મહાભારત · અધ્યાય 9.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.62.1
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ ९.६२.१ ॥
હે સંજય, યુદ્ધમાં ભીમસેન દ્વારા દુર્યોધનને મરાયેલો જોઈને પાંડવો અને સૃંજયોએ શું કર્યું?
9.62.2
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं यथा ॥ ९.६२.२ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં ભીમસેને દુર્યોધનને મારેલો જોયો; જેમ સિંહ મદમસ્ત જંગલી હાથીને મારે તેમ.
9.62.3
प्रहृष्टमनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवाः ।
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव निहते कुरुनन्दने।
आविध्यन्नुत्तरीयाणि सिंहनादांश्च नेदिरे ॥ ९.६२.३ ॥
કુરુઓના આનંદ દુર્યોધન હણાયો ત્યારે કૃષ્ણ સાથે હર્ષિત મનવાળા પાંડવો, પાંચાલો અને સૃંજયોએ ત્યાં ઉત્તરીયો લહેરાવ્યાં અને સિંહનાદ કર્યા.
9.62.4
नैतान्हर्षसमाविष्टानियं सेहे वसुन्धरा ॥ ९.६२.४ ॥
હર્ષથી ભરેલા આ લોકોને આ પૃથ્વી સહન ન કરી શકી.
9.62.5
धनूंष्येके व्याक्षिपन्त ज्याश्चाप्यन्ये तथाऽक्षिपन् ।
दध्मुरन्ये महाशङ्खानन्ये जघ्नुश्च दुन्दुभीन् ॥ ९.६२.५ ॥
કેટલાકે ધનુષ્યો લહેરાવ્યાં, કેટલાકે પણછ ખેંચી, કેટલાકે મહાશંખ ફૂંક્યા અને કેટલાકે દુંદુભિ વગાડી.
9.62.6
चिकीडुश्च तथैवान्ये जहसुश्च तवाहिताः ।
अब्रुवंश्चासकृद्वीरा भीमसेनमिदं वचः ॥ ९.६२.६ ॥
બીજા રમવા લાગ્યા, અને તમારા શત્રુઓ હસ્યા; વીરો વારંવાર ભીમસેનને આ વચન બોલ્યા.
9.62.7
दुष्करं भवता कर्म रणेऽद्य सुमहत्कृतम् ।
कौरवेयं रणे हत्वा गदयाऽतिकृतश्रमम् ॥ ९.६२.७ ॥
આજે યુદ્ધમાં તમે અત્યંત દુષ્કર કર્મ કર્યું છે. ગદાથી કૌરવને મારીને તમે ખૂબ શ્રમ કર્યો છે.
9.62.8
इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वधं परमसंयुगे ।
त्वया कृतममन्यन्त शत्रोर्वधमिमं जनाः ॥ ९.६२.८ ॥
મહાયુદ્ધમાં ઇન્દ્રે વૃત્રને મારી હતી તેમ તમે કર્યું, એમ લોકોએ માન્યું કે શત્રુનો આ વધ તમે કર્યો.
9.62.9
चरन्तं विविधान्मार्गान्मण्डलानि च सर्वशः ।
दुर्योधनमिमं शूरं कोऽन्यो हन्याद्वृकोदरात् ॥ ९.६२.९ ॥
વિવિધ માર્ગોમાં અને ચારે બાજુ ફરતા આ શૂરવીર દુર્યોધનને વૃકોદર સિવાય બીજો કોણ મારી શકે?
9.62.10
वैरस्य च गतः पारं त्वमिहान्यैः सुदुर्गमम् ।
अशक्यमेतदन्येन सम्पादयितुमीदृशम् ॥ ९.६२.१० ॥
વૈરના પેલે પાર તમે પહોંચ્યા છો, જે બીજાઓ માટે અહીં અતિ દુર્ગમ છે. આવું કાર્ય બીજા કોઈથી સિદ્ધ કરવું અશક્ય હતું.
9.62.11
कुञ्जरेणेव मत्तेन वीरसङ्ग्राममूर्धनि ।
दुर्योधपशिरो दिष्ट्या पादेन मृदितं त्वया ॥ ९.६२.११ ॥
વીરોના સંગ્રામના મોખરે મદમસ્ત હાથીની જેમ, સદભાગ્યે તમે દુર્યોધનનું માથું પગથી કચડી નાખ્યું.
9.62.12
सिंहेन महिषस्येव कृत्वा सङ्गरमुत्तमम् ।
दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयाऽनघ ॥ ९.६२.१२ ॥
સિંહ ભેંસ સાથે ઉત્તમ યુદ્ધ કરે તેમ, હે નિષ્પાપ, સદભાગ્યે તમે દુઃશાસનનું લોહી પીધું.
