ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.49.1
ततस्तीर्थवरं रामो ययौ बदरपाचनाम् ।
तपस्विसिद्धचरितं यत्र कन्या धृतव्रता ॥ ९.४९.१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਸ਼ਰੇਸ਼ਟ ਤੀਰਥ ਬਦਰਪਾਚਨ ਨੂੰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਵਿਚਰਦੇ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਵਰਤਧਾਰੀ ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਸੀ।
9.49.2
भरद्वाजस्य दुहिता रुपेणाप्रतिमा भुवि ।
श्रुतावती नाम विभो कुमारी ब्रह्मचारिणी ॥ ९.४९.२ ॥
ਭਰਦਵਾਜ ਦੀ ਧੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪਮ; ਹੇ ਵਿਭੂ, ਸ਼ਰੁਤਾਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਕੁਆਰੀ।
9.49.3
तपश्चचार सात्युग्रं नियमैर्बहुभिर्वृता ।
भर्ता मे देवराजः स्यादिति निश्चित्य भामिनी ॥ ९.४९.३ ॥
ਬਹੁਤ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਉਸ ਭਾਮਿਨੀ ਨੇ 'ਦੇਵਰਾਜ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇ' ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਅਤਿ ਉਗਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।
9.49.4
समास्तस्या व्यतिक्रान्ता बह्व्यः कुरुकुलोद्वह ।
चरन्त्या नियमांस्तांस्तांस्त्रीभिस्तीव्रान्सुदुश्चरान् ॥ ९.४९.४ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਕੁਲ ਦੇ ਧੁਰੰਧਰ, ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮ ਉਹ ਪਾਲਦੀ ਰਹੀ।
9.49.5
तस्यास्तु तेन वृत्तेन तपसा च विशाम्पते ।
भक्त्या च भगवान्प्रीतः परया पाकशासनः ॥ ९.४९.५ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ, ਉਸਦੇ ਉਸ ਆਚਰਣ, ਤਪ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
9.49.6
आजगामाश्रमं तस्यास्त्रिदशाधिपतिः प्रभुः ।
आस्थाय रूपं विप्रर्षेर्वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ ९.४९.६ ॥
ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਧਿਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਇੰਦਰ ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।
9.49.7
सा तं दृष्ट्वोग्रतपसं वसिष्ठं तपतां वरम् ।
आचारैर्मुनिभिर्दृष्टैः पूजयामास भारत ॥ ९.४९.७ ॥
ਉਗਰ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖੇ ਆਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
9.49.8
उवाच नियमज्ञा च कल्याणी सा प्रियंवदा ।
भगवन्मुनिशार्दूल किमाज्ञापयसि प्रभो ॥ ९.४९.८ ॥
ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਕਲਿਆਣੀ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?'
9.49.9
सर्वमद्य यथाशक्ति तव दास्यामि सुव्रत ।
शक्त्रभक्त्या च ते पाणिं न दास्यामि कथञ्चन ॥ ९.४९.९ ॥
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਆਂਗੀ; ਪਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗੀ।
9.49.10
व्रतैश्च नियमैश्चैव तपसा च तपोधन ।
शक्रस्तोषयितव्यो वै मया त्रिभुवनेश्वरः ॥ ९.४९.१० ॥
ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਵਰਤਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
9.49.11
इत्युक्तो भगवान्देवः स्मयन्निव निरीक्ष्य ताम् ।
उवाच नियमं ज्ञात्वा सांत्वयन्निव भारत ॥ ९.४९.११ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ’ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਨਿਯਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
9.49.12
उग्रं तपश्चरसि वै विदिता मेऽसि सुव्रते ।
यदर्थमयमारम्भस्तव कल्याणि हृद्गतः ॥ ९.४९.१२ ॥
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਤੂੰ ਉਗਰ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੈ ਉਸੇ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰਾ ਆਰੰਭ ਹੈ।
9.49.13
तच्च सर्वं यथाभूतं भविष्यति वरानने ।
तपसा लभ्यते सर्वं यथाभूतं भविष्यति ॥ ९.४९.१३ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਪ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਹੈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
