มหาภารตะ · อัธยายะ 9.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.51.1
तस्मिन्नेव तु धर्मात्मा वसति स्म तपोधनः ।
गार्हस्थ्यं धर्ममास्थाय असितो देवलः पुरा ॥ ९.५१.१ ॥
ในสถานที่เดียวกันนั้นเอง ครั้งหนึ่งในอดีต อสิตะและเทวละผู้มีธรรมอันบริสุทธิ์ ผู้มีตบะเป็นทรัพย์ ได้อาศัยอยู่ โดยถือปฏิบัติหน้าที่ของคฤหัสถ์
9.51.2
धर्मनित्यः शुचिर्दान्तो न्यस्तदण्डो महातपाः ।
कर्मणा मनसा वाचा समः सर्वेषु जन्तुषु ॥ ९.५१.२ ॥
ทั้งสองดำรงมั่นในธรรมอยู่เสมอ บริสุทธิ์ สำรวมตน วางไม้เท้าลง เป็นผู้มีตบะยิ่งใหญ่ มีใจเสมอกันต่อสรรพสัตว์ทั้งด้วยการกระทำ ความคิด และถ้อยคำ
9.51.3
अक्रोधनो महाराज तुल्यनिन्दाप्रियाप्रियः ।
काञ्चने लोष्टके चैव समदर्शी महातपाः ॥ ९.५१.३ ॥
ข้าแต่มหาราช ท่านไม่มีความโกรธ มีใจเสมอทั้งต่อคำติและคำสรรเสริญ ต่อสิ่งที่น่ายินดีและไม่น่ายินดี มองทองคำและก้อนดินอย่างเท่าเทียมกัน เป็นผู้มีตบะยิ่งใหญ่
9.51.4
देवताः पूजयन्नित्यमतिथींश्च द्विजैः सह ।
ब्रह्मचर्यरतो नित्यं सदा धर्मपरायणः ॥ ९.५१.४ ॥
ท่านบูชาเทวดาอยู่เป็นนิตย์ และต้อนรับแขกร่วมกับผู้เกิดสองครั้ง ยินดีในการถือพรหมจรรย์อยู่เสมอ และดำรงอยู่ในธรรมตลอดเวลา
9.51.5
ततोऽभ्येत्य महाराज योगमास्थाय भिक्षुकः ।
जैगीषव्यो मुनिर्धीमांस्तस्मिंस्तीर्थे समाहितः ॥ ९.५१.५ ॥
ข้าแต่มหาราช จากนั้น ฤๅษีชัยเคียษัพยะผู้มีปัญญา ได้มาถึงที่นั้นในฐานะภิกษุ ถือปฏิบัติโยคะ และตั้งจิตมั่นอยู่ที่ท่าศักดิ์สิทธิ์แห่งนั้น
9.51.6
देवलस्याश्रमे राजन्न्यवसत्स महाद्युतिः ।
योगनित्यो महाराज सिद्धिं प्राप्तो महातपाः ॥ ९.५१.६ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้มีรัศมียิ่งใหญ่ผู้นั้นได้พำนักอยู่ในอาศรมของเทวละ ข้าแต่มหาราช ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ผู้ยึดมั่นในโยคะเป็นนิตย์ ได้บรรลุความสำเร็จ
9.51.7
तं तत्र वसमानं तु जैगीषव्यं महामुनिम् ।
देवलो दर्शयन्नेव नैवायुञ्जत धर्मतः ॥ ९.५१.७ ॥
เทวละ แม้จะแสร้งทำเป็นแสดงให้เห็นมหามุนีชัยเคียษัพยะผู้พำนักอยู่ที่นั้น แต่ก็มิได้ร่วมกับท่านอย่างแท้จริงตามธรรม
9.51.8
एवं तयोर्महाराज दीर्घकालो व्यतिक्रमत् ।
