ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.61.1
अधर्मेण हतं दृष्ट्वा राजानं माधवोत्तमः ।
किमब्रवीत्तदा सूत बलदेवो महाबलः ॥ ९.६१.१ ॥
ਹੇ ਸੂਤ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਧਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਬਲੀ ਬਲਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
9.61.2
गदायुद्धविशेषज्ञो गदायुद्धविशारदः ।
कृतवान्रौहिणेयो यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ९.६१.२ ॥
ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰੌਹਿਣੇਯ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਸੰਜਯ।
9.61.3
शिरस्यभिहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन ते सुतम् ।
रामः प्रहरतां श्रेष्ठश्चुक्रोध बलवद्बली ॥ ९.६१.३ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ।
9.61.4
ततो मध्ये नरेन्द्राणामूर्ध्वबाहुर्हलायुधः ।
कुर्वन्नार्तस्वरं घोरं धिग्धिग्भीमेत्युवाच ह ॥ ९.६१.४ ॥
ਤਦ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਾਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹਲਾਯੁਧ ਬਲਰਾਮ ਭਿਆਨਕ ਦੁਖੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, "ਧਿੱਕ, ਧਿੱਕ ਭੀਮ!"
9.61.5
अहो धिग्यदधो नाभेः प्रहृतं धर्मविग्रहे ।
नैतद्दृष्टं गदायुद्धे कृतवान्यद्वृकोदरः ॥ ९.६१.५ ॥
ਹਾਇ, ਧਿੱਕ! ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ! ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ — ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੇ ਇਹੀ ਕੀਤਾ।
9.61.6
अधो नाभ्या न हन्तव्यमिति शास्त्रस्य निश्चयः ।
अयं तु शास्त्रमुत्सृज्य स्वच्छन्दात्सम्प्रवर्तते ॥ ९.६१.६ ॥
ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
9.61.7
तस्य तत्तद्ब्रुवाणस्य रोषः समभवन्महान् ।
ततो राजानमालोक्य रोषसंरक्तलोचनः।
बलदेवो महाराज ततो वचनमब्रवीत् ॥ ९.६१.७ ॥
ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬਲਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
9.61.8
न चैष पतितः कृष्ण केवलं मत्समोऽसमः ।
आश्रितस्य तु दौर्बल्यादाश्रयः परिभर्त्स्यते ॥ ९.६१.८ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇਹ ਕੇਵਲ ਪਤਿਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
9.61.9
ततो लाङ्गलमुद्यम्य भीममभ्यद्रवद्बली ॥ ९.६१.९ ॥
ਫਿਰ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਹਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭੀਮ ਵੱਲ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।
9.61.10
तस्योर्ध्वबाहोः सदृशं रूपमासीन्महात्मनः ।
बहुधातुविचित्रस्य श्वेतस्येव महागिरेः ॥ ९.६१.१० ॥
ਉੱਚੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਅਨੇਕ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਚਿੱਟਾ ਮਹਾਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਸੀ।
9.61.11
भ्रातृभिः सहितो वीरैः सार्जुनैरस्त्रकोविदैः ।
न विव्यथे महाराज दृष्ट्वा हलधरं बली ॥ ९.६१.११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਰਜੁਨ ਸਮੇਤ, ਅਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਬਲਵਾਨ ਹਲਧਰ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਘਬਰਾਇਆ।
9.61.12
अथ रामं निजग्राह केशवो विनयान्वितः ।
बाहुभ्यां पीनवृत्ताभ्यां प्रयत्नाद्बलवद्बली ॥ ९.६१.१२ ॥
ਫਿਰ ਨਿਮਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਗੋਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
9.61.13
सितासितौ यदुवरौ शुशुभातेऽधिकं तदा ।
सङ्गताविव राजेन्द्र कैलासाञ्जनपर्वतौ।
नभोगतौ यथा राजंश्चन्द्रसूर्यौ दिनक्षये ॥ ९.६१.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯਾਦਵ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੈਲਾਸ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਪਰਬਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਿਨ ਢਲਣ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਣ।
9.61.14
उवाच चैनं संरब्धं शमयन्निव केशवः ॥ ९.६१.१४ ॥
ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਿਹਾ।
9.61.15
आत्मवृद्धिर्मित्रवृद्धिर्मित्रमित्रोदयस्तथा ।
विपरीतं द्विषत्स्वेतत्षड्विधा वृद्धिरात्मनः ॥ ९.६१.१५ ॥