9.62.13
ये विप्रकुर्वन्राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
मूर्ध्नि तेषां कृतः पादो दिष्ट्या ते स्वेन कर्मणा ॥ ९.६२.१३ ॥
ધર્માત્મા રાજા યુધિષ્ઠિરનું અપમાન કરનારાઓના માથા પર તારો પગ મુકાયો; સદ્ભાગ્યે, તારા પોતાના કર્મથી એ થયું.
9.62.14
अमित्राणामधिष्ठानाद्वधाद्दुर्योधनस्य च ।
भीम दिष्ट्या पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद्यशः ॥ ९.६२.१४ ॥
શત્રુઓનો આધાર તોડવાથી અને દુર્યોધનના વધથી, હે ભીમ! સદ્ભાગ્યે તારી અતિ મહાન કીર્તિ પૃથ્વી પર ફેલાઈ છે.
9.62.15
एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति बन्दिनः ।
तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत ॥ ९.६२.१५ ॥
વૃત્ર હણાયો ત્યારે બંદીજનો ઇન્દ્રનો આનંદ ઉજવે તેમ, હે ભારત! શત્રુને હણનાર તારો અમે આનંદ ઉજવીએ છીએ.
9.62.16
दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि नः ।
अद्यापि न विकृष्यन्ते तानि तद्विद्धि भारत।
इत्यब्रुन्भीमसेनं वातिकास्तत्र सङ्गताः ॥ ९.६२.१६ ॥
દુર્યોધનના વધ પર અમારા રોમ ઊભા થયા હતા; આજે પણ તે નમ્યા નથી; હે ભારત! આ જાણ. ત્યાં એકત્ર થયેલા સંદેશવાહકોએ ભીમસેનને આમ કહ્યું.
9.62.17
तान्हृष्टान्पुरुषव्याघ्रान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह ।
ब्रुवतोऽसदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदनः ॥ ९.६२.१७ ॥
પાંડવો સાથેના તે હર્ષિત પુરુષવ્યાઘ્ર પાંચાલોને, જેઓ ત્યાં અયોગ્ય બોલી રહ્યા હતા, મધુસૂદને કહ્યું.
9.62.18
न न्याय्यं निहतं शत्रुं भूयो हन्तुं नराधिपाः ।
असकृद्वाग्भिरुग्राभिर्निहतो ह्येष मन्दधीः ॥ ९.६२.१८ ॥
હે નરાધિપો! જે શત્રુ પહેલેથી હણાયો છે, તેને ફરી હણવો યોગ્ય નથી; આ મંદબુદ્ધિ કઠોર વચનોથી વારંવાર પહેલેથી હણાયો છે.
9.62.19
तदैवैष हतः पापो यदैव निरपत्रपः ।
लुब्धः पापसहायश्च सुहृदां शासनातिगः ॥ ९.६२.१९ ॥
નિર્લજ્જ, લોભી, પાપી સાથીઓવાળો અને સુહૃદોના ઉપદેશનું ઉલ્લંઘન કરનાર આ પાપી જ્યારે તેવો થયો, ત્યારે જ તે હણાઈ ગયેલો હતો.
9.62.20
बहुशो विदुरद्रोणकृपगाङ्गेयसृञ्जयैः ।
पाण्डुभ्यः प्रार्थ्यमानोऽपि पित्र्यमंशं न दत्तवान् ॥ ९.६२.२० ॥
વિદુર, દ્રોણ, કૃપ, ગાંગેય (ભીષ્મ) અને સૃંજયોએ ઘણી વાર માગણી કરી છતાં તેણે પાંડવોને તેમનો પૈતૃક ભાગ આપ્યો નહિ.
9.62.21
नैव तेभ्योऽद्य मित्रं वा शत्रुर्वा पुरुषाधमः ।
किमनेन वितुन्नेन वाग्भिः काष्ठसधर्मणा ॥ ९.६२.२१ ॥
તે અધમ પુરુષ હવે તેમનો મિત્ર કે શત્રુ નથી; આ લાકડા જેવા વીંધાયેલા શબ્દોથી શો લાભ?
9.62.22
रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपाः ।
दिष्ट्या हतोऽयं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धवः ॥ ९.६२.२२ ॥
હે રાજાઓ, જલદી રથો પર ચઢો, આપણે જઈએ. સદ્ભાગ્યે આ પાપાત્મા અમાત્યો, જ્ઞાતિઓ અને બાંધવો સહિત હણાયો છે.
