મહાભારત · અધ્યાય 9.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.60.1
तं पातितं ततो दृष्ट्वा महासालमिवोद्गतम् ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे बभूवुस्तत्र पाण्डवाः ॥ ९.६०.१ ॥
મહાસાલ વૃક્ષ ઊખડીને પડ્યું હોય તેમ તેને પડેલો જોઈ ત્યાંના સર્વ પાંડવો હર્ષિત મનવાળા થયા.
9.60.2
उन्मत्तमिव मातङ्गं सिंहेन विनिपातितम् ।
ददृशुर्हृष्टरोमाणः सर्वे ते चापि सोमकाः ॥ ९.६०.२ ॥
સિંહે પાડેલા મદોન્મત્ત હાથીની જેમ તેને જોઈને, હર્ષથી રોમાંચિત થયેલા તે બધા સોમકો પણ.
9.60.3
ततो दुर्योधनं हत्वा भीमसेनः प्रतापवान् ।
पातितं कौरवेन्द्रं तमुपगम्येदमब्रवीत् ॥ ९.६०.३ ॥
પછી દુર્યોધનને હણીને પરાક્રમી ભીમસેન, પડેલા કૌરવેન્દ્ર પાસે જઈને આ બોલ્યા.
9.60.4
गौर्गौरिति पुरा मन्द द्रौपदीमेकवाससम् ।
यत्सभायां हसन्नस्मांस्तदा वदसि दुर्मते।
तस्यावहासस्य फलमद्य त्वं समवाप्नुहि ॥ ९.६०.४ ॥
"અરે મૂર્ખ! પૂર્વે સભામાં અમારી સામે હસતાં, એકવસ્ત્રધારી દ્રૌપદીને 'ગૌ, ગૌ' કહીને તેં બોલાવી હતી, હે દુર્બુદ્ધિ, એ ઉપહાસનું ફળ આજે તું પામ."
9.60.5
एवमुक्त्वा स वामेन पदा मौलिमुपास्पृशत् ।
शिरश्च राजसिंहस्य पादेन समलोडयत् ॥ ९.६०.५ ॥
એમ કહીને તેણે ડાબા પગથી મુકુટને સ્પર્શ કર્યો; અને રાજસિંહનું માથું પગથી જોરથી હલાવી નાખ્યું.
9.60.6
तथैव क्रोधसंरक्तो भीमः परबलार्दनः ।
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं यत्तच्छृणु नराधिप ॥ ९.६०.६ ॥
એ જ રીતે ક્રોધથી લાલ થયેલો શત્રુસેનાનો મર્દક ભીમ ફરીથી તે વચન બોલ્યો; હે નરાધિપ, તે સાંભળો.
9.60.7
येऽस्मान्पुरा प्रनृत्यन्ति मूढा गौरिति गौरिति ।
तान्वयं प्रतिनृत्यामः पुनर्गौरिति गौरिति ॥ ९.६०.७ ॥
પહેલાં 'ગૌ, ગૌ' કહી અમારી મશ્કરી કરીને નાચનારા મૂર્ખાઓની સામે અમે ફરી 'ગૌ, ગૌ' કહીને નાચીશું.
9.60.8
नास्माकं निकृतिर्वह्निर्नाक्षद्यूतं न वञ्चना ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य प्रबाधामो वयं रिपून् ॥ ९.६०.८ ॥
અમારામાં છળ નથી, આગ લગાડવી નથી, પાસાનો જુગાર નથી, કે વંચના નથી; પોતાના જ ભુજબળ પર આધાર રાખીને અમે શત્રુઓને દબાવીશું.
9.60.9
सोऽवाप्य वैरस्य चिरस्य पारं ।
वृकोदरः प्राह शनैः प्रहस्य।
युधिष्ठिरं केशवसृञ्जयांश्च ।
धनञ्जयं माद्रवतीसुतौ च ॥ ९.६०.९ ॥
લાંબા વૈરનો અંત પામીને વૃકોદર (ભીમ) હસતાં હસતાં ધીમેથી યુધિષ્ઠિર, કેશવ, સૃંજયો, ધનંજય અને માદ્રીના બે પુત્રોને બોલ્યો.
9.60.10
रजस्वला द्रौपदीमानयन्ते ।
ये चाप्यकुर्वन्त सदस्यवस्त्राम्।
रणे हतांस्तपसा याज्ञसेन्याः ॥ ९.६०.१० ॥
રજસ્વલા દ્રૌપદીને સભામાં ખેંચી લાવનારા અને સભામાં તેનું વસ્ત્ર ખેંચનારા, યાજ્ઞસેનીના તપના બળથી યુદ્ધમાં માર્યા ગયા છે.
