महाभारत · अध्याय 9.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.56.1
रामसान्निध्यमागम्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
योद्धुकामो महाबाहुः समहृष्यत वीर्यवान्
प्रीत्या परमया युक्ताः समभ्यर्च्य यथाविधि ।
आसनं च ददौ तस्मै पर्यपृच्छदनामयम् ॥ ९.५६.१ ॥
रामाच्या समीप येऊन आपला पुत्र दुर्योधन, युद्धाची इच्छा धरून, महाबाहू वीर्यवान आनंदला. परम प्रीतीने यथाविधी त्यांचा सत्कार केला, आसन दिले आणि त्यांचे कुशल विचारले.
9.56.2
दृष्ट्वा लाङ्गलिनं राजा प्रत्युत्थाय च भारत ।
प्रीत्या परमया युक्तो युधिष्ठिरमथाब्रवीत्
ततो युधिष्ठिरं रामो वाक्यमेतदुवाच ह ।
मधुरं धर्मसंयुक्तं शूराणां हितमेव च ॥ ९.५६.२ ॥
लांगलिनला (बलरामाला) पाहून, हे भारता, राजा उठून उभा राहिला आणि परम प्रीतीने युधिष्ठिराला म्हणाला. तेव्हा रामाने युधिष्ठिराला हे मधुर, धर्मयुक्त आणि शूरांना हितकारक शब्द सांगितले.
9.56.3
समन्तपञ्चकं पुण्यमितो याम विशाम्पते ।
प्रथितोत्तरवेदी सा देवलोके प्रजापतेः
मया श्रुतं कथयतामृषीणां राजसत्तम ।
कुरुक्षेत्रं परं पुण्यं पावनं स्वर्ग्यमेव च ॥ ९.५६.३ ॥
इथून पुण्य समन्तपञ्चकाकडे जाऊ, हे विशांपते. ती प्रसिद्ध उत्तरवेदी प्रजापतीच्या देवलोकात आहे. हे राजश्रेष्ठा, ऋषी सांगतात ते मी ऐकले आहे: कुरुक्षेत्र परम पुण्य, पावन आणि स्वर्गप्रद आहे.
9.56.4
तस्मिन्महापुण्यतमे त्रैलोक्यस्य सनातने ।
सङ्ग्रामे निधनं प्राप्य ध्रुवं स्वर्गं गमिष्यसि
देवतैर्ऋषिभिर्जुष्टं ब्राह्मणैश्च महात्मभिः ।
तत्र वै योत्स्यमाना ये देहं त्यक्ष्यन्ति मानवाः ॥ ९.५६.४ ॥
त्रैलोक्यातील त्या शाश्वत, अत्यंत पवित्र रणभूमीत मृत्यू पावून तू निश्चितपणे स्वर्गाला जाशील. देव, ऋषी व महात्मा ब्राह्मणांनी सेविलेल्या त्या ठिकाणी जे लढताना देह त्यागतील, ते स्वर्ग मिळवतील.
9.56.5
तथेत्युक्त्वा महाराज कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
समन्तपञ्चकं वीरः प्रायादभिमुखः प्रभुः
तेषां स्वर्गे ध्रुवो वासः शक्रेण सह मारिष ।
तस्मात्समन्तपञ्चकमितो याम द्रुतं नृप ॥ ९.५६.५ ॥
महाराज, 'तसेच होवो' असे म्हणून कुंतीपुत्र वीर प्रभू युधिष्ठिर समंतपंचकाकडे पुढे गेला. मारिषा, त्यांचा इंद्रासह स्वर्गात निश्चित निवास आहे. म्हणून राजा, आपण येथून त्वरेने समंतपंचकाकडे जाऊ.
9.56.6
ततो दुर्योधनो राजा प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
पद्ध्याममर्षी द्युतिमानगच्छत्पाण्डवैः सह ॥ ९.५६.६ ॥
नंतर राजा दुर्योधनाने मोठी गदा हाती घेऊन, क्रोधाने व तेजाने पायीच पांडवांसह प्रयाण केले.
