महाभारत · अध्याय 9.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.45.1
सरस्वत्याः प्रभावोऽयमुक्तस्ते द्विजसत्तम ।
कुमारस्याभिषेकं तु ब्रह्मन्नाख्यातुमर्हसि ॥ ९.४५.१ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, सरस्वतीचा हा प्रभाव तुम्ही सांगितलात. हे ब्रह्मन्, कुमाराचा अभिषेकही सांगण्यास तुम्ही योग्य आहात.
9.45.2
यस्मिन्देशे च काले च यथा च वदतां वर ।
यैश्चाभिषिक्तो भगवान्विधिना येन च प्रभुः ॥ ९.४५.२ ॥
हे वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, कोणत्या देशात, कोणत्या काळात, कसा, कोणी आणि कोणत्या विधीने भगवान प्रभूचा अभिषेक झाला ते सांगा.
9.45.3
स्कन्दो यथा च दैत्यानामकरोत्कदनं महत् ।
तथा मे सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.४५.३ ॥
स्कंदाने दैत्यांचा कसा मोठा संहार केला ते सर्व मला सांगा, कारण मला अत्यंत कुतूहल आहे.
9.45.4
कुरुवंशस्य सदृशं कौतूहलमिदं तव ।
हर्षमुत्पादयत्वेव वचो मे जनमेजय ॥ ९.४५.४ ॥
हे जनमेजया, तुझे हे कुतूहल कुरुवंशाला साजेसे आहे. माझे शब्द तुला आनंद देवोत.
9.45.5
हन्त ते कथयिष्यामि शृण्वानस्य नराधिप ।
अभिषेकं कुमारस्य प्रभावं च महात्मनः ॥ ९.४५.५ ॥
ठीक, हे नराधिपा, तू ऐकत असताना कुमाराचा अभिषेक आणि त्या महात्म्याचा प्रभाव मी तुला सांगेन.
9.45.6
तेजो माहेश्वरं स्कन्नमग्नौ प्रपतितं पुरा ।
तत्सर्वं भगवानग्निर्नाशकद्धर्तुमक्षयम् ॥ ९.४५.६ ॥
पूर्वी महेश्वराचे (शिवाचे) तेज गळून अग्नीत पडले. भगवान अग्नीला ते अक्षय तेज संपूर्णपणे धारण करता आले नाही.
9.45.7
तेन सीदति तेजस्वी दीप्तिमान्हव्यवाहनः ।
न चैवं धारयामास ब्रह्मणे उक्तवान्प्रभुः ॥ ९.४५.७ ॥
त्या तेजाने तेजस्वी आणि दीप्तिमान हव्यवाहन (अग्नी) क्षीण झाला. असे ते धारण करू न शकल्याने प्रभूंनी ब्रह्मदेवांना सांगितले.
9.45.8
स गङ्गामुपसगम्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभुः ।
गर्भमाहितवान्दिव्यं भास्करोपमतेजसम् ॥ ९.४५.८ ॥
ब्रह्मदेवांच्या आज्ञेने ते प्रभू गंगेजवळ गेले आणि सूर्यासारख्या तेजस्वी त्या दिव्य गर्भाला तिच्यात स्थापित केले.
9.45.9
अथ गङ्गापि तं गर्भमसहन्ती विधारणे ।
उत्ससर्ज गिरौ रम्ये हिमवत्यमरार्चिते ॥ ९.४५.९ ॥
तेव्हा गंगेलाही तो गर्भ धारण करणे शक्य न होऊन तिने देवांनी पूजिलेल्या हिमवंताच्या रम्य पर्वतावर तो गर्भ सोडला.
9.45.10
स तत्र ववृधे लोकानावृत्य ज्वलनात्मजः ।
ददृशुर्ज्वलनाकारं तं गर्भमथ कृत्तिकाः ॥ ९.४५.१० ॥
तेथे अग्निपुत्र वाढून सर्व लोकांना व्यापून राहिला. तेव्हा कृत्तिकांनी अग्निरूप त्या गर्भाला पाहिले.
9.45.11
शरस्तम्बे महात्मानमनलात्मजमीश्वरम् ।
ममायमिति ताः सर्वाः पुत्रार्थिन्योऽभिचुक्रुशुः ॥ ९.४५.११ ॥
बोरूच्या झुडपात त्या महात्म्या, अग्निपुत्र, ईश्वराला पाहून 'हा माझा' असे म्हणत पुत्राची इच्छा करणाऱ्या त्या सर्वांनी आरडाओरड केली.
