महाभारत · अध्याय 9.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.60.1
तं पातितं ततो दृष्ट्वा महासालमिवोद्गतम् ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे बभूवुस्तत्र पाण्डवाः ॥ ९.६०.१ ॥
महाशाल वृक्ष उन्मळून पडावा तसा त्याला पडलेला पाहून, तेथील सर्व पाण्डव मनात हर्षित झाले.
9.60.2
उन्मत्तमिव मातङ्गं सिंहेन विनिपातितम् ।
ददृशुर्हृष्टरोमाणः सर्वे ते चापि सोमकाः ॥ ९.६०.२ ॥
सिंहाने पाडलेल्या मदोन्मत्त हत्तीप्रमाणे त्याला पाहून, हर्षाने रोमांचित झालेले ते सर्व सोमकही.
9.60.3
ततो दुर्योधनं हत्वा भीमसेनः प्रतापवान् ।
पातितं कौरवेन्द्रं तमुपगम्येदमब्रवीत् ॥ ९.६०.३ ॥
नंतर दुर्योधनाला मारून पराक्रमी भीमसेन, पडलेल्या कौरवेंद्राजवळ जाऊन असे म्हणाला.
9.60.4
गौर्गौरिति पुरा मन्द द्रौपदीमेकवाससम् ।
यत्सभायां हसन्नस्मांस्तदा वदसि दुर्मते।
तस्यावहासस्य फलमद्य त्वं समवाप्नुहि ॥ ९.६०.४ ॥
"अरे मूर्खा! पूर्वी सभेत आमच्याकडे पाहून हसत, एकवस्त्र नेसलेल्या द्रौपदीला 'गौ, गौ' म्हणालास ना, दुर्बुद्धे, त्या उपहासाचे फळ आज तू भोग."
9.60.5
एवमुक्त्वा स वामेन पदा मौलिमुपास्पृशत् ।
शिरश्च राजसिंहस्य पादेन समलोडयत् ॥ ९.६०.५ ॥
असे बोलून त्याने डाव्या पायाने मुकुटाला स्पर्श केला, आणि राजसिंहाचे डोके पायाने जोरात हलवले.
9.60.6
तथैव क्रोधसंरक्तो भीमः परबलार्दनः ।
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं यत्तच्छृणु नराधिप ॥ ९.६०.६ ॥
तसाच क्रोधाने लालबुंद झालेला शत्रुसैन्याचा मर्दन करणारा भीम पुन्हा ते वचन बोलला; हे नराधिपा, ते ऐक.
9.60.7
येऽस्मान्पुरा प्रनृत्यन्ति मूढा गौरिति गौरिति ।
तान्वयं प्रतिनृत्यामः पुनर्गौरिति गौरिति ॥ ९.६०.७ ॥
पूर्वी 'गौ, गौ' म्हणत आम्हांला हसत नाचणाऱ्या मूर्खांसमोर आम्ही पुन्हा 'गौ, गौ' म्हणत नाचू.
9.60.8
नास्माकं निकृतिर्वह्निर्नाक्षद्यूतं न वञ्चना ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य प्रबाधामो वयं रिपून् ॥ ९.६०.८ ॥
आमच्याकडे कपट नाही, अग्नी लावणे नाही, द्यूत नाही, फसवणूक नाही; आपल्या स्वतःच्या बाहुबलावर विसंबून आम्ही शत्रूंना दाबू.
9.60.9
सोऽवाप्य वैरस्य चिरस्य पारं ।
वृकोदरः प्राह शनैः प्रहस्य।
युधिष्ठिरं केशवसृञ्जयांश्च ।
धनञ्जयं माद्रवतीसुतौ च ॥ ९.६०.९ ॥
दीर्घकालीन वैराचा अंत पाहून वृकोदर (भीम) हसत हळूच युधिष्ठिर, केशव, सृञ्जय, धनंजय आणि माद्रीचे दोन पुत्र यांना म्हणाला.
9.60.10
रजस्वला द्रौपदीमानयन्ते ।
ये चाप्यकुर्वन्त सदस्यवस्त्राम्।
रणे हतांस्तपसा याज्ञसेन्याः ॥ ९.६०.१० ॥
रजस्वला द्रौपदीला सभेत ओढून आणणारे आणि सभेत तिचे वस्त्र फेडणारे, यांना याज्ञसेनीच्या तपोबलाने युद्धात मारले गेले आहे.
9.60.11
ये नः पुरा षण्ढतिलानवोचन् ।
क्रूरा राज्ञो धृतराष्ट्रस्य पुत्राः।
ते नो हताः सगणाः सानुबन्धाः ।
कामं स्वर्गं नरकं वा व्रजामः ॥ ९.६०.११ ॥
पूर्वी आम्हांला षंढ म्हणणारे क्रूर धृतराष्ट्रपुत्र, आपले गण आणि अनुयायी यांच्यासह आमच्याकडून मारले गेले आहेत; आता आम्ही इच्छेनुसार स्वर्गाला किंवा नरकाला जाऊ.