जैगीषव्यं मुनिं चैव न ददर्शाथ देवलः ॥ ९.५१.८ ॥
ข้าแต่มหาราช กาลเวลายาวนานได้ผ่านไปสำหรับทั้งสองเช่นนี้ และเทวละก็มิได้เห็นมุนีชัยเคียษัพยะเลย
9.51.9
आहारकाले मतिमान्परिव्राड्जनमेजय ।
उपातिष्ठत धर्मज्ञो भैक्षकाले स देवलम् ॥ ९.५१.९ ॥
ข้าแต่ชนเมชัย ในเวลาฉันอาหาร ปริพาชกผู้มีปัญญาและรู้ธรรม ได้มาเข้าเฝ้าเทวละในเวลาบิณฑบาต
9.51.10
स दृष्ट्वा भिक्षुरूपेण प्राप्तं तत्र महामुनिम् ।
गौरवं परमं चक्रे प्रीतिं च विपुलां तथा ॥ ९.५१.१० ॥
เมื่อเห็นมหามุนีผู้มาถึงที่นั้นในรูปของภิกษุ ท่านก็แสดงความเคารพอย่างสูงสุด และแสดงความเมตตาอันมากมายเช่นกัน
9.51.11
देवलस्तु यथाशक्ति पूजयामास भारत ।
ऋषिदृष्टेन विधिना समा बह्व्यः समाहितः ॥ ९.५१.११ ॥
ข้าแต่ภารตะ เทวละได้บูชาท่านตามกำลังความสามารถ ด้วยพิธีกรรมตามที่ฤๅษีได้เห็นไว้ ด้วยจิตที่ตั้งมั่น ตลอดปีเป็นจำนวนมาก
9.51.12
कदाचित्तस्य नृपते देवलस्य महात्मनः ।
चिन्ता सुमहती जाता मुनिं दृष्ट्वा महाद्युतिम् ॥ ९.५१.१२ ॥
ข้าแต่พระราชา ครั้งหนึ่ง ความกังวลอันใหญ่หลวงได้เกิดขึ้นในใจของเทวละผู้ยิ่งใหญ่นั้น เมื่อท่านเห็นมุนีผู้มีรัศมีรุ่งเรือง
9.51.13
समास्तु समतिक्रान्ता बह्व्यः पूजयतो मम ।
न चायमलसो भिक्षुरभ्यभाषत किञ्चन ॥ ९.५१.१३ ॥
ปีต่าง ๆ ได้ผ่านไปมากมายขณะที่ข้าพเจ้าบูชาท่าน แต่ภิกษุผู้ไม่เกียจคร้านผู้นี้กลับมิได้กล่าวสิ่งใดเลย
9.51.14
एवं विगणयन्नेव स जगाम महोदधिम् ।
अन्तरिक्षचरः श्रीमान्कलशं गृह्य देवलः ॥ ९.५१.१४ ॥
เมื่อคิดคำนวณเช่นนี้ เทวละผู้รุ่งโรจน์ผู้เคลื่อนไหวในอากาศ จึงถือหม้อน้ำไปยังมหาสมุทร
9.51.15
गच्छन्नेव स धर्मात्मा समुद्रं सरितां पतिम् ।
जैगीषव्यं ततोऽपश्यद्गतं प्रागेव भारत ॥ ९.५१.१५ ॥
ข้าแต่ภารตะ ขณะที่ท่านผู้มีธรรมกำลังเดินไปยังมหาสมุทร เจ้าแห่งแม่น้ำทั้งหลาย ท่านก็เห็นชัยเคียษัพยะซึ่งได้ไปถึงที่นั่นก่อนแล้ว
9.51.16
ततः सविस्मयश्चिन्तां जगामाथासितः प्रभुः ।
कथं भिक्षुरयं प्राप्तः समुद्रे स्नात एव च ॥ ९.५१.१६ ॥
จากนั้น อสิตะผู้เป็นเจ้าก็เต็มไปด้วยความพิศวง และเกิดความคิดขึ้นว่า "ภิกษุผู้นี้มาถึงมหาสมุทรได้อย่างไร และยังได้อาบน้ำที่นั่นแล้วด้วย?"