9.62.23
इति श्रुत्वा त्वधिक्षेपं कृष्णाद्दुर्योधनो नृपः ।
अमर्षवशमापन्न उदतिष्ठद्विशाम्पते ॥ ९.६२.२३ ॥
હે પ્રજાપતિ, કૃષ્ણનો આ અપમાનજનક ટોણો સાંભળીને રાજા દુર્યોધન ક્રોધને વશ થઈને ઊભો થયો.
9.62.24
स्फिग्देशेनोपविष्टः स दोर्भ्यां विष्टभ्य मेदिनीम् ।
दृष्टिं भ्रूसङ्कटां कृत्वा वासुदेवे न्यपातयत् ॥ ९.६२.२४ ॥
તે નિતંબ પર બેઠેલો, બંને હાથે ધરતીને દબાવીને, ભ્રમરો વાંકી કરીને વાસુદેવ પર દૃષ્ટિ નાખી.
9.62.25
अर्धोन्नतशरीरस्य रूपमासीन्नृपस्य तु ।
क्रुद्धस्याशीविषस्येव च्छिन्नपुच्छस्य भोगिनः ॥ ९.६२.२५ ॥
અર્ધા ઊભા થયેલા શરીરવાળા તે રાજાનું રૂપ, પૂંછડી કપાયેલા ક્રોધિત ઝેરી સાપ જેવું હતું.
9.62.26
प्राणान्तकरिणीं घोरां वेदनामप्यचिन्तयन् ।
दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिरुग्राभिरार्दयत् ॥ ९.६२.२६ ॥
પ્રાણઘાતક ભયંકર વેદનાની પણ પરવા ન કરીને દુર્યોધને વાસુદેવને કઠોર વચનોથી પીડ્યા.
9.62.27
कंसदासस्य दायाद न ते लज्जाऽस्त्यनेन वै ।
अधर्मेण गदायुद्धे यदर्हं विनिपातितः।
ऊरूभिन्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्याप्रयच्छता ॥ ९.६२.२७ ॥
કંસદાસના વંશજ! આથી તને શરમ નથી આવતી? ગદાયુદ્ધમાં અધર્મથી, હું લાયક ન હોવા છતાં મને પાડવામાં આવ્યો; ખોટી યાદ અપાવનારે ભીમને 'જાંઘો ભાંગ' એમ કહ્યું.
9.62.28
किं न विज्ञातमेतन्मे यदर्जुनमवोचथाः ।
घातयित्वा महीपालानृजुयुद्धान्सहस्रशः।
जिह्मैरुपायैर्बहुभिर्न ते लज्जा न ते घृणा ॥ ९.६२.२८ ॥
તેં અર્જુનને જે કહ્યું તે મને ખબર નથી? સીધા યુદ્ધમાં હજારો રાજાઓને મરાવીને, અનેક કુટિલ ઉપાયોથી તને શરમ નથી, દયા પણ નથી.
9.62.29
अहन्यहनि शूराणां कुर्वाणः कदनं महत् ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामहः ॥ ९.६२.२९ ॥
દરરોજ શૂરવીરોનો મોટો સંહાર કરતા, શિખંડીને આગળ રાખીને તારા પિતામહ માર્યા ગયા.
9.62.30
अश्वत्थाम्नः सनामानं हत्वा नागं सुदुर्मते ।
आचार्यो न्यासितः शस्त्रं किं तन्न विदितं मया ॥ ९.६२.३० ॥
હે દુર્બુદ્ધિ! અશ્વત્થામા નામના હાથીને મારીને આચાર્ય (દ્રોણ) એ શસ્ત્ર મૂકી દીધાં; તે મને ખબર નથી?
9.62.31
स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान् ।
पात्यमानस्त्वया दृष्टो न चैनं त्वमवारयः ॥ ९.६२.३१ ॥
એ ક્રૂર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને પાડતા એ પરાક્રમીને તેં જોયો, પણ તેં તેને રોક્યો નહીં.
9.62.32
वधार्थं पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिमेव च ।
घटोत्कचे व्यंसयतः कस्त्वत्तः पापकृत्तमः ॥ ९.६२.३२ ॥
પાંડુપુત્રના વધ માટે માગેલી શક્તિ ઘટોત્કચ પર ફેંકનાર તારા કરતાં મોટો પાપી કોણ?
9.62.33
छिन्नहस्तः प्रायगतस्तथा भूरिश्रवा बली ।
त्वयाऽभिसृष्टेन हतः शैनेयेन दुरात्मना ॥ ९.६२.३३ ॥
હાથ કપાયેલો, મૃત્યુ પામવાની સ્થિતિમાં પડેલો બળવાન ભૂરિશ્રવા તારા પ્રેરેલા દુરાત્મા શૈનેયે માર્યો.
