มหาภารตะ · อัธยายะ 9.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.62.1
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ ९.६२.१ ॥
สัญชัย เมื่อเห็นทุรโยธน์ถูกภีมเสนสังหารในสงคราม ปาณฑพและสฤญชัยทั้งหลายได้กระทำสิ่งใดเล่า
9.62.2
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं यथा ॥ ९.६२.२ ॥
ข้าแต่มหาราช เมื่อเห็นทุรโยธน์ถูกภีมเสนสังหารในสงคราม ดุจราชสีห์สังหารช้างป่าที่คลั่งเมา
9.62.3
प्रहृष्टमनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवाः ।
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव निहते कुरुनन्दने।
आविध्यन्नुत्तरीयाणि सिंहनादांश्च नेदिरे ॥ ९.६२.३ ॥
เมื่อกุรุนันทนะ คือทุรโยธน์ถูกสังหาร ปาณฑพทั้งหลาย พร้อมด้วยพระกฤษณะ ปาญจาละและสฤญชัยทั้งหลาย มีใจปีติยินดีในที่นั้น ได้โบกผ้าคลุมเหนือไหล่และคำรามดุจราชสีห์
9.62.4
नैतान्हर्षसमाविष्टानियं सेहे वसुन्धरा ॥ ९.६२.४ ॥
แผ่นดินนี้ไม่อาจทนรับบุรุษเหล่านี้ผู้เปี่ยมด้วยความยินดีได้
9.62.5
धनूंष्येके व्याक्षिपन्त ज्याश्चाप्यन्ये तथाऽक्षिपन् ।
दध्मुरन्ये महाशङ्खानन्ये जघ्नुश्च दुन्दुभीन् ॥ ९.६२.५ ॥
บางคนชักธนูขึ้นสะบัด บางคนดีดสายธนู บางคนเป่าสังข์ใหญ่ และบางคนตีกลองทุนทุภิ
9.62.6
चिकीडुश्च तथैवान्ये जहसुश्च तवाहिताः ।
अब्रुवंश्चासकृद्वीरा भीमसेनमिदं वचः ॥ ९.६२.६ ॥
บางคนเต้นรำ และศัตรูของท่านก็หัวเราะ วีรบุรุษทั้งหลายกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ซ้ำแล้วซ้ำอีกแก่ภีมเสน
9.62.7
दुष्करं भवता कर्म रणेऽद्य सुमहत्कृतम् ।
कौरवेयं रणे हत्वा गदयाऽतिकृतश्रमम् ॥ ९.६२.७ ॥
วันนี้ในสงคราม ท่านได้กระทำกรรมอันยากยิ่งยวด เมื่อสังหารชาวเการพด้วยคทา หลังจากลงแรงอย่างหนัก
9.62.8
इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वधं परमसंयुगे ।
त्वया कृतममन्यन्त शत्रोर्वधमिमं जनाः ॥ ९.६२.८ ॥
ดุจพระอินทร์ที่สังหารพฤตระในมหาสงคราม ท่านได้กระทำการนี้ ผู้คนต่างเห็นว่าการสังหารศัตรูนี้เป็นฝีมือของท่าน
9.62.9
चरन्तं विविधान्मार्गान्मण्डलानि च सर्वशः ।
दुर्योधनमिमं शूरं कोऽन्यो हन्याद्वृकोदरात् ॥ ९.६२.९ ॥
นอกจากวฤโกทระแล้ว ใครเล่าจะสังหารทุรโยธน์ผู้กล้าหาญนี้ได้ ผู้ที่เคลื่อนไหวไปตามทางและวงรอบต่าง ๆ ทุกทิศ
9.62.10
वैरस्य च गतः पारं त्वमिहान्यैः सुदुर्गमम् ।
अशक्यमेतदन्येन सम्पादयितुमीदृशम् ॥ ९.६२.१० ॥
ท่านได้ไปถึงฝั่งแห่งความเป็นศัตรูที่ยากจะไปถึงสำหรับผู้อื่นในที่นี้ การกระทำเช่นนี้ผู้อื่นไม่อาจทำให้สำเร็จได้
9.62.11
कुञ्जरेणेव मत्तेन वीरसङ्ग्राममूर्धनि ।
दुर्योधपशिरो दिष्ट्या पादेन मृदितं त्वया ॥ ९.६२.११ ॥
ดุจช้างที่คลั่งเมาที่หน้าสนามรบของวีรบุรุษ โดยโชคดี ท่านได้เหยียบศีรษะของทุรโยธน์ให้แหลกด้วยเท้า
9.62.12
सिंहेन महिषस्येव कृत्वा सङ्गरमुत्तमम् ।
दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयाऽनघ ॥ ९.६२.१२ ॥
ดุจราชสีห์ที่ต่อสู้กับควายป่าอย่างยอดเยี่ยม โดยโชคดี ข้าแต่ผู้ไร้บาป ท่านได้ดื่มโลหิตของทุรศาสน์
