महाभारत · अध्याय 9.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.49.1
ततस्तीर्थवरं रामो ययौ बदरपाचनाम् ।
तपस्विसिद्धचरितं यत्र कन्या धृतव्रता ॥ ९.४९.१ ॥
नंतर राम श्रेष्ठ तीर्थ बदरपाचनाला गेला, जे तपस्वी आणि सिद्धांनी सेवलेले आहे; तेथे व्रतधारी एक कन्या होती.
9.49.2
भरद्वाजस्य दुहिता रुपेणाप्रतिमा भुवि ।
श्रुतावती नाम विभो कुमारी ब्रह्मचारिणी ॥ ९.४९.२ ॥
भरद्वाजाची कन्या, पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय; हे विभो, श्रुतावती नावाची ब्रह्मचारिणी कुमारी.
9.49.3
तपश्चचार सात्युग्रं नियमैर्बहुभिर्वृता ।
भर्ता मे देवराजः स्यादिति निश्चित्य भामिनी ॥ ९.४९.३ ॥
अनेक नियमांनी युक्त होऊन त्या भामिनीने 'देवराजच माझा पती होवो' असा निश्चय करून अत्यंत उग्र तप केले.
9.49.4
समास्तस्या व्यतिक्रान्ता बह्व्यः कुरुकुलोद्वह ।
चरन्त्या नियमांस्तांस्तांस्त्रीभिस्तीव्रान्सुदुश्चरान् ॥ ९.४९.४ ॥
हे कुरुकुलधुरंधरा, तिची अनेक वर्षे उलटली; स्त्रियांना अतिशय कठीण अशा कठोर नियमांचे ती पालन करत होती.
9.49.5
तस्यास्तु तेन वृत्तेन तपसा च विशाम्पते ।
भक्त्या च भगवान्प्रीतः परया पाकशासनः ॥ ९.४९.५ ॥
हे विशांपते, तिच्या त्या आचरणाने, तपाने आणि परम भक्तीने भगवान पाकशासन इंद्र प्रसन्न झाला.
9.49.6
आजगामाश्रमं तस्यास्त्रिदशाधिपतिः प्रभुः ।
आस्थाय रूपं विप्रर्षेर्वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ ९.४९.६ ॥
त्रिदशाधिपती प्रभू इंद्र तिच्या आश्रमात आला; महात्मा विप्रर्षी वसिष्ठांचे रूप धारण करून.
9.49.7
सा तं दृष्ट्वोग्रतपसं वसिष्ठं तपतां वरम् ।
आचारैर्मुनिभिर्दृष्टैः पूजयामास भारत ॥ ९.४९.७ ॥
उग्र तपश्चर्या करणाऱ्या, तपस्व्यांमध्ये श्रेष्ठ वसिष्ठांना पाहून, मुनींनी पाहिलेल्या आचारांनुसार तिने त्यांची पूजा केली, हे भारता.
9.49.8
उवाच नियमज्ञा च कल्याणी सा प्रियंवदा ।
भगवन्मुनिशार्दूल किमाज्ञापयसि प्रभो ॥ ९.४९.८ ॥
नियम जाणणारी, कल्याणी, प्रिय बोलणारी ती म्हणाली: 'हे भगवन्, हे मुनिश्रेष्ठ, हे प्रभो, आपण काय आज्ञा करता?'
9.49.9
सर्वमद्य यथाशक्ति तव दास्यामि सुव्रत ।
शक्त्रभक्त्या च ते पाणिं न दास्यामि कथञ्चन ॥ ९.४९.९ ॥
हे सुव्रता, आज माझ्या शक्तीनुसार मी आपल्याला सर्वकाही देईन; परंतु शक्राच्या भक्तीमुळे मी आपल्याला कोणत्याही प्रकारे माझा हात देणार नाही.
9.49.10
व्रतैश्च नियमैश्चैव तपसा च तपोधन ।
शक्रस्तोषयितव्यो वै मया त्रिभुवनेश्वरः ॥ ९.४९.१० ॥
हे तपोधना, व्रतांनी, नियमांनी आणि तपश्चर्येने मला त्रिभुवनाचा स्वामी शक्र यांना संतुष्ट करायचे आहे.