9.45.12
तासां विदित्वा भावं तं मातॄणां भगवान्प्रभुः ।
प्रस्नुतानां पयः षड्भिर्वदनैरपिबत्तदा ॥ ९.४५.१२ ॥
त्यांचा तो भाव जाणून भगवान प्रभूंनी त्या मातांचे वाहणारे दूध तेव्हा सहा मुखांनी प्राशन केले.
9.45.13
तं प्रभावं समालक्ष्य तस्य बालस्य कृत्तिकाः ।
परं विस्मयमापन्ना देव्यो दिव्यवपुर्धराः ॥ ९.४५.१३ ॥
त्या बालकाचा तो प्रभाव पाहून दिव्य देह धारण करणाऱ्या कृत्तिका देवी अत्यंत विस्मित झाल्या.
9.45.14
यत्रोत्सृष्टश्च गर्भः स गङ्गया निरिमूर्धनि ।
स शैलः काञ्चनः सर्वः सम्बभौ मेरुवत्तदा ॥ ९.४५.१४ ॥
गंगेने तो गर्भ पर्वतशिखरावर सोडला तेथे तो सर्व सुवर्णमय पर्वत तेव्हा मेरूप्रमाणे चमकला.
9.45.15
वर्धता चैव गर्भेण पृथिवी तेन रञ्जिता ।
अतश्च सर्वे संवृत्ता गिरयः काञ्चनात्मकाः ॥ ९.४५.१५ ॥
वाढणाऱ्या त्या गर्भामुळे पृथ्वी रंगली; म्हणून सर्व पर्वत सुवर्णमय झाले.
9.45.16
कुमारः सुमहावीर्यः कार्तिकेय इति स्मृतः ।
गाङ्गेयः पूर्वमभवन्महाकायो बलान्वितः ॥ ९.४५.१६ ॥
तो कुमार, अत्यंत पराक्रमी, कार्तिकेय या नावाने ओळखला गेला; पूर्वी तो गाङ्गेय होता, विशाल देह व बलाने युक्त.
9.45.17
शमेन तपसा चैव वीर्येण च समन्वितः ।
ववृधेऽतीव राजेन्द्र चन्द्रवत्प्रियदर्शनः। ॥ ९.४५.१७ ॥
शम, तप आणि वीर्याने युक्त होऊन तो अत्यंत वाढला, हे राजेन्द्रा; चंद्राप्रमाणे दर्शनीय.
9.45.18
स तस्मिन्काञ्चने दिव्ये शरस्तम्बे श्रिया वृतः ।
स्तयमानः सदा शेते गन्धर्वैर्मुनिभिस्तथा ॥ ९.४५.१८ ॥
तो त्या सुवर्णमय दिव्य शरस्तंबात, शोभेने वेढलेला, गंधर्व आणि मुनींकडून सदैव स्तुत होत निजतो.
9.45.19
तथैनमन्वनृत्यन्त देवकन्याः सहस्रशः ।
दिव्यवादित्रनृत्यज्ञाः स्तुवन्त्यश्चारुदर्शनाः ॥ ९.४५.१९ ॥
याप्रमाणे हजारो देवकन्या याच्याभोवती नाचू लागल्या. दिव्य वाद्ये आणि नृत्यात निपुण त्या सुंदर दर्शनी स्त्रिया त्याची स्तुती करत होत्या.
9.45.20
अन्वयुश्चाग्नयः सर्वे गङ्गा च सरितां वरा ।
दधार पृथिवी चैनं बिभ्रती रूपमुत्तमम्। ॥ ९.४५.२० ॥
सर्व अग्नी याच्यामागे आले; नद्यांमध्ये श्रेष्ठ गंगाही मागे आली. उत्तम रूप धारण करणाऱ्या पृथ्वीने याला धारण केले.
9.45.21
जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाश्चक्रे बृहस्पतिः ।
वेदश्चैनं चतुर्मूर्तिरपतस्थे कृताञ्जलिः ॥ ९.४५.२१ ॥
बृहस्पतीने याचे जातकर्म इत्यादी संस्कार केले. चार मूर्ती असलेला वेद हात जोडून याच्यासमोर उभा राहिला.
