Mahābhārata · Adhyāya 9.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.61.1
अधर्मेण हतं दृष्ट्वा राजानं माधवोत्तमः ।
किमब्रवीत्तदा सूत बलदेवो महाबलः ॥ ९.६१.१ ॥
Oh auriga, al ver al rey abatido por la injusticia, ¿qué dijo entonces Balarāma, el mejor de los Mādhavas, el muy poderoso?
9.61.2
गदायुद्धविशेषज्ञो गदायुद्धविशारदः ।
कृतवान्रौहिणेयो यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ९.६१.२ ॥
Dime lo que hizo el hijo de Rohiṇī, el conocedor de las reglas especiales del combate con maza y diestro en él, oh Sañjaya.
9.61.3
शिरस्यभिहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन ते सुतम् ।
रामः प्रहरतां श्रेष्ठश्चुक्रोध बलवद्बली ॥ ९.६१.३ ॥
Al ver a tu hijo golpeado en la cabeza por Bhīmasena, Rāma, el mejor de los guerreros y poderoso en fuerza, se enfureció mucho.
9.61.4
ततो मध्ये नरेन्द्राणामूर्ध्वबाहुर्हलायुधः ।
कुर्वन्नार्तस्वरं घोरं धिग्धिग्भीमेत्युवाच ह ॥ ९.६१.४ ॥
Entonces, en medio de los reyes, con los brazos en alto, Balarāma, el portador del arado, lanzó un terrible grito de angustia y dijo: «¡Vergüenza, vergüenza, Bhīma!»
9.61.5
अहो धिग्यदधो नाभेः प्रहृतं धर्मविग्रहे ।
नैतद्दृष्टं गदायुद्धे कृतवान्यद्वृकोदरः ॥ ९.६१.५ ॥
¡Ay, vergüenza! ¡Se asestó un golpe por debajo del ombligo en un combate justo! En el combate con maza nunca se ha visto esto, y sin embargo Vṛkodara lo ha hecho.
9.61.6
अधो नाभ्या न हन्तव्यमिति शास्त्रस्य निश्चयः ।
अयं तु शास्त्रमुत्सृज्य स्वच्छन्दात्सम्प्रवर्तते ॥ ९.६१.६ ॥
Es la regla firme de las escrituras que no se debe golpear por debajo del ombligo. Sin embargo, este hombre, abandonando la escritura, actúa según su propia voluntad.
9.61.7
तस्य तत्तद्ब्रुवाणस्य रोषः समभवन्महान् ।
ततो राजानमालोक्य रोषसंरक्तलोचनः।
बलदेवो महाराज ततो वचनमब्रवीत् ॥ ९.६१.७ ॥
Mientras él hablaba así, surgió en él una gran ira. Entonces, mirando al rey, Balarāma, con los ojos enrojecidos de cólera, oh gran rey, pronunció estas palabras.
9.61.8
न चैष पतितः कृष्ण केवलं मत्समोऽसमः ।
आश्रितस्य तु दौर्बल्यादाश्रयः परिभर्त्स्यते ॥ ९.६१.८ ॥
Oh Kṛṣṇa, este no es simplemente un caído; no es igual ni desigual a mí. Pero por la debilidad del que depende de él, el protector mismo será reprochado.
9.61.9
ततो लाङ्गलमुद्यम्य भीममभ्यद्रवद्बली ॥ ९.६१.९ ॥
Entonces el poderoso, alzando su arado, arremetió contra Bhīma.
9.61.10
तस्योर्ध्वबाहोः सदृशं रूपमासीन्महात्मनः ।
बहुधातुविचित्रस्य श्वेतस्येव महागिरेः ॥ ९.६१.१० ॥
La forma de aquel magnánimo de brazos alzados era como una gran montaña blanca, matizada por muchos minerales.
9.61.11
भ्रातृभिः सहितो वीरैः सार्जुनैरस्त्रकोविदैः ।
न विव्यथे महाराज दृष्ट्वा हलधरं बली ॥ ९.६१.११ ॥
Oh gran rey, el poderoso, junto a sus hermanos, Arjuna y los héroes diestros en las armas, no se perturbó al ver al portador del arado.
9.61.12
अथ रामं निजग्राह केशवो विनयान्वितः ।
बाहुभ्यां पीनवृत्ताभ्यां प्रयत्नाद्बलवद्बली ॥ ९.६१.१२ ॥
Entonces Keśava, dotado de humildad, el poderoso, con sus brazos robustos y redondeados, sujetó con esfuerzo y firmeza a Rāma.