9.51.17
इत्येवं चिन्तयामास महर्षिरसितस्तदा ।
स्नात्वा समुद्रे विधिवच्छुचिर्जप्यं जजाप ह ॥ ९.५१.१७ ॥
มหาฤๅษีอสิตะได้ครุ่นคิดเช่นนี้ จากนั้นท่านอาบน้ำในมหาสมุทรตามวิธีที่กำหนด ชำระตนให้บริสุทธิ์ แล้วก็สวดชปะ
9.51.18
कृतजप्याह्निकः श्रीमानाश्रमं च जगाम ह ।
कलशं जलपूर्णं वै गृहीत्वा जनमेजय ॥ ९.५१.१८ ॥
ข้าแต่ชนเมชัย เมื่อท่านสวดชปะและทำกิจประจำวันเสร็จแล้ว อสิตะผู้รุ่งเรืองก็เดินทางกลับอาศรมของตน ถือหม้อที่เต็มไปด้วยน้ำ
9.51.19
ततः स प्रविशन्नेव स्वमाश्रमपदं मुनिः ।
आसीनमाश्रमे तत्र जैगीषव्यमपश्यत ॥ ९.५१.१९ ॥
จากนั้น ขณะที่มุนีผู้นั้นกำลังเข้าสู่บริเวณอาศรมของตน ท่านก็เห็นชัยเคียษัพยะประทับนั่งอยู่ในอาศรมนั้น
9.51.20
न व्याहरति चैवैनं जैगीषव्यः कथञ्चन ।
काष्ठभूतोऽऽश्रमपदे वसति स्म महातपाः ॥ ९.५१.२० ॥
ชัยเคียษัพยะมิได้เอ่ยวาจากับท่านเลยแม้แต่น้อย ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ผู้นั้นประทับอยู่ในอาศรมนิ่งเหมือนท่อนไม้
9.51.21
तं दृष्ट्वा चाप्लुतं तोये सागरे सागरोपमम् ।
प्रविष्टमाश्रमं चापि पूर्वमेव ददर्श सः ॥ ९.५१.२१ ॥
เมื่อเห็นท่านดำดิ่งอยู่ในน้ำของมหาสมุทร ประดุจมหาสมุทรเอง และได้เห็นท่านผู้เข้าไปในอาศรมก่อนแล้วด้วย ฤๅษีนั้นก็ตะลึงงัน
9.51.22
असितो देवलो राजंश्चिन्तयामास बुद्धिमान् ।
दृष्टः प्रभावं तपसो जैगीषव्यस्य योगजम् ॥ ९.५१.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา ฤๅษีอสิตะเทวละผู้มีปัญญาเริ่มครุ่นคิด เพราะท่านได้เห็นอำนาจแห่งตบะที่เกิดจากโยคะของไชคีษัพย์
9.51.23
चिन्तयामास राजेन्द्र तदा स मुनिसत्तमः ।
मया दृष्टः समुद्रे च आश्रमे च कथं त्वयम् ॥ ९.५१.२३ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ครั้งนั้นฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดได้ครุ่นคิดว่า ข้าได้เห็นท่านในมหาสมุทร และได้เห็นท่านในอาศรม เป็นไปได้อย่างไรกัน
9.51.24
एवं विगणयन्नेव स मुनिर्मन्त्रपारगः ।
उत्पपाताश्रमात्तस्मादन्तरिक्षं विशां पते ॥ ९.५१.२४ ॥
ขณะกำลังครุ่นคิดเช่นนี้ ฤๅษีผู้เชี่ยวชาญในมนตร์ ได้ลอยขึ้นจากอาศรมนั้นสู่ท้องฟ้า ข้าแต่จอมคน
9.51.25
सोऽन्तरिक्षचरान्सिद्धान्समपश्यत्समाहितान् ।
