महाभारत · अध्याय 9.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.55.1
कुरुक्षेत्रं ततो दृष्ट्वा दत्त्वा देयांश्च सात्वतः ।
आश्रमं सुमहत्पुण्यमगमज्जनमेजय ॥ ९.५५.१ ॥
हे जनमेजया, कुरुक्षेत्र पाहून आणि दान देऊन सात्वत (बलराम) एका अत्यंत महान पवित्र आश्रमात गेले.
9.55.2
मधूकाम्रवणोपेतं प्लुक्षन्यग्रोधसङ्कुलम् ।
चिरबिल्वयुतं पुण्यं पनसार्जुनसङ्कुलम् ॥ ९.५५.२ ॥
मधूक आणि आंब्याच्या वनांनी युक्त, प्लक्ष आणि वडांच्या झाडांनी भरलेले, चिरबिल्वांनी युक्त, पनस आणि अर्जुन वृक्षांनी व्याप्त पवित्र.
9.55.3
तं दृष्ट्वा यादवश्रेष्ठः प्रवरं पुण्यलक्षणम् ।
पप्रच्छ तानृषीन्सर्वान्कस्याश्रमवरस्त्वयम् ॥ ९.५५.३ ॥
त्या श्रेष्ठ, पुण्यलक्षणांनी युक्त आश्रमाला पाहून यादवश्रेष्ठांनी त्या सर्व ऋषींना विचारले: "हा श्रेष्ठ आश्रम कोणाचा आहे?"
9.55.4
ते तु सर्वे महात्मानमूचू राजन्हलायुधम् ।
शृणु विस्तरशो राम यस्यायं पूर्वमाश्रमः ॥ ९.५५.४ ॥
ते सर्वजण महात्मा हलायुधाला (बलरामाला) म्हणाले: "हे राजा, राम! हा आश्रम पूर्वी कोणाचा होता ते विस्ताराने ऐक."
9.55.5
अत्र विष्णुः पुरा देवस्तप्तवांस्तप उत्तमम् ।
अत्रास्य विधिवद्यज्ञाः सर्वे वृत्ताः सनातनाः ॥ ९.५५.५ ॥
येथे पूर्वी देव विष्णूने उत्तम तप केले. येथेच त्याचे सर्व सनातन यज्ञ विधिपूर्वक संपन्न झाले.
9.55.6
अत्रैव ब्राह्मणी वृद्वा कौमारब्रह्मचारिणी ।
योगयुक्ता दिवं याता तपोयुक्ता विशाम्पते ॥ ९.५५.६ ॥
येथेच एक वृद्ध ब्राह्मणी होती. बालपणापासून ब्रह्मचारिणी असलेली ती योग आणि तपात युक्त होऊन, हे प्रजापते, स्वर्गाला गेली.
9.55.7
बभूव श्रीमती राजञ्शाण्डिल्यस्य महात्मनः ।
सुता धृतव्रता साध्वी नियता ब्रह्मचारिणी ॥ ९.५५.७ ॥
हे राजा, महात्मा शाण्डिल्यांना एक तेजस्वी कन्या झाली; ती व्रतांमध्ये दृढ, साध्वी, संयमी आणि ब्रह्मचारिणी होती.
9.55.8
साऽपि प्राप्य परं योगं गता स्वर्गमनुत्तमम् ।
भुक्त्वाऽश्रमेऽश्वमेधस्य फलं फलवतः शुभम् ॥ ९.५५.८ ॥
तीनेही परम योग प्राप्त करून अनुत्तम स्वर्गाला गमन केले; त्या फलदायी आश्रमात अश्वमेध यज्ञाचे शुभ फल भोगले.
9.55.9
गता स्वर्गं महाराज पूजिता च महात्मभिः ।
अभिगम्याश्रमं पुण्यं स दृष्ट्वा यदुनन्दनः ॥ ९.५५.९ ॥
हे महाराजा, ती महात्म्यांकडून पूजित होऊन स्वर्गाला गेली. मग यदुनंदन त्या पवित्र आश्रमात आले आणि त्यांनी ते पाहिले.
9.55.10
ऋषींस्तानभिवाद्याथ पार्श्वे हिमवतोऽच्युतः ।
सन्ध्याकार्याणि सर्वाणि निर्वर्त्यारुरुहेऽचलम् ॥ ९.५५.१० ॥
मग अच्युताने त्या ऋषींना वंदन केले, हिमालयाच्या कुशीत सर्व संध्याकर्मे पूर्ण करून पर्वतावर चढले.