9.49.11
इत्युक्तो भगवान्देवः स्मयन्निव निरीक्ष्य ताम् ।
उवाच नियमं ज्ञात्वा सांत्वयन्निव भारत ॥ ९.४९.११ ॥
असे सांगितल्यावर भगवान देव हसून तिच्याकडे पाहत, तिचा नियम जाणून, जणू सांत्वन करत म्हणाले, हे भारता.
9.49.12
उग्रं तपश्चरसि वै विदिता मेऽसि सुव्रते ।
यदर्थमयमारम्भस्तव कल्याणि हृद्गतः ॥ ९.४९.१२ ॥
हे सुव्रते, तू उग्र तपश्चर्या करत आहेस, हे मला ठाऊक आहे; हे कल्याणी, तुझ्या हृदयात जे आहे त्यासाठीच हा तुझा आरंभ आहे.
9.49.13
तच्च सर्वं यथाभूतं भविष्यति वरानने ।
तपसा लभ्यते सर्वं यथाभूतं भविष्यति ॥ ९.४९.१३ ॥
हे सुंदर मुखी, ते सर्व जसे आहे तसेच घडेल. तपाने सर्व काही प्राप्त होते; जसे घडायचे तसेच घडेल.
9.49.14
यथा स्थानानि दिव्यानि विबुधानां शुभानने ।
तपसा तानि प्राप्याणि तपोमूलं महात्सुखम् ॥ ९.४९.१४ ॥
हे शुभमुखी, देवांची जी दिव्य स्थाने आहेत ती तपाने प्राप्त करता येतात; तपाच्या मुळाशी महान सुख आहे.
9.49.15
इति कृत्वा तपो घोरं देहं सन्न्यस्य मानवाः ।
देवत्वं यान्ति कल्याणि शृणुष्वैकं वचो मम ॥ ९.४९.१५ ॥
असे घोर तप करून, देह त्यागून मानव देवत्व प्राप्त करतात. हे कल्याणी, माझे एक वचन ऐक.
9.49.16
प़ञ्च चैतानि सुभगे बदराणि शुभव्रते ।
पचेत्युक्त्वा तु भगवाञ्जगाम बलसूदनः ॥ ९.४९.१६ ॥
हे सौभाग्यवती, शुभव्रता, ही पाच बोरे शिजव असे सांगून बलसूदन भगवान निघून गेले.
9.49.17
आमन्त्र्य तां तु कल्याणीं ततो जप्यं जजाप सः ।
अविदूरे ततस्तस्मादाश्रमात्तीर्थमुत्तमम् ॥ ९.४९.१७ ॥
त्या कल्याणीला आमंत्रित करून, मग त्यांनी जप केला. त्यानंतर त्या आश्रमापासून जवळच एक उत्तम तीर्थ होते.
9.49.18
तच्च तीर्थं महाराज यत्र जप्यं जजाप सः ।
इन्द्रतीर्थेतिविख्यातं त्रिषु लोकेषु मानद ॥ ९.४९.१८ ॥
हे महाराजा, ज्या ठिकाणी त्यांनी जप केला ते तीर्थ — इंद्रतीर्थ नावाने त्रिलोकात प्रसिद्ध आहे, हे मानदा.
9.49.19
तस्य जिज्ञासनार्थं स भगवान्पाकशासनः ।
बदराणामपचनं चकार विबुधाधिपः ॥ ९.४९.१९ ॥
त्याची परीक्षा घेण्यासाठी पाकशासन भगवान, देवांचा अधिपती इंद्र, बोरे शिजवू लागला.
9.49.20
ततः प्रतप्ता सा राजन्वाग्यता विगतक्लमा ।
तत्परा शुचिसंवीता पावके समधिश्रयत्।
अपचद्राजशार्दूल बदराणि महाव्रता ॥ ९.४९.२० ॥
तेव्हा, हे राजा, ती तापलेली, मौन, श्रमरहित, त्यात तल्लीन, शुद्ध वस्त्र नेसलेली, अग्नीवर ठेवून, हे राजशार्दूला, महाव्रता तिने बोरे शिजवली.
