มหาภารตะ · อัธยายะ 9.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.61.1
अधर्मेण हतं दृष्ट्वा राजानं माधवोत्तमः ।
किमब्रवीत्तदा सूत बलदेवो महाबलः ॥ ९.६१.१ ॥
สูต เมื่อพลราม ผู้ยิ่งที่สุดในวงศ์มาธพ ผู้มีกำลังมหาศาล เห็นพระราชาถูกสังหารโดยอธรรม ท่านได้กล่าวอะไรในเวลานั้น
9.61.2
गदायुद्धविशेषज्ञो गदायुद्धविशारदः ।
कृतवान्रौहिणेयो यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ९.६१.२ ॥
โอ สัญชัย ขอท่านเล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่า บุตรของรोหิณีได้ทำสิ่งใด เขาผู้รู้กฎพิเศษของการต่อสู้ด้วยคทา และเชี่ยวชาญในการรบด้วยคทา
9.61.3
शिरस्यभिहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन ते सुतम् ।
रामः प्रहरतां श्रेष्ठश्चुक्रोध बलवद्बली ॥ ९.६१.३ ॥
เมื่อเห็นบุตรของท่านถูกภีมเสนฟาดที่ศีรษะ พระราม ผู้ยิ่งที่สุดในบรรดาผู้ฟาดฟัน และมีกำลังมาก ก็โกรธจัดยิ่งนัก
9.61.4
ततो मध्ये नरेन्द्राणामूर्ध्वबाहुर्हलायुधः ।
कुर्वन्नार्तस्वरं घोरं धिग्धिग्भीमेत्युवाच ह ॥ ९.६१.४ ॥
จากนั้นท่ามกลางบรรดากษัตริย์ พลรามผู้ถืออาวุธคันไถ ยกแขนขึ้น ร้องด้วยเสียงแห่งความเจ็บปวดอันน่าสะพรึงกลัว แล้วกล่าวว่า น่าอับอาย น่าอับอายนัก ภีมะ
9.61.5
अहो धिग्यदधो नाभेः प्रहृतं धर्मविग्रहे ।
नैतद्दृष्टं गदायुद्धे कृतवान्यद्वृकोदरः ॥ ९.६१.५ ॥
อนิจจา น่าอับอายนัก ตีลงต่ำกว่าสะดือในการต่อสู้ที่ชอบธรรม การกระทำเช่นนี้ไม่เคยพบเห็นในการต่อสู้ด้วยคทา แต่วฤโกทระกลับทำมันลงไป
9.61.6
अधो नाभ्या न हन्तव्यमिति शास्त्रस्य निश्चयः ।
अयं तु शास्त्रमुत्सृज्य स्वच्छन्दात्सम्प्रवर्तते ॥ ९.६१.६ ॥
คัมภีร์ได้กำหนดไว้อย่างแน่นอนว่า ไม่ควรตีต่ำกว่าสะดือ แต่คนนี้ละทิ้งคัมภีร์เสีย แล้วกระทำตามใจตนเอง
9.61.7
तस्य तत्तद्ब्रुवाणस्य रोषः समभवन्महान् ।
ततो राजानमालोक्य रोषसंरक्तलोचनः।
बलदेवो महाराज ततो वचनमब्रवीत् ॥ ९.६१.७ ॥
ขณะที่เขากล่าวถ้อยคำเช่นนั้น ความโกรธอันยิ่งใหญ่ก็บังเกิดขึ้นในใจของเขา ครั้นแล้วพลเทพมองไปยังพระราชา ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ ท่านจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ขึ้น ดูก่อนมหาราช
9.61.8
न चैष पतितः कृष्ण केवलं मत्समोऽसमः ।
आश्रितस्य तु दौर्बल्यादाश्रयः परिभर्त्स्यते ॥ ९.६१.८ ॥