9.62.13
ये विप्रकुर्वन्राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
मूर्ध्नि तेषां कृतः पादो दिष्ट्या ते स्वेन कर्मणा ॥ ९.६२.१३ ॥
ผู้ที่ลบหลู่พระราชายุธิษฐิระผู้ทรงธรรม บนศีรษะของพวกเขา เท้าของท่านได้ถูกวางไว้แล้ว โดยโชคดี ด้วยกรรมของท่านเอง
9.62.14
अमित्राणामधिष्ठानाद्वधाद्दुर्योधनस्य च ।
भीम दिष्ट्या पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद्यशः ॥ ९.६२.१४ ॥
ด้วยการทำลายที่มั่นของศัตรูและการสังหารทุรโยธน์ ข้าแต่ภีมะ โดยโชคดี เกียรติยศอันยิ่งใหญ่ของท่านได้แผ่ไปทั่วแผ่นดิน
9.62.15
एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति बन्दिनः ।
तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत ॥ ९.६२.१५ ॥
ดังที่เหล่าพันทิน ยามพฤตระถูกสังหาร ย่อมชื่นชมพระอินทร์ ฉันใด ข้าแต่ภารตะ พวกเราก็ชื่นชมท่านฉันนั้น ผู้ซึ่งศัตรูถูกสังหารแล้ว
9.62.16
दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि नः ।
अद्यापि न विकृष्यन्ते तानि तद्विद्धि भारत।
इत्यब्रुन्भीमसेनं वातिकास्तत्र सङ्गताः ॥ ९.६२.१६ ॥
เมื่อทุรโยธน์ถูกสังหาร ขนบนร่างกายของพวกเราลุกชันขึ้น และจนบัดนี้ก็ยังไม่ราบลง ข้าแต่ภารตะ จงทราบเถิดว่าเป็นเช่นนั้น ดังนั้น บรรดาทูตที่มาประชุมกันในที่นั้นจึงกล่าวแก่ภีมเสนดังนี้
9.62.17
तान्हृष्टान्पुरुषव्याघ्रान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह ।
ब्रुवतोऽसदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदनः ॥ ९.६२.१७ ॥
ปุรุษวยาฆระทั้งหลายผู้ปีติยินดี คือปาญจาละพร้อมด้วยปาณฑพ ขณะที่พวกเขากล่าวถ้อยคำไม่สมควรในที่นั้น มธุสูทนะได้ตรัสแก่พวกเขา
9.62.18
न न्याय्यं निहतं शत्रुं भूयो हन्तुं नराधिपाः ।
असकृद्वाग्भिरुग्राभिर्निहतो ह्येष मन्दधीः ॥ ९.६२.१८ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ทั้งหลาย ไม่ชอบธรรมที่จะสังหารศัตรูที่ถูกสังหารแล้วซ้ำอีก ผู้มีปัญญาทรามนี้ถูกทำลายซ้ำแล้วซ้ำอีกด้วยถ้อยคำอันรุนแรงแล้ว
9.62.19
तदैवैष हतः पापो यदैव निरपत्रपः ।
लुब्धः पापसहायश्च सुहृदां शासनातिगः ॥ ९.६२.१९ ॥
คนบาปผู้นี้ถูกสังหารแล้วตั้งแต่ขณะที่เขาไร้ความละอาย โลภ มีคนบาปเป็นพวก และละเมิดคำตักเตือนของมิตรผู้หวังดี
9.62.20
बहुशो विदुरद्रोणकृपगाङ्गेयसृञ्जयैः ।
पाण्डुभ्यः प्रार्थ्यमानोऽपि पित्र्यमंशं न दत्तवान् ॥ ९.६२.२० ॥
แม้วิทุระ โทรณะ กฤปะ คงคาเทพ (ภีษมะ) และสฤญชัยจะขอร้องเขาซ้ำแล้วซ้ำอีก เขาก็ไม่ยอมให้ส่วนมรดกของบิดาแก่ปาณฑพ
9.62.21
नैव तेभ्योऽद्य मित्रं वा शत्रुर्वा पुरुषाधमः ।
किमनेन वितुन्नेन वाग्भिः काष्ठसधर्मणा ॥ ९.६२.२१ ॥
ปุรุษาธมนั้นบัดนี้ไม่ใช่มิตรหรือศัตรูของพวกเขาอีกต่อไป จะได้อะไรจากถ้อยคำเหล่านี้ที่ถูกแทงเหมือนไม้ท่อนหนึ่ง
9.62.22
रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपाः ।
दिष्ट्या हतोऽयं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धवः ॥ ९.६२.२२ ॥