9.56.7
तथा यान्तं गदाहस्तं वर्मणा चापि दंशितम् ।
अन्तरिक्षचरा देवाः साधुसाध्वित्यपूजयन् ॥ ९.५६.७ ॥
गदा हाती घेऊन, चिलखत धारण करून असा जात असलेल्या त्याचा आकाशात संचार करणाऱ्या देवांनी 'साधु, साधु' म्हणून गौरव केला.
9.56.8
वादकाश्च नरास्तत्र दृष्ट्वा ते हर्षमागताः ॥ ९.५६.८ ॥
तेथील वादक व लोक त्याला पाहून हर्षित झाले.
9.56.9
स पाण्डवैः परिवृतः कुरुराजस्तवात्मजः ।
मत्तस्येव गजेन्द्रस्य गतिमास्थाय सोऽव्रजत् ॥ ९.५६.९ ॥
पांडवांनी वेढलेला तो कुरुराज, तुमचा पुत्र, मदोन्मत्त गजराजाच्या चालीने पुढे गेला.
9.56.10
ततः शङ्खनिनादैश्च भेरीणां च महास्वनैः ।
सिंहनादैश्च शूराणां दिशः सर्वाः प्रपूरिताः ॥ ९.५६.१० ॥
तेव्हा शंखनाद, भेरींचा महानाद आणि शूरांच्या सिंहगर्जनांनी सर्व दिशा भरून गेल्या.
9.56.11
ततस्ते तु कुरुक्षेत्रं प्राप्ता नरवरोत्तमाः ।
प्रतीच्यभिमुखं देशं यथोद्दिष्टं सुतेन ते।
दक्षिणेन सरस्वत्याः स्वयनं तीर्थमुत्तमम् ॥ ९.५६.११ ॥
मग ते नरश्रेष्ठ कुरुक्षेत्राला पोहोचले; तुमच्या पुत्राने सांगितल्याप्रमाणे पश्चिमाभिमुख प्रदेशात, सरस्वतीच्या दक्षिणेस असलेल्या स्वयन नावाच्या उत्तम तीर्थाजवळ.
9.56.12
तस्मिन्देशे त्वनिरिणे ते तु युद्धमरोचयन् ॥ ९.५६.१२ ॥
त्या ऋणरहित प्रदेशात त्यांनी युद्धाची इच्छा धरली.
9.56.13
ततो भीमो महाकोटिं गदां गृह्याथ वर्मभृत् ।
बिभ्रद्रूपं महाराज सदृशं हि गरुत्मतः ॥ ९.५६.१३ ॥
मग कवचधारी भीमाने मोठ्या टोकांची गदा हाती घेतली; महाराजा, तो गरुडासारखे रूप धारण करत होता.
9.56.14
अवबद्धशिरस्त्राणः शुद्धकाञ्चनवर्मभृत् ।
रराज राजन्पुत्रस्ते काञ्चनः शैलराडिव ॥ ९.५६.१४ ॥
शिरस्त्राण बांधलेला, शुद्ध सोन्याचे कवच धारण केलेला तुमचा पुत्र, राजा, सोनेरी पर्वतराजासारखा शोभला.
9.56.15
तौ तथा सङ्गतौ वीरौ भीमदुर्योधनावुभौ ।
संयुगे सम्प्रकाशेते संरब्धाविव कुञ्जरौ ॥ ९.५६.१५ ॥
ते दोघे वीर, भीम आणि दुर्योधन, अशा प्रकारे युद्धात एकमेकांसमोर उभे राहून, क्रोधित दोन हत्तींसारखे चमकले.
9.56.16
रथमण्डलमध्यस्थौ भ्रातरौ तौ नरर्षभौ ।
अशोभेतां महाराज चन्द्रसूर्याविवोदितौ ॥ ९.५६.१६ ॥
रथमंडलाच्या मध्यभागी उभे असलेले ते दोघे बंधू, नरश्रेष्ठ, हे महाराज, उगवलेल्या चंद्र आणि सूर्याप्रमाणे शोभले.
