મહાભારત · અધ્યાય 9.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.55.1
कुरुक्षेत्रं ततो दृष्ट्वा दत्त्वा देयांश्च सात्वतः ।
आश्रमं सुमहत्पुण्यमगमज्जनमेजय ॥ ९.५५.१ ॥
હે જનમેજય, કુરુક્ષેત્ર જોઈને અને દાન આપીને સાત્વત (બલરામ) એક અતિ મહાન પવિત્ર આશ્રમમાં ગયા.
9.55.2
मधूकाम्रवणोपेतं प्लुक्षन्यग्रोधसङ्कुलम् ।
चिरबिल्वयुतं पुण्यं पनसार्जुनसङ्कुलम् ॥ ९.५५.२ ॥
મધૂક અને આંબાના વનોથી યુક્ત, પ્લક્ષ અને વડના વૃક્ષોથી ભરેલું, ચિરબિલ્વથી યુક્ત, પનસ અને અર્જુન વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું પવિત્ર સ્થળ.
9.55.3
तं दृष्ट्वा यादवश्रेष्ठः प्रवरं पुण्यलक्षणम् ।
पप्रच्छ तानृषीन्सर्वान्कस्याश्रमवरस्त्वयम् ॥ ९.५५.३ ॥
તે શ્રેષ્ઠ, પુણ્યલક્ષણોવાળા આશ્રમને જોઈને યાદવશ્રેષ્ઠે બધા ઋષિઓને પૂછ્યું: "આ શ્રેષ્ઠ આશ્રમ કોનો છે?"
9.55.4
ते तु सर्वे महात्मानमूचू राजन्हलायुधम् ।
शृणु विस्तरशो राम यस्यायं पूर्वमाश्रमः ॥ ९.५५.४ ॥
તેઓ બધા મહાત્મા હલાયુધ (બલરામ) ને બોલ્યા: "હે રાજન, રામ! આ આશ્રમ પૂર્વે કોનો હતો તે વિસ્તારથી સાંભળો."
9.55.5
अत्र विष्णुः पुरा देवस्तप्तवांस्तप उत्तमम् ।
अत्रास्य विधिवद्यज्ञाः सर्वे वृत्ताः सनातनाः ॥ ९.५५.५ ॥
અહીં પૂર્વે દેવ વિષ્ણુએ ઉત્તમ તપ કર્યું હતું. અહીં જ તેમના બધા સનાતન યજ્ઞો વિધિપૂર્વક સંપન્ન થયા હતા.
9.55.6
अत्रैव ब्राह्मणी वृद्वा कौमारब्रह्मचारिणी ।
योगयुक्ता दिवं याता तपोयुक्ता विशाम्पते ॥ ९.५५.६ ॥
અહીં જ એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણી હતી. બાળપણથી બ્રહ્મચારિણી એવી તે યોગ અને તપમાં યુક્ત થઈને, હે પ્રજાપતિ, સ્વર્ગે ગઈ.
9.55.7
बभूव श्रीमती राजञ्शाण्डिल्यस्य महात्मनः ।
सुता धृतव्रता साध्वी नियता ब्रह्मचारिणी ॥ ९.५५.७ ॥
હે રાજન, મહાત્મા શાંડિલ્યને એક તેજસ્વી પુત્રી થઈ; તે વ્રતોમાં દૃઢ, સાધ્વી, સંયમી અને બ્રહ્મચારિણી હતી.
9.55.8
साऽपि प्राप्य परं योगं गता स्वर्गमनुत्तमम् ।
भुक्त्वाऽश्रमेऽश्वमेधस्य फलं फलवतः शुभम् ॥ ९.५५.८ ॥
તેણીએ પણ પરમ યોગ પ્રાપ્ત કરી અનુત્તમ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું; એ ફલદાયી આશ્રમમાં અશ્વમેધ યજ્ઞનું શુભ ફળ ભોગવ્યું.
