মহাভারত · অধ্যায় 9.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.53.1
कथं कुमारी भगवंस्तपोयुक्ता ह्यभूत्पुरा ।
किमर्थं च तपस्तेपे को वाऽस्या नियमोऽभवत् ॥ ९.५३.१ ॥
হে ভগবন্, সেই কুমারী পূর্বে কীভাবে তপস্যায় রত ছিলেন? কী উদ্দেশ্যে তিনি তপস্যা করেছিলেন, এবং তাঁর নিয়ম কী ছিল?
9.53.2
सुदुष्करमिदं ब्रह्मंस्त्वत्तः श्रुतमनुत्तमम् ।
आख्याहि तत्त्वमखिलं यथा तपसि सा स्थिता ॥ ९.५३.२ ॥
হে ব্রহ্মন্, আপনার কাছে এই অতি কঠিন ও শ্রেষ্ঠ বিষয় শুনেছি। সে কীভাবে তপস্যায় স্থিত ছিল, তার সমগ্র সত্য বলুন।
9.53.3
ऋषिरासीन्महावीर्यः कुणिर्गार्ग्यो महायशाः ।
स तप्त्वा विपुलं राजंस्तपो वै तपतां वरः।
तपसाऽथ सुतां सुभ्रूं समुत्पादितवान्विभुः ॥ ९.५३.३ ॥
মহাবীর্যবান ও মহাযশস্বী কুণি গার্গ্য নামে এক ঋষি ছিলেন। হে রাজন্, তপস্বীদের শ্রেষ্ঠ তিনি বিপুল তপস্যা করে নিজ তপোবলে সুন্দর ভ্রূযুক্তা এক কন্যাকে উৎপন্ন করেছিলেন।
9.53.4
तां च दृष्ट्वा मुनिः प्रीतः कुणिर्गार्ग्यो महायशाः ।
जगाम त्रिदिवं राजन्संत्यज्येह कलेवरम् ॥ ९.५३.४ ॥
তাঁকে দেখে মহাযশস্বী মুনি কুণি গার্গ্য প্রীত হলেন। হে রাজন্, তিনি এখানে দেহত্যাগ করে স্বর্গে চলে গেলেন।
9.53.5
सुभ्रूः सा ह्यथ कल्याणी पुण्डरीकनिभेक्षणा ।
महता तपसोग्रेण कृत्वाश्रममनिन्दिता ॥ ९.५३.५ ॥
সুন্দর ভ্রূযুক্তা, কল্যাণী, পদ্মনয়না, নিন্দাহীনা সেই কন্যা প্রচণ্ড মহা তপস্যায় এক আশ্রম রচনা করলেন।
9.53.6
उपवासैः पूजयन्ती पितॄन्देवांश्च सा पुरा ।
तस्यास्तु तपसोग्रेण महान्कालोऽत्यगान्नृप ॥ ९.५३.६ ॥
সে পূর্বে উপবাসের দ্বারা পিতৃপুরুষ ও দেবতাদের পূজা করত। হে নৃপ, তার প্রচণ্ড তপস্যায় দীর্ঘকাল অতিবাহিত হল।
9.53.7
सा पित्रा दीयमानापि पतिं नैच्छदनिन्दिता ।
आत्मनः सदृशं सा तु भर्तारं नान्वपश्यत ॥ ९.५३.७ ॥
পিতা দান করলেও সেই নিন্দাহীনা কন্যা স্বামী কামনা করল না। নিজের যোগ্য স্বামী সে খুঁজে পেল না।
9.53.8
ततः सा तपसोग्रेण पीडयित्वाऽऽत्मनस्तनुम् ।
पितृदेवार्चनरता बभूव विजने वने ॥ ९.५३.८ ॥
তারপর সে কঠোর তপস্যায় নিজের দেহকে পীড়িত করে, পিতৃ ও দেবতার অর্চনায় রত হয়ে নির্জন বনে বাস করতে লাগল।
9.53.9
साऽऽत्मानं मन्यमाना तु कृतकृत्यं श्रमान्विता ।
जगाम वृद्धभावं तु कौमारब्रह्मचारिणी ॥ ९.५३.९ ॥
নিজেকে কৃতকৃত্য মনে করে, ক্লান্ত সে কৌমার থেকেই ব্রহ্মচারিণী থেকে বার্ধক্যে পৌঁছাল।
9.53.10
वार्धकेन च राजेन्द्र तपसा चैव कर्शिता ।
सा नाशकद्यदा गन्तुं पदात्पदमपि स्वयम् ॥ ९.५३.१० ॥
হে রাজেন্দ্র! বার্ধক্যে ও তপস্যায় ক্ষীণ হয়ে সে নিজে এক পা থেকে আরেক পা-ও চলতে পারত না।
9.53.11
चकार गमने बुद्धिं परलोकाय वै तदा ।