9.56.17
तावन्योन्यं निरीक्षेतां क्रुद्धाविव महोरगौ ।
दहन्तौ लोचनै राजन्परस्परवधैषिणौ ॥ ९.५६.१७ ॥
ते दोघे क्रोधित दोन महासर्पांप्रमाणे एकमेकांकडे पाहू लागले. हे राजा, डोळ्यांनी दहन करीत, एकमेकांच्या वधाची इच्छा करीत.
9.56.18
संप्रहृष्टमना राजन्गदामादाय कौरवः ।
सृक्विणी संलिहन्राजन्क्रोधरक्तेक्षणः श्वसन् ॥ ९.५६.१८ ॥
आनंदित मनाने, हे राजा, कौरवाने गदा उचलून, हे राजा, ओठांचे कोपरे चाटत, क्रोधाने लाल झालेल्या डोळ्यांनी, उसासे टाकत.
9.56.19
ततो दुर्योधनो राजन्गदामादाय वीर्यवान् ।
भीमसेनमभिप्रेक्ष्य गजो गजमिवाह्वयत् ॥ ९.५६.१९ ॥
मग हे राजा, पराक्रमी दुर्योधनाने गदा उचलून, भीमसेनाकडे पाहत, एक हत्ती दुसऱ्या हत्तीला आव्हान देतो तसे त्याला आव्हान दिले.
9.56.20
अद्रिसारमयीं भीमस्तथैवादाय वीर्यवान् ।
आह्वयामास नृपतिं सिंहः सिंहं यथा वने ॥ ९.५६.२० ॥
तसेच पराक्रमी भीमानेही अद्रिसारमय गदा उचलून, वनात एक सिंह दुसऱ्या सिंहाला आव्हान देतो तसे त्या राजाला आव्हान दिले.
9.56.21
तावुद्यतगदापाणी दुर्योधनवृकोदरौ ।
संयुगे सम्प्रकाशेतां गिरी सशिखराविव ॥ ९.५६.२१ ॥
हाती उगारलेल्या गदा घेतलेले ते दोघे, दुर्योधन आणि वृकोदर, युद्धात शिखरांसह असलेल्या दोन पर्वतांसारखे चमकले.
9.56.22
तावुभौ समतिक्रुद्धावुभौ भीमपराक्रमौ ।
उभौ शिष्यौ गदायुद्धे रौहिणेयस्य धीमतः ॥ ९.५६.२२ ॥
ते दोघेही अत्यंत क्रुद्ध होते; दोघेही भीमासारखे पराक्रमी होते; गदायुद्धात बुद्धिमान रौहिणेय (बलराम) यांचे दोघेही शिष्य होते.
9.56.23
उभौ सदृशकर्माणौ वरुणस्य महाबलौ ।
वासुदेवस्य रामस्य तथा वैश्रवणस्य च ॥ ९.५६.२३ ॥
ते दोघेही वरुणासारखी समान कर्मे करणारे महाबलवान होते; वासुदेव (कृष्ण), राम आणि वैश्रवण (कुबेर) यांच्याइतकेही.
9.56.24
सदृशौ तौ महाराज मधुकैटभयोरपि ।
उभौ सदृशकर्माणौ तथा सुन्दोपसुन्दयोः ॥ ९.५६.२४ ॥
हे महाराजा, ते दोघेही मधु आणि कैटभ यांच्याइतकेही समान होते; दोघेही सुंद आणि उपसुंद यांच्यासारखी समान कर्मे करणारे होते.
9.56.25
रामरावणयोश्चैव वालिसुग्रीवयोस्तथा ।
तथैव कालस्य समौ मृत्योश्चैव परन्तपौ ॥ ९.५६.२५ ॥
राम आणि रावण, वाली आणि सुग्रीव यांच्याइतकेही; तसेच काल आणि मृत्यू यांच्याइतके समान, शत्रूंना तापवणारे ते दोघे.