9.45.22
धनुर्वेदश्चतुष्पादः सास्त्रग्रामः ससङ्ग्रहः ।
तत्रैनं समुपातिष्ठत्साक्षाद्वाणी च केवला ॥ ९.४५.२२ ॥
चार पादांचा धनुर्वेद, अस्त्रसमूह आणि त्याचा संग्रह यांसह तिथे याच्याजवळ आला; आणि प्रत्यक्ष केवळ वाणीही आली.
9.45.23
स ददर्श महात्मानं देवदेवमुमापतिः ।
शैलपुत्र्या समागम्यभूतसङ्घशतैर्वृतः ॥ ९.४५.२३ ॥
उमापती, देवांचा देव, त्या महात्म्याला पाहता झाला. शैलपुत्रीसह मिलन करून, शेकडो भूतसमूहांनी वेढलेला तो (याला पाहता झाला).
9.45.24
निकाया भूतसङ्घानां परमाद्भुतदर्शनाः ।
विकृता विकृताकारा विकृताभरणध्वजाः ॥ ९.४५.२४ ॥
भूतसमूहांचे ते गट परम अद्भुत दर्शनाचे होते; विकृत, विकृत आकाराचे, विकृत अलंकार आणि ध्वज असलेले.
9.45.25
व्याघ्रसिंहर्क्षवदना बिडालमकराननाः ।
वृषदंशमुखाश्चान्ये गजोष्ट्रवदनास्तथा ॥ ९.४५.२५ ॥
वाघ, सिंह, अस्वलाची तोंडे असलेले; मांजर, मगरीची तोंडे असलेले; इतर बैल आणि डासासारखी तोंडे असलेले; तसेच हत्ती आणि उंटाची तोंडे असलेले.
9.45.26
उलूकवदनाः केचिद्गृध्रगोमायुदर्शनाः ।
क्रौञ्चपारावतनिभैर्वदनै राङ्कवैरपि ॥ ९.४५.२६ ॥
काही घुबडाची तोंडे असलेले, काही गिधाड आणि कोल्ह्यासारखे दिसणारे; क्रौंच आणि कबुतरासारखी तोंडे असलेले, तसेच राङ्क पक्ष्यांची तोंडे असलेलेही.
9.45.27
श्वाविच्छल्यकगोधानामजैडकगवां तथा ।
सदृशानि वपूंष्यन्ये तत्रतत्र व्यधारयन् ॥ ९.४५.२७ ॥
कुत्रे, सरडा, साळिंदर आणि घोरपड यांसारखी; शेळी, मेंढा आणि गाई यांसारखी शरीरे; इतर इकडेतिकडे अशी शरीरे धारण करत होते.
9.45.28
केचिच्छेलाम्बुदप्रख्याश्चक्रालातगदायुधाः ।
केचिदञ्जनपुञ्जाभाः केचिच्छ्वेताचलप्रभाः ॥ ९.४५.२८ ॥
काही पर्वत आणि मेघासारखे, चक्र, पेटते लाकूड व गदा आयुधे धारण केलेले; काही काजळीच्या राशीसारखे, काही पांढऱ्या पर्वताच्या तेजाचे.
9.45.29
सप्तमातृगणाश्चैव समाजग्मुर्विशाम्पते ।
साध्या विश्वेऽथ मरुतो वसवः पितरस्तथा ॥ ९.४५.२९ ॥
हे प्रजापते, सप्तमातृकांचे गणही एकत्र आले; साध्य, विश्वदेव, नंतर मरुत, वसू आणि पितरही तसेच.
9.45.30
रुद्रादित्यास्तथा सिद्धा भुजगा दानवाः खगाः ।
ब्रह्मा स्वयम्भूर्भगवान्सपुत्रः सहविष्णुना ॥ ९.४५.३० ॥
रुद्र आणि आदित्य, तसेच सिद्ध, नाग, दानव आणि पक्षी; स्वयंभू भगवान ब्रह्मा आपल्या पुत्रांसह, विष्णूसोबत.
9.45.31
शक्रस्तथाऽभ्ययाद्द्रष्टुं कुमारममितप्रभम् ।
नारदप्रमुखाश्चापि देवगन्धर्वसत्तमाः ॥ ९.४५.३१ ॥
अमित तेजस्वी त्या कुमाराला पाहण्यासाठी शक्रही आला; नारदप्रमुख देवगंधर्वश्रेष्ठही आले.
