महाभारत · अध्याय 9.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.53.1
कथं कुमारी भगवंस्तपोयुक्ता ह्यभूत्पुरा ।
किमर्थं च तपस्तेपे को वाऽस्या नियमोऽभवत् ॥ ९.५३.१ ॥
हे भगवन्, ती कुमारी पूर्वी तपश्चर्येत कशी गुंतलेली होती? कोणत्या हेतूने तिने तप केले, आणि तिचा नियम कोणता होता?
9.53.2
सुदुष्करमिदं ब्रह्मंस्त्वत्तः श्रुतमनुत्तमम् ।
आख्याहि तत्त्वमखिलं यथा तपसि सा स्थिता ॥ ९.५३.२ ॥
हे ब्रह्मन्, आपल्याकडून हा अत्यंत कठीण आणि उत्तम विषय मी ऐकला आहे. ती तपश्चर्येत कशी स्थिर राहिली, हे सर्व सत्य सांगा.
9.53.3
ऋषिरासीन्महावीर्यः कुणिर्गार्ग्यो महायशाः ।
स तप्त्वा विपुलं राजंस्तपो वै तपतां वरः।
तपसाऽथ सुतां सुभ्रूं समुत्पादितवान्विभुः ॥ ९.५३.३ ॥
महापराक्रमी आणि महायशस्वी कुणि गार्ग्य नावाचे एक ऋषी होते. हे राजा, तपस्व्यांत श्रेष्ठ अशा त्यांनी विपुल तप करून आपल्या तपोबलाने सुंदर भुवयांची कन्या निर्माण केली.
9.53.4
तां च दृष्ट्वा मुनिः प्रीतः कुणिर्गार्ग्यो महायशाः ।
जगाम त्रिदिवं राजन्संत्यज्येह कलेवरम् ॥ ९.५३.४ ॥
तिला पाहून महायशस्वी मुनी कुणि गार्ग्य संतुष्ट झाले. हे राजा, ते येथे देह त्यागून स्वर्गाला गेले.
9.53.5
सुभ्रूः सा ह्यथ कल्याणी पुण्डरीकनिभेक्षणा ।
महता तपसोग्रेण कृत्वाश्रममनिन्दिता ॥ ९.५३.५ ॥
सुंदर भुवयांची, कल्याणी, कमळनयनी, निर्दोष अशी ती कन्या उग्र महान तपश्चर्येने आश्रम उभारून राहिली.
9.53.6
उपवासैः पूजयन्ती पितॄन्देवांश्च सा पुरा ।
तस्यास्तु तपसोग्रेण महान्कालोऽत्यगान्नृप ॥ ९.५३.६ ॥
ती पूर्वी उपवासांनी पितरांची आणि देवांची पूजा करीत असे. हे नृपा, तिच्या उग्र तपश्चर्येत मोठा काळ गेला.
9.53.7
सा पित्रा दीयमानापि पतिं नैच्छदनिन्दिता ।
आत्मनः सदृशं सा तु भर्तारं नान्वपश्यत ॥ ९.५३.७ ॥
वडिलांनी दिले तरीही त्या निर्दोष कन्येने पती इच्छिला नाही. स्वतःस योग्य पती तिला सापडला नाही.
9.53.8
ततः सा तपसोग्रेण पीडयित्वाऽऽत्मनस्तनुम् ।
पितृदेवार्चनरता बभूव विजने वने ॥ ९.५३.८ ॥
मग ती कठोर तपाने आपल्या देहाला पीडा देत, पितर व देवांच्या पूजनात रत होऊन निर्जन वनात राहिली.
9.53.9
साऽऽत्मानं मन्यमाना तु कृतकृत्यं श्रमान्विता ।
जगाम वृद्धभावं तु कौमारब्रह्मचारिणी ॥ ९.५३.९ ॥
स्वतःला कृतकृत्य मानून, श्रमलेली ती बालपणापासून ब्रह्मचारिणी राहून वृद्धावस्थेला पोहोचली.
