Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 9.49

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

9.49.1

ततस्तीर्थवरं रामो ययौ बदरपाचनाम् ।
तपस्विसिद्धचरितं यत्र कन्या धृतव्रता ॥ ९.४९.१ ॥

फिर राम श्रेष्ठ तीर्थ बदरपाचन को गए, जो तपस्वियों और सिद्धों से सेवित है, जहाँ व्रतधारी एक कन्या (रहती थी)।

9.49.2

भरद्वाजस्य दुहिता रुपेणाप्रतिमा भुवि ।
श्रुतावती नाम विभो कुमारी ब्रह्मचारिणी ॥ ९.४९.२ ॥

भरद्वाज की पुत्री, पृथ्वी पर रूप में अनुपम, हे विभु, श्रुतावती नाम की कुमारी जो ब्रह्मचारिणी थी।

9.49.3

तपश्चचार सात्युग्रं नियमैर्बहुभिर्वृता ।
भर्ता मे देवराजः स्यादिति निश्चित्य भामिनी ॥ ९.४९.३ ॥

अनेक नियमों से युक्त होकर उस भामिनी ने अत्यंत उग्र तप किया, यह निश्चय करके कि देवराज ही मेरे पति हों।

9.49.4

समास्तस्या व्यतिक्रान्ता बह्व्यः कुरुकुलोद्वह ।
चरन्त्या नियमांस्तांस्तांस्त्रीभिस्तीव्रान्सुदुश्चरान् ॥ ९.४९.४ ॥

हे कुरुकुल के धुरंधर, उसके अनेक वर्ष बीत गए, जब वह स्त्रियों के लिए अति कठिन, कठोर नियमों का पालन करती रही।

9.49.5

तस्यास्तु तेन वृत्तेन तपसा च विशाम्पते ।
भक्त्या च भगवान्प्रीतः परया पाकशासनः ॥ ९.४९.५ ॥

हे विशाम्पति, उसके उस आचरण और तप से, तथा परम भक्ति से, भगवान पाकशासन इन्द्र प्रसन्न हुए।

9.49.6

आजगामाश्रमं तस्यास्त्रिदशाधिपतिः प्रभुः ।
आस्थाय रूपं विप्रर्षेर्वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ ९.४९.६ ॥

देवताओं के स्वामी प्रभु इन्द्र उसके आश्रम में आए, महात्मा ब्राह्मण ऋषि वसिष्ठ का रूप धारण करके।

9.49.7

सा तं दृष्ट्वोग्रतपसं वसिष्ठं तपतां वरम् ।
आचारैर्मुनिभिर्दृष्टैः पूजयामास भारत ॥ ९.४९.७ ॥

उसने उग्र तपस्वी, तपस्वियों में श्रेष्ठ वसिष्ठ को देखकर, मुनियों द्वारा देखे गए आचारों के अनुसार उनका सम्मान किया, हे भारत।

9.49.8

उवाच नियमज्ञा च कल्याणी सा प्रियंवदा ।
भगवन्मुनिशार्दूल किमाज्ञापयसि प्रभो ॥ ९.४९.८ ॥

नियमों को जानने वाली, कल्याणी और मधुर बोलने वाली उसने कहा - हे भगवन्, हे मुनियों में सिंह, हे प्रभो, आप क्या आज्ञा देते हैं?

9.49.9

सर्वमद्य यथाशक्ति तव दास्यामि सुव्रत ।
शक्त्रभक्त्या च ते पाणिं न दास्यामि कथञ्चन ॥ ९.४९.९ ॥

हे सुव्रत, आज मैं अपनी शक्ति के अनुसार आपको सब कुछ दूँगी; किन्तु इन्द्र की भक्ति के कारण मैं आपको किसी भी प्रकार से अपना हाथ नहीं दूँगी।

9.49.10

व्रतैश्च नियमैश्चैव तपसा च तपोधन ।
शक्रस्तोषयितव्यो वै मया त्रिभुवनेश्वरः ॥ ९.४९.१० ॥

हे तपोधन, व्रतों, नियमों और तपस्या के द्वारा मुझे त्रिभुवन के स्वामी इन्द्र को प्रसन्न करना है।