9.61.13
सितासितौ यदुवरौ शुशुभातेऽधिकं तदा ।
सङ्गताविव राजेन्द्र कैलासाञ्जनपर्वतौ।
नभोगतौ यथा राजंश्चन्द्रसूर्यौ दिनक्षये ॥ ९.६१.१३ ॥
Oh señor de reyes, entonces los dos mejores de los Yadus, uno blanco y otro oscuro, resplandecieron en gran manera, como si las montañas Kailāsa y Añjana se hubieran unido, o como el sol y la luna recorren el cielo al final del día, oh rey.
9.61.14
उवाच चैनं संरब्धं शमयन्निव केशवः ॥ ९.६१.१४ ॥
Keśava le habló a él, enfurecido, como si lo calmara.
9.61.15
आत्मवृद्धिर्मित्रवृद्धिर्मित्रमित्रोदयस्तथा ।
विपरीतं द्विषत्स्वेतत्षड्विधा वृद्धिरात्मनः ॥ ९.६१.१५ ॥
El crecimiento de uno mismo, el crecimiento de los amigos, el auge del amigo del amigo, y de igual modo lo contrario de estos entre los enemigos; el crecimiento de uno mismo es de seis clases.
9.61.16
आत्मन्यपि च मित्रे च विपरीतं यदा भवेत् ।
तदा विद्यान्मनोग्लानिमाशु शान्तिकरो भवेत् ॥ ९.६१.१६ ॥
Cuando lo contrario ocurre en uno mismo y en un amigo, debe saberse que es desaliento del ánimo; entonces uno debe volverse pronto un pacificador.
9.61.17
अस्माकं सहजं मित्रं पाण्डवाः शुद्धपौरुषाः ।
स्वकाः पितृष्वसुः पुत्रास्ते परैर्निकृता भृशम् ॥ ९.६१.१७ ॥
Los Pāṇḍavas, de valor puro, son nuestros amigos naturales; son nuestros propios primos, hijos de la hermana de nuestro padre, gravemente agraviados por otros.
9.61.18
प्रतिज्ञापालनं धर्मः क्षत्रियस्येति वेत्थ तत् ॥ ९.६१.१८ ॥
Tú sabes que cumplir la promesa es el deber del guerrero.
9.61.19
सुयोधनस्य गदया भक्ताऽस्म्यूरू महाहवे ।
इति पूर्वं प्रतिज्ञातं भीमेन हि सभातले ॥ ९.६१.१९ ॥
En la gran batalla romperé con mi maza los muslos de Suyodhana — este voto lo hizo Bhīma antes en el salón de la asamblea.
9.61.20
मैत्रेयेणाभिशप्तश्च पूर्वमेव महार्षिणा ।
ऊरू ते भेत्स्यते भीमो गदयेति परन्तप।
अतो दोषं न पश्यामि मा क्रुध्यस्व प्रलम्बहन् ॥ ९.६१.२० ॥
El gran sabio Maitreya te maldijo hace tiempo: que Bhīma te rompería los muslos con su maza. Oh abrasador de enemigos, por eso no veo culpa en ello; oh matador de Pralamba, no te enfades.
9.61.21
यौनः स्वैः सुखहार्दैश्च सम्बन्धः सह पाण्डवैः ।
तेषां वृद्ध्या हि वृद्धिर्नो मा क्रुधः पुरुषर्षभ ॥ ९.६१.२१ ॥
Nuestro vínculo con los Pāṇḍavas es de parentesco, unido por el afecto y la alegría. Su prosperidad es en verdad nuestra prosperidad; oh toro entre los hombres, no te enfades.
9.61.22
वासुदेववचः श्रुत्वा सीरभृत्प्राह धर्मवित् ॥ ९.६१.२२ ॥
Habiendo oído las palabras de Vāsudeva, Balarāma, el portador del arado y conocedor del dharma, habló.
9.61.23
धर्मश्च धारितः सद्भिः स च द्वाभ्यां नियच्छति ।
अर्थश्चाप्यतिलुब्धस्य कामश्चातिप्रसङ्गिणः ॥ ९.६१.२३ ॥
El dharma, sostenido por los buenos, es lo que contiene a los otros dos: la riqueza del muy codicioso y el deseo del excesivamente apegado.