ดูก่อนกฤษณะ ผู้นี้ไม่ได้เพียงแต่ล้มลง เขาไม่เท่าเทียมและไม่ต่ำกว่าข้า แต่เพราะความอ่อนแอของผู้ที่พึ่งพาเขา ผู้ปกป้องเองจึงถูกตำหนิ
9.61.9
ततो लाङ्गलमुद्यम्य भीममभ्यद्रवद्बली ॥ ९.६१.९ ॥
ครั้นแล้วผู้มีกำลังนั้นยกคันไถขึ้น แล้วพุ่งเข้าหาภีมะ
9.61.10
तस्योर्ध्वबाहोः सदृशं रूपमासीन्महात्मनः ।
बहुधातुविचित्रस्य श्वेतस्येव महागिरेः ॥ ९.६१.१० ॥
ร่างของผู้ยิ่งใหญ่ผู้ยกแขนขึ้นนั้นเหมือนภูเขาสีขาวอันยิ่งใหญ่ ประดับด้วยแร่ธาตุหลากหลาย
9.61.11
भ्रातृभिः सहितो वीरैः सार्जुनैरस्त्रकोविदैः ।
न विव्यथे महाराज दृष्ट्वा हलधरं बली ॥ ९.६१.११ ॥
ดูก่อนมหาราช ผู้มีกำลังนั้นพร้อมด้วยพี่น้องและอรชุน กับทั้งวีรบุรุษผู้ชำนาญอาวุธ มิได้หวั่นไหวเมื่อเห็นผู้ถือคันไถ
9.61.12
अथ रामं निजग्राह केशवो विनयान्वितः ।
बाहुभ्यां पीनवृत्ताभ्यां प्रयत्नाद्बलवद्बली ॥ ९.६१.१२ ॥
จากนั้นเกศวะ ผู้มีความถ่อมตน และมีกำลังมาก ใช้แขนอันอวบกลมและแข็งแรงของพระองค์ จับพระรามไว้ด้วยความพยายามอย่างแรงกล้า
9.61.13
सितासितौ यदुवरौ शुशुभातेऽधिकं तदा ।
सङ्गताविव राजेन्द्र कैलासाञ्जनपर्वतौ।
नभोगतौ यथा राजंश्चन्द्रसूर्यौ दिनक्षये ॥ ९.६१.१३ ॥
ดูก่อนจอมกษัตริย์ ในเวลานั้นผู้ประเสริฐสองคนแห่งยาทพ คนหนึ่งขาวคนหนึ่งดำ ส่องแสงเจิดจ้ายิ่งนัก ดุจภูเขาไกลาสและภูเขาอัญชนะมาประสานกัน หรือดุจดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ที่โคจรอยู่บนท้องฟ้าในเวลาสุดวันนั้น ดูก่อนพระราชา
9.61.14
उवाच चैनं संरब्धं शमयन्निव केशवः ॥ ९.६१.१४ ॥
เกศวะกล่าวกับพระรามผู้กำลังโกรธเกรี้ยว เพื่อระงับความโกรธนั้นดุจปลอบโยน
9.61.15
आत्मवृद्धिर्मित्रवृद्धिर्मित्रमित्रोदयस्तथा ।
विपरीतं द्विषत्स्वेतत्षड्विधा वृद्धिरात्मनः ॥ ९.६१.१५ ॥
ความเจริญของตน ความเจริญของมิตร การเกิดขึ้นของมิตรของมิตร และในทำนองเดียวกัน การตรงข้ามของสิ่งเหล่านี้ในหมู่ศัตรู ความเจริญของตนมีหกประการ
9.61.16
आत्मन्यपि च मित्रे च विपरीतं यदा भवेत् ।
तदा विद्यान्मनोग्लानिमाशु शान्तिकरो भवेत् ॥ ९.६१.१६ ॥
เมื่อสิ่งที่ตรงข้ามเกิดขึ้นในตนเองและในมิตร พึงรู้ว่านั่นคือความเหนื่อยหน่ายของจิตใจ แล้วจึงควรรีบเป็นผู้สร้างความสงบ
9.61.17
अस्माकं सहजं मित्रं पाण्डवाः शुद्धपौरुषाः ।
स्वकाः पितृष्वसुः पुत्रास्ते परैर्निकृता भृशम् ॥ ९.६१.१७ ॥