9.55.9
गता स्वर्गं महाराज पूजिता च महात्मभिः ।
अभिगम्याश्रमं पुण्यं स दृष्ट्वा यदुनन्दनः ॥ ९.५५.९ ॥
હે મહારાજ, તે મહાત્માઓથી પૂજાઈને સ્વર્ગે ગઈ. પછી યદુનંદન એ પવિત્ર આશ્રમે પહોંચીને તેને જોયો.
9.55.10
ऋषींस्तानभिवाद्याथ पार्श्वे हिमवतोऽच्युतः ।
सन्ध्याकार्याणि सर्वाणि निर्वर्त्यारुरुहेऽचलम् ॥ ९.५५.१० ॥
પછી અચ્યુતે તે ઋષિઓને વંદન કર્યાં, હિમાલયની બાજુમાં બધાં સંધ્યાકર્મો પૂર્ણ કરીને પર્વત પર ચઢ્યા.
9.55.11
नातिदूरं ततो गत्वा नगं तालध्वजो बली ।
पुण्ये तीर्थवरे स्नात्वा विस्मयं परमं गतः ॥ ९.५५.११ ॥
પછી બળવાન તાલધ્વજ (બલરામ) પર્વતની નજીક જઈ, પવિત્ર શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં સ્નાન કરી અત્યંત વિસ્મિત થયા.
9.55.12
प्रभवं च सरस्वत्याः प्लक्षप्रस्रवणं बलः ।
सम्प्राप्तः कारपचनं तीर्थप्रवरमुत्तमम् ॥ ९.५५.१२ ॥
બલરામ સરસ્વતીના ઉદ્ગમસ્થાન પ્લક્ષપ્રસ્રવણ પહોંચ્યા, અને પછી કારપચન નામના ઉત્તમ શ્રેષ્ઠ તીર્થે આવ્યા.
9.55.13
हलायुधस्तु तत्रापि दत्त्वा दानं महाबलः ।
आप्लुतः सलिले पुण्ये सुशीते विमले शुचौ।
सन्तर्पयामास पितॄन्देवांश्च रणदुर्मदः ॥ ९.५५.१३ ॥
ત્યાં પણ મહાબળવાન હલાયુધે દાન આપીને, પવિત્ર, અતિ શીતળ, નિર્મળ અને શુદ્ધ જળમાં સ્નાન કર્યું, અને યુદ્ધના મદથી ઉન્મત્ત થઈને પિતૃઓ અને દેવોને તૃપ્ત કર્યા.
9.55.14
तत्रोष्यैकां तु रजनीं यतिभिर्ब्राह्मणैः सह ।
मित्रावरुणयोः पुण्यं जगामाश्रममच्युतः ॥ ९.५५.१४ ॥
ત્યાં એક રાત્રિ રહીને, યતિઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે, અચ્યુત મિત્ર અને વરુણના પવિત્ર આશ્રમ તરફ ગયા.
9.55.15
इन्द्रोऽग्निरर्यमा चैव यत्र प्राक् प्रीतिमाप्नुवम् ।
तं देशं कारपचनात्स तस्मादाजगामह ॥ ९.५५.१५ ॥
પૂર્વે ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને અર્યમાના કારણે મને જ્યાં પ્રીતિ મળી હતી તે પ્રદેશ તરફ, કારપચનથી તે ત્યાંથી આવ્યો.
9.55.16
स्नात्वा तत्र च धर्मात्मा परां प्रीतिमवाप्य च ।
ऋषिभिश्चैव सिद्धैश्च सहितो वै महाबलः।
उपविष्टः कथाः शुभ्राः शुश्राव यदुपुङ्गवः ॥ ९.५५.१६ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને, ધર્માત્મા પરમ પ્રીતિ પામીને, ઋષિઓ અને સિદ્ધો સહિત બેઠેલા યદુશ્રેષ્ઠ મહાબળવાને શુભ કથાઓ સાંભળી.