9.49.11

इत्युक्तो भगवान्देवः स्मयन्निव निरीक्ष्य ताम् ।
उवाच नियमं ज्ञात्वा सांत्वयन्निव भारत ॥ ९.४९.११ ॥

ऐसा कहे जाने पर भगवान देव मानो मुस्कुराते हुए उसे देखते हुए, उसके नियम को जानकर, मानो सांत्वना देते हुए बोले, हे भारत।

9.49.12

उग्रं तपश्चरसि वै विदिता मेऽसि सुव्रते ।
यदर्थमयमारम्भस्तव कल्याणि हृद्गतः ॥ ९.४९.१२ ॥

हे सुव्रते, तुम उग्र तपस्या करती हो, और तुम मुझे ज्ञात हो; हे कल्याणी, तुम्हारे हृदय में जो है, उसी के लिए यह तुम्हारा आरम्भ है।

9.49.13

तच्च सर्वं यथाभूतं भविष्यति वरानने ।
तपसा लभ्यते सर्वं यथाभूतं भविष्यति ॥ ९.४९.१३ ॥

और हे सुंदर मुख वाली, वह सब कुछ जैसा होना है वैसा ही होगा। तपस्या से सब कुछ प्राप्त होता है; जैसा होना है वैसा ही होगा।

9.49.14

यथा स्थानानि दिव्यानि विबुधानां शुभानने ।
तपसा तानि प्राप्याणि तपोमूलं महात्सुखम् ॥ ९.४९.१४ ॥

हे शुभ मुख वाली, जैसे देवताओं के दिव्य स्थान हैं, वे तपस्या से प्राप्त किए जाने योग्य हैं; तपस्या की जड़ में महान सुख है।

9.49.15

इति कृत्वा तपो घोरं देहं सन्न्यस्य मानवाः ।
देवत्वं यान्ति कल्याणि शृणुष्वैकं वचो मम ॥ ९.४९.१५ ॥

इस प्रकार कठोर तपस्या करके, शरीर त्यागकर, मनुष्य देवत्व प्राप्त करते हैं। हे कल्याणी, मेरी एक बात सुनो।

9.49.16

प़ञ्च चैतानि सुभगे बदराणि शुभव्रते ।
पचेत्युक्त्वा तु भगवाञ्जगाम बलसूदनः ॥ ९.४९.१६ ॥

हे सौभाग्यवती, शुभव्रता, ये पाँच बेर लो और इन्हें पकाओ — ऐसा कहकर बलसूदन भगवान चले गए।

9.49.17

आमन्त्र्य तां तु कल्याणीं ततो जप्यं जजाप सः ।
अविदूरे ततस्तस्मादाश्रमात्तीर्थमुत्तमम् ॥ ९.४९.१७ ॥

उस कल्याणी को संबोधित करके, तब उन्होंने जप किया। फिर उस आश्रम से थोड़ी ही दूरी पर एक उत्तम तीर्थ था।

9.49.18

तच्च तीर्थं महाराज यत्र जप्यं जजाप सः ।
इन्द्रतीर्थेतिविख्यातं त्रिषु लोकेषु मानद ॥ ९.४९.१८ ॥

हे महाराज, वह तीर्थ वही है जहाँ उन्होंने जप किया था; वह इन्द्रतीर्थ के नाम से तीनों लोकों में विख्यात है, हे मानद।

9.49.19

तस्य जिज्ञासनार्थं स भगवान्पाकशासनः ।
बदराणामपचनं चकार विबुधाधिपः ॥ ९.४९.१९ ॥

उसकी परीक्षा लेने के लिए भगवान पाकशासन, देवताओं के स्वामी इन्द्र ने बेर पकाने का आयोजन किया।

9.49.20

ततः प्रतप्ता सा राजन्वाग्यता विगतक्लमा ।
तत्परा शुचिसंवीता पावके समधिश्रयत्।
अपचद्राजशार्दूल बदराणि महाव्रता ॥ ९.४९.२० ॥