जैगीषव्यं च तैः सिद्धैः पूज्यमानमपश्यत ॥ ९.५१.२५ ॥
ท่านได้เห็นเหล่าสิทธะที่เคลื่อนไหวอยู่ในท้องฟ้า มีจิตตั้งมั่น และได้เห็นไชคีษัพย์ที่เหล่าสิทธะนั้นบูชาอยู่
9.51.26
ततोऽसितः सुसंरब्धो व्यवसायी दृढव्रतः ।
अपश्यद्वै दिवं यान्तं जैगीषव्यं स देवलः ॥ ९.५१.२६ ॥
ครั้นแล้วอสิตะเทวละ ผู้ตื่นเต้นยิ่ง มุ่งมั่นและหนักแน่นในคำปฏิญาณ ได้เห็นไชคีษัพย์กำลังขึ้นสู่สวรรค์
9.51.27
तस्माच्च पितृलोकं तं व्रजन्तं सोऽन्वपश्यत ।
पितृलोकाच्च तं यान्तं याम्यं लोकमपश्यत ॥ ९.५१.२७ ॥
จากที่นั้นท่านได้เห็นไชคีษัพย์กำลังไปสู่โลกของบรรพบุรุษ และจากโลกของบรรพบุรุษ ท่านก็ได้เห็นไชคีษัพย์กำลังไปสู่โลกของยม
9.51.28
तस्मादपि समुत्पत्य सोमलोकमभिष्टुतम् ।
व्रजन्तमन्वपश्यत्स जैगीषव्यं महामुनिम् ॥ ९.५१.२८ ॥
จากนั้นท่านก็ลอยขึ้นต่อไปอีก และได้เห็นมหาฤๅษีไชคีษัพย์กำลังไปสู่โลกแห่งพระจันทร์อันเป็นที่สรรเสริญ
9.51.29
लोकान्समुत्पतन्तं च शुभानेकान्तयाजिनाम् ।
ततोऽग्निहोत्रिणां लोकांस्तेभ्यश्चाप्युत्पपात ह ॥ ९.५१.२९ ॥
ท่านได้เห็นไชคีษัพย์ลอยผ่านโลกอันเป็นมงคลของผู้บูชายัญด้วยใจแน่วแน่ที่เดียว แล้วท่านก็ลอยขึ้นสู่โลกของผู้บูชาไฟ และล่วงเลยโลกเหล่านั้นไปด้วย
9.51.30
दर्शं च पौर्णमासं च ये यजन्ति तपोधनाः ।
तेभ्यः स ददृशे धीमाँल्लोकेभ्यः पशुयाजिनाम् ॥ ९.५१.३० ॥
ท่านได้เห็นโลกของเหล่าผู้มีตบะเป็นทรัพย์ผู้ประกอบพิธีทรรศะและปูรณมาส และโลกของผู้บูชายัญด้วยสัตว์ ท่านผู้มีปัญญานั้นได้เห็นจากโลกเหล่านั้น
9.51.31
चातुर्मास्यैर्बहुविधैर्यजन्ते ये तपोधनाः ।
तेषां स्थानं तथा यान्तं तथाग्निष्टोमयाजिनाम् ॥ ९.५१.३१ ॥
ท่านได้เห็นเหล่าผู้มีตบะเป็นทรัพย์ที่ประกอบพิธีจาตุรมาสยะหลายรูปแบบ และได้เห็นที่อยู่ของผู้ประกอบพิธีอัคนิษโฏมะ และท่านก็ไปถึงที่นั้นด้วย
9.51.32
अग्निष्टुतेन च तथा ये यजन्ति तपोधनाः ।
तत्स्थानमनुसम्प्राप्तमन्वपश्यत देवलः ॥ ९.५१.३२ ॥
และเหล่าผู้มีตบะเป็นทรัพย์ที่บูชาด้วยพิธีอัคนิษฏุตะ อสิตะเทวละได้ไปถึงที่อยู่ของเขาเหล่านั้นแล้วและได้เห็น
9.51.33
वाजपेयं क्रतुवरं तथा बहुसुवर्णकम् ।
आहरन्ति महाप्राज्ञास्तेषां लोकेष्वपश्यत ॥ ९.५१.३३ ॥