9.61.24
धर्मार्थौ धर्मकामौ च कामार्थौ चाप्यपीडयन् ।
धर्मार्थकामान्योऽभ्येति सोत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ ९.६१.२४ ॥
Dharma y riqueza, dharma y deseo, y deseo y riqueza no se dañan mutuamente. Quien va más allá de dharma, riqueza y deseo alcanza la felicidad suprema.
9.61.25
तदिदं व्याकुलं सर्वं कृतं धर्मस्य पीडनात् ।
भीमसेनेन गोविन्द कामं त्वं तु यथाऽऽत्थ माम् ॥ ९.६१.२५ ॥
Govinda, Bhīmasena ha sumido todo esto en el caos al violar el dharma; que sea como tú me has dicho.
9.61.26
अरोषणो हि धर्मात्मा सततं धर्मवत्सलः ।
भवान्प्रख्यायते लोके तस्मात्संशाम्य मा क्रुधः ॥ ९.६१.२६ ॥
Eres renombrado en el mundo por estar libre de ira, por tu alma justa y por tu constante amor al dharma; por ello, calma tu ánimo y no te enfades.
9.61.27
प्राप्तं कलियुगं विद्वि प्रतिज्ञां पाण्डवस्य च ।
आनृण्यं यातु वैरस्य प्रतिज्ञायाश्च पाण्डवः।
ततः पुरुषशार्दूलो हत्वा नैकृतिकं रणे ॥ ९.६१.२७ ॥
Sabe que ha llegado la edad de Kali; que el Pāṇḍava quede libre de la deuda de su voto y de la enemistad. Entonces el tigre entre los hombres, habiendo matado en batalla al traidor...
9.61.28
निकृत्या निकृतिप्रज्ञं यो हन्याद्वैरिणं रणे ।
अधर्मो विद्यते नात्र यद्भीमो हतवान्रिपुम् ॥ ९.६१.२८ ॥
En la batalla, quien mata con engaño a un enemigo diestro en el engaño no comete adharma aquí, pues Bhīma ha matado al enemigo.
9.61.29
युध्यमानं रणे वीरं कुरुवृष्णियशस्करम् ।
अनेन कर्णः सन्दिष्टः पृष्ठतो धनुरच्छिनत् ॥ ९.६१.२९ ॥
Karṇa, instruido por este, cortó por detrás el arco del héroe que combatía en la batalla y daba gloria a los Kurus y a los Vṛṣṇis.
9.61.30
ततः सञ्छिन्नधन्वानं विरथं पौरुषे स्थितम् ।
व्यायुधीकृत्य बहवः सौभद्रमपलायिनम् ॥ ९.६१.३० ॥
Entonces, con el arco cortado, sin carro, firme en su esfuerzo viril y sin huir, muchos desarmaron a Saubhadra.
9.61.31
जन्मप्रभृति लुब्धश्च पापात्मा चैष दुर्मतिः ।
निहतो भीमसेनेन दुर्बुद्धिः कुलपांसनः ॥ ९.६१.३१ ॥
Desde su nacimiento codicioso y de naturaleza pecadora, este malvado de mente perversa, deshonra de su linaje, ha sido muerto por Bhīmasena.
9.61.32
प्रतिज्ञां भीमसेनेन त्रयोदशसमार्जिताम् ।
किमर्थं नाभिजानाति युध्यमानो हि शत्रुभिः ॥ ९.६१.३२ ॥
¿Por qué no recuerda el juramento que Bhīmasena ha acariciado durante trece años, aun combatiendo con sus enemigos?
9.61.33
ऊर्ध्वमाक्रम्य वेगेन जिघांसन्तं वृकोदरः ।
बिभेद गदया चोरू न स्थाने न च मण्डले ॥ ९.६१.३३ ॥
Saltando hacia arriba con fuerza, Vṛkodara, deseoso de matar, golpeó sus muslos con la maza, ni en un lugar adecuado ni dentro del círculo del combate.
9.61.34
धर्मच्छलमिमं श्रुत्वा केशवात्स विशाम्पते ।
नैव प्रीतमाना रामो वचनं प्राह संसदि ॥ ९.६१.३४ ॥
Oh señor de los hombres, al oír de Keśava este pretexto del dharma, Rāma no se alegró y habló estas palabras en la asamblea.
9.61.35
हत्वाऽधर्मेण राजानं धर्मात्मानं सुयोधनम् ।
जिह्मयोधीति लोकेऽस्मिन्ख्यातिं यास्यति पाण्डवः ॥ ९.६१.३५ ॥
Habiendo dado muerte injustamente al rey Suyodhana, de alma justa, este Pāṇḍava alcanzará fama en este mundo como guerrero tortuoso.