तब हे राजन्, वह तपी हुई, मौन और थकान से मुक्त, उसी में लगी हुई, शुद्ध वस्त्र पहने, अग्नि पर रखकर, हे राजशार्दूल, महाव्रती उसने बेर पकाए।

9.49.21

तस्याः पचन्त्याः सुमहान्कालोऽगात्पुरुषर्षभ ।
न च स्म तान्यपच्यन्त दिनं च क्षयमभ्यगात् ॥ ९.४९.२१ ॥

उसके पकाते-पकाते बहुत समय बीत गया, हे पुरुषर्षभ। वे बेर नहीं पके, और दिन ढल गया।

9.49.22

हुताशनेन दग्धश्च यस्तस्याः काष्ठसञ्चयः ।
अकाष्ठमग्निं सा दृष्ट्वा स्वशरीरमथादहत् ॥ ९.४९.२२ ॥

अग्नि से उसका लकड़ियों का ढेर जल गया। लकड़ी के बिना अग्नि को देखकर उसने अपना शरीर ही जला दिया।

9.49.23

पादौ प्रक्षिप्य सा पूर्वं पावके चारुदर्शना ।
दग्धौ दग्धौ पुनः पादावुपावर्तयतानघ ॥ ९.४९.२३ ॥

पहले अपने पैर अग्नि में डालकर उस सुंदर मुखवाली ने, हे निष्पाप, जलते हुए पैरों को बार-बार पलटा।

9.49.24

चरणे दह्यमाने च नाचिन्तयदनिन्दिता ।
दुःखं कमलपत्राक्षी महर्षिप्रियकाम्यया ॥ ९.४९.२४ ॥

पैर जलते रहने पर भी उस निर्दोष, कमलनयनी ने दुःख का विचार नहीं किया, महर्षि को प्रिय करने की इच्छा से।

9.49.25

न वैमनस्यं तस्यास्तु मुखभेदोऽथवाऽभवत् ।
शरीरमग्निना दीप्य जलमध्ये यथा स्थिता ॥ ९.४९.२५ ॥

उसके मन में न विषाद हुआ, न उसके मुख का रंग बदला; अग्नि से जलते शरीर के बावजूद वह जल के बीच खड़ी सी रही।

9.49.26

तच्चास्याः पचने यत्नं न न्यवर्तत भारत ।
सर्वथा बदराण्येव पक्तव्यानीति कन्यका ॥ ९.४९.२६ ॥

हे भारत, उसका पकाने का प्रयत्न भी नहीं रुका; 'सर्वथा केवल बेर ही पकाने हैं' — यही सोचकर वह कन्या लगी रही।

9.49.27

सा तन्मनसि कृत्वैव महर्षेर्वचनं शुभा ।
अपचद्बदराण्येव न चापच्यन्त भारत ॥ ९.४९.२७ ॥

उस शुभ कन्या ने महर्षि के वचन को मन में धारण करके केवल बेर ही पकाए; हे भारत, (दूसरा कुछ) पकाया नहीं गया।

9.49.28

तस्यास्तु चरणौ वह्निर्ददाह भगवान्स्वयम् ।
न च तस्या मनोदुःखं स्वल्पमप्यभवत्तदा ॥ ९.४९.२८ ॥

उसके चरणों को स्वयं भगवान अग्नि ने जलाया, किंतु उसके मन में तब थोड़ा-सा भी दुःख नहीं उठा।

9.49.29

अथ तत्कर्म दृष्ट्वाऽस्याः प्रीतस्त्रिभुवनेश्वरः ।
ततः सन्दर्शयामास कन्यायै रूपमात्मनः ॥ ९.४९.२९ ॥

तब उसका वह कर्म देखकर त्रिभुवन के ईश्वर प्रसन्न हुए, और फिर उन्होंने उस कन्या को अपना (दिव्य) रूप दिखाया।

9.49.30

उवाच च सुरश्रेष्ठस्तां कन्यां सुदृढव्रताम् ।
प्रीतोऽस्मि ते शुभे भक्त्या तपसा नियमेन च ॥ ९.४९.३० ॥

और सुरश्रेष्ठ ने उस दृढ़व्रता कन्या से कहा — 'हे शुभे, मैं तुम्हारी भक्ति, तपस्या और नियम से प्रसन्न हूँ।'