ปาณฑพผู้มีความกล้าหาญอันบริสุทธิ์ เป็นมิตรแท้โดยธรรมชาติของพวกเรา เขาเป็นญาติของเรา เป็นบุตรของพี่สาวน้องสาวของบิดาเรา และถูกผู้อื่นข่มเหงอย่างหนัก
9.61.18
प्रतिज्ञापालनं धर्मः क्षत्रियस्येति वेत्थ तत् ॥ ९.६१.१८ ॥
ท่านรู้อยู่แล้วว่า การรักษาคำปฏิญาณเป็นธรรมของกษัตริย์
9.61.19
सुयोधनस्य गदया भक्ताऽस्म्यूरू महाहवे ।
इति पूर्वं प्रतिज्ञातं भीमेन हि सभातले ॥ ९.६१.१९ ॥
ในมหาสงครามข้าจะหักต้นขาของสุโยธนะด้วยคทา นี่คือคำปฏิญาณที่ภีมะได้กล่าวไว้ก่อนแล้วในท้องพระโรง
9.61.20
मैत्रेयेणाभिशप्तश्च पूर्वमेव महार्षिणा ।
ऊरू ते भेत्स्यते भीमो गदयेति परन्तप।
अतो दोषं न पश्यामि मा क्रुध्यस्व प्रलम्बहन् ॥ ९.६१.२० ॥
ดูก่อนผู้เผาศัตรู มหาฤๅษีไมเตรยะได้สาปท่านไว้ตั้งแต่ก่อนแล้วว่า ภีมะจะหักต้นขาของท่านด้วยคทา ฉะนั้นข้าพเจ้าจึงไม่เห็นความผิดในเรื่องนี้ ดูก่อนผู้สังหารปรลัมพะ อย่าโกรธเลย
9.61.21
यौनः स्वैः सुखहार्दैश्च सम्बन्धः सह पाण्डवैः ।
तेषां वृद्ध्या हि वृद्धिर्नो मा क्रुधः पुरुषर्षभ ॥ ९.६१.२१ ॥
ความผูกพันของเราต่อปาณฑพเป็นความผูกพันทางเครือญาติ ประกอบด้วยความรักใคร่และความยินดี ความเจริญของพวกเขาคือความเจริญของเราเช่นกัน ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ขออย่าได้โกรธเลย
9.61.22
वासुदेववचः श्रुत्वा सीरभृत्प्राह धर्मवित् ॥ ९.६१.२२ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของวาสุเทพ พระพลราม ผู้ถือคันไถและผู้รู้ธรรม จึงกล่าวขึ้น
9.61.23
धर्मश्च धारितः सद्भिः स च द्वाभ्यां नियच्छति ।
अर्थश्चाप्यतिलुब्धस्य कामश्चातिप्रसङ्गिणः ॥ ९.६१.२३ ॥
ธรรมที่คนดีรักษาไว้ย่อมควบคุมสองสิ่งนั้น คือ ทรัพย์สำหรับผู้โลภมาก และกามสำหรับผู้ยึดติดอย่างยิ่ง
9.61.24
धर्मार्थौ धर्मकामौ च कामार्थौ चाप्यपीडयन् ।
धर्मार्थकामान्योऽभ्येति सोत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ ९.६१.२४ ॥
ธรรมกับทรัพย์ ธรรมกับกาม และทรัพย์กับกาม ย่อมไม่ทำร้ายกัน ผู้ที่ก้าวล่วงธรรม ทรัพย์ และกามได้ ย่อมได้รับความสุขอันสูงสุด
9.61.25
तदिदं व्याकुलं सर्वं कृतं धर्मस्य पीडनात् ।
भीमसेनेन गोविन्द कामं त्वं तु यथाऽऽत्थ माम् ॥ ९.६१.२५ ॥
ข้าแต่โควินท์ ทั้งหมดนี้ถูกทำให้สับสนวุ่นวายโดยภีมเสน เพราะการละเมิดธรรม ขอให้เป็นไปตามที่ท่านได้บอกข้าไว้เถิด