9.62.34
कुर्वाणश्चोत्तमं कर्म कर्णः पार्थजिगीषया ।
व्यंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रस्य वै पुनः ॥ ९.६२.३४ ॥
પાર્થને જીતવાની ઇચ્છાથી ઉત્તમ કર્મ કરતો કર્ણ, નાગરાજ અશ્વસેનના સંકટથી ફરી.
9.62.35
पुनश्च पतिते चक्रे व्यसनार्तः पराजितः ।
पापितः समरे कर्णश्चक्रव्याग्रोऽग्रणीर्नृणाम् ॥ ९.६२.३५ ॥
ફરી ચક્ર ખૂંપી જતાં સંકટથી પીડિત, પરાજિત કર્ણ યુદ્ધમાં પાડી દેવાયો; રથીઓમાં વાઘ, મનુષ્યોમાં અગ્રણી.
9.62.36
यदि मां चापि कर्णं च भीष्मद्रोणौ च संयुगे ।
ऋजुना प्रतियुध्येथा न ते स्याद्विजयो ध्रुवम् ॥ ९.६२.३६ ॥
જો તું મારી, કર્ણની અને ભીષ્મ-દ્રોણની સામે યુદ્ધમાં સીધો લડ્યો હોત, તો તારો વિજય ચોક્કસ ન થાત.
9.62.37
त्वया पुनरनार्येण जिह्ममार्गेण पार्थिवाः ।
स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो वयं चान्ये च घातिताः ॥ ९.६२.३७ ॥
તેં ફરી અનાર્ય બનીને, કુટિલ માર્ગે, પોતાના ધર્મનું પાલન કરતા રાજાઓને, અમને અને બીજાઓને પણ માર્યા.
9.62.38
त्वया मायाविना कृष्ण मायां कर्मप्रमोषिणीम् ।
कृत्वा हतः सिन्धुपतिः किं तन्न विदितं मम ॥ ९.६२.३८ ॥
હે કૃષ્ણ, માયાવી એવા તેં કર્મનું ફળ નષ્ટ કરનારી માયા રચીને સિંધુપતિને માર્યો. શું તે મને જાણીતું નથી?
9.62.39
हतस्त्वमसि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धवः ।
सगणः ससुहृच्चैव पापं मार्गमनुष्ठितः ॥ ९.६२.३९ ॥
હે ગાંધાર, ભાઈઓ, પુત્રો, બંધુઓ, અનુચરો અને મિત્રો સહિત તું હણાયો છે; પાપમાર્ગ અપનાવ્યો હતો.
9.62.40
तवैव दुष्कृतैर्वीरौ भीष्मद्रोणौ निपातितौ ।
कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये तव शीलानुवर्तकः ॥ ९.६२.४० ॥
તારા જ દુષ્કર્મોથી વીર ભીષ્મ અને દ્રોણ પડ્યા; તારા શીલનું અનુસરણ કરનાર કર્ણ પણ યુદ્ધમાં હણાયો.
9.62.41
याच्यमानं मया मूढ पित्र्यमंशं न दित्ससि ।
पाण्डवेभ्यः स्वराज्यं च लोभाच्छकुनिनिश्चयात् ॥ ९.६२.४१ ॥
હે મૂઢ, મારી માગણી છતાં તું પૈતૃક ભાગ આપવા ઇચ્છતો નથી; પાંડવોને તેમનું સ્વરાજ્ય પણ આપતો નથી; લોભથી અને શકુનિના નિશ્ચયથી.
9.62.42
विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवाः ।
प्रदीपिता जतुगृहे मात्रा सह सुदुर्मते ॥ ९.६२.४२ ॥
તેં ભીમસેનને ઝેર આપ્યું; લાક્ષાગૃહમાં માતા સહિત સર્વ પાંડવોને બાળવામાં આવ્યા. હે દુર્બુદ્ધિ!
9.62.43
सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा द्यूते रजस्वला ।
तदैव तावद्दुष्टात्मन्वध्यस्त्वं निरपत्रप ॥ ९.६२.४३ ॥
સભામાં જુગાર દરમિયાન રજસ્વલા યાજ્ઞસેનીને ખેંચી લાવવામાં આવી. ત્યારે જ, હે દુષ્ટાત્મા, નિર્લજ્જ, તું વધને યોગ્ય હતો.