ਆਪਣੀ ਵਾਧਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧਾ, ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਉਦੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਲਟ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਵਾਧਾ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ।
9.61.16
आत्मन्यपि च मित्रे च विपरीतं यदा भवेत् ।
तदा विद्यान्मनोग्लानिमाशु शान्तिकरो भवेत् ॥ ९.६१.१६ ॥
ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਮਨ ਦੀ ਗਲਾਨੀ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਛੇਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
9.61.17
अस्माकं सहजं मित्रं पाण्डवाः शुद्धपौरुषाः ।
स्वकाः पितृष्वसुः पुत्रास्ते परैर्निकृता भृशम् ॥ ९.६१.१७ ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਪਰਾਕਰਮੀ ਪਾਂਡਵ ਸਾਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿੱਤਰ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਭੂਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹਨ।
9.61.18
प्रतिज्ञापालनं धर्मः क्षत्रियस्येति वेत्थ तत् ॥ ९.६१.१८ ॥
ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਖੱਤਰੀ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
9.61.19
सुयोधनस्य गदया भक्ताऽस्म्यूरू महाहवे ।
इति पूर्वं प्रतिज्ञातं भीमेन हि सभातले ॥ ९.६१.१९ ॥
ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਨਾਲ ਸੁਯੋਧਨ ਦੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਮੈਂ ਤੋੜਾਂਗਾ — ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਭੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।
9.61.20
मैत्रेयेणाभिशप्तश्च पूर्वमेव महार्षिणा ।
ऊरू ते भेत्स्यते भीमो गदयेति परन्तप।
अतो दोषं न पश्यामि मा क्रुध्यस्व प्रलम्बहन् ॥ ९.६१.२० ॥
ਮੈਤਰੇਯ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਭੀਮ ਗਦਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਤੋੜੇਗਾ। ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਲੰਬਹੰਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ।
9.61.21
यौनः स्वैः सुखहार्दैश्च सम्बन्धः सह पाण्डवैः ।
तेषां वृद्ध्या हि वृद्धिर्नो मा क्रुधः पुरुषर्षभ ॥ ९.६१.२१ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਡੀ ਵਧੋਤਰੀ ਹੈ; ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ।
9.61.22
वासुदेववचः श्रुत्वा सीरभृत्प्राह धर्मवित् ॥ ९.६१.२२ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ।
9.61.23
धर्मश्च धारितः सद्भिः स च द्वाभ्यां नियच्छति ।
अर्थश्चाप्यतिलुब्धस्य कामश्चातिप्रसङ्गिणः ॥ ९.६१.२३ ॥
ਸਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਾਰਿਆ ਧਰਮ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ (ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ) ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਤਿ ਲੋਭੀ ਦਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਅਤਿ ਆਸਕਤ ਦਾ ਕਾਮ ਵੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਜਮਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
9.61.24
धर्मार्थौ धर्मकामौ च कामार्थौ चाप्यपीडयन् ।
धर्मार्थकामान्योऽभ्येति सोत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ ९.६१.२४ ॥
ਧਰਮ-ਅਰਥ, ਧਰਮ-ਕਾਮ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਅਰਥ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
9.61.25
तदिदं व्याकुलं सर्वं कृतं धर्मस्य पीडनात् ।
भीमसेनेन गोविन्द कामं त्वं तु यथाऽऽत्थ माम् ॥ ९.६१.२५ ॥
ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।
9.61.26
अरोषणो हि धर्मात्मा सततं धर्मवत्सलः ।
भवान्प्रख्यायते लोके तस्मात्संशाम्य मा क्रुधः ॥ ९.६१.२६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧਹੀਣ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੋ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ।
9.61.27
प्राप्तं कलियुगं विद्वि प्रतिज्ञां पाण्डवस्य च ।
आनृण्यं यातु वैरस्य प्रतिज्ञायाश्च पाण्डवः।
ततः पुरुषशार्दूलो हत्वा नैकृतिकं रणे ॥ ९.६१.२७ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣੋ; ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਪੁਰਸ਼ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਪਟੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ...