9.45.32
देवर्षयश्च सिद्धाश्च बृहस्पतिपुरोगमाः ।
पितरो जगतः श्रेष्ठा देवानामपि देवताः।
तेऽपि तत्र समाजग्मुर्यामा धामाश्च सर्वशः ॥ ९.४५.३२ ॥
देवर्षी, बृहस्पतीच्या नेतृत्वाखालील सिद्ध, जगतातील श्रेष्ठ पितर, देवांचेही देव—तेही तेथे जमले; याम आणि धाम सर्वत्रून आले.
9.45.33
स तु बालोऽपि बलवान्महायोगबलान्वितः ।
अभ्याजगाम देवेशं शूलहस्तं पिनाकिनम् ॥ ९.४५.३३ ॥
तो बालक असूनही बलवान, महायोगबलाने युक्त होता; शूलधारी पिनाकी देवेशाजवळ तो आला.
9.45.34
तमाव्रजन्तमालक्ष्य शिवस्यासीन्मनोगतम् ।
युगपच्छैलपुत्र्याश्च गङ्गायाः पावकस्य च ॥ ९.४५.३४ ॥
त्याला येताना पाहून शिवाच्या मनात एक विचार आला; त्याच वेळी शैलपुत्री, गंगा आणि पावक यांच्याही मनात तोच विचार आला.
9.45.35
कं नु पूर्वमयं बालो गौरवादभ्युपैष्यति ।
अपि मामिति सर्वेषां तेषामासीन्मनोगतम् ॥ ९.४५.३५ ॥
'हा बालक आधी कोणाजवळ येईल? कदाचित आदराने माझ्याजवळ?'—त्या सर्वांच्या मनात हाच विचार होता.
9.45.36
तेषामेतमभिप्रायं चतुर्णामुपलक्ष्य सः ।
युगपद्योगमास्थाय ससर्ज विविधास्तनूः ॥ ९.४५.३६ ॥
त्या चौघांचा हा अभिप्राय जाणून त्याने एकाच वेळी योगाचा आश्रय घेऊन विविध रूपे निर्माण केली.
9.45.37
ततोऽभवच्चतुर्मूर्तिः क्षणेन भगवान्प्रभुः ।
तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठतः ॥ ९.४५.३७ ॥
तेव्हा त्या भगवान प्रभूने क्षणार्धात चार रूपे धारण केली. त्याच्या मागे शाख, विशाख आणि नैगमेय होते.
9.45.38
एवं स कृत्वा ह्यात्मानं चतुर्धा भगवान्प्रभुः ।
यतो रुद्रस्ततः स्कन्दो जगामाद्भुतदर्शनः ॥ ९.४५.३८ ॥
अशा प्रकारे त्या भगवान प्रभूने स्वतःला चार भागांत विभागले. रुद्रापासून स्कंद अद्भुत रूपात निघून गेला.
9.45.39
विशाखस्तु ययौ देवीं ततो गिरिवरात्मजाम् ।
शाखो ययौ स भगवान्दिव्यमूर्तिर्विभावसुम् ॥ ९.४५.३९ ॥
विशाख देवीकडे, गिरिवरांच्या कन्येकडे गेला. दिव्यमूर्ती भगवान शाख विभावसू (अग्नि) कडे गेला.
9.45.40
नैगमेयोऽगमद्गङ्गां कुमारः पावकप्रभः ॥ ९.४५.४० ॥
नैगमेय गंगेकडे गेला. कुमार अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होता.
9.45.41
सर्वे भासुरदेहास्ते चत्वारः समरूपिणः ।
तान्समभ्ययुरव्यग्रास्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ९.४५.४१ ॥
ते सर्व तेजस्वी देहांचे, समान रूपाचे चौघे होते. ते निर्भयपणे त्यांच्याजवळ आले; ते अद्भुतच वाटले.
9.45.42
हाहाकारो महानासीद्देवदानवरक्षसाम् ।
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ९.४५.४२ ॥
देव, दानव, राक्षस यांच्यात मोठा हाहाकार झाला. ते महान, अद्भुत, रोमांचकारी आश्चर्य पाहून (सर्व चकित झाले).