9.56.26
अन्योन्यमभिधावन्तौ मत्ताविव महाद्विपौ ।
वासितासङ्गमे दृप्तौ शरदीव मदोत्कटौ ॥ ९.५६.२६ ॥
एकमेकांवर धावणारे ते दोघे, हत्तिणीच्या संगमावेळी मदमत्त झालेल्या महागजांसारखे, शरद ऋतूत मदाने उन्मत्त झालेल्या हत्तींसारखे होते.
9.56.27
उभौ क्रोधविषं दीप्तं वमन्तावुरगाविव ।
अन्योन्यमभिसंरब्धौ प्रेक्षमाणावरिन्दमौ ॥ ९.५६.२७ ॥
प्रज्वलित क्रोधविष ओकणाऱ्या दोन सर्पांप्रमाणे, एकमेकांकडे अत्यंत संतापाने पाहणारे ते दोघे शत्रुदमन होते.
9.56.28
उभौ भरतशार्दूलौ विक्रमेण समन्वितौ ।
सिंहाविव दुराधर्षौ गदायुद्धविशारदौ ॥ ९.५६.२८ ॥
भरतवंशातील ते दोन व्याघ्र, पराक्रमाने युक्त, सिंहांप्रमाणे दुर्धर्ष, गदायुद्धात निपुण.
9.56.29
नखदंष्ट्रायुधौ वीरौ व्याघ्राविव दुरुत्सहौ ।
प्रजासंहरणे क्षुब्धौ समुद्राविव दुस्तरौ ॥ ९.५६.२९ ॥
नखे आणि दाढा हीच ज्यांची शस्त्रे, ते दोन वीर व्याघ्रांप्रमाणे असह्य, प्रजासंहारात खवळलेल्या दोन समुद्रांप्रमाणे दुस्तर.
9.56.30
लोहिताङ्गाविव क्रुद्धौ प्रतपन्तौ महारथौ ।
पूर्वपश्चिमजौ मेघौ प्रेक्षमाणावरिन्दमौ ॥ ९.५६.३० ॥
लाल अंगांच्या (मंगळ) ग्रहांप्रमाणे क्रुद्ध, तापलेले दोन महारथी; पूर्व आणि पश्चिमेला जन्मलेल्या दोन मेघांप्रमाणे, एकमेकांकडे पाहणारे शत्रुदमन.
9.56.31
गर्जमानौ सुविषमं क्षरन्तौ प्रावृषीव हि ।
रश्मियुक्तौ महात्मानौ दीप्तिमन्तौ महाबलौ ॥ ९.५६.३१ ॥
पावसाळ्यातील मेघांप्रमाणे अत्यंत भयंकर गर्जना करणारे, किरणांनी युक्त, महात्मे, तेजस्वी, महाबली ते दोघे.
9.56.32
ददृशाते कुरुश्रेष्ठौ कालसूर्याविवोदितौ ।
व्याघ्राविव सुसंरब्धौ गर्जन्ताविवतोयदौ ॥ ९.५६.३२ ॥
कुरुश्रेष्ठ ते दोघे उगवलेल्या कालसूर्यांप्रमाणे, अत्यंत संतप्त व्याघ्रांप्रमाणे, गर्जणाऱ्या जलद मेघांप्रमाणे दिसले.
9.56.33
जहृषाते महाबाहु सिंहकेसरिणाविव ।
गजाविव सुसंरब्धौ ज्वलिताविव पावकौ ॥ ९.५६.३३ ॥
महाबाहू ते दोघे सिंह व केसरी सिंहांप्रमाणे हर्षित झाले; पूर्ण संतप्त झालेल्या दोन हत्तींप्रमाणे, प्रज्वलित दोन अग्नींप्रमाणे.
9.56.34
ददृशाते महात्मानौ सशृङ्गाविव पर्वतौ ।
रोषात्प्रस्फुरमाणोष्ठौ निरीक्षन्तौ परस्परम् ॥ ९.५६.३४ ॥
ते महात्मे दोघे शिखरांसह दोन पर्वतांप्रमाणे दिसले; रागाने ओठ थरथरत, एकमेकांकडे पाहत.