ผู้มีปัญญายิ่งนำพิธีวาชเปยะ ซึ่งเป็นยัญอันประเสริฐ และพิธีที่มีทองคำมากมาย ท่านได้เห็นพิธีเหล่านั้นในโลกของเขา
9.51.34
यजन्ते पुण्डरीकेण राजसूयेन चैव ये ।
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवलः ॥ ९.५१.३४ ॥
ผู้ที่บูชายัญด้วยปุณฑรีกะและด้วยราชสูยะ ในโลกของเขาเหล่านั้น อสิตะเทวละได้เห็นไชคีษัพย์ด้วย
9.51.35
अश्वमेधं क्रतुवरं नरमेधं तथैव च ।
आहरन्ति नरश्रेष्ठास्तेषां लोकेष्वपश्यत ॥ ९.५१.३५ ॥
ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ย่อมนำพิธีอัศวเมธ ซึ่งเป็นยัญอันประเสริฐ และพิธีนรเมธเช่นกัน ท่านได้เห็นพิธีนั้นในโลกของเขาเหล่านั้น
9.51.36
सर्वमेधं च दुष्प्रापं तथा सौत्रामणिं च ये ।
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवलः ॥ ९.५१.३६ ॥
ผู้ที่ประกอบสรรวเมธะอันบรรลุได้ยาก และเสาตรามณีเช่นกัน ในโลกของชนเหล่านั้น เทวละก็ได้เห็นไชคีษวยะด้วย
9.51.37
द्वादशाहैश्च सत्रैर्ये यजन्ते विविधैर्नृप ।
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवलः ॥ ९.५१.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา ในโลกของผู้ที่บูชายัญด้วยพิธีสิบสองวันและด้วยสัตระต่าง ๆ อสิตะเทวละได้เห็นไชคีษัพย์
9.51.38
मित्रावरुणयोर्लोकानादित्यानां तथैव च ।
सलोकतामनुप्राप्तमपश्यत ततोऽसितः ॥ ९.५१.३८ ॥
ต่อจากนั้นอสิตะได้เห็นโลกของมิตระและวรุณ และโลกของเหล่าอาทิตย์เช่นกัน รวมทั้งเหล่าที่ได้บรรลุความเป็นผู้อยู่ในโลกเดียวกัน
9.51.39
रुद्राणां च वसूनां च स्थानं यच्च बृहस्पतेः ।
तानि सर्वाण्यतीतं च समपश्यत्ततोऽसितः ॥ ९.५१.३९ ॥
ล่วงเลยทั้งหมดนั้นไป ท่านอสิตะได้เห็นทุกสิ่งอย่างครบถ้วน ทั้งที่อยู่ของรุทรและวสุ และที่อยู่ของพฤหัสบดี
9.51.40
आरुह्य च गवां लोकं प्रयान्तं ब्रह्मसत्रिणाम् ।
लोकानपश्यद्गच्छन्तं जैगीषव्यं ततोऽसितः ॥ ९.५१.४० ॥
ท่านอสิตะขึ้นสู่โลกของโคแล้วได้เห็นไชคีษัพย์กำลังไปสู่โลกของเหล่าผู้ประกอบพรหมสัตระ
9.51.41
त्रीँल्लोकानपरान्विप्रमुत्पतन्तं स्वतेजसा ।
पतिव्रतानां लोकांश्च व्रजन्तं सोऽन्वपश्यत ॥ ९.५१.४१ ॥
เขาเห็นฤๅษีผู้นั้นลอยขึ้นไปผ่านสามโลกและโลกอื่น ๆ ด้วยรัศมีแห่งตนเอง มุ่งหน้าไปยังโลกของบรรดาภรรยาผู้ซื่อตรงต่อสามี