9.61.26
अरोषणो हि धर्मात्मा सततं धर्मवत्सलः ।
भवान्प्रख्यायते लोके तस्मात्संशाम्य मा क्रुधः ॥ ९.६१.२६ ॥
ท่านเป็นที่รู้จักในโลกว่าไม่มีความโกรธ มีจิตใจชอบธรรม และรักธรรมอยู่เสมอ ฉะนั้นจงสงบใจลงและอย่าโกรธเลย
9.61.27
प्राप्तं कलियुगं विद्वि प्रतिज्ञां पाण्डवस्य च ।
आनृण्यं यातु वैरस्य प्रतिज्ञायाश्च पाण्डवः।
ततः पुरुषशार्दूलो हत्वा नैकृतिकं रणे ॥ ९.६१.२७ ॥
จงรู้ว่ากลียุคมาถึงแล้ว และขอให้ปาณฑพพ้นจากหนี้แห่งคำปฏิญาณและการจองเวร ขอให้ปาณฑพผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ สังหารคนทรยศในสนามรบ
9.61.28
निकृत्या निकृतिप्रज्ञं यो हन्याद्वैरिणं रणे ।
अधर्मो विद्यते नात्र यद्भीमो हतवान्रिपुम् ॥ ९.६१.२८ ॥
ผู้ใดสังหารศัตรูผู้เชี่ยวชาญในการหลอกลวงด้วยการหลอกลวงในสนามรบ ย่อมไม่มีอธรรมในเรื่องนี้ เพราะภีมะได้สังหารศัตรูแล้ว
9.61.29
युध्यमानं रणे वीरं कुरुवृष्णियशस्करम् ।
अनेन कर्णः सन्दिष्टः पृष्ठतो धनुरच्छिनत् ॥ ९.६१.२९ ॥
กรรณะตามคำสั่งของคนนี้ ได้ตัดคันธนูของวีรบุรุษผู้กำลังต่อสู้ในสนามรบจากด้านหลัง ผู้ทำให้ตระกูลกุรุและวฤษณีมีเกียรติยศ
9.61.30
ततः सञ्छिन्नधन्वानं विरथं पौरुषे स्थितम् ।
व्यायुधीकृत्य बहवः सौभद्रमपलायिनम् ॥ ९.६१.३० ॥
จากนั้น คันธนูของเขาถูกตัดขาด รถศึกของเขาหายไป เขายืนหยัดด้วยความพยายามอย่างกล้าหาญ และไม่หนีไป หลายคนได้ปลดอาวุธของเจ้าโสภัทร
9.61.31
जन्मप्रभृति लुब्धश्च पापात्मा चैष दुर्मतिः ।
निहतो भीमसेनेन दुर्बुद्धिः कुलपांसनः ॥ ९.६१.३१ ॥
ตั้งแต่เกิดมา เขาเป็นคนโลภและมีจิตใจบาป คนชั่วร้ายที่มีเจตนาไม่ดีผู้นี้ เป็นความอัปยศของตระกูล ได้ถูกภีมเสนสังหารแล้ว
9.61.32
प्रतिज्ञां भीमसेनेन त्रयोदशसमार्जिताम् ।
किमर्थं नाभिजानाति युध्यमानो हि शत्रुभिः ॥ ९.६१.३२ ॥
เหตุใดเขาจึงไม่นึกถึงคำปฏิญาณที่ภีมเสนถือมั่นมาสิบสามปี แม้ในขณะที่กำลังต่อสู้กับศัตรูอยู่
9.61.33
ऊर्ध्वमाक्रम्य वेगेन जिघांसन्तं वृकोदरः ।
बिभेद गदया चोरू न स्थाने न च मण्डले ॥ ९.६१.३३ ॥
วฤโกทระกระโดดขึ้นด้วยกำลังแรง ปรารถนาจะสังหาร จึงใช้ตะบองฟาดไปที่ต้นขาของเขา ทั้งที่ไม่อยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม และไม่อยู่ภายในวงการต่อสู้
9.61.34
धर्मच्छलमिमं श्रुत्वा केशवात्स विशाम्पते ।