9.49.14
यथा स्थानानि दिव्यानि विबुधानां शुभानने ।
तपसा तानि प्राप्याणि तपोमूलं महात्सुखम् ॥ ९.४९.१४ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋ ਦਿਵ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤਪ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੁੱਖ ਹੈ।
9.49.15
इति कृत्वा तपो घोरं देहं सन्न्यस्य मानवाः ।
देवत्वं यान्ति कल्याणि शृणुष्वैकं वचो मम ॥ ९.४९.१५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਾਪਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੁਣ।
9.49.16
प़ञ्च चैतानि सुभगे बदराणि शुभव्रते ।
पचेत्युक्त्वा तु भगवाञ्जगाम बलसूदनः ॥ ९.४९.१६ ॥
ਹੇ ਸੁਭਗੇ, ਸ਼ੁਭਵ੍ਰਤਾ, ਇਹ ਪੰਜ ਬੇਰ ਪਕਾ — ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਬਲਸੂਦਨ ਭਗਵਾਨ ਚਲੇ ਗਏ।
9.49.17
आमन्त्र्य तां तु कल्याणीं ततो जप्यं जजाप सः ।
अविदूरे ततस्तस्मादाश्रमात्तीर्थमुत्तमम् ॥ ९.४९.१७ ॥
ਉਸ ਕਲਿਆਣੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਜਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਸੀ।
9.49.18
तच्च तीर्थं महाराज यत्र जप्यं जजाप सः ।
इन्द्रतीर्थेतिविख्यातं त्रिषु लोकेषु मानद ॥ ९.४९.१८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜਪ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਇੰਦਰਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਨਦ।
9.49.19
तस्य जिज्ञासनार्थं स भगवान्पाकशासनः ।
बदराणामपचनं चकार विबुधाधिपः ॥ ९.४९.१९ ॥
ਉਸਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬੇਰ ਪਕਾਏ।
9.49.20
ततः प्रतप्ता सा राजन्वाग्यता विगतक्लमा ।
तत्परा शुचिसंवीता पावके समधिश्रयत्।
अपचद्राजशार्दूल बदराणि महाव्रता ॥ ९.४९.२० ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਪੀ ਹੋਈ ਉਹ, ਮੌਨ, ਥਕਾਵਟ ਰਹਿਤ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਮਹਾਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਬੇਰ ਪਕਾਏ।
9.49.21
तस्याः पचन्त्याः सुमहान्कालोऽगात्पुरुषर्षभ ।
न च स्म तान्यपच्यन्त दिनं च क्षयमभ्यगात् ॥ ९.४९.२१ ॥
ਉਸਦੇ ਪਕਾਉਂਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ। ਉਹ ਬੇਰ ਨਹੀਂ ਪੱਕੇ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਵੀ ਢਲ ਗਿਆ।
9.49.22
हुताशनेन दग्धश्च यस्तस्याः काष्ठसञ्चयः ।
अकाष्ठमग्निं सा दृष्ट्वा स्वशरीरमथादहत् ॥ ९.४९.२२ ॥
ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਸੜ ਗਿਆ। ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਸਾੜ ਲਿਆ।
9.49.23
पादौ प्रक्षिप्य सा पूर्वं पावके चारुदर्शना ।
दग्धौ दग्धौ पुनः पादावुपावर्तयतानघ ॥ ९.४९.२३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੇ, ਹੇ ਅਨਘ, ਸੜੇ ਪੈਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਲਟੇ।
9.49.24
चरणे दह्यमाने च नाचिन्तयदनिन्दिता ।
दुःखं कमलपत्राक्षी महर्षिप्रियकाम्यया ॥ ९.४९.२४ ॥
ਪੈਰ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਮਲ-ਪੱਤਰ-ਨੈਣੀ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ।
9.49.25
न वैमनस्यं तस्यास्तु मुखभेदोऽथवाऽभवत् ।
शरीरमग्निना दीप्य जलमध्ये यथा स्थिता ॥ ९.४९.२५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਦਾਸੀ ਆਈ, ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਿਆ; ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਵਾਂਗ ਸੀ।
9.49.26
तच्चास्याः पचने यत्नं न न्यवर्तत भारत ।
सर्वथा बदराण्येव पक्तव्यानीति कन्यका ॥ ९.४९.२६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਦੀ ਰਿੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਰੁਕੀ; 'ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਬੇਰ ਹੀ ਪਕਾਉਣੇ ਹਨ' — ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਕੰਨਿਆ ਲੱਗੀ ਰਹੀ।
9.49.27
सा तन्मनसि कृत्वैव महर्षेर्वचनं शुभा ।
अपचद्बदराण्येव न चापच्यन्त भारत ॥ ९.४९.२७ ॥
ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਕੰਨਿਆ ਨੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਕੇਵਲ ਬੇਰ ਹੀ ਪਕਾਏ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ।
9.49.28
तस्यास्तु चरणौ वह्निर्ददाह भगवान्स्वयम् ।
न च तस्या मनोदुःखं स्वल्पमप्यभवत्तदा ॥ ९.४९.२८ ॥
ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਅੱਗ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾ ਆਇਆ।
9.49.29
अथ तत्कर्म दृष्ट्वाऽस्याः प्रीतस्त्रिभुवनेश्वरः ।
ततः सन्दर्शयामास कन्यायै रूपमात्मनः ॥ ९.४९.२९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ।
9.49.30
उवाच च सुरश्रेष्ठस्तां कन्यां सुदृढव्रताम् ।
प्रीतोऽस्मि ते शुभे भक्त्या तपसा नियमेन च ॥ ९.४९.३० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਨੇ ਉਸ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵਰਤੀ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — 'ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ, ਤਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।'
9.49.31
तस्माद्योऽभिमतः कामः स ते सम्पत्स्यते शुभे ।
देहं त्यक्त्वा महाभागे त्रिदिवे मयि वत्स्यसि ॥ ९.४९.३१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸੇਂਗੀ।
9.49.32
इदं च ते तीर्थवरं स्थिरं लोके भविष्यति ।
सर्वपापापहं सुभ्रु नाम्ना बदरपाचनम्।
विख्यातं त्रिषु लोकेषु ब्रह्मर्षिभिरभिप्लुतम् ॥ ९.४९.३२ ॥
ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹੇਗਾ। ਹੇ ਸੁਭ੍ਰੂ, ਸਰਬ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ 'ਬਦਰਪਾਚਨ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ; ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਗੇ।
9.49.33
अस्मिन्खलु महाभागे शुभे तीर्थवरेऽनघे ।
त्यक्त्वा सप्तर्षयो जग्मुर्हिमवन्तमरुन्धतीम् ॥ ९.४९.३३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਹੇ ਅਨਘੇ, ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਸਮੇਤ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
9.49.34
ततस्ते वै महाभागा गत्वा तत्र सुसंशिताः ।
वृत्त्यर्थं फलमूलानि समाहर्तुं ययुः किल ॥ ९.४९.३४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ, ਬਹੁਤ ਸੰਜਮੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਫਲ ਅਤੇ ਮੂਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਗਏ।
9.49.35
तेषां वृत्त्यर्थिनां तत्र वसतां हिमवद्वने ।
अनावृष्टिरनुप्राप्ता तदा द्वादशवार्षिकी ॥ ९.४९.३५ ॥
ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਵਸਦੇ, ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੋਕਾ ਆ ਪਿਆ।
9.49.36
ते कृत्वा चाश्रमं तत्र न्यवसन्त तपस्विनः ।
अरुन्धत्यपि कल्याणी तपोनित्याऽभवत्तदा ॥ ९.४९.३६ ॥
ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਉੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ; ਕਲਿਆਣੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ।
9.49.37
अरुन्धतीं ततो दृष्ट्वा तीव्रं नियममास्थिताम् ।
अथागमत्त्रिनयनः सुप्रीतो वरदस्तदा ॥ ९.४९.३७ ॥
ਕਠੋਰ ਨਿਯਮ ਪਾਲਦੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵਰਦਾਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਏ।
9.49.38
ब्राह्मं रूपं ततः कृत्वा महादेवो महायशाः ।
तामभ्येत्याब्रवीद्देवो भिक्षामिच्छाम्यहं शुभे ॥ ९.४९.३८ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਂ ਭਿੱਖਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।"
9.49.39
प्रत्युवाच ततः सा तं ब्राह्मणं चारुदर्शना ।
क्षीणोऽन्नसञ्चयो विप्र बदराणीह भक्षय ॥ ९.४९.३९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਅੰਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਏਥੇ ਬੇਰ ਖਾਓ।"
9.49.40
ततोऽब्रवीन्महादेवः पचस्वैतानि सुव्रते ।
इत्युक्ता साऽपचत्तानि ब्राह्मणप्रियकाम्यया।
अधिश्रित्य समिद्धेऽग्नौ बदराणि यशस्विनी ॥ ९.४९.४० ॥
ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਬੇਰ ਪਕਾਏ।