9.49.31

तस्माद्योऽभिमतः कामः स ते सम्पत्स्यते शुभे ।
देहं त्यक्त्वा महाभागे त्रिदिवे मयि वत्स्यसि ॥ ९.४९.३१ ॥

इसलिए, हे शुभे, जो इच्छा तुम्हें अभीष्ट है, वह पूर्ण होगी। हे महाभागे, देह त्यागकर तुम मेरे साथ स्वर्ग में निवास करोगी।

9.49.32

इदं च ते तीर्थवरं स्थिरं लोके भविष्यति ।
सर्वपापापहं सुभ्रु नाम्ना बदरपाचनम्।
विख्यातं त्रिषु लोकेषु ब्रह्मर्षिभिरभिप्लुतम् ॥ ९.४९.३२ ॥

यह श्रेष्ठ तीर्थ तुम्हारे नाम से लोक में स्थिर होगा। हे सुभ्रु, यह सब पापों को हरने वाला 'बदरपाचन' नाम से तीनों लोकों में प्रसिद्ध होगा और ब्रह्मर्षियों द्वारा स्नान किया जाएगा।

9.49.33

अस्मिन्खलु महाभागे शुभे तीर्थवरेऽनघे ।
त्यक्त्वा सप्तर्षयो जग्मुर्हिमवन्तमरुन्धतीम् ॥ ९.४९.३३ ॥

हे महाभागे, हे शुभे, हे अनघे, इस श्रेष्ठ तीर्थ में ही सप्तर्षि तुम्हें छोड़कर अरुन्धती सहित हिमालय को चले गए।

9.49.34

ततस्ते वै महाभागा गत्वा तत्र सुसंशिताः ।
वृत्त्यर्थं फलमूलानि समाहर्तुं ययुः किल ॥ ९.४९.३४ ॥

तब वे महाभागे सप्तर्षि, अत्यन्त संयमी, वहाँ जाकर जीविका के लिए फल और मूल एकत्र करने चले गए।

9.49.35

तेषां वृत्त्यर्थिनां तत्र वसतां हिमवद्वने ।
अनावृष्टिरनुप्राप्ता तदा द्वादशवार्षिकी ॥ ९.४९.३५ ॥

हिमालय के वन में वहाँ निवास करते हुए जीविका की खोज में लगे उन (ऋषियों) पर तब बारह वर्षों तक चलने वाला अनावृष्टि (सूखा) आ पड़ा।

9.49.36

ते कृत्वा चाश्रमं तत्र न्यवसन्त तपस्विनः ।
अरुन्धत्यपि कल्याणी तपोनित्याऽभवत्तदा ॥ ९.४९.३६ ॥

वे तपस्वी वहाँ आश्रम बनाकर रहने लगे, और कल्याणी अरुन्धती भी तब से नित्य तपस्या में लीन हो गईं।

9.49.37

अरुन्धतीं ततो दृष्ट्वा तीव्रं नियममास्थिताम् ।
अथागमत्त्रिनयनः सुप्रीतो वरदस्तदा ॥ ९.४९.३७ ॥

तब तीव्र नियम का पालन करती हुई अरुन्धती को देखकर, तीन नेत्रों वाले, अत्यन्त प्रसन्न वरदाता (शिव) तब वहाँ आए।

9.49.38

ब्राह्मं रूपं ततः कृत्वा महादेवो महायशाः ।
तामभ्येत्याब्रवीद्देवो भिक्षामिच्छाम्यहं शुभे ॥ ९.४९.३८ ॥

तब महायशस्वी महादेव ने ब्राह्मण का रूप धारण किया और उसके पास जाकर देव बोले, "हे शुभे, मैं भिक्षा चाहता हूँ।"

9.49.39

प्रत्युवाच ततः सा तं ब्राह्मणं चारुदर्शना ।
क्षीणोऽन्नसञ्चयो विप्र बदराणीह भक्षय ॥ ९.४९.३९ ॥