9.53.10
वार्धकेन च राजेन्द्र तपसा चैव कर्शिता ।
सा नाशकद्यदा गन्तुं पदात्पदमपि स्वयम् ॥ ९.५३.१० ॥
हे राजेंद्रा! वार्धक्याने व तपाने कृश झालेली ती स्वतः एका पावलावरून दुसऱ्या पावलापर्यंतही चालू शकली नाही.
9.53.11
चकार गमने बुद्धिं परलोकाय वै तदा ।
मोक्तुकामां तु तां दृष्ट्वा शरीरं नारदोऽब्रवीत् ॥ ९.५३.११ ॥
तेव्हा तिने परलोकाला जाण्याचा निश्चय केला. देह सोडू इच्छिणाऱ्या तिला पाहून नारद म्हणाले.
9.53.12
असंस्कृतायाः कन्यायाः कुतो लोकास्तवानघे ।
एवं तु श्रुतमस्माभिर्देवलोके महाव्रते ॥ ९.५३.१२ ॥
हे निर्दोष स्त्री! असंस्कृत कन्येला तुझे लोक कुठून मिळतील? हे महाव्रते! देवलोकात आम्ही असेच ऐकले आहे.
9.53.13
तपः परमकं प्राप्तं न तु लोकास्त्वया जिताः ।
तन्नारदवचः श्रुत्वा साऽब्रवीदृषिसंसदि ॥ ९.५३.१३ ॥
तू परम तप प्राप्त केलेस, पण लोक जिंकले नाहीस. नारदाचे ते वचन ऐकून ती ऋषिसभेत बोलली.
9.53.14
तपसोऽर्धं प्रयच्छामि पाणिग्राहस्य सत्तमाः ।
इत्युक्तेऽस्यास्तु जग्राह पाणिं गालवसम्भवः ॥ ९.५३.१४ ॥
हे सत्पुरुषांनो, तुझ्या तपाचा अर्धा भाग पाणिग्राहकाला मी देईन. असे म्हटल्यावर गालवाच्या वंशातील त्याने तिचा हात धरला.
9.53.15
ऋषिः प्राक् शृङ्गवान्नाम समयं चेममब्रवीत् ।
समयेन तवाद्याहं पाणिं स्प्रक्ष्यामि शोभने ॥ ९.५३.१५ ॥
पूर्वी शृंगवान नावाच्या ऋषींनी ही अट सांगितली होती: हे सुंदरी, या अटीनुसार आज मी तुझा हात स्पर्श करीन.
9.53.16
यद्येकरात्रं वस्तव्यं त्वया सह मयेति ह ।
तथेति सा प्रतिश्रुत्य तस्मै पाणिं ददौ तदा ॥ ९.५३.१६ ॥
जर तू माझ्यासोबत एक रात्र राहशील — असे तो म्हणाला. 'ठीक आहे' म्हणून संमती देऊन तिने तेव्हा त्याला हात दिला.
9.53.17
यथादृष्टेन विधिना हुत्वा चाग्निं विधानतः ।
चक्रे च पाणिग्रहणं तस्योद्वाहं च गालविः ॥ ९.५३.१७ ॥
पाहिल्याप्रमाणे विधीनुसार अग्नीत आहुती देऊन गालवाने पाणिग्रहण व तिचा विवाह केला.
9.53.18
सा रात्रावभवद्राजंस्तरुणी वरवर्णिनी ।
दिव्याभरणवस्त्रा च दिव्यगन्धानुलेपना ॥ ९.५३.१८ ॥
हे राजा, रात्री ती एक तरुणी झाली — सुंदर वर्णाची, दिव्य अलंकार व वस्त्रे ल्यालेली, दिव्य सुगंधाने लेपलेली.
9.53.19
तां दृष्ट्वा गालविः प्रीतो दीपयन्तीमिव श्रिया ।
उवास च क्षपामेकां प्रभाते साऽब्रवीच्च तम् ॥ ९.५३.१९ ॥
तिला पाहून गालव प्रसन्न झाला; ती जणू आपल्या शोभेने प्रकाश देत होती. तो एक रात्र तेथे राहिला; पहाटे ती त्याला म्हणाली.