9.60.12
पुनश्च राज्ञः पतितस्य भूमौ ।
स तां गदां स्कन्धगतां प्रगृह्य।
वामेन पादेन शिरः प्रमृद्य ।
दुर्योधनं नैकृतिकेत्यवोचत् ॥ ९.६०.१२ ॥
पुन्हा जमिनीवर पडलेल्या राजाजवळ जाऊन, खांद्यावरील गदा उचलून, डाव्या पायाने त्याचे डोके चिरडून त्याने दुर्योधनाला म्हटले, "हे कपटी!"
9.60.13
हृष्टेन राजन्कुरुपार्थिवस्य ।
क्षुद्रात्मना भीमसेनेन पादम्।
दृष्ट्वा कृतं मूर्धनि नाभ्यनन्दन् ।
धर्मात्मानः सोमकानां प्रबर्हाः ॥ ९.६०.१३ ॥
हे राजा, कुरुराजाच्या मस्तकावर भीमसेनाने पाय ठेवलेला पाहून, आनंदी आणि क्षुद्र मनाच्या त्याच्या त्या कृत्याचे सोमकांच्या धर्मात्म्या श्रेष्ठ वीरांनी अनुमोदन केले नाही.
9.60.14
तव पुत्रं तथा हत्वा कत्थमानं वृकोदरम् ।
नृत्यमानं च बहुशो धर्मराजोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.६०.१४ ॥
तुझ्या पुत्राला मारून, गर्व करत वारंवार नाचणाऱ्या वृकोदराला धर्मराजाने असे म्हटले.
9.60.15
गतोऽसि वैरस्यानृण्यं प्रतिज्ञा पूरिता त्वया ।
शुभेनाथाशुभेनैव कर्मणा विरमाधुना ॥ ९.६०.१५ ॥
तू वैराच्या ऋणातून मुक्त झालास; तुझी प्रतिज्ञा पूर्ण झाली. आता शुभ आणि अशुभ कर्मातून विरम.
9.60.16
मा शिरोऽस्य पदाऽमर्दीर्मा धर्मस्तेऽतिगो भवेत् ।
राजा ज्ञातिर्हतश्चायं नैतन्न्याय्यं तवानघ ॥ ९.६०.१६ ॥
त्याचे डोके पायाने चिरडू नकोस; तुझा धर्म उल्लंघला जाऊ नये. हा राजा आणि तुझा ज्ञाती मारला गेला आहे; हे निष्पाप, हे तुझ्यासाठी न्याय्य नाही.
9.60.17
एकादशचमूनाथं कुरूणामधिपं तथा ।
मास्प्राक्षीर्भीम पादेन राजानं ज्ञातिमेव च ॥ ९.६०.१७ ॥
हे भीमा, अकरा सेनांचा स्वामी आणि कुरूंचा अधिपती अशा राजाला आणि तुझ्या ज्ञातीला पायाने स्पर्श करू नकोस.
9.60.18
हतबन्धुर्हतामात्यो भ्रष्टसैन्यो हतो मृधे ।
सर्वाकारेण शोच्योऽयं नावहास्योऽयमीश्वरः ॥ ९.६०.१८ ॥
बांधव मारले गेले, अमात्य मारले गेले, सैन्य नष्ट झाले, युद्धात मारला गेलेला हा राजा सर्वप्रकारे शोचनीय आहे; हा उपहासाला योग्य नाही.
9.60.19
विध्वस्तोऽयं हतामात्यो हतबन्धुर्हतात्मजः ।
उत्सन्नपिण्डो भ्राता च नैतन्न्याय्यं कृतं त्वया ॥ ९.६०.१९ ॥
हा विध्वस्त झाला आहे, अमात्य मारले गेले, बांधव मारले गेले, पुत्र मारले गेले, पिंडदान खंडित झाले; हा तुझा भाऊही आहे. तू हे न्याय्य केले नाहीस.
9.60.20
धार्मिको भीमसेनोऽसावित्याहुस्त्वां पुरा जनाः ।
स कस्माद्भीमसेन त्वं राजानमधितिष्ठसि ॥ ९.६०.२० ॥
'भीमसेन धार्मिक आहे' असे लोक पूर्वी तुझ्याविषयी म्हणत असत. मग हे भीमसेना, तू या राजावर का उभा आहेस?