9.62.44
अनक्षज्ञं च धर्मज्ञं सौबलेनाक्षवेदिना ।
निकृत्या यत्पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे ॥ ९.६२.४४ ॥
જુગાર ન જાણનારા, ધર્મજ્ઞ એવા તેને, પાસા જાણનારા સૌબલ દ્વારા કપટથી તેં હરાવ્યો; તેથી તું યુદ્ધમાં માર્યો ગયો.
9.62.45
जयद्रथेन पापेन यत्कृष्णा क्लेशिता वने ।
यातेषु मृगयां चैव तृणबिन्दोरथाश्रमम् ॥ ९.६२.४५ ॥
પાપી જયદ્રથે વનમાં કૃષ્ણાને જે કષ્ટ આપ્યું, જ્યારે પાંડવો શિકારે અને તૃણબિંદુના આશ્રમે ગયા હતા.
9.62.46
अभिमन्युश्च यद्बाल एको बहुभिराहवे ।
त्वद्दोषैर्निहतः पाप तस्मादसि हतो रणे ॥ ९.६२.४६ ॥
યુદ્ધમાં એકલા બાળક અભિમન્યુને ઘણાએ ઘેરીને તારા દોષોથી માર્યો; હે પાપી, તેથી તું યુદ્ધમાં માર્યો ગયો.
9.62.47
कुर्वाणं कर्म समरे पाण्डवानर्थकाङ्क्षिणम् ।
यच्छिखण्ड्यवधीद्भीष्मं मित्रार्थे न व्यतिक्रमः ॥ ९.६२.४७ ॥
યુદ્ધમાં પાંડવોનું અહિત ઇચ્છતા કર્મ કરતા ભીષ્મને શિખંડીએ માર્યા; તે મિત્ર માટે હતું, તેમાં કોઈ ઉલ્લંઘન નહોતું.
9.62.48
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा आचार्यस्त्वत्प्रियेप्सया ।
पार्षतेन हतः सङ्ख्ये वर्तमानोऽसतां पथि ॥ ९.६२.४८ ॥
પોતાનો ધર્મ પાછળ મૂકીને, તારું પ્રિય ઇચ્છીને, આચાર્ય (દ્રોણ) અસત્પુરુષોના માર્ગે ચાલતાં યુદ્ધમાં પાર્ષત (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન)ના હાથે માર્યા ગયા.
9.62.49
प्रतिज्ञामात्मनः सत्यां चिकीर्षन्समरे निपुम् ।
हतवान्सात्वतो विद्वान्सौमदत्तिं महारथम् ॥ ९.६२.४९ ॥
પોતાની સત્ય પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરવાની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં કુશળતાથી વિદ્વાન સાત્વતે મહારથી સૌમદત્તિને મારી નાખ્યો.
9.62.50
अर्जुनः समरे राजन्युध्यमानः कदाचन ।
निन्दितं पुरुषव्याघ्रः करोति न कथञ्चन ॥ ९.६२.५० ॥
હે રાજન, યુદ્ધ કરતી વખતે પુરુષવ્યાઘ્ર અર્જુન ક્યારેય કોઈ પણ રીતે નિંદિત કર્મ કરતો નથી.
9.62.51
लब्ध्वाऽपि बहुधा छिद्रं वीरवृत्तमनुस्मरन् ।
निजघान रणे कर्णं मैवं वोचः सुदुर्मते ॥ ९.६२.५१ ॥
ઘણી રીતે છિદ્ર મેળવીને પણ વીરોના આચરણને સ્મરણ કરી તેણે યુદ્ધમાં કર્ણને મારી નાખ્યો. હે દુર્મતિ, એવું ન બોલ.
9.62.52
देवानां मतमाज्ञाय तेषां प्रियहितेप्सया ।
अर्जुनस्य महानागं मया व्यंसितमस्त्रजम् ॥ ९.६२.५२ ॥
દેવોનો મત જાણીને, તેમના પ્રિય અને હિતની ઇચ્છાથી, મેં અર્જુન માટે તે મહાનાગને, અસ્ત્રમાંથી જન્મેલાને, દૂર કર્યો.
9.62.53
त्वं च भीष्मश्च कर्णश्च द्रोणो द्रौणायनिस्तथा ।
विराटनगरे तस्य ह्यानृशंस्येन जीविताः ॥ ९.६२.५३ ॥
તું, ભીષ્મ, કર્ણ, દ્રોણ અને દ્રૌણાયનિ પણ વિરાટનગરમાં તેની દયાને કારણે જ જીવિત રહ્યા.