จงขึ้นรถศึกโดยเร็ว เหล่าผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ให้เราไปกันเถิด โชคดีที่ผู้มีจิตบาปคนนี้ถูกฆ่าแล้วพร้อมทั้งเหล่าอำมาตย์ ญาติพี่น้องและมิตรสหาย
9.62.23
इति श्रुत्वा त्वधिक्षेपं कृष्णाद्दुर्योधनो नृपः ।
अमर्षवशमापन्न उदतिष्ठद्विशाम्पते ॥ ९.६२.२३ ॥
เมื่อพระกฤษณะได้ยินคำเยาะเย้ยนั้น ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน พระเจ้าทุรโยธน์ถูกความโกรธครอบงำ จึงลุกขึ้นยืน
9.62.24
स्फिग्देशेनोपविष्टः स दोर्भ्यां विष्टभ्य मेदिनीम् ।
दृष्टिं भ्रूसङ्कटां कृत्वा वासुदेवे न्यपातयत् ॥ ९.६२.२४ ॥
ทรงประทับนั่งบนส้นพระโคนขา ยันพื้นแผ่นดินด้วยพระกรทั้งสอง ขมวดพระขนงแล้วทอดพระเนตรไปยังวาสุเทพ
9.62.25
अर्धोन्नतशरीरस्य रूपमासीन्नृपस्य तु ।
क्रुद्धस्याशीविषस्येव च्छिन्नपुच्छस्य भोगिनः ॥ ९.६२.२५ ॥
ร่างของพระราชาท่อนบนยกขึ้นครึ่งหนึ่ง คล้ายงูพิษที่โกรธจัดซึ่งถูกตัดหางขาด
9.62.26
प्राणान्तकरिणीं घोरां वेदनामप्यचिन्तयन् ।
दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिरुग्राभिरार्दयत् ॥ ९.६२.२६ ॥
ทรงไม่ใส่พระทัยแม้ความเจ็บปวดอันน่ากลัวที่คุกคามพระชนม์ชีพ ทุรโยธน์จึงกล่าวถ้อยคำรุนแรงทิ่มแทงวาสุเทพ
9.62.27
कंसदासस्य दायाद न ते लज्जाऽस्त्यनेन वै ।
अधर्मेण गदायुद्धे यदर्हं विनिपातितः।
ऊरूभिन्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्याप्रयच्छता ॥ ९.६२.२७ ॥
ผู้สืบเชื้อสายของทาสของกังสะเอ๋ย เจ้าไม่รู้สึกอายบ้างหรือ ในการต่อสู้ด้วยคทา ข้าถูกล้มลงอย่างอธรรม ทั้งที่ข้าไม่สมควรได้รับเช่นนั้น และเจ้าได้ให้คำเตือนอันเป็นเท็จแก่ภีมะ ให้หักขาทั้งสองของข้า
9.62.28
किं न विज्ञातमेतन्मे यदर्जुनमवोचथाः ।
घातयित्वा महीपालानृजुयुद्धान्सहस्रशः।
जिह्मैरुपायैर्बहुभिर्न ते लज्जा न ते घृणा ॥ ९.६२.२८ ॥
ข้าไม่รู้หรือว่าเจ้าได้กล่าวอะไรแก่อรชุน ทั้งที่เจ้าได้ให้ผู้ปกครองแผ่นดินนับพันถูกฆ่าในการรบอย่างยุติธรรม ด้วยอุบายคดโกงมากมาย เจ้าไม่มีทั้งความละอายและความเมตตา
9.62.29
अहन्यहनि शूराणां कुर्वाणः कदनं महत् ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामहः ॥ ९.६२.२९ ॥
วันแล้ววันเล่า ขณะที่ก่อการสังหารใหญ่หลวงต่อบรรดาวีรชน ปู่ของเจ้าถูกฆ่าได้ก็เพราะตั้งศิขัณฑินไว้ข้างหน้า
9.62.30
अश्वत्थाम्नः सनामानं हत्वा नागं सुदुर्मते ।
आचार्यो न्यासितः शस्त्रं किं तन्न विदितं मया ॥ ९.६२.३० ॥
ดูก่อนผู้มีใจชั่วร้าย เมื่อฆ่าช้างที่มีชื่อเดียวกับอัศวัตถามัน อาจารย์โทรณะจึงวางอาวุธลง เรื่องนี้ข้าไม่รู้หรือ
9.62.31
स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान् ।
पात्यमानस्त्वया दृष्टो न चैनं त्वमवारयः ॥ ९.६२.३१ ॥
และวีรบุรุษผู้เข้มแข็งนั้น ถูกทำลายโดยธฤษฏทยุมน์ผู้โหดร้ายนั้น ซึ่งเจ้าเห็น แต่เจ้าก็มิได้ห้ามเขาไว้
9.62.32
वधार्थं पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिमेव च ।
घटोत्कचे व्यंसयतः कस्त्वत्तः पापकृत्तमः ॥ ९.६२.३२ ॥