नैव प्रीतमाना रामो वचनं प्राह संसदि ॥ ९.६१.३४ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ เมื่อพระราม ได้ฟังข้ออ้างทางธรรมนี้จากเกศวะ พระองค์มิได้พอพระทัย จึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้ในที่ประชุม
9.61.35
हत्वाऽधर्मेण राजानं धर्मात्मानं सुयोधनम् ।
जिह्मयोधीति लोकेऽस्मिन्ख्यातिं यास्यति पाण्डवः ॥ ९.६१.३५ ॥
ปาณฑพผู้นี้ได้สังหารพระราชาผู้ชอบธรรม คือสุโยธนะ โดยอธรรม และในโลกนี้เขาจะได้ชื่อเสียงว่าเป็นนักรบผู้คดโกง
9.61.36
दुर्योधनोऽपि धर्मात्मा गतिं यास्यति शाश्वतीम् ।
ऋजुयोधी हतो राजा धर्मराष्ट्रो नराधिपः ॥ ९.६१.३६ ॥
แม้ทุรโยธน์ผู้ชอบธรรม ก็จะไปสู่คติอันนิรันดร์ พระราชาผู้ต่อสู้อย่างซื่อตรง ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินธรรมและเป็นผู้ปกครองมนุษย์ ได้ถูกสังหารแล้ว
9.61.37
युद्धदीक्षां प्रविश्याजौ रणयज्ञं वितत्य च ।
हुत्वाऽऽत्मानममित्राग्नौ प्राप चावभृथं यशः।
स्वर्गं गन्ता महाराजः ससुहृज्ज्ञातिबान्धवः ॥ ९.६१.३७ ॥
เข้าสู่พิธีกรรมแห่งการรบ และกางพิธียัญแห่งสงคราม ถวายตนเองเข้าไปในไฟของศัตรู จึงได้รับเกียรติยศและการอาบน้ำในพิธีอวภฤถะ มหาราชจะไปสู่สวรรค์พร้อมกับมิตร ญาติ และพวกพ้องของพระองค์
9.61.38
इत्युक्त्वा रथमास्थाय रौहिणेयः प्रतापवान् ।
श्वेताभ्रशिखराकारः प्रययौ द्वारकां प्रति ॥ ९.६१.३८ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว บุตรแห่งโรหินีผู้ทรงอานุภาพ ขึ้นรถศึกของพระองค์ มีรูปร่างเหมือนยอดเมฆขาว แล้วเสด็จมุ่งหน้าสู่ทวารกา
9.61.39
पाञ्चालाश्च सवार्ष्णेयाः पाण्डवाश्च विशाम्पते ।
रामे द्वारवतीं याते नातिप्रमनसोऽभवन् ॥ ९.६१.३९ ॥
ข้าแต่จอมประชา เมื่อพระรามเสด็จไปยังทวารวดี ปัญจาละ วารษณัย และปาณฑพ ต่างก็ไม่ค่อยเบิกบานใจนัก
9.61.40
ततो युधिष्ठिरं दीनं चिन्तापरमधोमुखम् ।
शोकोपहतसङ्कल्पं वासुदेवोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.६१.४० ॥
จากนั้น วาสุเทพจึงกล่าวถ้อยคำนี้แก่ยุธิษฐิระ ผู้ซึมเศร้า คิดหนักอยู่ ก้มหน้าลง และความตั้งใจของเขาถูกความโศกเศร้าทำลาย
9.61.41
धर्मराज किमर्थं त्वमधर्ममनुमन्यसे ।
हतबन्धोर्यदेतस्य पतितस्य विचेतसः ॥ ९.६१.४१ ॥
ข้าแต่พระราชาผู้เป็นธรรมราช เหตุใดพระองค์จึงเห็นชอบกับความอธรรมต่อเขา ผู้มีญาติถูกฆ่าสิ้น ล้มลง และหมดสติ