9.60.21
इत्युक्त्वा भीमसेनं तु साश्रुकण्ठो युधिष्ठिरः ।
उपसृत्याब्रवीद्दीनो दुर्योधनमरिन्दमम् ॥ ९.६०.२१ ॥
भीमसेनाला असे बोलून अश्रूंनी कंठ दाटलेले युधिष्ठिर दीनपणे जवळ जाऊन शत्रुदमन दुर्योधनाला म्हणाले.
9.60.22
तात मन्युर्न ते कार्यो नात्मा शोच्यस्त्वया तथा ।
नूनं पूर्वकृतं कर्म सुघोरमनुभूयते ॥ ९.६०.२२ ॥
प्रिया, तुला राग करू नये आणि स्वतःसाठी शोकही करू नये. निश्चितच पूर्वी केलेल्या कर्माचे अत्यंत भयंकर फळ आता भोगले जात आहे.
9.60.23
धात्रोपदिष्टं विषमं नूनं फलमसंस्कृतम् ।
यद्वयं त्वां जिघांसामस्त्वं चास्मान्कुरुसत्तम ॥ ९.६०.२३ ॥
विधात्याने निर्धारित केलेले हे विषम फळ निश्चितच असंस्कृत आहे; आम्ही तुला मारू इच्छितो आणि तूही आम्हाला मारू इच्छितोस, हे कुरुश्रेष्ठा.
9.60.24
आत्मनो ह्यपराधेन महद्व्यसनमीहशम् ।
प्राप्तवानसि यल्लोभान्मदाद्बाल्याच्च भारत ॥ ९.६०.२४ ॥
हे भरता, स्वतःच्याच अपराधामुळे, लोभ, मद आणि बालिशपणामुळे तू असे मोठे संकट ओढवून घेतले आहेस.
9.60.25
घातयित्वा वयस्यांश्च भ्रातॄनथ पितॄंस्तथा ।
पुत्रान्पौत्रांस्तथा चान्यांस्ततोसि निधनं गतः ॥ ९.६०.२५ ॥
मित्र, बंधू, पिता, पुत्र, नातू आणि इतरांचा वध घडवून मग तूही मृत्यू पावलास.
9.60.26
तवापराधादस्माभिर्भ्रातरस्ते निपातिताः ।
निहता ज्ञातयश्चापि दिष्टं मन्ये दुरत्ययम् ॥ ९.६०.२६ ॥
तुझ्याच अपराधामुळे आम्ही तुझ्या बंधूंना पाडले; नातेवाईकही मारले गेले. हे अटळ प्रारब्ध होते असे मला वाटते.
9.60.27
आत्मा न शोचनीयस्ते श्लाघ्यो मृत्युस्तवानघ ।
वयमेवाधुना शोच्याः सर्वावस्थासु कौरव ॥ ९.६०.२७ ॥
हे निर्दोषा, तुझ्यासाठी तू स्वतः शोक करू नकोस; तुझे मरण प्रशंसनीय आहे. हे कौरवा, आता आम्हीच सर्व परिस्थितीत शोक करण्यास योग्य आहोत.
9.60.28
कृपणं वर्तयिष्यामस्तैर्हीना बन्धुभिः प्रियैः ।
भ्रातॄणां चैव पुत्राणां तथा वै शोकविह्वलाः ॥ ९.६०.२८ ॥
आमचे प्रिय नातेवाईक, बंधू आणि पुत्र गमावून, शोकाने व्याकूळ होऊन आम्ही दीनपणे जगू.
9.60.29
कथं द्रक्ष्यामि विधवा वधूः शोकपरिप्लुताः ।
त्वमेकः सुस्थितो राजन्स्वर्गे ते निलयो ध्रुवः।
वयं नरकसंज्ञं वै दुःखं प्राप्स्याम दारुणम् ॥ ९.६०.२९ ॥
हे राजा, शोकाने बुडालेल्या विधवा सुनांना मी कसे पाहू? तूच एकटा सुस्थित आहेस; तुझे स्वर्गात निश्चित निवासस्थान आहे. आम्ही नरक नावाचे भयंकर दुःख भोगू.
9.60.30
स्नुषाश्च प्रस्नुषाश्चैव धृतराष्ट्रस्य विह्वलाः ।
गर्हयिष्यन्ति नो नूनं विधवाः शोककर्शिताः ॥ ९.६०.३० ॥
धृतराष्ट्राच्या सुना आणि नातसुना, व्याकूळ, विधवा होऊन, शोकाने कृश होऊन, निश्चितच आम्हाला दोष देतील.
9.60.31
एवमुक्त्वा सुदुःखार्तो निशश्वास स पार्थिवः ।
विललाप चिरं चापि धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ९.६०.३१ ॥
असे बोलून, अत्यंत दुःखाने पीडित झालेला तो राजा दीर्घ निःश्वास टाकू लागला; आणि धर्मपुत्र युधिष्ठिर बराच वेळ विलाप करत राहिला.