9.55.17
तथा तु तिष्ठतां तेषां नारदो भगवानृषिः ।
आजगामाथ तं देशं यत्र रामो व्यवस्थितः ॥ ९.५५.१७ ॥
તેઓ એ રીતે રહેલા હતા ત્યારે ભગવાન ઋષિ નારદ જ્યાં રામ સ્થિત હતા તે પ્રદેશમાં આવ્યા.
9.55.18
जटामण्डलसंवीतः कुशचीरी महातपाः ।
हेमदण्डधरो राजन्कमण्डलुधरस्तथा ॥ ९.५५.१८ ॥
જટામંડળથી ઘેરાયેલા, કુશનાં વસ્ત્ર પહેરેલા, મહાતપસ્વી, હે રાજન્, સોનાનો દંડ અને કમંડળ ધારણ કરેલા.
9.55.19
महतीं सुखशब्दां तां गृह्य वीणां मनोरमाम् ।
नृत्ये गीते च कुशलो देवब्राह्मणपूजितः ॥ ९.५५.१९ ॥
તે મોટી, મધુર સ્વરવાળી, મનોહર વીણા લઈને, નૃત્ય અને ગીતમાં કુશળ, દેવો તથા બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજિત...
9.55.20
प्रभवः कलहानं च नित्यं च कलहप्रियः ।
तं देशमगमद्यत्र श्रीमान्रामो व्यवस्थितः ॥ ९.५५.२० ॥
કલહોના મૂળ અને સદા કલહપ્રિય (નારદ) તે દેશમાં ગયા, જ્યાં શ્રીમાન રામ રહેતા હતા.
9.55.21
प्रत्युत्थाय च तं रामः पूजयित्वा यतव्रतम् ।
देवर्षिं पर्यपृच्छत्स यथावृत्तं कुरून्प्रति ॥ ९.५५.२१ ॥
રામ ઊભા થઈને વ્રતનિષ્ઠ તેમનું પૂજન કરીને દેવર્ષિને કુરુઓ વિશે જેવું બન્યું તેવું પૂછ્યું.
9.55.22
तदाऽस्याकथयद्राजन्नारदः सर्ववेदवित् ।
सर्वमेतद्यथावृत्तमतीतं कुरुसंक्षयम् ॥ ९.५५.२२ ॥
ત્યારે, હે રાજા, સર્વ વેદોના જ્ઞાતા નારદે તેમને કુરુઓના સંહારની બધી વાત, જેવી બની ચૂકી હતી તેવી કહી.
9.55.23
ततोऽब्रवीद्रौहिणेयो नारदं दीनया गिरा ।
किमवस्थं तु तत्क्षत्रं ये तु तत्राभवन्नृपाः ॥ ९.५५.२३ ॥
ત્યારે રૌહિણેય (બલરામ) દીન વાણીમાં નારદને બોલ્યા: 'તે ક્ષત્રિય વર્ગ કઈ સ્થિતિમાં છે, અને ત્યાં જે રાજાઓ હતા તેઓ કેવા છે?'
9.55.24
श्रुतमेतन्मया पूर्वं सर्वमेव तपोधन ।
विस्तरश्रवणे जातं कौतूहलमतीव मे ॥ ९.५५.२४ ॥
'હે તપોધન, આ બધું મેં પહેલાં સાંભળ્યું છે; છતાં વિસ્તારથી સાંભળવાની મારી ઉત્સુકતા અત્યંત જાગી છે.'
9.55.25
पूर्वमेव हतो भीष्मो द्रोणः सिन्धुपतिस्तथा ।
हतो वैकर्तनः कर्णः पुत्राश्चास्य महारथाः ॥ ९.५५.२५ ॥
પહેલાં જ ભીષ્મ હણાયા, દ્રોણ અને સિંધુપતિ પણ એ જ રીતે હણાયા. વિકર્તનનો પુત્ર કર્ણ હણાયો, અને તેના મહારથી પુત્રો પણ.