9.62.54
स्मर पार्थस्य विक्रान्तं गन्धर्वेषु कृतं तथा ।
अधर्मं नात्र गान्धारे पाण्डवैर्यत्कृतं त्वयि ॥ ९.६२.५४ ॥
પાર્થનો પરાક્રમ અને ગંધર્વો વચ્ચે તેણે કરેલું કાર્ય સ્મરણ કર. હે ગાંધારીપુત્ર, પાંડવોએ તારી સાથે જે કર્યું તે અહીં અધર્મ નથી.
9.62.55
स्वबाहुबलमास्थाय स्वधर्मेण परन्तपाः ।
जितवन्तो रणे वीराः पापोसि निधनं गतः ॥ ९.६२.५५ ॥
પોતાના ભુજબળનો આશ્રય લઈ, સ્વધર્મ પ્રમાણે, શત્રુઓને તપાવનારા વીરોએ યુદ્ધમાં જય મેળવ્યો. પાપી, તું મૃત્યુ પામ્યો છે.
9.62.56
यान्यकार्याणि चास्माकं कृतानिति प्रभाषसे ।
वैगुण्येन तवात्यर्थं सर्वं हि तदनुष्ठितम् ॥ ९.६२.५६ ॥
તું કહે છે કે અમે અકાર્યો કર્યાં, પણ એ બધાં તારી દુષ્ટતાને કારણે તેં જ અત્યંત કર્યાં હતાં.
9.62.57
बृहस्पतेरुशनसो नोपदेशः श्रुतस्त्वया ।
वृद्धा नोपासिताश्चैव हितं वाक्यं न ते श्रुतभ् ॥ ९.६२.५७ ॥
બૃહસ્પતિ અને ઉશનસનો ઉપદેશ તેં સાંભળ્યો નથી; વૃદ્ધોની સેવા કરી નથી; હિતકારી વચનો પણ તેં સાંભળ્યાં નથી.
9.62.58
लोभेनातिबलेन त्वं तृष्णया च वशीकृतः ।
कृतवानस्यकार्याणि विपाकस्तस्य भुज्यताम् ॥ ९.६२.५८ ॥
લોભ, અતિબળ અને તૃષ્ણાથી વશ થઈને તેં અકાર્યો કર્યાં; હવે તેનું ફળ ભોગવ.
9.62.59
अधीतं विधिवद्दत्तं भूः प्रभुक्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थिममित्राणां को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.५९ ॥
વિધિપૂર્વક અધ્યયન કર્યું, દાન આપ્યાં, સાગરો સહિતની પૃથ્વીનો ઉપભોગ કર્યો, શત્રુઓને મારા મસ્તક પર સ્થાપ્યા. મારા કરતાં ચઢિયાતો કોણ?
9.62.60
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुपश्यताम् ।
तदिदं निधनं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.६० ॥
સ્વધર્મ જોનારા ક્ષત્રિય બંધુઓને જે ઇષ્ટ હતું, એ જ આ મૃત્યુ મને આવ્યું. મારા કરતાં ચઢિયાતો કોણ?
9.62.61
देवार्हा मानुषा भोगाः प्राप्ता असुलभा नृपैः ।
ऐश्वर्यं चोत्तमं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.६१ ॥
દેવોને યોગ્ય, રાજાઓને પણ દુર્લભ એવા માનવ ભોગો મેં મેળવ્યા; ઉત્તમ ઐશ્વર્ય પણ મેળવ્યું. મારા કરતાં સુખી કોણ છે?
9.62.62
ससुहृत्सानुबन्धस्च स्वर्गं गन्ताऽहमच्युत ।
यूयं गर्हितसङ्कल्पाः शोचन्तो वर्तयिष्यथ ॥ ९.६२.६२ ॥
હે અચ્યુત! હું મિત્રો અને સગાંઓ સાથે સ્વર્ગે જઈશ; અને તમે નિંદનીય સંકલ્પોથી શોક કરતા જીવશો.
9.62.63
न मे विषादो भीमेन पादेन शिर आहतम् ।
काका वा कङ्कगृध्रा वा निधास्यन्ति पदं क्षणात् ॥ ९.६२.६३ ॥
ભીમે પગથી મારા માથા પર પ્રહાર કર્યો તેનો મને શોક નથી; કાગડા, કંક કે ગીધ ક્ષણમાં પગ મૂકશે.
9.62.64
अस्य वाक्यस्य निधने कुरुराजस्य धीमतः ।
अपतत्सुमहद्वर्षं पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम् ॥ ९.६२.६४ ॥
આ વચનના અંતે બુદ્ધિમાન કુરુરાજ પર પુણ્યગંધી પુષ્પોની મોટી વર્ષા થઈ.