मोक्तुकामां तु तां दृष्ट्वा शरीरं नारदोऽब्रवीत् ॥ ९.५३.११ ॥
তখন সে পরলোকে যাওয়ার সংকল্প করল। দেহ ত্যাগ করতে ইচ্ছুক তাকে দেখে নারদ বললেন।
9.53.12
असंस्कृतायाः कन्यायाः कुतो लोकास्तवानघे ।
एवं तु श्रुतमस्माभिर्देवलोके महाव्रते ॥ ९.५३.१२ ॥
হে নিষ্পাপা! অসংস্কৃতা কন্যার তোমার জন্য লোক কোথায়? হে মহাব্রতা! দেবলোকে আমরা এমনই শুনেছি।
9.53.13
तपः परमकं प्राप्तं न तु लोकास्त्वया जिताः ।
तन्नारदवचः श्रुत्वा साऽब्रवीदृषिसंसदि ॥ ९.५३.१३ ॥
তুমি পরম তপস্যা লাভ করেছ, কিন্তু লোক জয় করোনি। নারদের সেই বাক্য শুনে সে ঋষিসভায় বলল।
9.53.14
तपसोऽर्धं प्रयच्छामि पाणिग्राहस्य सत्तमाः ।
इत्युक्तेऽस्यास्तु जग्राह पाणिं गालवसम्भवः ॥ ९.५३.१४ ॥
হে সত্তমগণ, তোমার তপস্যার অর্ধেক আমি পাণিগ্রাহককে দেব। এভাবে বলা হলে গালবসম্ভব তার হাত ধরল।
9.53.15
ऋषिः प्राक् शृङ्गवान्नाम समयं चेममब्रवीत् ।
समयेन तवाद्याहं पाणिं स्प्रक्ष्यामि शोभने ॥ ९.५३.१५ ॥
পূর্বে শৃঙ্গবান নামক ঋষি এই শর্ত বলেছিলেন: হে সুন্দরী, এই শর্তানুসারে আজ আমি তোমার হাত স্পর্শ করব।
9.53.16
यद्येकरात्रं वस्तव्यं त्वया सह मयेति ह ।
तथेति सा प्रतिश्रुत्य तस्मै पाणिं ददौ तदा ॥ ९.५३.१६ ॥
তুমি যদি আমার সঙ্গে একরাত্রি থাকো — এমনটাই বলা হয়েছিল। 'তথাস্তু' বলে সম্মত হয়ে সে তখন তাকে হাত দিল।
9.53.17
यथादृष्टेन विधिना हुत्वा चाग्निं विधानतः ।
चक्रे च पाणिग्रहणं तस्योद्वाहं च गालविः ॥ ९.५३.१७ ॥
যথাদৃষ্ট বিধি অনুসারে অগ্নিতে আহুতি দিয়ে গালব পাণিগ্রহণ ও তার বিবাহ সম্পন্ন করলেন।
9.53.18
सा रात्रावभवद्राजंस्तरुणी वरवर्णिनी ।
दिव्याभरणवस्त्रा च दिव्यगन्धानुलेपना ॥ ९.५३.१८ ॥
হে রাজন্, রাতে সে এক তরুণী হয়ে উঠল — সুন্দরবর্ণা, দিব্য অলংকার ও বস্ত্রে সজ্জিতা, দিব্য গন্ধে অনুলিপ্ত।
9.53.19
तां दृष्ट्वा गालविः प्रीतो दीपयन्तीमिव श्रिया ।
उवास च क्षपामेकां प्रभाते साऽब्रवीच्च तम् ॥ ९.५३.१९ ॥
তাকে দেখে গালব প্রীত হলেন; সে যেন তার সৌন্দর্যে আলো ছড়াচ্ছিল। তিনি এক রাত সেখানে থাকলেন; প্রভাতে সে তাঁকে বলল।
9.53.20
यस्त्वया समयो विप्र कृतो मे तपतां वर ।
तेनोषिताऽस्मि भद्रं ते स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ॥ ९.५३.२० ॥
হে বিপ্র, তপস্বীদের শ্রেষ্ঠ, আপনি আমার সঙ্গে যে চুক্তি করেছিলেন, তারই কারণে আমি এখানে বাস করেছি। আপনার মঙ্গল হোক, কল্যাণ হোক; এখন আমি যাচ্ছি।
9.53.21
सा तु ध्यात्वाऽब्रवीद्भूयो योऽस्मिंस्तीर्थे समाहितः ।
वसते रजनीमेकां तर्पयित्वा दिवौकसः ॥ ९.५३.२१ ॥
তারপর সে চিন্তা করে আবার বলল: যে এই তীর্থে একাগ্রচিত্তে দেবতাদের তৃপ্ত করে এক রাত বাস করে...