9.55.11
नातिदूरं ततो गत्वा नगं तालध्वजो बली ।
पुण्ये तीर्थवरे स्नात्वा विस्मयं परमं गतः ॥ ९.५५.११ ॥
मग बलवान तालध्वज (बलराम) पर्वताजवळ जाऊन, पवित्र श्रेष्ठ तीर्थात स्नान करून अत्यंत विस्मित झाला.
9.55.12
प्रभवं च सरस्वत्याः प्लक्षप्रस्रवणं बलः ।
सम्प्राप्तः कारपचनं तीर्थप्रवरमुत्तमम् ॥ ९.५५.१२ ॥
बलराम सरस्वतीच्या उगमस्थान प्लक्षप्रस्रवणाला पोहोचले, आणि नंतर कारपचन नावाच्या उत्तम श्रेष्ठ तीर्थाला आले.
9.55.13
हलायुधस्तु तत्रापि दत्त्वा दानं महाबलः ।
आप्लुतः सलिले पुण्ये सुशीते विमले शुचौ।
सन्तर्पयामास पितॄन्देवांश्च रणदुर्मदः ॥ ९.५५.१३ ॥
तेथेही महाबली हलायुधाने दान देऊन, पवित्र, अतिशय शीतल, निर्मल आणि शुद्ध जलात स्नान केले आणि युद्धमदाने उन्मत्त होऊन पितर व देवांना तृप्त केले.
9.55.14
तत्रोष्यैकां तु रजनीं यतिभिर्ब्राह्मणैः सह ।
मित्रावरुणयोः पुण्यं जगामाश्रममच्युतः ॥ ९.५५.१४ ॥
तेथे एक रात्र राहून, यती व ब्राह्मणांसह, अच्युत मित्र-वरुणांच्या पवित्र आश्रमाकडे गेले.
9.55.15
इन्द्रोऽग्निरर्यमा चैव यत्र प्राक् प्रीतिमाप्नुवम् ।
तं देशं कारपचनात्स तस्मादाजगामह ॥ ९.५५.१५ ॥
पूर्वी इंद्र, अग्नी आणि अर्यमा यांच्यामुळे मला जेथे प्रीती लाभली त्या प्रदेशाकडे, कारपचनातून तो तेथून आला.
9.55.16
स्नात्वा तत्र च धर्मात्मा परां प्रीतिमवाप्य च ।
ऋषिभिश्चैव सिद्धैश्च सहितो वै महाबलः।
उपविष्टः कथाः शुभ्राः शुश्राव यदुपुङ्गवः ॥ ९.५५.१६ ॥
तेथे स्नान करून, धर्मात्मा परम प्रीती पावून, ऋषी व सिद्धांसह बसलेले यदुश्रेष्ठ महाबली शुभ कथा ऐकू लागले.
9.55.17
तथा तु तिष्ठतां तेषां नारदो भगवानृषिः ।
आजगामाथ तं देशं यत्र रामो व्यवस्थितः ॥ ९.५५.१७ ॥
ते असे थांबलेले असताना भगवान ऋषी नारद, जेथे राम स्थित होते त्या प्रदेशात आले.
9.55.18
जटामण्डलसंवीतः कुशचीरी महातपाः ।
हेमदण्डधरो राजन्कमण्डलुधरस्तथा ॥ ९.५५.१८ ॥
जटामंडलाने वेढलेले, कुशवस्त्र परिधान केलेले, महातपस्वी, हे राजन्, सोन्याचा दंड आणि कमंडलू धारण केलेले.
9.55.19
महतीं सुखशब्दां तां गृह्य वीणां मनोरमाम् ।
नृत्ये गीते च कुशलो देवब्राह्मणपूजितः ॥ ९.५५.१९ ॥
ती मोठी, गोड आवाजाची, मनोहर वीणा घेऊन, नृत्य व गायनात निपुण, देव व ब्राह्मणांनी पूजलेला...
9.55.20
प्रभवः कलहानं च नित्यं च कलहप्रियः ।
तं देशमगमद्यत्र श्रीमान्रामो व्यवस्थितः ॥ ९.५५.२० ॥
कलहांचे मूळ आणि नेहमी कलहप्रिय असलेले (नारद) त्या देशात गेले, जिथे श्रीमान राम राहत होता.
9.55.21
प्रत्युत्थाय च तं रामः पूजयित्वा यतव्रतम् ।
देवर्षिं पर्यपृच्छत्स यथावृत्तं कुरून्प्रति ॥ ९.५५.२१ ॥
राम उठून उभा राहिला, व्रतनिष्ठ त्याचा सत्कार करून देवर्षींना कुरूंविषयी जसे घडले तसे विचारले.