9.55.26
भूरिश्रवा रौहिणेय मद्रराजश्च वीर्यवान् ।
एते चान्ये च बहवो हतास्तत्र महाबलाः ॥ ९.५५.२६ ॥
હે રોહિણીપુત્ર! ભૂરિશ્રવા, વીર્યવાન મદ્રરાજ (શલ્ય), એ અને બીજા ઘણા મહાબલી ત્યાં હણાયા.
9.55.27
प्रियान्प्राणान्परित्यज्य प्रियार्थं कौरवस्य वै ।
राजानो राजपुत्राश्च समरेष्वनिवर्तिनः ॥ ९.५५.२७ ॥
કૌરવ (દુર્યોધન)ના પ્રિય માટે પોતાના પ્રિય પ્રાણ ત્યજીને, યુદ્ધોમાં પાછા ન હટનારા રાજાઓ અને રાજપુત્રો.
9.55.28
अहतांस्तु महाबाहो शृणु मे तत्र माधव ॥ ९.५५.२८ ॥
પણ હે મહાબાહો, માધવ! ત્યાં જે અહત રહ્યા તેમના વિશે મારી વાત સાંભળો.
9.55.29
धार्तराष्ट्रबले शेषास्त्रयः समितिमर्दनाः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रोणपुत्रश्च वीर्यवान्।
तेऽपि वै विद्रुता राम दिशो दश भयात्तदा ॥ ९.५५.२९ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની સેનામાં બાકી રહેલા ત્રણ સમિતિમર્દન—કૃપ, કૃતવર્મા અને વીર્યવાન દ્રોણપુત્ર—હે રામ! તેઓ પણ ત્યારે ભયથી દસે દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
9.55.30
दुर्योधनो हते सैन्ये विद्रुतेषु पदातिषु ।
हदं द्वैपायनं नाम विवेश भृशदुःखितः ॥ ९.५५.३० ॥
સેના હણાઈ અને પાયદળ ભાગી ગયું, ત્યારે અતિ દુઃખી દુર્યોધન દ્વૈપાયન નામના સરોવરમાં પ્રવેશ્યો.
9.55.31
शयानं धार्तराष्ट्रं तु सलिले स्तम्भिते तदा ।
पाण्डवाः सह कृष्णेन वाग्भिरुग्राभिरार्दयन् ॥ ९.५५.३१ ॥
ત્યારે પાણીમાં સ્તંભિત થઈને પડેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને કૃષ્ણ સાથે પાંડવોએ કઠોર વચનોથી પીડ્યો.
9.55.32
स तुद्यमानो बलवान्वाग्भी राम समन्ततः ।
उत्थितः स हदाद्वीरः प्रगृह्य महतीं गदाम् ॥ ९.५५.३२ ॥
હે રામ, ચારેય બાજુથી વચનોથી પીડાયેલો તે બળવાન વીર સરોવરમાંથી ઊભો થયો અને મોટી ગદા ઉપાડી.
9.55.33
स चाप्युपागतो योद्धुं भीमेन सह साम्प्रतम् ।
भविष्यति तयोरद्य युद्धं राम सुदारुणम् ॥ ९.५५.३३ ॥
તે હવે ભીમ સાથે યુદ્ધ કરવા આવી પહોંચ્યો છે. હે રામ, આજે તે બંને વચ્ચે અતિ ભયંકર યુદ્ધ થશે.
9.55.34
यदि कौतूहलं तेऽस्ति व्रज माधव मा चिरम् ।
पश्य युद्धं महाघोरं शिष्ययोर्यदि मन्यसे ॥ ९.५५.३४ ॥
જો તને કુતૂહલ હોય તો, હે માધવ, વિલંબ ન કર; જો તું યોગ્ય માને તો બે શિષ્યોનું અતિ ઘોર યુદ્ધ જો.