9.61.42
दुर्योधनस्य भीमेन मृद्यमानं शिरः पदा ।
उपप्रेक्षसि कस्मात्त्वं धर्मज्ञः सन्नराधिप ॥ ९.६१.४२ ॥
ขณะที่ศีรษะของทุรโยธน์ถูกภีมะเหยียบย่ำด้วยเท้า ข้าแต่จอมคน เหตุใดพระองค์จึงนิ่งดูอยู่ ทั้งที่พระองค์ทรงรู้ธรรม
9.61.43
न ममैतत्प्रियं कृष्ण यद्राजानं वृकोदरः ।
पदा मूर्ध्न्यस्पृशत्क्रोधान्न च हृष्ये कुलक्षये ॥ ९.६१.४३ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ การที่วฤโกทรด้วยความโกรธใช้เท้าแตะศีรษะของพระราชานั้นไม่เป็นที่พอใจของข้าพเจ้า และข้าพเจ้าก็ไม่ยินดีในความพินาศของวงศ์ตระกูล
9.61.44
निकृत्या निकृता नित्यं धृतराष्ट्रसुतैर्वयम् ।
बहूनि परुषाण्युक्त्वा वनं प्रस्थापिता वयम् ॥ ९.६१.४४ ॥
พวกเราถูกโอรสของท้าวธฤตราษฎร์หลอกลวงด้วยอุบายคดโกงอยู่เสมอ เขาได้กล่าวถ้อยคำหยาบช้ามากมาย แล้วจึงส่งพวกเราเข้าป่าไป
9.61.45
भीमसेनस्य तद्दुःखमतीव हृदि वर्तते ।
इति सञ्चिन्त्य वार्ष्णेय मयैतत्समुपेक्षितम् ॥ ९.६१.४५ ॥
ความทุกข์ของภีมเสนยังคงอยู่ในใจของเขาอย่างยิ่ง ข้าแต่โอรสของวฤษณิ เมื่อคิดดังนี้แล้ว ข้าพเจ้าจึงปล่อยเรื่องนี้ไปเสีย
9.61.46
तस्माद्धत्वाऽकृतप्रज्ञं लुब्धं कामवशानुगम् ।
लभतां पाण्डवः कामं धर्मोऽधर्मोऽथवा कृतः ॥ ९.६१.४६ ॥
ฉะนั้น เมื่อฆ่าคนโง่เขลา โลภมาก และตกอยู่ใต้อำนาจของกามแล้ว ขอให้ปาณฑพได้สมปรารถนาเถิด ไม่ว่าการนั้นจะเป็นธรรมหรืออธรรมก็ตาม
9.61.47
इत्युक्तवति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
वासुदेवो महाबाहुर्युधिष्ठिरमभाषत।
काममस्त्वेतदिति वै कृच्छ्राद्यदुकुलोद्वहः ॥ ९.६१.४७ ॥
เมื่อกุนตีบุตรคือพระยุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราชตรัสเช่นนี้แล้ว วาสุเทพผู้มีพระพาหาอันยิ่งใหญ่จึงตรัสกับพระยุธิษฐิระ ผู้ทรงเป็นหัวหน้าของวงศ์ยทุ ทรงกล่าวด้วยความยากลำบากว่า ขอให้เป็นไปตามความประสงค์นั้นเถิด
9.61.48
इत्युक्त्वा वासुदेवोऽपि वायुपुत्रप्रियेप्सया ।
अन्वमोदत तत्सर्वं यद्भीमेन कृतं युधि ॥ ९.६१.४८ ॥
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว วาสุเทพก็ทรงเห็นชอบด้วยทั้งหมด ทั้งนี้ด้วยปรารถนาจะให้โอรสของพระวายุพอพระทัย ในสิ่งที่ภีมะได้กระทำในการรบ
9.61.49
अर्जुनोऽपि महाबाहुरप्रीतेनान्तरात्मना ।
नोवाच किञ्चिद्वचनं भ्रातरं साध्वसाधु वा ॥ ९.६१.४९ ॥