9.56.35
तौ समेतौ महात्मानौ गदाहस्तौ नरोत्तमौ ।
उभौ परमसंहृष्टावुभौ परमसम्मतौ ॥ ९.५६.३५ ॥
ते महात्मे दोघे, हातात गदा घेतलेले नरश्रेष्ठ, एकत्र आले; दोघेही अत्यंत आनंदित, दोघेही अत्यंत सन्मानित.
9.56.36
सदश्वाविव हेषन्तौ बृंहन्ताविव कुञ्जरौ ।
वृषभाविव गर्जन्तौ दुर्योधनवृकोदरौ।
दैत्याविव बलोन्मत्तौ रेजतुस्तौ नरोत्तमौ ॥ ९.५६.३६ ॥
चांगल्या घोड्यांप्रमाणे खिंकाळत, हत्तींप्रमाणे चित्कारत, बैलांप्रमाणे गर्जत उभे असलेले दुर्योधन व वृकोदर; बलोन्मत्त दोन दैत्यांप्रमाणे ते दोघे नरश्रेष्ठ थरथरले.
9.56.37
ततो दुर्योधनो राजन्निदमाह युधिष्ठिरम् ।
सृञ्जयैः सह तिष्ठन्तं तपन्तमिव भास्करम् ॥ ९.५६.३७ ॥
तेव्हा, हे राजा, सृंजयांसह उभे राहिलेल्या सूर्याप्रमाणे तळपणाऱ्या युधिष्ठिराला दुर्योधन असे म्हणाला.
9.56.38
इदं व्यवसितं युद्धं मम भीमस्य चोभयोः ।
उपोपविष्टाः पश्यध्वं विमर्दं नृपसत्तमाः ॥ ९.५६.३८ ॥
हे युद्ध माझ्या व भीमाच्या दरम्यान, दोघांमध्ये ठरले आहे; हे नृपश्रेष्ठांनो, जवळ बसून या संघर्षाकडे पाहा.
9.56.39
ततः समुपविष्टं तत्सुमहद्राजमण्डलम् ।
विराजमानं ददृशे दिवीवादित्यमण्डलम् ॥ ९.५६.३९ ॥
तेव्हा बसलेले ते विशाल राजमंडल आकाशात झळकणाऱ्या सूर्यमंडलासारखे दिसले.
9.56.40
तेषां मध्ये महाबाहुः श्रीमान्केशवपूर्वजः ।
उपविष्टो महाराज पूज्यमानः समन्ततः ॥ ९.५६.४० ॥
त्यांच्या मध्यभागी महाबाहू, श्रीमान, केशवाचे थोरले बंधू बसले होते, हे महाराज; चहूकडून ते सन्मानित होत होते.
9.56.41
शुशुभे राजमध्यस्थो नीलवासाः सितप्रभः ।
नक्षत्रैरिव सम्पूर्णो वृतो निशि निशाकरः ॥ ९.५६.४१ ॥
राजांच्या मध्ये उभे असलेले, निळे वस्त्र परिधान केलेले, शुभ्र तेजाचे ते रात्री तार्‍यांनी वेढलेल्या पूर्ण चंद्रासारखे शोभले.
9.56.42
तौ तथा तु महाराज गदाहस्तौ सुदुःसहौ ।
अन्योन्यं वाग्भिरुग्राभिस्तक्षमाणौ व्यवस्थितौ ॥ ९.५६.४२ ॥
हे महाराज, हातात गदा घेतलेले ते दोघे, अत्यंत दुःसह, एकमेकांना कठोर शब्दांनी टोचत उभे राहिले.
9.56.43
अप्रियाणि ततोऽन्योन्यमुक्त्वा तौ कुरुसत्तमौ ।
उदीक्षन्तौ स्थितौ तत्र वृत्रशक्रौ यथाऽऽहवे ॥ ९.५६.४३ ॥
मग एकमेकांना अप्रिय शब्द बोलून ते दोघे कुरुश्रेष्ठ, युद्धात वृत्र आणि शक्राप्रमाणे एकमेकांकडे रोखून पाहत तेथे उभे राहिले.