9.55.35
नारदस्य वचः श्रुत्वा तानभ्यर्च्य द्विजर्षभान् ।
सर्वान्विसर्जयामास ये तेनाभ्यागताः सह।
गम्यतां द्वारकां चेति सोऽन्वशादनुयायिनः ॥ ९.५५.३५ ॥
નારદનાં વચન સાંભળીને તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોનો સત્કાર કરીને તેમની સાથે આવેલા સૌને વિદાય આપી. 'દ્વારકા જાઓ' એમ તેણે અનુયાયીઓને આદેશ આપ્યો.
9.55.36
सोऽवतीर्याचलश्रेष्ठात्प्लक्षप्रस्रवणाच्छुभात् ।
ततः प्रीतमनाः रामः श्रुता तीर्थफलं महत्।
विप्राणां सन्निधौ श्लोकमगायदिममच्युतः ॥ ९.५५.३६ ॥
તે તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પરથી, પ્લક્ષના શુભ ઝરણા પરથી ઊતર્યો. પછી પ્રસન્ન મનથી, તીર્થના મહાન ફળને સાંભળીને, અચ્યુતે બ્રાહ્મણોની સમક્ષ આ શ્લોક ગાયો.
9.55.37
सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः ।
सरस्वतीवाससमाः कुतो गुणाः।
सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता जनाः ।
सदा स्मरिष्यन्ति नदीं सरस्वतीम् ॥ ९.५५.३७ ॥
સરસ્વતીના તીરવાસ સમાન આનંદ ક્યાં, અને સરસ્વતીના તીરવાસ સમાન ગુણ ક્યાં? સરસ્વતીને પામીને લોકો સ્વર્ગે ગયા; તેઓ સદા સરસ્વતી નદીને સ્મરણ કરશે.
9.55.38
सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या ।
सरस्वती लोकशुभावहा सदा।
सरस्वतीं प्राप्य जनाः सुदुष्कृतं ।
सदा न शोचन्ति परत्र चेह च ॥ ९.५५.३८ ॥
સરસ્વતી સર્વ નદીઓમાં પવિત્ર છે; સરસ્વતી સદા જગતનું કલ્યાણ લાવે છે. સરસ્વતીને પામીને લોકો પોતાના મોટા પાપ માટે પણ સદા શોક કરતા નથી, આ લોકમાં કે પરલોકમાં.
9.55.39
ततो मुहुर्मुहुः प्रीत्या प्रेक्षमाणः सरस्वतीम् ।
हयैर्युक्तं रथं शुभ्रमारुरोह परन्तपः ॥ ९.५५.३९ ॥
પછી પ્રેમથી સરસ્વતીને વારંવાર જોતાં, શત્રુઓને તપાવનાર ઘોડાથી જોડાયેલા ઉજ્જવળ રથ પર ચઢ્યા.
9.55.40
स शीघ्रगामिना तेन रथेन यदुपुङ्गवः ।
दिदृक्षुरभिसम्प्राप्तः शिष्ययुद्वमुपस्थितम् ॥ ९.५५.४० ॥
તે શીઘ્રગામી રથ વડે યદુશ્રેષ્ઠ ઉપસ્થિત થયેલ શિષ્યોનું યુદ્ધ જોવાની ઇચ્છાથી ત્યાં પહોંચ્યા.
9.55.41
एवं तदभवद्युद्वं तुमुलं जनमेजयं ।
यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.५५.४१ ॥
હે જનમેજય, આ રીતે તે તુમુલ યુદ્ધ થયું; જેમાં દુઃખથી પીડિત રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે આમ કહ્યું.
9.55.42
राम सन्निहितं श्रुत्वा गदायुद्ध उपस्थिते ।
मम पुत्रः कथं भीमं प्रत्ययुध्यत सञ्जय ॥ ९.५५.४२ ॥
હે સંજય, ગદાયુદ્ધ ઉપસ્થિત થતાં રામ (બલરામ) નજીક છે એમ સાંભળીને મારા પુત્રે ભીમ સામે કેવી રીતે યુદ્ધ કર્યું?