9.45.43
ततो रुद्रश्च देवी च पावकश्च पितामहम् ।
गङ्गया सहिताः सर्वे प्रणिपेतुर्जगत्पतिम् ॥ ९.४५.४३ ॥
नंतर रुद्र, देवी, अग्नी आणि गंगेसह सर्वांनी जगत्पती पितामहांना प्रणाम केला.
9.45.44
प्रणिपत्य ततस्ते तु विधिवद्राजपुङ्गव ।
इदमूचुर्वचो राजन्कार्तिकेयप्रियेप्सया ॥ ९.४५.४४ ॥
हे राजश्रेष्ठा, विधिपूर्वक प्रणाम करून त्यांनी कार्तिकेयाचे प्रिय करण्याच्या इच्छेने हे शब्द म्हटले.
9.45.45
अस्य बालस्य भगवन्नाधिपत्य यथेप्सितम् ।
अस्मत्प्रियार्थं देवेश सदृशं दातुमर्हसि ॥ ९.४५.४५ ॥
हे भगवन्, हे देवेशा, आमच्या प्रियासाठी या बालकाला त्याच्या इच्छेनुसार योग्य अधिपत्य देणे आपण योग्य आहात.
9.45.46
ततः स भगवान्धीमान्सर्वलोकपितामहः ।
मनसा चिन्तयामास किमयं लभतामिति ॥ ९.४५.४६ ॥
नंतर त्या भगवान, बुद्धिमान, सर्वलोकपितामहांनी मनात विचार केला की हा काय मिळवावा.
9.45.47
ऐश्वर्याणि च सर्वाणि देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
भूतयक्षविहङ्गानां पन्नगानां च सर्वशः ॥ ९.४५.४७ ॥
देव, गंधर्व, राक्षस, भूत, यक्ष, पक्षी आणि सर्पांची सर्व ऐश्वर्येही.
9.45.48
सर्वमेवादिदेशासौ कौरवेय महात्मनः ।
समर्थं च तमैश्वर्ये महामतिरमन्यत ॥ ९.४५.४८ ॥
हे कौरवा, त्या महामतींनी त्या महात्म्याला सर्व काही सोपवले; त्याला ऐश्वर्यासाठी समर्थ मानले.
9.45.49
ततो मुहूर्तं स ध्यात्वा देवानां स्रेयसि स्थितः ।
सैनापत्यं ददौ तस्मै सर्व भूतेषु भारत ॥ ९.४५.४९ ॥
मग क्षणभर ध्यान करून, देवांच्या कल्याणात स्थित होऊन, हे भारता, त्याने त्याला सर्व भूतांचे सेनापतित्व दिले.
9.45.50
सर्वदेवनिकायानां ये राजानः परिश्रुताः ।
तान्सर्वान्व्यादिदेशास्मै सर्वभूतपितामहः ॥ ९.४५.५० ॥
सर्व देववर्गांमधील जे प्रसिद्ध राजे होते, त्या सर्वांना सर्वभूतांच्या पितामहाने त्याच्याकडे सोपवले.
9.45.51
ततः कुमारमादाय देवा ब्रह्मपुरोगमाः ।
अभिषेकार्थमाजग्मुः शैलेन्द्रं सहितास्ततः ॥ ९.४५.५१ ॥
मग कुमाराला घेऊन, ब्रह्मदेवाला पुढे ठेवून देव अभिषेकासाठी एकत्र होऊन शैलेंद्राकडे आले.
9.45.52
पुण्यां हैमवतीं देवीं सरिच्छ्रेष्ठां सरस्वतीम् ।
समन्तपञ्चके या वै त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ९.४५.५२ ॥
पवित्र, हिमालयातून आलेली देवी, नद्यांत श्रेष्ठ सरस्वती — जी समंतपंचकात आहे आणि त्रिलोकात प्रसिद्ध आहे.
9.45.53
तत्र तीरे सरस्वत्याः पुण्ये सर्वगुणान्विते ।
निषेदुर्देवगन्धर्वाः सर्वे सम्पूर्णमानसाः ॥ ९.४५.५३ ॥
तेथे सरस्वतीच्या पवित्र, सर्वगुणसंपन्न किनाऱ्यावर, परिपूर्ण मनाचे सर्व देव व गंधर्व बसले.