9.61.36
दुर्योधनोऽपि धर्मात्मा गतिं यास्यति शाश्वतीम् ।
ऋजुयोधी हतो राजा धर्मराष्ट्रो नराधिपः ॥ ९.६१.३६ ॥
También Duryodhana, el de alma justa, alcanzará un destino eterno; este rey, que combatió con rectitud, señor del reino del dharma y soberano de los hombres, ha sido muerto.
9.61.37
युद्धदीक्षां प्रविश्याजौ रणयज्ञं वितत्य च ।
हुत्वाऽऽत्मानममित्राग्नौ प्राप चावभृथं यशः।
स्वर्गं गन्ता महाराजः ससुहृज्ज्ञातिबान्धवः ॥ ९.६१.३७ ॥
Habiendo entrado en la consagración de la batalla y extendido el sacrificio de la guerra, ofreciéndose a sí mismo en el fuego de sus enemigos, obtuvo gloria y el baño ritual; el gran rey irá al cielo junto con sus amigos, parientes y allegados.
9.61.38
इत्युक्त्वा रथमास्थाय रौहिणेयः प्रतापवान् ।
श्वेताभ्रशिखराकारः प्रययौ द्वारकां प्रति ॥ ९.६१.३८ ॥
Habiendo dicho esto, subido a su carro, el poderoso hijo de Rohiṇī, semejante a la cima de una nube blanca, partió hacia Dvārakā.
9.61.39
पाञ्चालाश्च सवार्ष्णेयाः पाण्डवाश्च विशाम्पते ।
रामे द्वारवतीं याते नातिप्रमनसोऽभवन् ॥ ९.६१.३९ ॥
Oh señor de los pueblos, cuando Rāma se hubo marchado a Dvāravatī, los Pāñcālas, los Vārṣṇeyas y los Pāṇḍavas no estuvieron muy alegres.
9.61.40
ततो युधिष्ठिरं दीनं चिन्तापरमधोमुखम् ।
शोकोपहतसङ्कल्पं वासुदेवोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.६१.४० ॥
Entonces Vāsudeva dijo estas palabras a Yudhiṣṭhira, abatido, absorto en sus pensamientos, con el rostro inclinado y su resolución herida por el dolor.
9.61.41
धर्मराज किमर्थं त्वमधर्ममनुमन्यसे ।
हतबन्धोर्यदेतस्य पतितस्य विचेतसः ॥ ९.६१.४१ ॥
¡Oh rey del dharma! ¿Por qué apruebas esta injusticia hacia él, cuyos parientes han sido muertos, caído y privado de juicio?
9.61.42
दुर्योधनस्य भीमेन मृद्यमानं शिरः पदा ।
उपप्रेक्षसि कस्मात्त्वं धर्मज्ञः सन्नराधिप ॥ ९.६१.४२ ॥
Mientras la cabeza de Duryodhana es aplastada por el pie de Bhīma, ¿por qué miras, oh señor de los hombres, tú que conoces el dharma?
9.61.43
न ममैतत्प्रियं कृष्ण यद्राजानं वृकोदरः ।
पदा मूर्ध्न्यस्पृशत्क्रोधान्न च हृष्ये कुलक्षये ॥ ९.६१.४३ ॥
Kṛṣṇa, no me agrada que Vṛkodara, por ira, tocara con el pie la cabeza del rey; ni me alegro de la destrucción del linaje.
9.61.44
निकृत्या निकृता नित्यं धृतराष्ट्रसुतैर्वयम् ।
बहूनि परुषाण्युक्त्वा वनं प्रस्थापिता वयम् ॥ ९.६१.४४ ॥
Engañados siempre con traición por los hijos de Dhṛtarāṣṭra, tras decir muchas palabras duras, fuimos enviados al bosque.
9.61.45
भीमसेनस्य तद्दुःखमतीव हृदि वर्तते ।
इति सञ्चिन्त्य वार्ष्णेय मयैतत्समुपेक्षितम् ॥ ९.६१.४५ ॥
El dolor de Bhīmasena está sobremanera presente en su corazón; oh descendiente de Vṛṣṇi, pensando esto, lo pasé por alto.
9.61.46
तस्माद्धत्वाऽकृतप्रज्ञं लुब्धं कामवशानुगम् ।
लभतां पाण्डवः कामं धर्मोऽधर्मोऽथवा कृतः ॥ ९.६१.४६ ॥
Por tanto, habiendo dado muerte al necio, codicioso y sometido al poder del deseo, que el Pāṇḍava obtenga su deseo, sea dharma o adharma.