तब उस सुन्दर नेत्रों वाली ने उस ब्राह्मण को उत्तर दिया, "हे विप्र, अन्न का संचय समाप्त हो गया है; यहाँ बेर खा लो।"

9.49.40

ततोऽब्रवीन्महादेवः पचस्वैतानि सुव्रते ।
इत्युक्ता साऽपचत्तानि ब्राह्मणप्रियकाम्यया।
अधिश्रित्य समिद्धेऽग्नौ बदराणि यशस्विनी ॥ ९.४९.४० ॥

तब महादेव ने कहा, "हे सुव्रते, इन्हें पकाओ।" ऐसा कहे जाने पर उस यशस्विनी ने ब्राह्मण को प्रसन्न करने की इच्छा से प्रज्वलित अग्नि पर रखकर उन बेरों को पकाया।

9.49.41

दिव्या मनोरमाः पुण्याः कथाः शुश्राव सा तदा ।
अतीता सा त्वनावृष्टिर्घोरा द्वादशवार्षिकी ॥ ९.४९.४१ ॥

उस समय उसने दिव्य, मनोहर और पुण्य कथाएँ सुनीं। वह अनावृष्टि, जो बारह वर्षों तक चली थी और अत्यन्त भयानक थी, बीत गई।

9.49.42

अनश्नन्त्याः पचन्त्याश्च शृण्वन्त्याश्च कथाः शुभाः ।
दिनोपमः स तस्याथ कालोऽतीतः सुदारुणः ॥ ९.४९.४२ ॥

न खाते, पकाते और शुभ कथाएँ सुनते हुए उसके लिए वह अत्यन्त दारुण समय एक दिन के समान बीत गया।

9.49.43

ततस्तु मुनयः प्राप्ताः फलान्यादाय पर्वतात् ।
ततः स भगवान्प्रीतः प्रोवाचारुन्धतीं ततः ॥ ९.४९.४३ ॥

तब मुनि पर्वत से फल लेकर आए। तब भगवान प्रसन्न होकर अरुंधती से बोले।

9.49.44

उपसर्पस्व धर्मज्ञे यथापूर्वमिमानृषीन् ।
प्रीतोऽस्मि तव धर्मज्ञे तपसा नियमेन च ॥ ९.४९.४४ ॥

हे धर्मज्ञे, जैसे पहले थीं वैसे ही इन ऋषियों के पास जाओ। हे धर्मज्ञे, तुम्हारे तप और नियम से मैं प्रसन्न हूँ।

9.49.45

ततः सन्दर्शयामास स्वरूपं भगवान्हरः ।
ततोऽब्रवीत्तदा तेभ्यस्तस्याश्च चरितं महत् ॥ ९.४९.४५ ॥

तब भगवान हर ने अपना रूप दिखाया। फिर उस समय उन्होंने उनसे और उसके महान चरित्र के विषय में कहा।

9.49.46

भवद्भिर्हिमवत्पृष्ठे यत्तपः समुपार्जितम् ।
अस्यास्च यत्तपो विप्रा न समं तन्मतं मम ॥ ९.४९.४६ ॥

आप लोगों ने हिमालय की पीठ पर जो तप अर्जित किया है, और उसका जो तप है, हे ब्राह्मणो, वह मेरे मत में उसके समान नहीं है।

9.49.47

अनया हि तपस्विन्या तपस्तप्तं सुदुश्चरम् ।
अनश्नन्त्या पचन्त्या च समा द्वादश पारिताः ॥ ९.४९.४७ ॥

इस तपस्विनी ने अत्यंत कठिन तप किया है। बारह वर्ष तक बिना खाए और भोजन पकाते हुए यह पूरे हुए।

9.49.48

ततः प्रोवाच भगवांस्तामेवारुन्धतीं पुनः ।
वरं वृणीष्व कल्याणि यत्तेऽभिलषितं हृदि ॥ ९.४९.४८ ॥

तब भगवान ने उसी अरुंधती से फिर कहा, हे कल्याणी, जो तुम्हारे मन में इच्छित है, वह वर माँग लो।