9.61.28
निकृत्या निकृतिप्रज्ञं यो हन्याद्वैरिणं रणे ।
अधर्मो विद्यते नात्र यद्भीमो हतवान्रिपुम् ॥ ९.६१.२८ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਛਲ ਨਾਲ ਛਲ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜੋ ਛਲ ਨਾਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਭੀਮ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।
9.61.29
युध्यमानं रणे वीरं कुरुवृष्णियशस्करम् ।
अनेन कर्णः सन्दिष्टः पृष्ठतो धनुरच्छिनत् ॥ ९.६१.२९ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ, ਕੁਰੂ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼, ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਕਰਣ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
9.61.30
ततः सञ्छिन्नधन्वानं विरथं पौरुषे स्थितम् ।
व्यायुधीकृत्य बहवः सौभद्रमपलायिनम् ॥ ९.६१.३० ॥
ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਰਥਹੀਣ, ਪੌਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਸੌਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਹੀਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
9.61.31
जन्मप्रभृति लुब्धश्च पापात्मा चैष दुर्मतिः ।
निहतो भीमसेनेन दुर्बुद्धिः कुलपांसनः ॥ ९.६१.३१ ॥
ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਭੀ ਤੇ ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦੁਰਮਤੀ, ਕੁਲ ਦਾ ਕਲੰਕ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
9.61.32
प्रतिज्ञां भीमसेनेन त्रयोदशसमार्जिताम् ।
किमर्थं नाभिजानाति युध्यमानो हि शत्रुभिः ॥ ९.६१.३२ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਇਹ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
9.61.33
ऊर्ध्वमाक्रम्य वेगेन जिघांसन्तं वृकोदरः ।
बिभेद गदया चोरू न स्थाने न च मण्डले ॥ ९.६१.३३ ॥
ਉੱਪਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਨਾ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਨਾ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ।
9.61.34
धर्मच्छलमिमं श्रुत्वा केशवात्स विशाम्पते ।
नैव प्रीतमाना रामो वचनं प्राह संसदि ॥ ९.६१.३४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਇਹ ਧਰਮ-ਛਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।
9.61.35
हत्वाऽधर्मेण राजानं धर्मात्मानं सुयोधनम् ।
जिह्मयोधीति लोकेऽस्मिन्ख्यातिं यास्यति पाण्डवः ॥ ९.६१.३५ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੁਯੋਧਨ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਪਾਂਡਵ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 'ਕੁਟਿਲ ਯੋਧਾ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇਗਾ।
9.61.36
दुर्योधनोऽपि धर्मात्मा गतिं यास्यति शाश्वतीम् ।
ऋजुयोधी हतो राजा धर्मराष्ट्रो नराधिपः ॥ ९.६१.३६ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਗਤੀ ਪਾਵੇਗਾ; ਸਿੱਧਾ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰਾਜਾ, ਧਰਮਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਨਰਾਧਿਪ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
9.61.37
युद्धदीक्षां प्रविश्याजौ रणयज्ञं वितत्य च ।
हुत्वाऽऽत्मानममित्राग्नौ प्राप चावभृथं यशः।
स्वर्गं गन्ता महाराजः ससुहृज्ज्ञातिबान्धवः ॥ ९.६१.३७ ॥
ਯੁੱਧ-ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਰਣ-ਯੱਗ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਰਾਜ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਣਗੇ।
9.61.38
इत्युक्त्वा रथमास्थाय रौहिणेयः प्रतापवान् ।
श्वेताभ्रशिखराकारः प्रययौ द्वारकां प्रति ॥ ९.६१.३८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰੌਹਿਣੇਯ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
9.61.39
पाञ्चालाश्च सवार्ष्णेयाः पाण्डवाश्च विशाम्पते ।
रामे द्वारवतीं याते नातिप्रमनसोऽभवन् ॥ ९.६१.३९ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ! ਰਾਮ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਪਾਂਚਾਲ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
9.61.40
ततो युधिष्ठिरं दीनं चिन्तापरमधोमुखम् ।
शोकोपहतसङ्कल्पं वासुदेवोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.६१.४० ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪ ਢਹਿ ਗਏ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾਏ ਦੀਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
9.61.41
धर्मराज किमर्थं त्वमधर्ममनुमन्यसे ।
हतबन्धोर्यदेतस्य पतितस्य विचेतसः ॥ ९.६१.४१ ॥
ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ! ਬੰਧੂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਵਿਵੇਕ ਗਵਾਏ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
9.61.42
दुर्योधनस्य भीमेन मृद्यमानं शिरः पदा ।
उपप्रेक्षसि कस्मात्त्वं धर्मज्ञः सन्नराधिप ॥ ९.६१.४२ ॥
ਭੀਮ ਦੇ ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਸਿਰ ਮਿੱਧਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ?