9.55.22
तदाऽस्याकथयद्राजन्नारदः सर्ववेदवित् ।
सर्वमेतद्यथावृत्तमतीतं कुरुसंक्षयम् ॥ ९.५५.२२ ॥
तेव्हा, हे राजा, सर्व वेद जाणणारे नारद त्यांना कुरूंचा संहार जसा घडून गेला तसा सर्व सांगू लागले.
9.55.23
ततोऽब्रवीद्रौहिणेयो नारदं दीनया गिरा ।
किमवस्थं तु तत्क्षत्रं ये तु तत्राभवन्नृपाः ॥ ९.५५.२३ ॥
तेव्हा रौहिणेय (बलराम) दीन वाणीने नारदांना म्हणाले, 'ते क्षत्रियकुल कोणत्या स्थितीत आहे, आणि तेथे जे राजे होते ते कसे आहेत?'
9.55.24
श्रुतमेतन्मया पूर्वं सर्वमेव तपोधन ।
विस्तरश्रवणे जातं कौतूहलमतीव मे ॥ ९.५५.२४ ॥
'हे तपोधन, हे सर्व मी यापूर्वी ऐकले आहे; तरी सविस्तर ऐकण्याची उत्सुकता मला फार लागली आहे.'
9.55.25
पूर्वमेव हतो भीष्मो द्रोणः सिन्धुपतिस्तथा ।
हतो वैकर्तनः कर्णः पुत्राश्चास्य महारथाः ॥ ९.५५.२५ ॥
पूर्वीच भीष्म मारले गेले, द्रोण आणि सिंधुपतीही तसेच मारले गेले. विकर्तनपुत्र कर्ण मारला गेला, आणि त्याचे महारथी पुत्रही.
9.55.26
भूरिश्रवा रौहिणेय मद्रराजश्च वीर्यवान् ।
एते चान्ये च बहवो हतास्तत्र महाबलाः ॥ ९.५५.२६ ॥
हे रोहिणीपुत्रा! भूरिश्रवा, पराक्रमी मद्रराज (शल्य) हे आणि इतर अनेक महाबलवान तेथे मारले गेले.
9.55.27
प्रियान्प्राणान्परित्यज्य प्रियार्थं कौरवस्य वै ।
राजानो राजपुत्राश्च समरेष्वनिवर्तिनः ॥ ९.५५.२७ ॥
कौरवाच्या (दुर्योधनाच्या) प्रियासाठी प्रिय प्राणांचा त्याग करून, युद्धात मागे न फिरणारे राजे आणि राजपुत्र.
9.55.28
अहतांस्तु महाबाहो शृणु मे तत्र माधव ॥ ९.५५.२८ ॥
पण हे महाबाहो, माधवा! तेथे जे अहत राहिले त्यांच्याविषयी माझे ऐक.
9.55.29
धार्तराष्ट्रबले शेषास्त्रयः समितिमर्दनाः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रोणपुत्रश्च वीर्यवान्।
तेऽपि वै विद्रुता राम दिशो दश भयात्तदा ॥ ९.५५.२९ ॥
धृतराष्ट्रपुत्रांच्या सैन्यात उरलेले तीन समितिमर्दन—कृप, कृतवर्मा आणि पराक्रमी द्रोणपुत्र—हे राम! तेही त्या वेळी भीतीने दहाही दिशांना पळून गेले.
9.55.30
दुर्योधनो हते सैन्ये विद्रुतेषु पदातिषु ।
हदं द्वैपायनं नाम विवेश भृशदुःखितः ॥ ९.५५.३० ॥
सैन्य मारले गेले आणि पायदळ पळून गेले, तेव्हा अत्यंत दुःखी झालेला दुर्योधन द्वैपायन नावाच्या सरोवरात शिरला.
9.55.31
शयानं धार्तराष्ट्रं तु सलिले स्तम्भिते तदा ।
पाण्डवाः सह कृष्णेन वाग्भिरुग्राभिरार्दयन् ॥ ९.५५.३१ ॥
तेव्हा पाण्यात स्तंभित होऊन पडलेल्या धृतराष्ट्रपुत्राला कृष्णासह पांडवांनी कठोर शब्दांनी पीडिले.
9.55.32
स तुद्यमानो बलवान्वाग्भी राम समन्ततः ।
उत्थितः स हदाद्वीरः प्रगृह्य महतीं गदाम् ॥ ९.५५.३२ ॥
हे राम, सर्व बाजूंनी शब्दांनी पीडित झालेला तो बलवान वीर त्या सरोवरातून उठला आणि मोठी गदा हाती घेतली.