9.53.22
चत्वारिंशतमष्टौ च द्वौ चाष्टौ सम्यगाचरेत् ।
यो ब्रह्मचर्यं वर्षाणि फलं तस्य लभेत सः ॥ ९.५३.२२ ॥
আটচল্লিশ, দুই ও আট বছর যথাযথভাবে ব্রহ্মচর্য পালন করে যে, সে তার ফল লাভ করবে।
9.53.23
एवमुक्त्वा ततः साध्वी देहं त्यक्त्वा दिवं गता ।
ऋषिरप्यभवद्दीनस्तस्या रूपं विचिन्तयन् ॥ ९.५३.२३ ॥
এভাবে বলে সেই সাধ্বী দেহত্যাগ করে স্বর্গে চলে গেল। ঋষিও তার রূপ চিন্তা করতে করতে দীন হয়ে পড়লেন।
9.53.24
समयेन तपोऽर्धं च कृच्छ्रात्प्रतिगृहीतवान् ।
साधयित्वा तदाऽऽत्मानं तस्याः स गतिमाप्तवान्।
दुःखितो भरतश्रेष्ठ तस्या रूपबलात्कृतः ॥ ९.५३.२४ ॥
চুক্তি অনুসারে তিনি কষ্টে অর্ধ তপস্যা গ্রহণ করেছিলেন। পরে নিজেকে সাধন করে তার গতি লাভ করলেন। হে ভরতশ্রেষ্ঠ, তার রূপের বলে তিনি দুঃখিত হয়েছিলেন।
9.53.25
एतत्ते वृद्वकन्याया व्याख्यातं चरितं महत् ।
तथैव ब्रह्मचर्यं च स्वर्गस्य च गतिः शुभा ॥ ९.५३.२५ ॥
বৃদ্ধ কন্যার এই মহান চরিত এবং ব্রহ্মচর্য ও স্বর্গের শুভ গতি তোমাকে বর্ণনা করা হলো।
9.53.26
तत्रस्थश्चापि शुश्राव हतं शल्यं हलायुधः ॥ ९.५३.२६ ॥
সেখানে অবস্থানরত হলায়ুধও শুনলেন যে শল্য নিহত হয়েছেন।
9.53.27
तत्रापि दत्त्वा दानानि द्विजातिभ्यः परन्तपः ।
शुशोच शल्यं सङ्ग्रामे निहतं पाण्डवैस्तदा ॥ ९.५३.२७ ॥
সেখানেও ব্রাহ্মণদের দান দিয়ে শত্রুতাপন তিনি যুদ্ধে পাণ্ডবদের হাতে নিহত শল্যের জন্য শোক করলেন।
9.53.28
समन्तपञ्चकद्वारात्ततो निष्क्रम्य माधवः ।
पप्रच्छर्षिगणारामः कुरुक्षेत्रस्य यत्फलम् ॥ ९.५३.२८ ॥
সমন্তপঞ্চকের দ্বার থেকে বেরিয়ে এসে ঋষিগণের মাঝে আনন্দিত মাধব জিজ্ঞাসা করলেন কুরুক্ষেত্রের ফল কী।
9.53.29
ते पृष्टा यदुसिंहेन कुरुक्षेत्रफलं विभो ।
समाचख्युर्महात्मानस्तस्मै सर्वं यथातथम् ॥ ९.५३.२९ ॥
হে বিভো, যদুসিংহ কর্তৃক জিজ্ঞাসিত হয়ে সেই মহাত্মারা কুরুক্ষেত্রের ফল সমস্ত যথাযথভাবে তাঁর কাছে বর্ণনা করলেন।