ผู้ใดเป็นคนบาปยิ่งกว่าเจ้าเล่า ที่ได้ขว้างหอกซึ่งขอมาเพื่อสังหารบุตรของปาณฑุ ใส่ฆโฏตกัจ
9.62.33
छिन्नहस्तः प्रायगतस्तथा भूरिश्रवा बली ।
त्वयाऽभिसृष्टेन हतः शैनेयेन दुरात्मना ॥ ९.६२.३३ ॥
ภูริศรวัส ผู้เข้มแข็ง ถูกตัดแขนและใกล้จะสิ้นชีวิต ถูกฆ่าโดยบุตรแห่งศินี ผู้มีจิตชั่วร้ายที่เจ้าได้ส่งไปโจมตีเขา
9.62.34
कुर्वाणश्चोत्तमं कर्म कर्णः पार्थजिगीषया ।
व्यंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रस्य वै पुनः ॥ ९.६२.३४ ॥
กรรณะกระทำการอันประเสริฐด้วยความปรารถนาจะพิชิตปารถะ และอีกครั้งด้วยความหายนะของอัศวเสนะ เจ้าแห่งงูทั้งหลาย
9.62.35
पुनश्च पतिते चक्रे व्यसनार्तः पराजितः ।
पापितः समरे कर्णश्चक्रव्याग्रोऽग्रणीर्नृणाम् ॥ ९.६२.३५ ॥
และเมื่อล้อรถจมลงอีกครั้ง กรรณะผู้ถูกความวิบัติเบียดเบียนและพ่ายแพ้ ก็ถูกทำให้ตกต่ำลงในสงคราม เสือในหมู่นักรบรถศึก ผู้เป็นเลิศแห่งมนุษย์
9.62.36
यदि मां चापि कर्णं च भीष्मद्रोणौ च संयुगे ।
ऋजुना प्रतियुध्येथा न ते स्याद्विजयो ध्रुवम् ॥ ९.६२.३६ ॥
หากเจ้าได้สู้รบกับข้าและกรรณะ กับภีษมะและโทรณะในการศึกอย่างเปิดเผย ชัยชนะย่อมไม่เป็นของเจ้าอย่างแน่นอน
9.62.37
त्वया पुनरनार्येण जिह्ममार्गेण पार्थिवाः ।
स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो वयं चान्ये च घातिताः ॥ ९.६२.३७ ॥
แต่ด้วยเจ้า ผู้ไม่สูงส่ง ด้วยวิถีคดโกง บรรดากษัตริย์ผู้ดำรงอยู่ในหน้าที่ของตนถูกฆ่า ทั้งพวกเราและคนอื่นๆ ด้วย
9.62.38
त्वया मायाविना कृष्ण मायां कर्मप्रमोषिणीम् ।
कृत्वा हतः सिन्धुपतिः किं तन्न विदितं मम ॥ ९.६२.३८ ॥
ดูก่อนกฤษณะผู้มีมายา ด้วยการหลอกลวงที่ชิงผลแห่งการกระทำ เจ้าได้สังหารเจ้าแห่งสินธุ เรื่องนี้ข้าไม่รู้หรือ
9.62.39
हतस्त्वमसि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धवः ।
सगणः ससुहृच्चैव पापं मार्गमनुष्ठितः ॥ ९.६२.३९ ॥
ดูก่อนคานธาระ เจ้าถูกฆ่าแล้วพร้อมทั้งพี่น้อง บุตรและญาติ พร้อมทั้งบริวาร และมิตรสหายด้วย เพราะเจ้าได้ดำเนินตามทางแห่งความชั่ว
9.62.40
तवैव दुष्कृतैर्वीरौ भीष्मद्रोणौ निपातितौ ।
कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये तव शीलानुवर्तकः ॥ ९.६२.४० ॥
ด้วยการกระทำชั่วของเจ้าเอง วีรบุรุษภีษมะและโทรณะจึงถูกล้มลง และกรรณะ ผู้ดำเนินตามความประพฤติของเจ้า ก็ถูกฆ่าในการรบ
9.62.41
याच्यमानं मया मूढ पित्र्यमंशं न दित्ससि ।
पाण्डवेभ्यः स्वराज्यं च लोभाच्छकुनिनिश्चयात् ॥ ९.६२.४१ ॥
โอ้คนโง่ ข้าได้ขอส่วนมรดกของบิดาแล้ว แต่เจ้าก็ไม่ยอมให้ และไม่ยอมคืนแผ่นดินของตนให้แก่ปาณฑพ เพราะความโลภและเพราะเจตนาของศกุนิ
9.62.42
विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवाः ।
प्रदीपिता जतुगृहे मात्रा सह सुदुर्मते ॥ ९.६२.४२ ॥
เจ้าได้วางยาพิษให้ภีมเสน และปาณฑพทั้งหมดพร้อมด้วยมารดาก็ถูกเผาในเรือนชาด โอ้ผู้มีใจชั่วร้าย
9.62.43
सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा द्यूते रजस्वला ।