9.62.65
अवादयन्त गन्धर्वा वादित्रं सुमनोहरम् ॥ ९.६२.६५ ॥
ગંધર્વોએ અત્યંત મનોહર વાદ્યો વગાડ્યાં.
9.62.66
जगुश्चाप्सरसो राज्ञो यशः सम्बद्धमेव च ।
सिद्धाश्च मुमुचुर्वाचः साधुसाध्विति पार्थिव ॥ ९.६२.६६ ॥
અપ્સરાઓએ રાજાના યશને અનુરૂપ ગીત ગાયાં, અને સિદ્ધોએ "સાધુ, સાધુ" એવાં વચનો ઉચ્ચાર્યાં, હે રાજન્!
9.62.67
ववौ च सुरभिर्वायुः पुण्यगन्धो मृदुःसुखः ।
व्यराजंश्च दिशः सर्वा नभो वैदूर्यसन्निभम् ॥ ९.६२.६७ ॥
સુગંધિત, પવિત્ર સુવાસવાળો, કોમળ અને સુખદ પવન વાયો; બધી દિશાઓ અને આકાશ વૈડૂર્ય જેવાં ચમક્યાં.
9.62.68
अत्यद्भुतानि ते दृष्ट्वा वासुदेवपुरोगमाः ।
दुर्योधनस्य पूजां तु दृष्ट्वा व्रीडामुपागमन् ॥ ९.६२.६८ ॥
વાસુદેવ (કૃષ્ણ) જેમના અગ્રણી હતા તેમણે તે અત્યંત અદ્ભુત દૃશ્યો જોયાં; અને દુર્યોધનનો સત્કાર જોઈને તેઓ લજ્જિત થયા.
9.62.69
हतांश्चाधर्मतः श्रुत्वा शोकार्ताः शुशुचुर्हि ते ।
भीष्मं द्रोणं तथा कर्णं भूरिश्रवसमेव च ॥ ९.६२.६९ ॥
અધર્મથી માર્યા ગયેલા ભીષ્મ, દ્રોણ, કર્ણ અને ભૂરિશ્રવાની વાત સાંભળી તેઓ શોકથી પીડિત થઈને દુઃખી થયા.
9.62.70
तांस्तु चिन्तापरान्दृष्ट्वा पाण्डवान्दीनचेतसः ।
प्रोवाचेदं वचः कृष्णो मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥ ९.६२.७० ॥
ચિંતામાં ડૂબેલા અને દીનમનવાળા પાંડવોને જોઈને, મેઘ અને દુંદુભિ જેવા ઘોષવાળા કૃષ્ણે આ વચન કહ્યું.
9.62.71
नैष शक्योऽतिशीघ्रास्त्रस्ते च सर्वे महारथाः ।
ऋजुयुद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिराहवे ॥ ९.६२.७१ ॥
અતિ ઝડપી અસ્ત્રવાળો આ અને તે બધા મહારથીઓ ધર્મયુદ્ધમાં પરાક્રમથી લડનારા છે — યુદ્ધમાં તમારા વડે તેમને મારવા શક્ય નહોતું.
9.62.72
उपायान्निहता ह्येते मया तस्मान्नराधिपाः ।
अन्यथा पाण्डवेयानां नाभविष्यज्जयः क्वचित् ॥ ९.६२.७२ ॥
આમને મેં ઉપાયથી માર્યા છે; તેથી, હે નરાધિપો, નહીંતર પાંડવોને ક્યારેય વિજય ન મળ્યો હોત.
9.62.73
ते हि सर्वे महेष्वासाश्चत्वारोऽतिरथा मुवि ।
अशक्या धर्मतो हन्तुं लोकपालैरपि स्वयम् ॥ ९.६२.७३ ॥
તે ચારેય મહાધનુર્ધર, પૃથ્વી પરના અતિરથીઓ, ધર્મથી લોકપાલો દ્વારા પણ મારવા અશક્ય છે.
9.62.74
तथैवायं गदापाणिर्धार्तराष्ट्रो गतश्रमः ।
अशक्यो धर्मतो हन्तुं कालेनापि दि दण्डिना ॥ ९.६२.७४ ॥
એ જ રીતે ગદાધારી આ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, શ્રમરહિત, ધર્મથી મારવો અશક્ય; દંડધારી કાળ દ્વારા પણ…
9.62.75
नैतन्मनसि कर्तव्यं यदयं निहतो नृपः ।
मिथ्याचर्याच्छलोपायैर्बहवः शत्रवो हताः ॥ ९.६२.७५ ॥
આ રાજા મરાયો એમ મનમાં ન લેવું; અસત્ય આચરણ અને છળના ઉપાયોથી ઘણા શત્રુઓ મરાયા છે.