9.51.42
ततो मुनिवरं भूयो जैगीषव्यमथासितः ।
नान्वपश्यत योगस्थमन्तर्हितमरिंदम ॥ ९.५१.४२ ॥
จากนั้นอสิตะก็มองไม่เห็นยอดฤๅษีไชคีษวยะอีกต่อไป เพราะท่านได้หายลับไป ตั้งมั่นอยู่ในโยคะ โอ้ ผู้ปราบศัตรู
9.51.43
सोऽचिन्तयन्महाभागो जैगीषव्यस्य देवलः ।
प्रभावं सुव्रतत्वं च सिद्धिं योगस्य चातुलाम् ॥ ९.५१.४३ ॥
เทวละผู้มีโชคยิ่งครุ่นคิดถึงอำนาจของไชคีษวยะ ความมั่นคงในคำปฏิญาณ และความสำเร็จอันหาที่เปรียบมิได้แห่งโยคะ
9.51.44
असितोऽपृच्छत तदा सिद्धाँल्लोकेषु सत्तमान् ।
प्रयतः प्राञ्जलिर्भूत्वा धीरस्तान्ब्रह्मसत्रिणः ॥ ९.५१.४४ ॥
ครั้งนั้น อสิตะด้วยความเคารพ ประนมมือ มีใจมั่นคง ได้ถามบรรดาสิทธาผู้ประเสริฐที่สุดในโลกทั้งหลาย ผู้กำลังประกอบพิธีพรหมสัตร
9.51.45
जैगीषव्यं न पश्यामि तं शंसत महौजसम् ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ॥ ९.५१.४५ ॥
ข้าพเจ้าไม่เห็นไชคีษวยะ ขอท่านโปรดบอกถึงผู้มีพลังยิ่งใหญ่ผู้นั้นด้วย ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้ เพราะความอยากรู้ของข้าพเจ้ามีมาก
9.51.46
शृणु देवल भूतार्थं शंसतां नो दृढव्रत ।
जैगीषव्यो गतो लोकं शाश्वतं ब्रह्मणोऽव्ययम् ॥ ९.५१.४६ ॥
โอ้ เทวละ ผู้มั่นคงในคำปฏิญาณ จงฟังความจริงของเหตุการณ์ตามที่เราทั้งหลายเล่าให้ฟัง ไชคีษวยะได้ไปสู่โลกนิรันดร์ของพระพรหม ซึ่งไม่เสื่อมสลาย
9.51.47
स श्रुत्वा वचनं तेषां सिद्धानां ब्रह्मसत्रिणाम् ।
असितो देवलस्तूर्णमुत्पपात पपात च ॥ ९.५१.४७ ॥
เมื่ออสิตะได้ฟังถ้อยคำของบรรดาสิทธาผู้ประกอบพิธีพรหมสัตรเหล่านั้นแล้ว ก็รีบลอยขึ้นและตกลงมาทันที
9.51.48
ततः सिद्धास्त ऊचुर्हि देवलं पुनरेव ह ।
न देवल गतिस्तत्र तव गन्तुं तपोधन ॥ ९.५१.४८ ॥
ครั้นนั้น บรรดาสิทธาเหล่านั้นได้กล่าวกับเทวละอีกครั้งว่า โอ้ เทวละ ผู้เป็นขุมทรัพย์แห่งตบะ ท่านไม่มีหนทางที่จะไปถึงที่นั่นได้
9.51.49
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सिद्धानां देवलः पुनः ।
आनुपूर्व्येण लोकांस्तान्सर्वानवततार ह ॥ ९.५१.४९ ॥
เมื่อเทวละได้ฟังถ้อยคำของบรรดาสิทธาเหล่านั้นแล้ว ก็ลงมาผ่านโลกทั้งหลายตามลำดับอีกครั้ง
9.51.50
स्वमाश्रमपदं पुण्यमाजगाम पतङ्गवत् ।