9.55.33
स चाप्युपागतो योद्धुं भीमेन सह साम्प्रतम् ।
भविष्यति तयोरद्य युद्धं राम सुदारुणम् ॥ ९.५५.३३ ॥
तो आता भीमाशी युद्ध करण्यासाठी आला आहे. हे राम, आज त्या दोघांमध्ये अत्यंत भयंकर युद्ध होईल.
9.55.34
यदि कौतूहलं तेऽस्ति व्रज माधव मा चिरम् ।
पश्य युद्धं महाघोरं शिष्ययोर्यदि मन्यसे ॥ ९.५५.३४ ॥
जर तुला कुतूहल असेल तर, हे माधवा, उशीर करू नकोस; जर तुला योग्य वाटत असेल तर त्या दोन शिष्यांचे अति भयंकर युद्ध पाहा.
9.55.35
नारदस्य वचः श्रुत्वा तानभ्यर्च्य द्विजर्षभान् ।
सर्वान्विसर्जयामास ये तेनाभ्यागताः सह।
गम्यतां द्वारकां चेति सोऽन्वशादनुयायिनः ॥ ९.५५.३५ ॥
नारदाचे वचन ऐकून त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांचा सन्मान करून त्याच्याबरोबर आलेल्या सर्वांना त्याने निरोप दिला. 'द्वारकेला जा' असे त्याने अनुयायांना सांगितले.
9.55.36
सोऽवतीर्याचलश्रेष्ठात्प्लक्षप्रस्रवणाच्छुभात् ।
ततः प्रीतमनाः रामः श्रुता तीर्थफलं महत्।
विप्राणां सन्निधौ श्लोकमगायदिममच्युतः ॥ ९.५५.३६ ॥
तो त्या श्रेष्ठ पर्वतावरून, प्लक्षाच्या शुभ झऱ्यावरून उतरला. मग प्रसन्न मनाने, तीर्थाचे महान फल ऐकून, अच्युताने ब्राह्मणांच्या सान्निध्यात हा श्लोक गायला.
9.55.37
सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः ।
सरस्वतीवाससमाः कुतो गुणाः।
सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता जनाः ।
सदा स्मरिष्यन्ति नदीं सरस्वतीम् ॥ ९.५५.३७ ॥
सरस्वतीच्या तीरावरील वासाइतके सुख कुठे, आणि सरस्वतीच्या तीरावरील वासाइतके गुण कुठे? सरस्वतीला प्राप्त करून लोक स्वर्गाला गेले; ते सदैव सरस्वती नदीचे स्मरण करतील.
9.55.38
सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या ।
सरस्वती लोकशुभावहा सदा।
सरस्वतीं प्राप्य जनाः सुदुष्कृतं ।
सदा न शोचन्ति परत्र चेह च ॥ ९.५५.३८ ॥
सरस्वती सर्व नद्यांमध्ये पवित्र आहे; सरस्वती सदैव जगाचे कल्याण करते. सरस्वतीला प्राप्त करून लोक आपल्या मोठ्या पापाबद्दलही सदैव शोक करत नाहीत, इहलोकी वा परलोकी.
9.55.39
ततो मुहुर्मुहुः प्रीत्या प्रेक्षमाणः सरस्वतीम् ।
हयैर्युक्तं रथं शुभ्रमारुरोह परन्तपः ॥ ९.५५.३९ ॥
मग प्रेमाने सरस्वतीकडे वारंवार पाहत शत्रूंना तापविणारा घोड्यांनी जोडलेल्या शुभ्र रथावर चढला.
9.55.40
स शीघ्रगामिना तेन रथेन यदुपुङ्गवः ।
दिदृक्षुरभिसम्प्राप्तः शिष्ययुद्वमुपस्थितम् ॥ ९.५५.४० ॥
त्या वेगवान रथाने यदुश्रेष्ठ उपस्थित झालेले शिष्यांचे युद्ध पाहण्याच्या इच्छेने तेथे पोहोचला.
9.55.41
एवं तदभवद्युद्वं तुमुलं जनमेजयं ।
यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.५५.४१ ॥
हे जनमेजया, असे ते तुमुल युद्ध घडले; ज्यात दुःखाने पीडित झालेला राजा धृतराष्ट्र असे म्हणाला.
9.55.42
राम सन्निहितं श्रुत्वा गदायुद्ध उपस्थिते ।
मम पुत्रः कथं भीमं प्रत्ययुध्यत सञ्जय ॥ ९.५५.४२ ॥
हे संजया, गदायुद्ध सुरू असताना राम (बलराम) जवळ आहे हे ऐकून माझा पुत्र भीमाशी कसा लढला?