9.62.76
पूर्वैरनुगतो मार्गो देवैरसुरघातिभिः ।
सद्भिश्चानुगतः पन्थाः सर्वैरनुगमिष्यते ॥ ९.६२.७६ ॥
અસુરોનો સંહાર કરનારા દેવોએ, પૂર્વજોએ અનુસરેલો માર્ગ અને સજ્જનોએ અનુસરેલો પંથ — સૌ તેને જ અનુસરશે.
9.62.77
एवं विधात्रा विहितं स्वयमेषां महात्मनाम् ।
दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ९.६२.७७ ॥
આ રીતે વિધાતાએ પોતે આ મહાત્માઓ માટે જે વિધાન કર્યું છે, તે દૈવને પુરુષાર્થથી ઓળંગી શકાય નહીં.
9.62.78
भूतं भव्यं भविष्यच्च निमेषाद्यो हनिष्यति ।
कृतान्तमन्यथा कर्तुं नेच्छेत्सोऽयं धनञ्जय ॥ ९.६२.७८ ॥
ભૂત, ભવિષ્ય, વર્તમાનને ક્ષણમાં નષ્ટ કરી શકે — આ ધનંજય કૃતાંતને બદલવા ઇચ્છશે નહીં.
9.62.79
कृतकृत्याः स्म सायाह्ने निवासं रोचयामहे ।
साश्वनागरथाः सर्वे विश्राम्यन्तु नराधिपाः ॥ ९.६२.७९ ॥
અમે અમારું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે; સાંજે વિશ્રામસ્થાન ઇચ્છીએ છીએ. ઘોડા, હાથી, રથ સાથે સર્વ રાજાઓ હવે વિશ્રામ કરે.
9.62.80
वासुदेववचः श्रुत्वा तदानीं पाण्डवैः सह ।
पाञ्चाला भृशसंहृष्टा विनेदुः सिंहसङ्घवत् ॥ ९.६२.८० ॥
વાસુદેવના વચન સાંભળીને ત્યારે પાંડવો સાથે પાંચાલો અતિ હર્ષિત થઈ સિંહોના સમૂહની જેમ ગર્જી ઉઠ્યા.
9.62.81
ततः प्राध्मापयच्छङ्खं पाञ्चजन्यं जनार्दनः ।
देवदत्तं प्रहृष्टात्मा शङ्खप्रवरमर्जुनः ॥ ९.६२.८१ ॥
પછી જનાર્દને પાંચજન્ય શંખ વગડાવ્યો; હર્ષિત મનથી અર્જુને શંખોમાં શ્રેષ્ઠ દેવદત્ત વગાડ્યો.
9.62.82
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
पोण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ ९.६२.८२ ॥
રાજા કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે અનંતવિજય વગાડ્યો; ભીમકર્મા વૃકોદરે પૌંડ્ર નામનો મહાશંખ વગાડ્યો.
9.62.83
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ।
धृष्टद्युम्नस्तथा जैत्रं सात्यकिर्नन्दिवर्धनम् ॥ ९.६२.८३ ॥
નકુલ અને સહદેવે સુઘોષ અને મણિપુષ્પક વગાડ્યા; ધૃષ્ટદ્યુમ્ને જૈત્ર અને સાત્યકિએ નંદિવર્ધન વગાડ્યો.
9.62.84
तेषां नादेन महता शङ्खानां भरतर्षभ ।
आपुपूरे नभः सर्वं पृथिवी च चचाल ह ॥ ९.६२.८४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! તે શંખોના મહાનાદથી સમગ્ર આકાશ ભરાઈ ગયું, અને પૃથ્વી પણ ધ્રૂજી ઊઠી.
9.62.85
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
पाण्डुसैन्येष्ववाद्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ ९.६२.८५ ॥
પછી પાંડવ સેનામાં શંખ, ભેરી, પણવ, આનક અને ગોમુખ વાગ્યા; તે ધ્વનિ ભારે કોલાહલ બન્યો.
9.62.86
अस्तुवन्पाण्डवानन्ये निर्भीश्च स्तुतिमङ्गलैः ।
हृष्टा दुर्योधनं दृष्ट्वा निहतं पुरुषर्षभाः ॥ ९.६२.८६ ॥
બીજા નિર્ભય વીરો સ્તુતિ અને મંગળ વચનોથી પાંડવોની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા; દુર્યોધનને મરાયેલો જોઈ તે પુરુષશ્રેષ્ઠો હર્ષિત થયા.