9.49.21
तस्याः पचन्त्याः सुमहान्कालोऽगात्पुरुषर्षभ ।
न च स्म तान्यपच्यन्त दिनं च क्षयमभ्यगात् ॥ ९.४९.२१ ॥
ती शिजवत असताना खूप काळ गेला, हे पुरुषर्षभा. ती बोरे शिजली नाहीत आणि दिवसही संपला.
9.49.22
हुताशनेन दग्धश्च यस्तस्याः काष्ठसञ्चयः ।
अकाष्ठमग्निं सा दृष्ट्वा स्वशरीरमथादहत् ॥ ९.४९.२२ ॥
आगीने तिचा लाकडांचा ढीग जळून गेला. लाकडाविना असलेली आग पाहून तिने स्वतःचेच शरीर जाळले.
9.49.23
पादौ प्रक्षिप्य सा पूर्वं पावके चारुदर्शना ।
दग्धौ दग्धौ पुनः पादावुपावर्तयतानघ ॥ ९.४९.२३ ॥
प्रथम पाय अग्नीत टाकून ती सुंदर मुखाची, हे निष्पापा, जळलेले पाय पुन्हा पुन्हा फिरवत होती.
9.49.24
चरणे दह्यमाने च नाचिन्तयदनिन्दिता ।
दुःखं कमलपत्राक्षी महर्षिप्रियकाम्यया ॥ ९.४९.२४ ॥
पाय जळत असतानाही ती निर्दोष, कमळपाकळीसारख्या डोळ्यांची, महर्षीचे प्रिय करण्याच्या इच्छेने दुःखाचा विचार करत नव्हती.
9.49.25
न वैमनस्यं तस्यास्तु मुखभेदोऽथवाऽभवत् ।
शरीरमग्निना दीप्य जलमध्ये यथा स्थिता ॥ ९.४९.२५ ॥
तिच्या मनात खेद उत्पन्न झाला नाही, तिच्या मुखाचा रंगही बदलला नाही; अग्नीने शरीर पेटत असतानाही ती पाण्यात उभी असल्यासारखी होती.
9.49.26
तच्चास्याः पचने यत्नं न न्यवर्तत भारत ।
सर्वथा बदराण्येव पक्तव्यानीति कन्यका ॥ ९.४९.२६ ॥
हे भारत, तिचा स्वयंपाकाचा प्रयत्न थांबला नाही; 'सर्वथा केवळ बोरेच शिजवायची आहेत' असा विचार करून ती कन्या तसेच करत राहिली.
9.49.27
सा तन्मनसि कृत्वैव महर्षेर्वचनं शुभा ।
अपचद्बदराण्येव न चापच्यन्त भारत ॥ ९.४९.२७ ॥
त्या शुभ कन्येने महर्षीचे वचन मनात धरून केवळ बोरेच शिजवली; हे भारत, दुसरे काहीही शिजवले गेले नाही.
9.49.28
तस्यास्तु चरणौ वह्निर्ददाह भगवान्स्वयम् ।
न च तस्या मनोदुःखं स्वल्पमप्यभवत्तदा ॥ ९.४९.२८ ॥
तिचे चरण भगवान अग्नीने स्वतःच जाळले; परंतु त्या वेळी तिच्या मनात थोडेसेही दुःख उत्पन्न झाले नाही.
9.49.29
अथ तत्कर्म दृष्ट्वाऽस्याः प्रीतस्त्रिभुवनेश्वरः ।
ततः सन्दर्शयामास कन्यायै रूपमात्मनः ॥ ९.४९.२९ ॥
मग तिचे ते कृत्य पाहून त्रिभुवनेश्वर प्रसन्न झाले, आणि त्यानंतर त्यांनी त्या कन्येला आपले रूप दाखवले.