9.60.11
ये नः पुरा षण्ढतिलानवोचन् ।
क्रूरा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य पुत्राः।
ते नो हताः सगणाः सानुबन्धाः ।
कामं स्वर्गं नरकं वा व्रजामः ॥ ९.६०.११ ॥
પહેલાં અમને નપુંસક કહીને તિરસ્કારનારા ક્રૂર ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, પોતાના ગણો અને અનુચરો સહિત અમારા દ્વારા માર્યા ગયા છે; હવે અમે ઇચ્છા પ્રમાણે સ્વર્ગ કે નરકમાં જઈશું.
9.60.12
पुनश्च राज्ञः पतितस्य भूमौ ।
स तां गदां स्कन्धगतां प्रगृह्य।
वामेन पादेन शिरः प्रमृद्य ।
दुर्योधनं नैकृतिकेत्यवोचत् ॥ ९.६०.१२ ॥
ફરીથી જમીન પર પડેલા રાજા પાસે જઈને, ખભા પરની ગદા ઉપાડીને, ડાબા પગે તેનું માથું કચડીને તેણે દુર્યોધનને કહ્યું, "હે કપટી!"
9.60.13
हृष्टेन राजन्कुरुपार्थिवस्य ।
क्षुद्रात्मना भीमसेनेन पादम्।
दृष्ट्वा कृतं मूर्धनि नाभ्यनन्दन् ।
धर्मात्मानः सोमकानां प्रबर्हाः ॥ ९.६०.१३ ॥
હે રાજન, કુરુરાજાના માથા પર ભીમસેને પગ મૂકેલો જોઈને, હર્ષિત અને ક્ષુદ્ર મનવાળા તેના એ કૃત્યને સોમકોના ધર્માત્મા શ્રેષ્ઠ વીરોએ અનુમોદન આપ્યું નહીં.
9.60.14
तव पुत्रं तथा हत्वा कत्थमानं वृकोदरम् ।
नृत्यमानं च बहुशो धर्मराजोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.६०.१४ ॥
તારા પુત્રને મારીને, અભિમાનથી વારંવાર નાચતા વૃકોદરને ધર્મરાજે આ કહ્યું.
9.60.15
गतोऽसि वैरस्यानृण्यं प्रतिज्ञा पूरिता त्वया ।
शुभेनाथाशुभेनैव कर्मणा विरमाधुना ॥ ९.६०.१५ ॥
તું વૈરના ઋણમાંથી મુક્ત થયો; તારી પ્રતિજ્ઞા પૂરી થઈ. હવે શુભ અને અશુભ કર્મથી વિરામ પામ.
9.60.16
मा शिरोऽस्य पदाऽमर्दीर्मा धर्मस्तेऽतिगो भवेत् ।
राजा ज्ञातिर्हतश्चायं नैतन्न्याय्यं तवानघ ॥ ९.६०.१६ ॥
તેનું માથું પગથી કચડ નહીં; તારો ધર્મ ઉલ્લંઘાય નહીં. આ રાજા અને તારો સ્વજન હણાયો છે; હે નિષ્પાપ, આ તારા માટે ન્યાયસંગત નથી.
9.60.17
एकादशचमूनाथं कुरूणामधिपं तथा ।
मास्प्राक्षीर्भीम पादेन राजानं ज्ञातिमेव च ॥ ९.६०.१७ ॥
હે ભીમ, અગિયાર સેનાના સ્વામી અને કુરુઓના અધિપતિ રાજાને તથા તારા સ્વજનને પગથી સ્પર્શ કરીશ નહીં.
9.60.18
हतबन्धुर्हतामात्यो भ्रष्टसैन्यो हतो मृधे ।
सर्वाकारेण शोच्योऽयं नावहास्योऽयमीश्वरः ॥ ९.६०.१८ ॥
સગાંસંબંધીઓ હણાયા, અમાત્યો હણાયા, સેના નષ્ટ થઈ, યુદ્ધમાં હણાયેલો આ સ્વામી સર્વ રીતે શોચનીય છે; આ ઉપહાસને યોગ્ય નથી.
9.60.19
विध्वस्तोऽयं हतामात्यो हतबन्धुर्हतात्मजः ।
उत्सन्नपिण्डो भ्राता च नैतन्न्याय्यं कृतं त्वया ॥ ९.६०.१९ ॥
આ વિધ્વસ્ત થયો છે, અમાત્યો હણાયા છે, સગાં હણાયાં છે, પુત્રો હણાયા છે, પિંડદાન તૂટી ગયું છે; આ તારો ભાઈ પણ છે. તેં આ ન્યાયપૂર્વક કર્યું નથી.
9.60.20
धार्मिको भीमसेनोऽसावित्याहुस्त्वां पुरा जनाः ।
स कस्माद्भीमसेन त्वं राजानमधितिष्ठसि ॥ ९.६०.२० ॥
'ભીમસેન ધાર્મિક છે' એમ લોકો પહેલાં તારા વિશે કહેતા હતા. તો હે ભીમસેન, તું આ રાજા પર કેમ ઊભો છે?