9.61.47
इत्युक्तवति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
वासुदेवो महाबाहुर्युधिष्ठिरमभाषत।
काममस्त्वेतदिति वै कृच्छ्राद्यदुकुलोद्वहः ॥ ९.६१.४७ ॥
Cuando el hijo de Kuntī, el rey Yudhiṣṭhira de dharma, hubo hablado así, el de brazos poderosos, Vāsudeva, se dirigió a Yudhiṣṭhira; el sostén del linaje Yadu dijo con dificultad: 'Que así sea.'
9.61.48
इत्युक्त्वा वासुदेवोऽपि वायुपुत्रप्रियेप्सया ।
अन्वमोदत तत्सर्वं यद्भीमेन कृतं युधि ॥ ९.६१.४८ ॥
Habiendo dicho esto, también Vāsudeva, deseando agradar al hijo de Vāyu, aprobó todo lo que Bhīma había hecho en la batalla.
9.61.49
अर्जुनोऽपि महाबाहुरप्रीतेनान्तरात्मना ।
नोवाच किञ्चिद्वचनं भ्रातरं साध्वसाधु वा ॥ ९.६१.४९ ॥
También Arjuna, el de grandes brazos, con el ánimo descontento, no dijo a su hermano palabra alguna, ni buena ni mala.
9.61.50
भीमसेनोऽपि हत्वाऽऽजौ तव पुत्रममर्षणः ।
अभिवाद्याग्रतः स्थित्वा सम्प्रहृष्टः कृताञ्जलिः ॥ ९.६१.५० ॥
También Bhīmasena, que había matado a tu hijo en la batalla, aunque irritado, se puso delante, lo saludó y, muy alegre, juntó las manos.
9.61.51
प्रोवाच सुमहातेजा धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
हर्षादुत्फुल्लनयनो जितकाशी विशाम्पते ॥ ९.६१.५१ ॥
El de gran esplendor habló al rey del dharma, Yudhiṣṭhira, con los ojos abiertos de alegría, victorioso, oh señor de los pueblos.
9.61.52
तवाद्य पृथिवी सर्वा क्षेमा निहतकण्टका ।
तां प्रशाधि महाराज स्वधर्ममनुपालय ॥ ९.६१.५२ ॥
Hoy toda esta tierra tuya está segura, con sus espinas destruidas. Gobiérnala, gran rey, y observa tu propio dharma.
9.61.53
यस्तु कर्ताऽस्य वैरस्य निकृत्या निकृतिप्रियः ।
सोऽयं विनिहतः शेते पृथिव्यं पृथिवीपते ॥ ९.६१.५३ ॥
Aquel que fue el autor de esta enemistad, amante del engaño, yace aquí muerto sobre la tierra, oh señor de la tierra.
9.61.54
दुःशासनप्रभृतयः सर्वे ते चोग्रवादिनः ।
राधेयः शकुनिश्चैव हताश्च तव शत्रवः ॥ ९.६१.५४ ॥
Duḥśāsana y todos los demás que pronunciaron palabras duras, el hijo de Rādhā, también Śakuni, y todos tus enemigos han sido abatidos.
9.61.55
सेयं रत्नसमाकीर्णा मही सवनपर्वता ।
उपावृत्ता महाराज त्वामद्य निहतद्विषम् ॥ ९.६१.५५ ॥
Oh gran rey, esta tierra llena de joyas, con sus bosques y montañas, hoy se ha vuelto hacia ti, habiendo sido muertos tus enemigos.
9.61.56
गतो वैरस्य निधनं हतो राजा सुयोधनः ।
कृष्णस्य मतमास्थाय विजितेयं वसुन्धरा ॥ ९.६१.५६ ॥
La enemistad ha llegado a su fin; el rey Suyodhana ha sido muerto; siguiendo el consejo de Kṛṣṇa, esta tierra ha sido conquistada.
9.61.57
दिष्ट्या गतस्त्वमानृण्यं मातुः कोपस्य चोभयोः ।
दिष्ट्या जयसि दुर्धर्ष दिष्ट्या शत्रुर्निपातितः ॥ ९.६१.५७ ॥
Por fortuna has quedado libre de la deuda con tu madre y con la cólera de ambos; por fortuna, oh invencible, estás venciendo; por fortuna el enemigo ha sido derribado.