प्रविशन्नेव चापश्यज्जैगीषव्यं स देवलः ॥ ९.५१.५० ॥
เทวละกลับไปยังอาศรมอันศักดิ์สิทธิ์ของตนดุจนกบิน และขณะที่เข้าไป ก็เห็นไชคีษวยะทันที
9.51.51
ततो बुद्ध्या व्यगणयद्देवलो धर्मयुक्तया ।
दृष्ट्वा प्रभावं तपसो जैगीषव्यस्य योगजम् ॥ ९.५१.५१ ॥
จากนั้น เทวละใช้ปัญญาที่ประกอบด้วยธรรมพิจารณา และเห็นอำนาจแห่งตบะอันเกิดจากโยคะของไชคีษวยะ
9.51.52
ततोऽब्रवीन्महात्मानं जैगीषव्यं स देवलः ।
विनयावनतो राजन्नुपसर्प्य महामुनिम् ॥ ९.५१.५२ ॥
ครั้นนั้น เทวละโน้มกายด้วยความถ่อมตน เข้าไปใกล้มหาฤๅษี แล้วกล่าวแก่ไชคีษวยะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ โอ้ พระราชา
9.51.53
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा उपदेशं चकार सः ।
विधिं च योगस्य परं कार्याकार्यं च शास्त्रतः ॥ ९.५१.५३ ॥
เมื่อได้ฟังคำของเทวละแล้ว ไชคีษวยะก็ให้คำสั่งสอน ทั้งวิธีอันสูงสุดของโยคะ และสิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำตามคัมภีร์
9.51.54
संन्यासकृतबुद्धिं तं ततो दृष्ट्वा महातपाः ।
सर्वाश्चास्य क्रियाश्चक्रे विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ ९.५१.५४ ॥
เมื่อมหาตบสีเห็นเทวละมีจิตมุ่งมั่นในการสละทางโลก ท่านจึงประกอบพิธีทั้งหมดให้แก่เทวละตามกฎที่กำหนดไว้
9.51.55
संन्यासकृतबुद्धिं तं भूतानि पितृभिः सह ।
ततो दृष्ट्वा प्ररुरुदुः कोऽस्मान्संविभजिष्यति ॥ ९.५१.५५ ॥
เมื่อเห็นเทวละมีจิตมุ่งมั่นในการสละทางโลก สรรพสัตว์พร้อมด้วยบรรพบุรุษต่างร่ำไห้เสียงดังว่า "ใครจะมาแบ่งพวกเราออกไปเล่า"
9.51.56
देवलस्तु वचः श्रुत्वा भूतानां करुणं तथा ।
दिशो दश व्याहरतां मोक्षं त्यक्तुं मनो दधे ॥ ९.५१.५६ ॥
เมื่อเทวละได้ยินถ้อยคำอันน่าสงสารของสรรพสัตว์ที่ร้องเรียกอยู่ทั้งสิบทิศ ท่านจึงตั้งใจจะละทิ้งโมกษะ
9.51.57
ततस्तु फलमूलानि पवित्राणि च भारत ।
पुष्पाण्योषधयश्चैव रोरूयन्ते सहस्रशः ॥ ९.५१.५७ ॥
โอ้ ภารตะ ต่อมา ผลไม้และรากไม้อันบริสุทธิ์ ดอกไม้และสมุนไพร ก็ร่ำไห้เป็นพันๆ
9.51.58
पुनर्नो देवलः क्षुद्रो नूनं छेत्स्यति दुर्मतिः ।
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो दत्त्वा नावबुध्यते ॥ ९.५१.५८ ॥