9.60.21
इत्युक्त्वा भीमसेनं तु साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः ।
उपसृत्याब्रवीद्दीनो दुर्योधनमरिन्दमम् ॥ ९.६०.२१ ॥
ભીમસેનને આમ કહીને આંસુથી ભરાયેલા કંઠવાળો યુધિષ્ઠિર દીનભાવે નજીક જઈને શત્રુદમન દુર્યોધનને બોલ્યો.
9.60.22
तात मन्युर्न ते कार्यो नात्मा शोच्यस्त्वया तथा ।
नूनं पूर्वकृतं कर्म सुघोरमनुभूयते ॥ ९.६०.२२ ॥
હે તાત, તારે ક્રોધ ન કરવો, અને એ રીતે તારે પોતાના માટે શોક પણ ન કરવો. ચોક્કસ પૂર્વે કરેલા કર્મનું અતિ ભયંકર ફળ ભોગવાઈ રહ્યું છે.
9.60.23
धात्रोपदिष्टं विषमं नूनं फलमसंस्कृतम् ।
यद्वयं त्वां जिघांसामस्त्वं चास्मान्कुरुसत्तम ॥ ९.६०.२३ ॥
વિધાતાએ નિયત કરેલું આ વિષમ ફળ ચોક્કસ અસંસ્કૃત છે; અમે તને મારવા ઇચ્છીએ છીએ અને તું અમને મારવા ઇચ્છે છે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
9.60.24
आत्मनो ह्यपराधेन महद्व्यसनमीहशम् ।
प्राप्तवानसि यल्लोभान्मदाद्बाल्याच्च भारत ॥ ९.६०.२४ ॥
હે ભારત, તારા પોતાના અપરાધથી, લોભ, મદ અને બાલિશતાને કારણે તેં આવી મહાન આપત્તિ મેળવી છે.
9.60.25
घातयित्वा वयस्यांश्च भ्रातॄनथ पितॄंस्तथा ।
पुत्रान्पौत्रांस्तथा चान्यांस्ततोसि निधनं गतः ॥ ९.६०.२५ ॥
મિત્રો, ભાઈઓ, પિતાઓ, પુત્રો, પૌત્રો અને અન્યોનો વધ કરાવીને પછી તું પણ મૃત્યુ પામ્યો.
9.60.26
तवापराधादस्माभिर्भ्रातरस्ते निपातिताः ।
निहता ज्ञातयश्चापि दिष्टं मन्ये दुरत्ययम् ॥ ९.६०.२६ ॥
તારા અપરાધને કારણે અમે તારા ભાઈઓને પાડ્યા; સગાંઓ પણ માર્યા ગયા. હું આને અનિવાર્ય ભાગ્ય માનું છું.
9.60.27
आत्मा न शोचनीयस्ते श्लाघ्यो मृत्युस्तवानघ ।
वयमेवाधुना शोच्याः सर्वावस्थासु कौरव ॥ ९.६०.२७ ॥
હે નિષ્પાપ, તારા માટે તારે પોતાને શોક ન કરવો; તારું મૃત્યુ પ્રશંસનીય છે. હે કૌરવ, હવે અમે જ બધી અવસ્થાઓમાં શોક કરવા યોગ્ય છીએ.
9.60.28
कृपणं वर्तयिष्यामस्तैर्हीना बन्धुभिः प्रियैः ।
भ्रातॄणां चैव पुत्राणां तथा वै शोकविह्वलाः ॥ ९.६०.२८ ॥
અમારા પ્રિય સગાં, ભાઈઓ અને પુત્રો વિના, શોકથી વ્યાકુળ થઈને અમે દીનતાથી જીવીશું.
9.60.29
कथं द्रक्ष्यामि विधवा वधूः शोकपरिप्लुताः ।
त्वमेकः सुस्थितो राजन्स्वर्गे ते निलयो ध्रुवः।
वयं नरकसंज्ञं वै दुःखं प्राप्स्याम दारुणम् ॥ ९.६०.२९ ॥
હે રાજા, શોકમાં ડૂબેલી વિધવા પુત્રવધૂઓને હું કેવી રીતે જોઈશ? તું એકલો જ સુસ્થિત છે; તારું સ્વર્ગમાં નિશ્ચિત નિવાસ છે. અમે નરક નામનું ભયાનક દુઃખ પામીશું.
9.60.30
स्नुषाश्च प्रस्नुषाश्चैव धृतराष्ट्रस्य विह्वलाः ।
गर्हयिष्यन्ति नो नूनं विधवाः शोककर्शिताः ॥ ९.६०.३० ॥
ધૃતરાષ્ટ્રની પુત્રવધૂઓ અને પૌત્રવધૂઓ, વિહ્વળ, વિધવા થઈને, શોકથી કૃશ થઈને, ચોક્કસ આપણી નિંદા કરશે.
9.60.31
एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो निशश्वास स पार्थिवः ।
विललाप चिरं चापि धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ९.६०.३१ ॥
આમ કહીને, અતિ દુઃખથી પીડિત તે રાજા નિસાસા નાખવા લાગ્યા; અને ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર લાંબો સમય વિલાપ કરતા રહ્યા.