तदैव तावद्दुष्टात्मन्वध्यस्त्वं निरपत्रप ॥ ९.६२.४३ ॥
ในที่ประชุมขณะเล่นสกา ยาชญเสนีถูกลากมาทั้งที่มีรชัสวลา โอ้ผู้มีจิตใจชั่วช้า ไร้ยางอาย แม้ในเวลานั้นเจ้าก็สมควรถูกประหารแล้ว
9.62.44
अनक्षज्ञं च धर्मज्ञं सौबलेनाक्षवेदिना ।
निकृत्या यत्पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे ॥ ९.६२.४४ ॥
เจ้าเอาชนะผู้ที่รู้ธรรมแต่ไม่ชำนาญการเล่นสกา ด้วยอุบายของเจ้าผ่านเสาพล ผู้ชำนาญการเล่นสกา เพราะเหตุนั้นเจ้าจึงถูกฆ่าในสนามรบ
9.62.45
जयद्रथेन पापेन यत्कृष्णा क्लेशिता वने ।
यातेषु मृगयां चैव तृणबिन्दोरथाश्रमम् ॥ ९.६२.४५ ॥
ที่ชยัทรถผู้บาปได้ทรมานพระกฤษณาในป่า เมื่อพวกเขาไปล่าสัตว์และไปถึงอาศรมของฤๅษีตฤณพินทุ
9.62.46
अभिमन्युश्च यद्बाल एको बहुभिराहवे ।
त्वद्दोषैर्निहतः पाप तस्मादसि हतो रणे ॥ ९.६२.४६ ॥
อภิมันยุผู้เป็นเพียงหนุ่มน้อยคนเดียวในสนามรบ ถูกรุมด้วยคนมากมายและถูกฆ่าเพราะความผิดของเจ้า โอ้ผู้บาป เพราะเหตุนั้นเจ้าจึงถูกฆ่าในสนามรบ
9.62.47
कुर्वाणं कर्म समरे पाण्डवानर्थकाङ्क्षिणम् ।
यच्छिखण्ड्यवधीद्भीष्मं मित्रार्थे न व्यतिक्रमः ॥ ९.६२.४७ ॥
ที่ศิขัณฑินสังหารภีษมะ ซึ่งกำลังทำการในสนามรบเพื่อทำร้ายปาณฑพ ก็ทำเพื่อมิตร จึงไม่มีการล่วงละเมิดใดในการนั้น
9.62.48
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा आचार्यस्त्वत्प्रियेप्सया ।
पार्षतेन हतः सङ्ख्ये वर्तमानोऽसतां पथि ॥ ९.६२.४८ ॥
อาจารย์ (โทรณะ) ละทิ้งธรรมของตนไว้ข้างหลัง ปรารถนาจะให้เจ้าพอใจ เดินตามทางของคนชั่ว จึงถูกฆ่าในการรบด้วยบุตรของปฤษตะ (ธฤษฏทยุมน)
9.62.49
प्रतिज्ञामात्मनः सत्यां चिकीर्षन्समरे निपुम् ।
हतवान्सात्वतो विद्वान्सौमदत्तिं महारथम् ॥ ९.६२.४९ ॥
สาตวตะผู้ฉลาด ปรารถนาจะทำคำปฏิญาณของตนให้เป็นจริง ได้สังหารรถมหารถีผู้เป็นบุตรของโสมทัตต์ในการรบอย่างชำนาญ
9.62.50
अर्जुनः समरे राजन्युध्यमानः कदाचन ।
निन्दितं पुरुषव्याघ्रः करोति न कथञ्चन ॥ ९.६२.५० ॥
โอ้พระราชา อรชุนผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ขณะสู้รบในสนามรบ ไม่เคยกระทำการอันน่าตำหนิด้วยประการใดเลย
9.62.51
लब्ध्वाऽपि बहुधा छिद्रं वीरवृत्तमनुस्मरन् ।
निजघान रणे कर्णं मैवं वोचः सुदुर्मते ॥ ९.६२.५१ ॥
แม้ได้โอกาสมากมายหลายทาง เขาก็ระลึกถึงจริยวัตรของวีรบุรุษ จึงสังหารกรรณะในสนามรบ อย่าพูดเช่นนั้นเลย โอ้ผู้มีใจชั่วร้าย
9.62.52
देवानां मतमाज्ञाय तेषां प्रियहितेप्सया ।
अर्जुनस्य महानागं मया व्यंसितमस्त्रजम् ॥ ९.६२.५२ ॥
เมื่อรู้ใจของเหล่าเทพ และปรารถนาความพอพระทัยและความเจริญของพระองค์เหล่านั้น ข้าจึงทำให้งูยักษ์ตัวใหญ่ที่เกิดจากอาวุธหลุดไปจากอรชุน
9.62.53
त्वं च भीष्मश्च कर्णश्च द्रोणो द्रौणायनिस्तथा ।
विराटनगरे तस्य ह्यानृशंस्येन जीविताः ॥ ९.६२.५३ ॥
เจ้า ภีษมะ กรรณะ โทรณะ และบุตรของโทรณะ ต่างก็ได้มีชีวิตอยู่ที่เมืองวิราฏ เพราะความเมตตาของเขา
9.62.54
स्मर पार्थस्य विक्रान्तं गन्धर्वेषु कृतं तथा ।