9.49.30
उवाच च सुरश्रेष्ठस्तां कन्यां सुदृढव्रताम् ।
प्रीतोऽस्मि ते शुभे भक्त्या तपसा नियमेन च ॥ ९.४९.३० ॥
देवश्रेष्ठ त्या दृढव्रता कन्येला म्हणाले — 'हे शुभे, तुझ्या भक्तीने, तपाने आणि नियमाने मी प्रसन्न झालो आहे.'
9.49.31
तस्माद्योऽभिमतः कामः स ते सम्पत्स्यते शुभे ।
देहं त्यक्त्वा महाभागे त्रिदिवे मयि वत्स्यसि ॥ ९.४९.३१ ॥
म्हणून हे शुभे, तुझी इच्छित कामना पूर्ण होईल. हे महाभागे, देह त्यागून तू माझ्यासह स्वर्गात वास करशील.
9.49.32
इदं च ते तीर्थवरं स्थिरं लोके भविष्यति ।
सर्वपापापहं सुभ्रु नाम्ना बदरपाचनम्।
विख्यातं त्रिषु लोकेषु ब्रह्मर्षिभिरभिप्लुतम् ॥ ९.४९.३२ ॥
हे श्रेष्ठ तीर्थ तुझ्या नावाने लोकात स्थिर राहील. हे सुभ्रू, सर्व पापांचे हरण करणारे हे 'बदरपाचन' नावाने त्रिलोकात प्रसिद्ध होईल आणि ब्रह्मर्षी येथे स्नान करतील.
9.49.33
अस्मिन्खलु महाभागे शुभे तीर्थवरेऽनघे ।
त्यक्त्वा सप्तर्षयो जग्मुर्हिमवन्तमरुन्धतीम् ॥ ९.४९.३३ ॥
हे महाभागे, हे शुभे, हे अनघे, या श्रेष्ठ तीर्थातच सप्तर्षींनी तुला सोडून अरुंधतीसह हिमालयाकडे प्रयाण केले.
9.49.34
ततस्ते वै महाभागा गत्वा तत्र सुसंशिताः ।
वृत्त्यर्थं फलमूलानि समाहर्तुं ययुः किल ॥ ९.४९.३४ ॥
नंतर ते महाभाग, अतिशय संयमी ऋषी तेथे जाऊन उपजीविकेसाठी फळे व कंद गोळा करण्यास गेले.
9.49.35
तेषां वृत्त्यर्थिनां तत्र वसतां हिमवद्वने ।
अनावृष्टिरनुप्राप्ता तदा द्वादशवार्षिकी ॥ ९.४९.३५ ॥
हिमालयाच्या वनात तेथे राहणाऱ्या, उपजीविका शोधणाऱ्या त्या ऋषींवर तेव्हा बारा वर्षे चालणारा अवर्षण (दुष्काळ) आला.
9.49.36
ते कृत्वा चाश्रमं तत्र न्यवसन्त तपस्विनः ।
अरुन्धत्यपि कल्याणी तपोनित्याऽभवत्तदा ॥ ९.४९.३६ ॥
ते तपस्वी तेथे आश्रम बांधून राहिले; कल्याणी अरुंधतीही तेव्हापासून नित्य तपश्चर्येत रत झाली.
9.49.37
अरुन्धतीं ततो दृष्ट्वा तीव्रं नियममास्थिताम् ।
अथागमत्त्रिनयनः सुप्रीतो वरदस्तदा ॥ ९.४९.३७ ॥
कठोर नियम पाळणाऱ्या अरुंधतीला पाहून, त्रिनेत्र, अतिप्रसन्न, वरदाता असा तो तेव्हा आला.
9.49.38
ब्राह्मं रूपं ततः कृत्वा महादेवो महायशाः ।
तामभ्येत्याब्रवीद्देवो भिक्षामिच्छाम्यहं शुभे ॥ ९.४९.३८ ॥
मग महायशस्वी महादेवाने ब्राह्मणाचे रूप धारण करून तिच्याजवळ जाऊन म्हटले, "हे शुभे, मला भिक्षा हवी आहे."