9.49.49

साऽब्रवीत्पृथुताम्राक्षी देवं सप्तर्षिसंसदि ।
भगवान्यदि मे प्रीतस्तीर्थं स्यादिदमद्भुतम् ॥ ९.४९.४९ ॥

उस विशाल नेत्रों वाली ने सप्तर्षियों की सभा में देवता से कहा, "हे भगवान, यदि आप मुझ पर प्रसन्न हैं, तो यहाँ यह अद्भुत तीर्थ हो।"

9.49.50

सिद्धदेवर्षिदयितं नाम्ना बदरपाचनम् ।
तथाऽस्मिन्देवदेवेश त्रिरात्रमुषितः शुचिः ॥ ९.४९.५० ॥

यह सिद्ध, देवताओं और ऋषियों को प्रिय होगा, और इसका नाम बदरपाचन होगा। हे देवों के देव, जो शुद्ध होकर यहाँ तीन रात्रि निवास करेगा, वैसा ही हो।

9.49.51

प्राप्नुयादुपवासेन फलं द्वादशवार्षिकम् ।
एवमस्त्विति तां देवः प्रत्युवाच तपस्विनीम् ॥ ९.४९.५१ ॥

उपवास से बारह वर्षों का फल प्राप्त हो। "ऐसा ही हो" — इस प्रकार देवता ने उस तपस्विनी को उत्तर दिया।

9.49.52

सप्तर्षिभिः स्तुतो देवस्ततो लोकं ययौ तदा ।
ऋषयो विस्मयं जग्मुस्तां दृष्ट्वा चाप्यरुन्धतीम्।
अश्रान्तां चाविवर्णां च क्षुत्पिपासाऽसमायुताम् ॥ ९.४९.५२ ॥

सप्तर्षियों द्वारा स्तुत होकर देवता तब अपने लोक को चले गए। ऋषि विस्मित हुए, और अरुन्धती को देखकर, जो न थकी थी, न उसका रंग बदला था और जो भूख-प्यास से अप्रभावित थी, वे और भी चकित हुए।

9.49.53

एवं सिद्धिः परा प्राप्ता अरुन्धत्या विशुद्धया ।
यथा त्वया महाभागे मदर्थे संशितव्रते ॥ ९.४९.५३ ॥

इस प्रकार विशुद्ध अरुन्धती ने परम सिद्धि प्राप्त की, हे महाभागे, जैसे तुमने मेरे लिए, हे संशितव्रते।

9.49.54

विशेषो हि त्वया भद्रे व्रते ह्यस्मिन्समर्पितः ।
तथा चेदं ददाम्यद्य नियमेन सुतोषितः।
विशेषं तव कल्याणि प्रयच्छामि वरं वरे ॥ ९.४९.५४ ॥

हे भद्रे, इस व्रत में तुमने विशेष समर्पण दिखाया है। इसलिए, अत्यन्त संतुष्ट होकर, मैं आज नियमपूर्वक यह देता हूँ। हे कल्याणि, मैं तुम्हें विशेष वर देता हूँ; वर चुनो।

9.49.55

अरुन्धत्या वरस्तस्या यो दत्तो वै महात्मना ।
तस्य चाहं प्रभावेन तव कल्याणि तेजसा।
प्रवक्ष्यामि परं भूयो वरमत्र यथाविधि ॥ ९.४९.५५ ॥

अरुन्धती को महात्मा ने जो वर दिया था, उसी के प्रभाव और तुम्हारे तेज से, हे कल्याणी, मैं यहाँ यथाविधि एक और श्रेष्ठ वर बताऊँगा।

9.49.56

यस्त्वेकां रजनीं तीर्थे वत्स्यते सुसमाहितः ।
सस्नात्वा प्राप्स्यते लोकान्देहन्यासात्सुदुर्लभान् ॥ ९.४९.५६ ॥

जो एक रात तीर्थ में सावधान चित्त होकर निवास करेगा और स्नान करेगा, वह देह त्यागने पर अत्यन्त दुर्लभ लोकों को प्राप्त करेगा।

9.49.57

इत्युक्त्वा भगवान्देवः सहस्राक्षः प्रतापवान् ।
श्रुतावतीं ततः पुण्यां जगाम त्रिदिवं पुनः ॥ ९.४९.५७ ॥

