षणेन भगवान्प्रभुः ।
तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठतः ॥ ९.४५.३७ ॥
ત્યારે તે ભગવાન પ્રભુ ક્ષણમાં ચાર રૂપ ધારણ કરી ગયા. તેમની પાછળ શાખ, વિશાખ અને નૈગમેય હતા.
9.45.38
एवं स कृत्वा ह्यात्मानं चतुर्धा भगवान्प्रभुः ।
यतो रुद्रस्ततः स्कन्दो जगामाद्भुतदर्शनः ॥ ९.४५.३८ ॥
આ રીતે તે ભગવાન પ્રભુએ પોતાને ચાર ભાગમાં વહેંચ્યો. રુદ્રમાંથી સ્કંદ અદ્ભુત રૂપે ચાલ્યા ગયા.
9.45.39
विशाखस्तु ययौ देवीं ततो गिरिवरात्मजाम् ।
शाखो ययौ स भगवान्दिव्यमूर्तिर्विभावसुम् ॥ ९.४५.३९ ॥
વિશાખ દેવી પાસે, ગિરિવરની પુત્રી પાસે ગયો. દિવ્યમૂર્તિ ભગવાન શાખ વિભાવસુ (અગ્નિ) પાસે ગયો.
9.45.40
नैगमेयोऽगमद्गङ्गां कुमारः पावकप्रभः ॥ ९.४५.४० ॥
નૈગમેય ગંગા પાસે ગયો. કુમાર અગ્નિ સમાન તેજસ્વી હતો.
9.45.41
सर्वे भासुरदेहास्ते चत्वारः समरूपिणः ।
तान्समभ्ययुरव्यग्रास्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ९.४५.४१ ॥
તેઓ બધા તેજસ્વી દેહવાળા, સમાન રૂપના ચાર હતા. તેઓ અચળ થઈને તેમની પાસે આવ્યા; તે અદ્ભુત જેવું થયું.
9.45.42
हाहाकारो महानासीद्देवदानवरक्षसाम् ।
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ९.४५.४२ ॥
દેવ, દાનવ, રાક્ષસોમાં મોટો હાહાકાર થયો. તે મહાન, અદ્ભુત, રોમાંચક આશ્ચર્ય જોઈને (સૌ વિસ્મિત થયા).
9.45.43
ततो रुद्रश्च देवी च पावकश्च पितामहम् ।
गङ्गया सहिताः सर्वे प्रणिपेतुर्जगत्पतिम् ॥ ९.४५.४३ ॥
પછી રુદ્ર, દેવી, અગ્નિ અને ગંગા સાથે સર્વે જગત્પતિ પિતામહને પ્રણામ કર્યા.
9.45.44
प्रणिपत्य ततस्ते तु विधिवद्राजपुङ्गव ।
इदमूचुर्वचो राजन्कार्तिकेयप्रियेप्सया ॥ ९.४५.४४ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, વિધિ પ્રમાણે પ્રણામ કરીને તેમણે કાર્તિકેયને પ્રિય થવાની ઇચ્છાથી આ વચન કહ્યું.
9.45.45
अस्य बालस्य भगवन्नाधिपत्य यथेप्सितम् ।
अस्मत्प्रियार्थं देवेश सदृशं दातुमर्हसि ॥ ९.४५.४५ ॥
હે ભગવાન, હે દેવેશ, અમારા પ્રિય માટે આ બાળકને તેની ઇચ્છા પ્રમાણે યોગ્ય અધિપત્ય આપવા આપ યોગ્ય છો.
9.45.46
ततः स भगवान्धीमान्सर्वलोकपितामहः ।
मनसा चिन्तयामास किमयं लभतामिति ॥ ९.४५.४६ ॥
પછી તે ભગવાન, બુદ્ધિમાન, સર્વલોકપિતામહે મનમાં વિચાર્યું કે આ શું પ્રાપ્ત કરે.
9.45.47
ऐश्वर्याणि च सर्वाणि देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
भूतयक्षविहङ्गानां पन्नगानां च सर्वशः ॥ ९.४५.४७ ॥
દેવ, ગંધર્વ, રાક્ષસ, ભૂત, યક્ષ, પક્ષી અને સર્પોનાં સર્વ ઐશ્વર્યો પણ.
9.45.48
सर्वमेवादिदेशासौ कौरवेय महात्मनः ।
समर्थं च तमैश्वर्ये महामतिरमन्यत ॥ ९.४५.४८ ॥
હે કૌરવ, તે મહામતિએ તે મહાત્માને સર્વ સોંપ્યું; તેને ઐશ્વર્ય માટે સમર્થ માન્યો.
9.45.49
ततो मुहूर्तं स ध्यात्वा देवानां स्रेयसि स्थितः ।
सैनापत्यं ददौ तस्मै सर्व भूतेषु भारत ॥ ९.४५.४९ ॥
પછી ક્ષણભર ધ્યાન કરીને, દેવોના કલ્યાણમાં સ્થિત થઈને, હે ભારત, તેમણે તેને સર્વ ભૂતોનું સેનાપતિત્વ આપ્યું.
9.45.50
सर्वदेवनिकायानां ये राजानः परिश्रुताः ।
तान्सर्वान्व्यादिदेशास्मै सर्वभूतपितामहः ॥ ९.४५.५० ॥
સર્વ દેવવર્ગોના જે પ્રસિદ્ધ રાજાઓ હતા, તે સર્વેને સર્વભૂતોના પિતામહે તેને સોંપ્યા.
9.45.51
ततः कुमारमादाय देवा ब्रह्मपुरोगमाः ।
अभिषेकार्थमाजग्मुः शैलेन्द्रं सहितास्ततः ॥ ९.४५.५१ ॥
પછી કુમારને લઈને, બ્રહ્માને આગળ રાખીને દેવો અભિષેક માટે સાથે મળીને પર્વતરાજ પાસે આવ્યા.
9.45.52
पुण्यां हैमवतीं देवीं सरिच्छ्रेष्ठां सरस्वतीम् ।
समन्तपञ्चके या वै त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ९.४५.५२ ॥
પવિત્ર, હિમાલયજા દેવી, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ સરસ્વતી — જે સમંતપંચકમાં છે અને ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત છે.
9.45.53
तत्र तीरे सरस्वत्याः पुण्ये सर्वगुणान्विते ।
निषेदुर्देवगन्धर्वाः सर्वे सम्पूर्णमानसाः ॥ ९.४५.५३ ॥
ત્યાં સરસ્વતીના પવિત્ર, સર્વગુણસંપન્ન તટ પર, સંપૂર્ણ મનવાળા સર્વ દેવો અને ગંધર્વો બેઠા.