9.49.39
प्रत्युवाच ततः सा तं ब्राह्मणं चारुदर्शना ।
क्षीणोऽन्नसञ्चयो विप्र बदराणीह भक्षय ॥ ९.४९.३९ ॥
मग ती सुदर्शना त्या ब्राह्मणाला उत्तरली, "हे विप्रा, अन्नसंचय संपला आहे; इथे बोरे खा."
9.49.40
ततोऽब्रवीन्महादेवः पचस्वैतानि सुव्रते ।
इत्युक्ता साऽपचत्तानि ब्राह्मणप्रियकाम्यया।
अधिश्रित्य समिद्धेऽग्नौ बदराणि यशस्विनी ॥ ९.४९.४० ॥
तेव्हा महादेव म्हणाले, "हे सुव्रते, ही शिजव." असे सांगितल्यावर त्या यशस्विनीने ब्राह्मणाला संतुष्ट करण्याच्या इच्छेने पेटलेल्या अग्नीवर ठेवून ती बोरे शिजवली.
9.49.41
दिव्या मनोरमाः पुण्याः कथाः शुश्राव सा तदा ।
अतीता सा त्वनावृष्टिर्घोरा द्वादशवार्षिकी ॥ ९.४९.४१ ॥
तेव्हा तिने दिव्य, मनोहर, पवित्र कथा ऐकल्या. बारा वर्षे चाललेला तो भयंकर दुष्काळ संपून गेला.
9.49.42
अनश्नन्त्याः पचन्त्याश्च शृण्वन्त्याश्च कथाः शुभाः ।
दिनोपमः स तस्याथ कालोऽतीतः सुदारुणः ॥ ९.४९.४२ ॥
न खाता, स्वयंपाक करता आणि शुभ कथा ऐकत असताना तिला तो अति भयंकर काळ एका दिवसासारखा गेला.
9.49.43
ततस्तु मुनयः प्राप्ताः फलान्यादाय पर्वतात् ।
ततः स भगवान्प्रीतः प्रोवाचारुन्धतीं ततः ॥ ९.४९.४३ ॥
नंतर मुनी पर्वतावरून फळे घेऊन आले. मग भगवान प्रसन्न होऊन अरुंधतीला म्हणाले.
9.49.44
उपसर्पस्व धर्मज्ञे यथापूर्वमिमानृषीन् ।
प्रीतोऽस्मि तव धर्मज्ञे तपसा नियमेन च ॥ ९.४९.४४ ॥
हे धर्मज्ञे, पूर्वीप्रमाणे या ऋषींजवळ जा. हे धर्मज्ञे, तुझ्या तपाने आणि नियमाने मी प्रसन्न आहे.
9.49.45
ततः सन्दर्शयामास स्वरूपं भगवान्हरः ।
ततोऽब्रवीत्तदा तेभ्यस्तस्याश्च चरितं महत् ॥ ९.४९.४५ ॥
मग भगवान हरांनी आपले स्वरूप दाखवले. मग त्यांना तिचे महान चरित्र सांगितले.
9.49.46
भवद्भिर्हिमवत्पृष्ठे यत्तपः समुपार्जितम् ।
अस्यास्च यत्तपो विप्रा न समं तन्मतं मम ॥ ९.४९.४६ ॥
हिमालयाच्या पाठीवर तुम्ही मिळवलेले तप आणि तिचे तप, हे विप्रहो, ते माझ्या मते समान नाही.
9.49.47
अनया हि तपस्विन्या तपस्तप्तं सुदुश्चरम् ।
अनश्नन्त्या पचन्त्या च समा द्वादश पारिताः ॥ ९.४९.४७ ॥
या तपस्विनीने अत्यंत कठीण तप केले. न खाता, स्वयंपाक करीत बारा वर्षे पूर्ण झाली.
9.49.48
ततः प्रोवाच भगवांस्तामेवारुन्धतीं पुनः ।
वरं वृणीष्व कल्याणि यत्तेऽभिलषितं हृदि ॥ ९.४९.४८ ॥
मग भगवान पुन्हा अरुंधतीला म्हणाले: हे कल्याणी, तुझ्या मनात जे इष्ट आहे ते वर माग.
9.49.49
साऽब्रवीत्पृथुताम्राक्षी देवं सप्तर्षिसंसदि ।
भगवान्यदि मे प्रीतस्तीर्थं स्यादिदमद्भुतम् ॥ ९.४९.४९ ॥
विशाल तांबड्या डोळ्यांची ती सप्तर्षींच्या सभेत देवाला म्हणाली, "हे भगवान, आपण माझ्यावर प्रसन्न असाल तर येथे हे अद्भुत तीर्थ होवो."
9.49.50
सिद्धदेवर्षिदयितं नाम्ना बदरपाचनम् ।
तथाऽस्मिन्देवदेवेश त्रिरात्रमुषितः शुचिः ॥ ९.४९.५० ॥
सिद्ध, देव आणि ऋषींना प्रिय असे हे स्थान बदरपाचन नावाने ओळखले जावो. हे देवदेवा, येथे शुद्ध होऊन तीन रात्री राहणारा.
9.49.51
प्राप्नुयादुपवासेन फलं द्वादशवार्षिकम् ।
एवमस्त्विति तां देवः प्रत्युवाच तपस्विनीम् ॥ ९.४९.५१ ॥
उपवासाने बारा वर्षांचे फळ प्राप्त होवो." "असेच होवो" असे म्हणून देवाने त्या तपस्विनीला उत्तर दिले.
9.49.52
सप्तर्षिभिः स्तुतो देवस्ततो लोकं ययौ तदा ।
ऋषयो विस्मयं जग्मुस्तां दृष्ट्वा चाप्यरुन्धतीम्।
अश्रान्तां चाविवर्णां च क्षुत्पिपासाऽसमायुताम् ॥ ९.४९.५२ ॥
सप्तर्षींनी स्तुती केलेला देव तेव्हा आपल्या लोकात गेला. ऋषी विस्मित झाले; थकवा नसलेली, रंग न बदललेली, भूक-तहानेने बाधित न झालेली अरुंधती पाहून ते आणखी चकित झाले.
9.49.53
एवं सिद्धिः परा प्राप्ता अरुन्धत्या विशुद्धया ।
यथा त्वया महाभागे मदर्थे संशितव्रते ॥ ९.४९.५३ ॥
अशा प्रकारे विशुद्ध अरुंधतीला परम सिद्धी प्राप्त झाली; हे महाभागे, तू माझ्यासाठी, हे कठोरव्रते.
9.49.54
विशेषो हि त्वया भद्रे व्रते ह्यस्मिन्समर्पितः ।
तथा चेदं ददाम्यद्य नियमेन सुतोषितः।
विशेषं तव कल्याणि प्रयच्छामि वरं वरे ॥ ९.४९.५४ ॥
हे भद्रे, या व्रतात तू विशेष समर्पण दाखवलेस. म्हणून अत्यंत प्रसन्न होऊन आज नियमानुसार हे देतो. हे कल्याणी, तुला एक विशेष वर देतो; वर निवड.
9.49.55
अरुन्धत्या वरस्तस्या यो दत्तो वै महात्मना ।
तस्य चाहं प्रभावेन तव कल्याणि तेजसा।
प्रवक्ष्यामि परं भूयो वरमत्र यथाविधि ॥ ९.४९.५५ ॥
अरुंधतीला महात्म्याने जो वर दिला होता, त्याच्या प्रभावाने आणि तुझ्या तेजाने, हे कल्याणी, येथे यथाविधी आणखी एक श्रेष्ठ वर सांगतो.
9.49.56
यस्त्वेकां रजनीं तीर्थे वत्स्यते सुसमाहितः ।
सस्नात्वा प्राप्स्यते लोकान्देहन्यासात्सुदुर्लभान् ॥ ९.४९.५६ ॥
जो कोणी तीर्थात एक रात्र एकाग्र चित्ताने राहील आणि स्नान करील, तो देहत्यागानंतर अत्यंत दुर्लभ लोक प्राप्त करील.
9.49.57
इत्युक्त्वा भगवान्देवः सहस्राक्षः प्रतापवान् ।
श्रुतावतीं ततः पुण्यां जगाम त्रिदिवं पुनः ॥ ९.४९.५७ ॥
असे बोलून भगवान, पराक्रमी सहस्राक्ष देव त्या पवित्र श्रुतावतीहून पुन्हा स्वर्गाला गेला.
9.49.58
गते वज्रधरे राजंस्तत्र वर्षं पपात ह ।
पुष्पाणां भरतश्रेष्ठ दिव्यानां पुण्यगन्धिनाम् ॥ ९.४९.५८ ॥
वज्रधर गेल्यावर, हे राजा, तेथे पवित्र सुगंधाच्या दिव्य फुलांचा वर्षाव झाला, हे भरतश्रेष्ठा.
9.49.59
दवदुन्दुभयश्चापि नेदुस्तत्र महास्वनाः ।
मारुतश्च ववौ पुण्यः पुण्यगन्धो विशाम्पते ॥ ९.४९.५९ ॥
तेथे देवदुंदुभीही मोठ्या नादाने वाजल्या, आणि हे प्रजापते, पवित्र सुगंधाचा वारा वाहू लागला.
9.49.60
उत्सृज्य तु शुभा देहं जगामास्य च भार्यताम् ।
तपसोग्रेण तं लब्ध्वा तेन रेमे सहाच्युत ॥ ९.४९.६० ॥
शुभेने देह सोडून त्याची भार्यात्व प्राप्त केले; कठोर तपाने त्याला मिळवून त्याच्याबरोबर ती रमली, हे अच्युता.
9.49.61
का तस्या भगवन्माता क्व संवृद्धा च शोभना ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं विप्र परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.४९.६१ ॥
तिची माता कोण होती? ती शोभना कुठे वाढली? हे भगवन्, हे विप्रा, हे ऐकण्याची मला फार उत्सुकता आहे.
9.49.62
भरद्वाजस्य विप्रर्षेः स्कन्नं रेतो महात्मनः ।
दृष्ट्वाऽप्सरसमायान्तीं घृताचीं पृथलोचनाम् ॥ ९.४९.६२ ॥
महात्मा विप्रर्षी भरद्वाजाचे रेत स्खलित झाले, जेव्हा त्यांनी विशाल नेत्रांची अप्सरा घृताचीला येताना पाहिले.
9.49.63
स तु जग्राह तद्रेतः करेण जपतां वरः ।
तदाऽपतत्पर्णपुटे तत्र सा सम्भवत्सुता ॥ ९.४९.६३ ॥
जपकर्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्यांनी ते रेत हाताने उचलले; तेव्हा ते पानांच्या द्रोणात पडले, आणि तेथे ती कन्या जन्मली.
9.49.64
तस्यास्तु जातकर्मादि कृत्वा सर्वं तपोधनः ।
नाम चास्याः स कृतवान्भरद्वाजो महामुनिः ॥ ९.४९.६४ ॥
तपोधन महामुनी भरद्वाजांनी तिचे जातकर्म इत्यादी सर्व संस्कार करून तिचे नावही ठेवले.
9.49.65
श्रुतावतीति धर्मात्मा देवर्षिगणसंसदि ।
स्वे च तामाश्रमे न्यस्य जगाम हिमवद्वनम् ॥ ९.४९.६५ ॥
देव-ऋषिगणांच्या सभेत 'श्रुतावती' असे नाव ठेवून त्या धर्मात्म्याने तिला आपल्या आश्रमात ठेवले आणि ते हिमवद्वनात निघून गेले.
9.49.66
तत्राप्युपस्पृश्य महानुभावो ।
वसूनि दत्त्वा च महाद्विजेभ्यः।
जगाम तीर्थं सुसमाहितात्मा ।
शक्रस्य वृष्णिप्रवरस्तदानीम् ॥ ९.४९.६६ ॥
तेथेही त्या महानुभावाने आचमन करून महाब्राह्मणांना धन दान केले आणि एकाग्र मनाने इंद्राच्या तीर्थाकडे गेले—वृष्णिवंशातील श्रेष्ठ तेव्हा.