ऐसा कहकर भगवान, प्रतापी सहस्राक्ष देव फिर उस पवित्र श्रुतावती से स्वर्ग को चले गए।

9.49.58

गते वज्रधरे राजंस्तत्र वर्षं पपात ह ।
पुष्पाणां भरतश्रेष्ठ दिव्यानां पुण्यगन्धिनाम् ॥ ९.४९.५८ ॥

वज्रधारी के चले जाने पर, हे राजन, वहाँ पवित्र सुगन्ध वाले दिव्य पुष्पों की वर्षा हुई, हे भरतश्रेष्ठ।

9.49.59

दवदुन्दुभयश्चापि नेदुस्तत्र महास्वनाः ।
मारुतश्च ववौ पुण्यः पुण्यगन्धो विशाम्पते ॥ ९.४९.५९ ॥

वहाँ दिव्य दुन्दुभियाँ भी बड़े स्वर से बज उठीं, और हे प्रजापति, पवित्र सुगन्ध वाली पवन बहने लगी।

9.49.60

उत्सृज्य तु शुभा देहं जगामास्य च भार्यताम् ।
तपसोग्रेण तं लब्ध्वा तेन रेमे सहाच्युत ॥ ९.४९.६० ॥

शुभा ने अपना देह त्यागकर उसकी भार्यापन को प्राप्त किया; कठोर तप से उसे पाकर वह उसके साथ रमण करने लगी, हे अच्युत।

9.49.61

का तस्या भगवन्माता क्व संवृद्धा च शोभना ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं विप्र परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.४९.६१ ॥

उसकी माता कौन थी, और वह शोभन कन्या कहाँ पली-बढ़ी? हे भगवन्, मैं यह सुनना चाहता हूँ, हे विप्र, मुझे इसकी बड़ी उत्सुकता है।

9.49.62

भरद्वाजस्य विप्रर्षेः स्कन्नं रेतो महात्मनः ।
दृष्ट्वाऽप्सरसमायान्तीं घृताचीं पृथलोचनाम् ॥ ९.४९.६२ ॥

महात्मा विप्रर्षि भरद्वाज का वीर्य स्खलित हो गया, जब उन्होंने विशाल नेत्रों वाली अप्सरा घृताची को आते देखा।

9.49.63

स तु जग्राह तद्रेतः करेण जपतां वरः ।
तदाऽपतत्पर्णपुटे तत्र सा सम्भवत्सुता ॥ ९.४९.६३ ॥

वह जपकर्ताओं में श्रेष्ठ उस वीर्य को हाथ से उठाने लगे; तभी वह पत्तों के दोने में गिर गया, और वहाँ से वह कन्या उत्पन्न हुई।

9.49.64

तस्यास्तु जातकर्मादि कृत्वा सर्वं तपोधनः ।
नाम चास्याः स कृतवान्भरद्वाजो महामुनिः ॥ ९.४९.६४ ॥

तपोधन महामुनि भरद्वाज ने उस कन्या के जातकर्म आदि सभी संस्कार पूर्ण किए और उसका नाम भी रखा।

9.49.65

श्रुतावतीति धर्मात्मा देवर्षिगणसंसदि ।
स्वे च तामाश्रमे न्यस्य जगाम हिमवद्वनम् ॥ ९.४९.६५ ॥

देवों और ऋषियों की सभा में 'श्रुतावती' ऐसा कहकर उस धर्मात्मा ने उसे अपने आश्रम में रखा, और फिर वह हिमालय के वन को चले गए।

9.49.66

तत्राप्युपस्पृश्य महानुभावो ।
वसूनि दत्त्वा च महाद्विजेभ्यः।
जगाम तीर्थं सुसमाहितात्मा ।
शक्रस्य वृष्णिप्रवरस्तदानीम् ॥ ९.४९.६६ ॥

वहाँ भी उस महानुभाव ने आचमन करके महान ब्राह्मणों को धन दान किया, और शांत मन से इन्द्र के तीर्थ को चले गए—वृष्णिवंश के श्रेष्ठ वीर उस समय।