अधर्मं नात्र गान्धारे पाण्डवैर्यत्कृतं त्वयि ॥ ९.६२.५४ ॥
จงระลึกถึงความกล้าหาญของปารถะ และสิ่งที่เขาทำในหมู่คนธรรพ์ด้วย โอ้บุตรของคานธารี สิ่งที่ปาณฑพทำต่อเจ้าที่นี่ไม่ใช่ความอธรรม
9.62.55
स्वबाहुबलमास्थाय स्वधर्मेण परन्तपाः ।
जितवन्तो रणे वीराः पापोसि निधनं गतः ॥ ९.६२.५५ ॥
วีรบุรุษทั้งหลายผู้ทำลายศัตรูได้ อาศัยกำลังแขนของตนเอง และปฏิบัติตามหน้าที่ของตน ได้ชนะในสนามรบ เจ้าผู้บาปได้พบกับความตายแล้ว
9.62.56
यान्यकार्याणि चास्माकं कृतानिति प्रभाषसे ।
वैगुण्येन तवात्यर्थं सर्वं हि तदनुष्ठितम् ॥ ९.६२.५६ ॥
การกระทำที่ผิดพลาดซึ่งเจ้ากล่าวว่าพวกเราได้ทำไปนั้น ที่จริงแล้วเจ้าเป็นผู้กระทำทั้งหมดนั้น อย่างยิ่งยวด ด้วยความบกพร่องของเจ้าเอง
9.62.57
बृहस्पतेरुशनसो नोपदेशः श्रुतस्त्वया ।
वृद्धा नोपासिताश्चैव हितं वाक्यं न ते श्रुतभ् ॥ ९.६२.५७ ॥
เจ้าไม่ได้ฟังคำสอนของพฤหัสบดีและอุศนัส เจ้าไม่ได้รับใช้ผู้อาวุโส และเจ้าก็ไม่ได้ฟังคำพูดที่เป็นประโยชน์แก่เจ้า
9.62.58
लोभेनातिबलेन त्वं तृष्णया च वशीकृतः ।
कृतवानस्यकार्याणि विपाकस्तस्य भुज्यताम् ॥ ९.६२.५८ ॥
เจ้าถูกความโลภ ความมีกำลังมากเกินไป และความอยากครอบงำ จึงได้กระทำการอันผิดเหล่านั้น บัดนี้ขอให้ผลของมันจงได้รับการรับไว้เถิด
9.62.59
अधीतं विधिवद्दत्तं भूः प्रभुक्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थिममित्राणां को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.५९ ॥
ข้าได้ศึกษาพระเวทตามวิธี ได้บริจาคทาน ได้ครอบครองแผ่นดินพร้อมทั้งมหาสมุทร และได้วางศัตรูไว้ใต้ศีรษะของข้า ใครเล่าจะประเสริฐกว่าข้า
9.62.60
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुपश्यताम् ।
तदिदं निधनं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.६० ॥
สิ่งที่พวกญาติผู้เป็นกษัตริย์ซึ่งมองดูหน้าที่ของตนปรารถนา ความตายนั้นได้มาถึงข้าแล้วในบัดนี้ ใครเล่าจะประเสริฐกว่าข้า
9.62.61
देवार्हा मानुषा भोगाः प्राप्ता असुलभा नृपैः ।
ऐश्वर्यं चोत्तमं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.६१ ॥
ข้าพเจ้าได้รับความสุขของมนุษย์ที่สมควรแก่เทวดา ซึ่งแม้แต่พระราชาก็หาได้ยาก และได้รับอำนาจปกครองอันสูงสุด ใครเล่าจะมีความสุขยิ่งกว่าข้าพเจ้า
9.62.62
ससुहृत्सानुबन्धस्च स्वर्गं गन्ताऽहमच्युत ।
यूयं गर्हितसङ्कल्पाः शोचन्तो वर्तयिष्यथ ॥ ९.६२.६२ ॥
ข้าแต่พระอจยุต ข้าพเจ้าจะขึ้นสวรรค์พร้อมมิตรและญาติของข้าพเจ้า ส่วนพวกท่านซึ่งมีเจตนาอันน่ารังเกียจ จะต้องมีชีวิตอยู่ไปด้วยความโศกเศร้า
9.62.63
न मे विषादो भीमेन पादेन शिर आहतम् ।
काका वा कङ्कगृध्रा वा निधास्यन्ति पदं क्षणात् ॥ ९.६२.६३ ॥
ข้าพเจ้าไม่เสียใจที่ภีมะใช้เท้าเตะศีรษะของข้าพเจ้า อีกาหรือนกกระสาหรือแร้งจะเอาเท้าเหยียบบนศีรษะนั้นในชั่วขณะเดียว
9.62.64
अस्य वाक्यस्य निधने कुरुराजस्य धीमतः ।
अपतत्सुमहद्वर्षं पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम् ॥ ९.६२.६४ ॥
เมื่อคำกล่าวนี้จบลง ดอกไม้หอมอันงดงามจำนวนมหาศาลก็หล่นลงมาบนพระราชาแห่งกุรุผู้มีปัญญา
9.62.65
अवादयन्त गन्धर्वा वादित्रं सुमनोहरम् ॥ ९.६२.६५ ॥
คนธรรพ์บรรเลงเครื่องดนตรีอันไพเราะยิ่ง
9.62.66
जगुश्चाप्सरसो राज्ञो यशः सम्बद्धमेव च ।
सिद्धाश्च मुमुचुर्वाचः साधुसाध्विति पार्थिव ॥ ९.६२.६६ ॥
อัปสรขับร้องบทเพลงที่สมกับเกียรติยศของพระราชา และสิทธะทั้งหลายก็เปล่งเสียงว่า ดีแล้ว ดีแล้ว ข้าแต่พระราชา
9.62.67
ववौ च सुरभिर्वायुः पुण्यगन्धो मृदुःसुखः ।
व्यराजंश्च दिशः सर्वा नभो वैदूर्यसन्निभम् ॥ ९.६२.६७ ॥
ลมหอมพัดมา บริสุทธิ์ในกลิ่น อ่อนโยนและเย็นสบาย ทิศทั้งปวงและท้องฟ้าก็ส่องประกายดุจไพฑูรย์
9.62.68
अत्यद्भुतानि ते दृष्ट्वा वासुदेवपुरोगमाः ।
दुर्योधनस्य पूजां तु दृष्ट्वा व्रीडामुपागमन् ॥ ९.६२.६८ ॥
เมื่อพวกปาณฑพซึ่งมีวาสุเทพนำหน้าได้เห็นเหตุการณ์อันอัศจรรย์ยิ่งนั้น และได้เห็นการบูชาที่ทุรโยธน์ได้รับ ก็รู้สึกละอายใจ
9.62.69
हतांश्चाधर्मतः श्रुत्वा शोकार्ताः शुशुचुर्हि ते ।
भीष्मं द्रोणं तथा कर्णं भूरिश्रवसमेव च ॥ ९.६२.६९ ॥
เมื่อได้ยินว่าภีษมะ โทรณะ กรรณะ และภูริศรวัส ถูกสังหารโดยอธรรม พวกเขาก็ถูกความโศกเข้าครอบงำและคร่ำครวญ
9.62.70
तांस्तु चिन्तापरान्दृष्ट्वा पाण्डवान्दीनचेतसः ।
प्रोवाचेदं वचः कृष्णो मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥ ९.६२.७० ॥
เมื่อพระกฤษณะเห็นปาณฑพที่จมอยู่ในความคิดกังวล มีใจหดหู่ พระองค์ซึ่งมีเสียงดุจเสียงฟ้าร้องและกลองแห่งเมฆ ได้ตรัสถ้อยคำเหล่านี้
9.62.71
नैष शक्योऽतिशीघ्रास्त्रस्ते च सर्वे महारथाः ।
ऋजुयुद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिराहवे ॥ ९.६२.७१ ॥
ท่านนั้นไม่อาจถูกท่านทั้งหลายสังหารได้ในการรบ ทั้งเขาซึ่งรวดเร็วด้วยอาวุธ และมหารถทั้งปวงนั้น ซึ่งต่อสู้อย่างกล้าหาญในการประลองที่เป็นธรรม
9.62.72
उपायान्निहता ह्येते मया तस्मान्नराधिपाः ।
अन्यथा पाण्डवेयानां नाभविष्यज्जयः क्वचित् ॥ ९.६२.७२ ॥
ผู้เหล่านี้ถูกข้าพเจ้าสังหารด้วยอุบาย เพราะฉะนั้น ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ มิฉะนั้น ปาณฑุบุตรจะไม่มีวันได้รับชัยชนะเลย
9.62.73
ते हि सर्वे महेष्वासाश्चत्वारोऽतिरथा मुवि ।
अशक्या धर्मतो हन्तुं लोकपालैरपि स्वयम् ॥ ९.६२.७३ ॥
นักยิงธนูผู้ยิ่งใหญ่สี่คนนั้น และมหารถผู้เป็นเยี่ยมบนแผ่นดินนี้ จะไม่อาจถูกสังหารโดยธรรม แม้แต่โดยโลกบาลทั้งหลายเองก็ตาม
9.62.74
तथैवायं गदापाणिर्धार्तराष्ट्रो गतश्रमः ।
अशक्यो धर्मतो हन्तुं कालेनापि दि दण्डिना ॥ ९.६२.७४ ॥
ในทำนองเดียวกัน บุตรของธฤตราษฎร์ผู้นี้ ถือกระบองอยู่ในมือและปราศจากความเหน็ดเหนื่อย ก็ไม่อาจถูกสังหารโดยธรรม แม้แต่โดยกาลเทพผู้ถือไม้เท้าก็ตาม
9.62.75
नैतन्मनसि कर्तव्यं यदयं निहतो नृपः ।
मिथ्याचर्याच्छलोपायैर्बहवः शत्रवो हताः ॥ ९.६२.७५ ॥
อย่าคิดในใจว่าพระราชาองค์นี้ถูกสังหารแล้ว ศัตรูจำนวนมากถูกสังหารด้วยการประพฤติอันเป็นเท็จและด้วยอุบายอันหลอกลวง
9.62.76