แน่นอนว่าเทวละผู้ต่ำต้อยมีจิตชั่วร้ายนี้จะตัดพวกเราอีกครั้ง ผู้ที่ให้ความปลอดภัยแก่สรรพสัตว์ แต่กลับไม่รู้ตัว
9.51.59
ततो भूयो व्यगणयत्स्वबुद्ध्या मुनिसत्तमः ।
मोक्षे गार्हस्थ्यधर्मे वा किं नु श्रेयस्करं भवेत् ॥ ९.५१.५९ ॥
จากนั้น ยอดฤๅษีได้พิจารณาอีกครั้งด้วยปัญญาของตนว่า ระหว่างโมกษะกับธรรมของคฤหัสถ์ อย่างไรเล่าจะเป็นประโยชน์ยิ่งกว่า
9.51.60
इति निश्चित्य मनसा देवलो राजसत्तम ।
त्यक्त्वा गार्हस्थ्यधर्मं स मोक्षधर्ममरोचयत् ॥ ९.५१.६० ॥
โอ้ ยอดแห่งพระราชา เมื่อเทวละตัดสินใจในใจเช่นนี้แล้ว ก็ละทิ้งธรรมของคฤหัสถ์ และยินดีในธรรมแห่งโมกษะ
9.51.61
एवमादीनि सञ्चिन्त्य देवलो निश्चयात्ततः ।
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं परं योगं च भारत ॥ ९.५१.६१ ॥
ทรงพระนามว่า ทวลเรียกนี้ พระนามว่าอย่างนี้ ทวลเรียกว่าฤๅษีเดวลครุ่นคิดเช่นนี้แล้ว ด้วยความแน่วแน่ในใจ จึงบรรลุความสมบูรณ์สูงสุดและโยคะอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่ภารตะ
9.51.62
ततो देवाः समागम्य बृहस्पतिपुरोगमाः ।
जैगीषव्यं तपश्चास्य प्रशंसन्ति तपस्विनः ॥ ९.५१.६२ ॥
ครั้นนั้น เหล่าเทพประชุมกันโดยมีพระพฤหัสปติเป็นผู้นำ ได้สรรเสริญการบำเพ็ญตบะของไชคีษวยะ และบรรดาผู้บำเพ็ญตบะก็สรรเสริญด้วยเช่นกัน
9.51.63
अथाब्रवीदृषिवरो देवान्वै नारदस्तदा ।
जैगीषव्ये तपो नास्ति विस्मापयति योऽसितम् ॥ ९.५१.६३ ॥
ครั้นนั้น ฤๅษีนารทผู้ประเสริฐที่สุดได้กล่าวแก่เหล่าเทพว่า ในไชคีษวยะไม่มีตบะ เขาแม้แต่ทำให้อสิตะตะลึงงัน
9.51.64
तमेवंवादिनं धीरं प्रत्यूचुस्ते दिवौकसः ।
मैवमित्येव शंसन्तो जैगीषव्यं महामुनिम् ॥ ९.५१.६४ ॥
เหล่าเทพกล่าวตอบแก่นารทผู้มั่นคงซึ่งกล่าวเช่นนั้นว่า ไม่เป็นเช่นนั้น พร้อมกับสรรเสริญมหาฤๅษีไชคีษวยะไปเรื่อย ๆ
9.51.65
तत्राप्युपस्पृश्य ततो महात्मा दत्त्वा च वित्तं हलभृद्द्विजेभ्यः ।
अवाप्य धर्मं परमार्यकर्मा जगाम सोमस्य महत्स तीर्थम् ॥ ९.५१.६५ ॥
ที่นั่น พระผู้มีวิญญาณยิ่งใหญ่ผู้ทรงถือคันไถ ได้ชำระตนด้วยการอาบน้ำ แล้วถวายทรัพย์แก่พราหมณ์ทั้งหลาย ครั้นได้บรรลุธรรมด้วยกรรมอันประเสริฐสูงสุด ก็เสด็จไปยังท่าศักดิ์สิทธิ์อันยิ่งใหญ่ของพระโสม