9.53.20
यस्त्वया समयो विप्र कृतो मे तपतां वर ।
तेनोषिताऽस्मि भद्रं ते स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ॥ ९.५३.२० ॥
हे विप्रा, तपस्व्यांमध्ये श्रेष्ठा, तू माझ्याशी जो करार केला होता त्यानुसारच मी येथे राहिले. तुझे कल्याण होवो, तुला स्वस्ती लाभो; आता मी जाते.
9.53.21
सा तु ध्यात्वाऽब्रवीद्भूयो योऽस्मिंस्तीर्थे समाहितः ।
वसते रजनीमेकां तर्पयित्वा दिवौकसः ॥ ९.५३.२१ ॥
मग तिने विचार करून पुन्हा म्हटले: जो या तीर्थात एकाग्रचित्ताने देवांना तृप्त करून एक रात्र राहतो...
9.53.22
चत्वारिंशतमष्टौ च द्वौ चाष्टौ सम्यगाचरेत् ।
यो ब्रह्मचर्यं वर्षाणि फलं तस्य लभेत सः ॥ ९.५३.२२ ॥
अठ्ठेचाळीस, दोन आणि आठ वर्षे योग्य रीतीने ब्रह्मचर्य पाळणारा त्याचे फळ प्राप्त करेल.
9.53.23
एवमुक्त्वा ततः साध्वी देहं त्यक्त्वा दिवं गता ।
ऋषिरप्यभवद्दीनस्तस्या रूपं विचिन्तयन् ॥ ९.५३.२३ ॥
असे बोलून ती साध्वी देह सोडून स्वर्गाला गेली. ऋषीही तिच्या रूपाचा विचार करत दीन झाले.
9.53.24
समयेन तपोऽर्धं च कृच्छ्रात्प्रतिगृहीतवान् ।
साधयित्वा तदाऽऽत्मानं तस्याः स गतिमाप्तवान्।
दुःखितो भरतश्रेष्ठ तस्या रूपबलात्कृतः ॥ ९.५३.२४ ॥
करारानुसार त्याने कष्टाने अर्धे तप स्वीकारले. मग स्वतःला सिद्ध करून त्याने तिची गती प्राप्त केली. हे भरतश्रेष्ठा, तिच्या रूपाच्या बळाने तो दुःखी झाला.
9.53.25
एतत्ते वृद्वकन्याया व्याख्यातं चरितं महत् ।
तथैव ब्रह्मचर्यं च स्वर्गस्य च गतिः शुभा ॥ ९.५३.२५ ॥
वृद्ध कन्येचे हे महान चरित्र, ब्रह्मचर्य आणि स्वर्गाची शुभ गती तुला सांगितली गेली.
9.53.26
तत्रस्थश्चापि शुश्राव हतं शल्यं हलायुधः ॥ ९.५३.२६ ॥
तेथे असलेल्या हलायुधाने शल्य मारला गेला हे ऐकले.
9.53.27
तत्रापि दत्त्वा दानानि द्विजातिभ्यः परन्तपः ।
शुशोच शल्यं सङ्ग्रामे निहतं पाण्डवैस्तदा ॥ ९.५३.२७ ॥
तेथेही ब्राह्मणांना दाने देऊन शत्रूंना तापविणारा तो युद्धात पांडवांकडून मारल्या गेलेल्या शल्यासाठी शोकाकुल झाला.
9.53.28
समन्तपञ्चकद्वारात्ततो निष्क्रम्य माधवः ।
पप्रच्छर्षिगणारामः कुरुक्षेत्रस्य यत्फलम् ॥ ९.५३.२८ ॥
समंतपंचकाच्या द्वारातून बाहेर पडून ऋषिगणांत रमणारा माधव कुरुक्षेत्राचे फल काय असे विचारता झाला.
9.53.29
ते पृष्टा यदुसिंहेन कुरुक्षेत्रफलं विभो ।
समाचख्युर्महात्मानस्तस्मै सर्वं यथातथम् ॥ ९.५३.२९ ॥
हे विभो, यदुसिंहाने विचारल्यावर त्या महात्म्यांनी कुरुक्षेत्राचे सर्व फल जसेच्या तसे त्याला सांगितले.