9.61.43
न ममैतत्प्रियं कृष्ण यद्राजानं वृकोदरः ।
पदा मूर्ध्न्यस्पृशत्क्रोधान्न च हृष्ये कुलक्षये ॥ ९.६१.४३ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਭੀਮ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ; ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
9.61.44
निकृत्या निकृता नित्यं धृतराष्ट्रसुतैर्वयम् ।
बहूनि परुषाण्युक्त्वा वनं प्रस्थापिता वयम् ॥ ९.६१.४४ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਠੱਗਿਆ; ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਬਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
9.61.45
भीमसेनस्य तद्दुःखमतीव हृदि वर्तते ।
इति सञ्चिन्त्य वार्ष्णेय मयैतत्समुपेक्षितम् ॥ ९.६१.४५ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕੀਤਾ।
9.61.46
तस्माद्धत्वाऽकृतप्रज्ञं लुब्धं कामवशानुगम् ।
लभतां पाण्डवः कामं धर्मोऽधर्मोऽथवा कृतः ॥ ९.६१.४६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਅਵਿਵੇਕੀ, ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਵੱਸ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪਾ ਲਵੇ; ਉਹ ਧਰਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮ।
9.61.47
इत्युक्तवति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
वासुदेवो महाबाहुर्युधिष्ठिरमभाषत।
काममस्त्वेतदिति वै कृच्छ्राद्यदुकुलोद्वहः ॥ ९.६१.४७ ॥
ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਮਹਾਬਾਹੂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਯਦੁਕੁਲ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।'
9.61.48
इत्युक्त्वा वासुदेवोऽपि वायुपुत्रप्रियेप्सया ।
अन्वमोदत तत्सर्वं यद्भीमेन कृतं युधि ॥ ९.६१.४८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
9.61.49
अर्जुनोऽपि महाबाहुरप्रीतेनान्तरात्मना ।
नोवाच किञ्चिद्वचनं भ्रातरं साध्वसाधु वा ॥ ९.६१.४९ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵੀ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਭਲਾ ਜਾਂ ਬੁਰਾ ਕੋਈ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।
9.61.50
भीमसेनोऽपि हत्वाऽऽजौ तव पुत्रममर्षणः ।
अभिवाद्याग्रतः स्थित्वा सम्प्रहृष्टः कृताञ्जलिः ॥ ९.६१.५० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜੇ।
9.61.51
प्रोवाच सुमहातेजा धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
हर्षादुत्फुल्लनयनो जितकाशी विशाम्पते ॥ ९.६१.५१ ॥
ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।
9.61.52
तवाद्य पृथिवी सर्वा क्षेमा निहतकण्टका ।
तां प्रशाधि महाराज स्वधर्ममनुपालय ॥ ९.६१.५२ ॥
ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰੋ।
9.61.53
यस्तु कर्ताऽस्य वैरस्य निकृत्या निकृतिप्रियः ।
सोऽयं विनिहतः शेते पृथिव्यं पृथिवीपते ॥ ९.६१.५३ ॥
ਜੋ ਇਸ ਵੈਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਛਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਤੀਪਤੀ।
9.61.54
दुःशासनप्रभृतयः सर्वे ते चोग्रवादिनः ।
राधेयः शकुनिश्चैव हताश्च तव शत्रवः ॥ ९.६१.५४ ॥
ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਆਦਿ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ, ਰਾਧੇਯ (ਕਰਨ) ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
9.61.55
सेयं रत्नसमाकीर्णा मही सवनपर्वता ।
उपावृत्ता महाराज त्वामद्य निहतद्विषम् ॥ ९.६१.५५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਈ ਹੈ।
9.61.56
गतो वैरस्य निधनं हतो राजा सुयोधनः ।
कृष्णस्य मतमास्थाय विजितेयं वसुन्धरा ॥ ९.६१.५६ ॥
ਵੈਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਰਾਜਾ ਸੁਯੋਧਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤੀ ਗਈ।
9.61.57
दिष्ट्या गतस्त्वमानृण्यं मातुः कोपस्य चोभयोः ।
दिष्ट्या जयसि दुर्धर्ष दिष्ट्या शत्रुर्निपातितः ॥ ९.६१.५७ ॥
ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ; ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੁਰਧਰਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤ ਰਹੇ ਹੋ; ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਡੇਗਿਆ ਗਿਆ।