9.49.41
दिव्या मनोरमाः पुण्याः कथाः शुश्राव सा तदा ।
अतीता सा त्वनावृष्टिर्घोरा द्वादशवार्षिकी ॥ ९.४९.४१ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ ਮਨੋਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕਾ ਬੀਤ ਗਿਆ।
9.49.42
अनश्नन्त्याः पचन्त्याश्च शृण्वन्त्याश्च कथाः शुभाः ।
दिनोपमः स तस्याथ कालोऽतीतः सुदारुणः ॥ ९.४९.४२ ॥
ਨਾ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਪਕਾਉਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਬੀਤ ਗਿਆ।
9.49.43
ततस्तु मुनयः प्राप्ताः फलान्यादाय पर्वतात् ।
ततः स भगवान्प्रीतः प्रोवाचारुन्धतीं ततः ॥ ९.४९.४३ ॥
ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
9.49.44
उपसर्पस्व धर्मज्ञे यथापूर्वमिमानृषीन् ।
प्रीतोऽस्मि तव धर्मज्ञे तपसा नियमेन च ॥ ९.४९.४४ ॥
ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ। ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞੇ, ਤੇਰੇ ਤਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
9.49.45
ततः सन्दर्शयामास स्वरूपं भगवान्हरः ।
ततोऽब्रवीत्तदा तेभ्यस्तस्याश्च चरितं महत् ॥ ९.४९.४५ ॥
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਰਿੱਤਰ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।
9.49.46
भवद्भिर्हिमवत्पृष्ठे यत्तपः समुपार्जितम् ।
अस्यास्च यत्तपो विप्रा न समं तन्मतं मम ॥ ९.४९.४६ ॥
ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਤਪ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਤਪ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।
9.49.47
अनया हि तपस्विन्या तपस्तप्तं सुदुश्चरम् ।
अनश्नन्त्या पचन्त्या च समा द्वादश पारिताः ॥ ९.४९.४७ ॥
ਇਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾ ਖਾਂਦੀ, ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ।
9.49.48
ततः प्रोवाच भगवांस्तामेवारुन्धतीं पुनः ।
वरं वृणीष्व कल्याणि यत्तेऽभिलषितं हृदि ॥ ९.४९.४८ ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੱਛਿਆ ਹੈ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।
9.49.49
साऽब्रवीत्पृथुताम्राक्षी देवं सप्तर्षिसंसदि ।
भगवान्यदि मे प्रीतस्तीर्थं स्यादिदमद्भुतम् ॥ ९.४९.४९ ॥
ਚੌੜੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸਪਤਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੀਰਥ ਹੋਵੇ।"
9.49.50
सिद्धदेवर्षिदयितं नाम्ना बदरपाचनम् ।
तथाऽस्मिन्देवदेवेश त्रिरात्रमुषितः शुचिः ॥ ९.४९.५० ॥
ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਇਹ ਥਾਂ ਬਦਰਪਾਚਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਇੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ।
9.49.51
प्राप्नुयादुपवासेन फलं द्वादशवार्षिकम् ।
एवमस्त्विति तां देवः प्रत्युवाच तपस्विनीम् ॥ ९.४९.५१ ॥
ਵਰਤ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲੇ।" "ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵਣੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
9.49.52
सप्तर्षिभिः स्तुतो देवस्ततो लोकं ययौ तदा ।
ऋषयो विस्मयं जग्मुस्तां दृष्ट्वा चाप्यरुन्धतीम्।
अश्रान्तां चाविवर्णां च क्षुत्पिपासाऽसमायुताम् ॥ ९.४९.५२ ॥
ਸਪਤਰਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੁਤ ਦੇਵਤਾ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ; ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਥੱਕੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਚਕਿਤ ਹੋਏ।
9.49.53
एवं सिद्धिः परा प्राप्ता अरुन्धत्या विशुद्धया ।
यथा त्वया महाभागे मदर्थे संशितव्रते ॥ ९.४९.५३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਸੰਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤੇ।
9.49.54
विशेषो हि त्वया भद्रे व्रते ह्यस्मिन्समर्पितः ।
तथा चेदं ददाम्यद्य नियमेन सुतोषितः।