पूर्वैरनुगतो मार्गो देवैरसुरघातिभिः ।
सद्भिश्चानुगतः पन्थाः सर्वैरनुगमिष्यते ॥ ९.६२.७६ ॥
ทางที่บรรพบุรุษเดินตาม และทางที่เทวดาผู้ปราบอสูรเดินตาม รวมทั้งทางที่ผู้ประเสริฐเดินตาม ทุกคนจะเดินตามทางนั้น
9.62.77
एवं विधात्रा विहितं स्वयमेषां महात्मनाम् ।
दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ९.६२.७७ ॥
สิ่งที่พระผู้สร้างกำหนดไว้ให้แก่มหาตมาเหล่านี้ด้วยพระองค์เอง จึงไม่อาจฝ่าฝืนชะตาได้ด้วยความพยายามของมนุษย์
9.62.78
भूतं भव्यं भविष्यच्च निमेषाद्यो हनिष्यति ।
कृतान्तमन्यथा कर्तुं नेच्छेत्सोऽयं धनञ्जय ॥ ९.६२.७८ ॥
ผู้ที่สามารถทำลายอดีต อนาคต และปัจจุบันได้ในชั่วพริบตา จะไม่ปรารถนาเปลี่ยนแปลงกฤตานตะ คือความตาย ข้าแต่ธนัญชัย
9.62.79
कृतकृत्याः स्म सायाह्ने निवासं रोचयामहे ।
साश्वनागरथाः सर्वे विश्राम्यन्तु नराधिपाः ॥ ९.६२.७९ ॥
เมื่อกิจของเราสำเร็จแล้ว เราปรารถนาที่พักในยามเย็น ขอให้พระราชาทั้งปวงพร้อมด้วยม้า ช้าง และรถศึก ได้พักผ่อนเถิด
9.62.80
वासुदेववचः श्रुत्वा तदानीं पाण्डवैः सह ।
पाञ्चाला भृशसंहृष्टा विनेदुः सिंहसङ्घवत् ॥ ९.६२.८० ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำของวาสุเทพ ปาญจาละทั้งหลายพร้อมกับปาณฑพก็ยินดียิ่ง จึงคำรามดุจฝูงสิงโต
9.62.81
ततः प्राध्मापयच्छङ्खं पाञ्चजन्यं जनार्दनः ।
देवदत्तं प्रहृष्टात्मा शङ्खप्रवरमर्जुनः ॥ ९.६२.८१ ॥
จากนั้นชนารทนะ (พระกฤษณะ) เป่าสังข์ปาญจชันยะ ส่วนอรชุนผู้มีใจปลื้มปีติ เป่าสังข์เทวทัตต์ อันเป็นเลิศแห่งสังข์ทั้งปวง
9.62.82
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
पोण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ ९.६२.८२ ॥
พระเจ้ายุธิษฐิระ โอรสของพระนางกุนตี เป่าสังข์อนันตวิชัย ส่วนวฤโกทระ ภีมะผู้มีการกระทำอันน่าครั่นคร้าม เป่าสังข์มหาปุณฑระอันยิ่งใหญ่
9.62.83
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ।
धृष्टद्युम्नस्तथा जैत्रं सात्यकिर्नन्दिवर्धनम् ॥ ९.६२.८३ ॥
นกุลและสหเทพเป่าสังข์สุโฆษและมณีปุษปกะ ธฤษฏทยุมน์เป่าสังข์ไชตระ ส่วนสาตยกีเป่าสังข์นันทิวรรธนะ
9.62.84
तेषां नादेन महता शङ्खानां भरतर्षभ ।
आपुपूरे नभः सर्वं पृथिवी च चचाल ह ॥ ९.६२.८४ ॥
โอ้ ผู้เป็นเลิศแห่งวงศ์ภรตะ ด้วยเสียงอันกึกก้องของสังข์เหล่านั้น ท้องฟ้าทั้งหมดก็เต็มไปด้วยเสียงนั้น และแม้แผ่นดินก็สั่นสะเทือน
9.62.85
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
पाण्डुसैन्येष्ववाद्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ ९.६२.८५ ॥
จากนั้น สังข์ เภรี ปณวะ อานกะ และโคมุขะ ก็ถูกบรรเลงขึ้นในกองทัพของปาณฑพ เสียงนั้นดังสนั่นหวั่นไหวยิ่งนัก
9.62.86
अस्तुवन्पाण्डवानन्ये निर्भीश्च स्तुतिमङ्गलैः ।
हृष्टा दुर्योधनं दृष्ट्वा निहतं पुरुषर्षभाः ॥ ९.६२.८६ ॥
ฝ่ายวีรบุรุษผู้ไม่หวาดกลัวคนอื่น ๆ ต่างสรรเสริญปาณฑพด้วยบทสรรเสริญและถ้อยคำมงคล และเมื่อเห็นทุรโยธน์ถูกสังหาร บรรดาผู้เป็นเลิศแห่งมนุษย์เหล่านั้นก็ปีติยินดี