แม้อรชุนผู้มีพระพาหาอันยิ่งใหญ่ ด้วยจิตใจภายในที่ไม่พอใจ ก็มิได้กล่าวถ้อยคำใดแก่พี่ชาย ไม่ว่าดีหรือไม่ดี
9.61.50
भीमसेनोऽपि हत्वाऽऽजौ तव पुत्रममर्षणः ।
अभिवाद्याग्रतः स्थित्वा सम्प्रहृष्टः कृताञ्जलिः ॥ ९.६१.५० ॥
แม้ภีมเสนผู้ไม่อาจข่มความโกรธได้ เมื่อฆ่าโอรสของท่านในการรบแล้ว ก็เข้าไปอภิวาทต่อหน้าท่านด้วยความยินดียิ่ง ยืนประนมมือ
9.61.51
प्रोवाच सुमहातेजा धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
हर्षादुत्फुल्लनयनो जितकाशी विशाम्पते ॥ ९.६१.५१ ॥
ภีมเสนผู้มีเดชานุภาพยิ่งใหญ่ มีดวงตาเบิกบานด้วยความปีติ จึงกล่าวกับพระยุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราช ข้าแต่จอมชน ผู้ได้ชัยชนะแล้ว
9.61.52
तवाद्य पृथिवी सर्वा क्षेमा निहतकण्टका ।
तां प्रशाधि महाराज स्वधर्ममनुपालय ॥ ९.६१.५२ ॥
บัดนี้ แผ่นดินทั้งหมดเป็นของพระองค์แล้ว ปลอดภัย หนามทั้งหลายถูกถอนสิ้นแล้ว ข้าแต่มหาราช ขอพระองค์ปกครองแผ่นดินนั้น และดำรงรักษาธรรมของตนไว้เถิด
9.61.53
यस्तु कर्ताऽस्य वैरस्य निकृत्या निकृतिप्रियः ।
सोऽयं विनिहतः शेते पृथिव्यं पृथिवीपते ॥ ९.६१.५३ ॥
ส่วนผู้เป็นต้นเหตุของเวรนี้ ผู้รักการหลอกลวงด้วยอุบาย บัดนี้เขาถูกฆ่าแล้วนอนอยู่บนแผ่นดิน ข้าแต่จอมปฐพี
9.61.54
दुःशासनप्रभृतयः सर्वे ते चोग्रवादिनः ।
राधेयः शकुनिश्चैव हताश्च तव शत्रवः ॥ ९.६१.५४ ॥
ทุศาสนะกับพวกอื่น ๆ ที่กล่าววาจาหยาบช้าทั้งหมด โอรสของราธา และศกุนิด้วย ศัตรูของพระองค์ทั้งหมดถูกฆ่าสิ้นแล้ว
9.61.55
सेयं रत्नसमाकीर्णा मही सवनपर्वता ।
उपावृत्ता महाराज त्वामद्य निहतद्विषम् ॥ ९.६१.५५ ॥
ข้าแต่มหาราช แผ่นดินนี้ที่เต็มไปด้วยอัญมณี พร้อมทั้งป่าไม้และภูเขา บัดนี้กลับมาเป็นของพระองค์แล้ว เพราะศัตรูของพระองค์ถูกฆ่าสิ้นแล้ว
9.61.56
गतो वैरस्य निधनं हतो राजा सुयोधनः ।
कृष्णस्य मतमास्थाय विजितेयं वसुन्धरा ॥ ९.६१.५६ ॥
เวรได้สิ้นสุดลงแล้ว พระราชาสุยอธนถูกฆ่าแล้ว แผ่นดินนี้ได้รับชัยชนะแล้ว เพราะยึดถือตามพระดำริของพระกฤษณะ
9.61.57
दिष्ट्या गतस्त्वमानृण्यं मातुः कोपस्य चोभयोः ।
दिष्ट्या जयसि दुर्धर्ष दिष्ट्या शत्रुर्निपातितः ॥ ९.६१.५७ ॥
โดยโชคชะตา พระองค์พ้นจากหนี้ต่อพระมารดาและต่อความโกรธของทั้งสองฝ่ายแล้ว โดยโชคชะตา ข้าแต่ผู้ที่ใครจะต่อกรมิได้ พระองค์ทรงชนะ โดยโชคชะตาศัตรูถูกโค่นลงแล้ว