विशेषं तव कल्याणि प्रयच्छामि वरं वरे ॥ ९.४९.५४ ॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਰਪਣ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਤਿ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਅੱਜ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਲ੍ਯਾਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਵਰ ਚੁਣ।
9.49.55
अरुन्धत्या वरस्तस्या यो दत्तो वै महात्मना ।
तस्य चाहं प्रभावेन तव कल्याणि तेजसा।
प्रवक्ष्यामि परं भूयो वरमत्र यथाविधि ॥ ९.४९.५५ ॥
ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਜੋ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਇੱਥੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
9.49.56
यस्त्वेकां रजनीं तीर्थे वत्स्यते सुसमाहितः ।
सस्नात्वा प्राप्स्यते लोकान्देहन्यासात्सुदुर्लभान् ॥ ९.४९.५६ ॥
ਜੋ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਮਗਰੋਂ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਲੋਕ ਪਾਵੇਗਾ।
9.49.57
इत्युक्त्वा भगवान्देवः सहस्राक्षः प्रतापवान् ।
श्रुतावतीं ततः पुण्यां जगाम त्रिदिवं पुनः ॥ ९.४९.५७ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਦੇਵ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਰੁਤਾਵਤੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
9.49.58
गते वज्रधरे राजंस्तत्र वर्षं पपात ह ।
पुष्पाणां भरतश्रेष्ठ दिव्यानां पुण्यगन्धिनाम् ॥ ९.४९.५८ ॥
ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
9.49.59
दवदुन्दुभयश्चापि नेदुस्तत्र महास्वनाः ।
मारुतश्च ववौ पुण्यः पुण्यगन्धो विशाम्पते ॥ ९.४९.५९ ॥
ਉੱਥੇ ਦੇਵ ਦੁੰਦਭੀਆਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਉੱਠੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਵਗਣ ਲੱਗੀ।
9.49.60
उत्सृज्य तु शुभा देहं जगामास्य च भार्यताम् ।
तपसोग्रेण तं लब्ध्वा तेन रेमे सहाच्युत ॥ ९.४९.६० ॥
ਸ਼ੁਭਾ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਘੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਅਚਯੁਤ।
9.49.61
का तस्या भगवन्माता क्व संवृद्धा च शोभना ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं विप्र परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.४९.६१ ॥
ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਕਿੱਥੇ ਪਲੀ? ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਹ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
9.49.62
भरद्वाजस्य विप्रर्षेः स्कन्नं रेतो महात्मनः ।
दृष्ट्वाऽप्सरसमायान्तीं घृताचीं पृथलोचनाम् ॥ ९.४९.६२ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਦਾ ਵੀਰਜ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ।
9.49.63
स तु जग्राह तद्रेतः करेण जपतां वरः ।
तदाऽपतत्पर्णपुटे तत्र सा सम्भवत्सुता ॥ ९.४९.६३ ॥
ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਵੀਰਜ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਤਦ ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਦੋਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਕੰਨਿਆ ਜਨਮੀ।
9.49.64
तस्यास्तु जातकर्मादि कृत्वा सर्वं तपोधनः ।
नाम चास्याः स कृतवान्भरद्वाजो महामुनिः ॥ ९.४९.६४ ॥
ਤਪੋਧਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਨੇ ਉਸਦੇ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਰੱਖਿਆ।
9.49.65
श्रुतावतीति धर्मात्मा देवर्षिगणसंसदि ।
स्वे च तामाश्रमे न्यस्य जगाम हिमवद्वनम् ॥ ९.४९.६५ ॥
ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 'ਸ਼੍ਰੁਤਾਵਤੀ' ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਬਣ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
9.49.66
तत्राप्युपस्पृश्य महानुभावो ।
वसूनि दत्त्वा च महाद्विजेभ्यः।
जगाम तीर्थं सुसमाहितात्मा ।
शक्रस्य वृष्णिप्रवरस्तदानीम् ॥ ९.४९.६६ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਨੇ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਏ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਸਮੇਂ।