మహాభారతం · అధ్యాయం 9.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.62.1
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ ९.६२.१ ॥
ఓ సంజయా, యుద్ధంలో భీమసేనుడు దుర్యోధనుని చంపడం చూసి పాండవులు మరియు సృంజయులు ఏమి చేశారు?
9.62.2
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं यथा ॥ ९.६२.२ ॥
మహారాజా, యుద్ధంలో భీమసేనుడు దుర్యోధనుని చంపడం చూశారు; సింహం మదించిన అడవి ఏనుగును చంపినట్లు.
9.62.3
प्रहृष्टमनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवाः ।
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव निहते कुरुनन्दने।
आविध्यन्नुत्तरीयाणि सिंहनादांश्च नेदिरे ॥ ९.६२.३ ॥
కురుల ఆనందమైన దుర్యోధనుడు చంపబడినప్పుడు, కృష్ణునితో కలిసి సంతోషించిన మనసులతో పాండవులు, పాంచాలులు, సృంజయులు అక్కడ ఉత్తరీయాలు ఊపుతూ సింహనాదాలు చేశారు.
9.62.4
नैतान्हर्षसमाविष्टानियं सेहे वसुन्धरा ॥ ९.६२.४ ॥
ఆనందంతో నిండిన వీరిని ఈ భూమి భరించలేకపోయింది.
9.62.5
धनूंष्येके व्याक्षिपन्त ज्याश्चाप्यन्ये तथाऽक्षिपन् ।
दध्मुरन्ये महाशङ्खानन्ये जघ्नुश्च दुन्दुभीन् ॥ ९.६२.५ ॥
కొందరు విల్లులను ఊపారు, కొందరు ధనుస్సు తీగలను మోగించారు, కొందరు మహాశంఖాలు ఊదారు, మరికొందరు దుందుభులు మోగించారు.
9.62.6
चिकीडुश्च तथैवान्ये जहसुश्च तवाहिताः ।
अब्रुवंश्चासकृद्वीरा भीमसेनमिदं वचः ॥ ९.६२.६ ॥
కొందరు ఆడుకున్నారు, మరికొందరు నవ్వారు; మీ శత్రువులైన వీరులు భీమసేనుడితో పదే పదే ఈ మాట అన్నారు.
9.62.7
दुष्करं भवता कर्म रणेऽद्य सुमहत्कृतम् ।
कौरवेयं रणे हत्वा गदयाऽतिकृतश्रमम् ॥ ९.६२.७ ॥
ఈ రోజు యుద్ధంలో మీరు అత్యంత కష్టమైన కార్యాన్ని సాధించారు. గదతో కౌరవుడిని చంపి గొప్ప శ్రమ పడ్డారు.
9.62.8
इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वधं परमसंयुगे ।
त्वया कृतममन्यन्त शत्रोर्वधमिमं जनाः ॥ ९.६२.८ ॥
గొప్ప యుద్ధంలో ఇంద్రుడు వృత్రుడిని చంపినట్లు మీరు చేశారని, శత్రువు యొక్క ఈ వధ మీరే చేశారని ప్రజలు భావించారు.
9.62.9
चरन्तं विविधान्मार्गान्मण्डलानि च सर्वशः ।
दुर्योधनमिमं शूरं कोऽन्यो हन्याद्वृकोदरात् ॥ ९.६२.९ ॥
వివిధ మార్గాలలో అన్ని వైపులా తిరుగుతున్న ఈ శూరుడైన దుర్యోధనుడిని వృకోదరుడు తప్ప ఇంకెవరు చంపగలరు?
9.62.10
वैरस्य च गतः पारं त्वमिहान्यैः सुदुर्गमम् ।
अशक्यमेतदन्येन सम्पादयितुमीदृशम् ॥ ९.६२.१० ॥
శత్రుత్వపు అవతలి తీరానికి మీరు చేరారు; ఇతరులకు ఇక్కడ అత్యంత దుర్గమమైనది. ఇటువంటి పని ఇతరుడికి సాధ్యం కాదు.
9.62.11
कुञ्जरेणेव मत्तेन वीरसङ्ग्राममूर्धनि ।
दुर्योधपशिरो दिष्ट्या पादेन मृदितं त्वया ॥ ९.६२.११ ॥
వీరుల యుద్ధ ముఖ్య భాగంలో మదించిన ఏనుగు వలె, అదృష్టవశాత్తు మీరు దుర్యోధనుడి తలను కాలితో నలిపారు.
9.62.12
सिंहेन महिषस्येव कृत्वा सङ्गरमुत्तमम् ।
दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयाऽनघ ॥ ९.६२.१२ ॥
సింహం దున్నపోతుతో ఉత్తమ యుద్ధం చేసినట్లు, ఓ నిష్పాపుడా, అదృష్టవశాత్తు మీరు దుశ్శాసనుని రక్తాన్ని త్రాగారు.
9.62.13
ये विप्रकुर्वन्राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
मूर्ध्नि तेषां कृतः पादो दिष्ट्या ते स्वेन कर्मणा ॥ ९.६२.१३ ॥
ధర్మాత్ముడైన రాజు యుధిష్ఠిరుని అవమానించిన వారి తలపై నీ పాదం ఉంచబడింది; అదృష్టవశాత్తు, నీ స్వంత కర్మ వల్ల అది జరిగింది.
9.62.14
अमित्राणामधिष्ठानाद्वधाद्दुर्योधनस्य च ।
भीम दिष्ट्या पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद्यशः ॥ ९.६२.१४ ॥
శత్రువుల స్థావరాన్ని నాశనం చేయడం వల్ల, దుర్యోధనుని వధ వల్ల, ఓ భీమా! అదృష్టవశాత్తు నీ మహత్తర కీర్తి భూమిపై వ్యాపించింది.
9.62.15
एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति बन्दिनः ।
तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत ॥ ९.६२.१५ ॥
వృత్రుడు హతమైనప్పుడు బంధులు ఇంద్రుని ఆనందిస్తారు; అలాగే, ఓ భారతా! శత్రువులను సంహరించిన నిన్ను మేము ఆనందిస్తున్నాము.
9.62.16
दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि नः ।
अद्यापि न विकृष्यन्ते तानि तद्विद्धि भारत।
इत्यब्रुन्भीमसेनं वातिकास्तत्र सङ्गताः ॥ ९.६२.१६ ॥
దుర్యోధనుని వధలో మా రోమాలు నిక్కబొడిచాయి; ఇప్పటికీ అవి నిటారుగా లేవు; ఓ భారతా! ఇది తెలుసుకో. అక్కడ సమావేశమైన దూతలు భీమసేనునితో ఇలా అన్నారు.
9.62.17
तान्हृष्टान्पुरुषव्याघ्रान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह ।
ब्रुवतोऽसदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदनः ॥ ९.६२.१७ ॥
పాండవులతో కూడిన ఆనందించిన పురుషవ్యాఘ్రులైన పాంచాలులతో, అక్కడ తగని మాటలు మాట్లాడుతున్న వారితో మధుసూదనుడు ఇలా అన్నాడు.
9.62.18
न न्याय्यं निहतं शत्रुं भूयो हन्तुं नराधिपाः ।
असकृद्वाग्भिरुग्राभिर्निहतो ह्येष मन्दधीः ॥ ९.६२.१८ ॥
ఓ నరాధిపులారా! ఇప్పటికే హతమైన శత్రువును మళ్ళీ చంపడం న్యాయం కాదు; ఈ మందబుద్ధిని కఠిన మాటలతో పదే పదే ఇప్పటికే చంపారు.
9.62.19
तदैवैष हतः पापो यदैव निरपत्रपः ।
लुब्धः पापसहायश्च सुहृदां शासनातिगः ॥ ९.६२.१९ ॥
సిగ్గులేనివాడును, లోభియును, పాపులను సహచరులుగా కలిగినవాడును, సుహృత్తుల ఉపదేశాన్ని మీరినవాడునైన ఈ పాపి ఎప్పుడైతే అలా ఉన్నాడో, అప్పుడే హతుడయ్యాడు.
9.62.20
बहुशो विदुरद्रोणकृपगाङ्गेयसृञ्जयैः ।
पाण्डुभ्यः प्रार्थ्यमानोऽपि पित्र्यमंशं न दत्तवान् ॥ ९.६२.२० ॥
విదురుడు, ద్రోణుడు, కృపుడు, గాంగేయుడు (భీష్ముడు), సృంజయులు పలుమార్లు అడిగినా, పాండవులకు వారి పితృభాగాన్ని అతడు ఇవ్వలేదు.
9.62.21
नैव तेभ्योऽद्य मित्रं वा शत्रुर्वा पुरुषाधमः ।
किमनेन वितुन्नेन वाग्भिः काष्ठसधर्मणा ॥ ९.६२.२१ ॥
ఆ అధముడు ఇప్పుడు వారికి మిత్రుడూ కాడు, శత్రువూ కాడు; కర్రలా మొద్దుబారిన ఈ మాటలతో, గుచ్చబడిన వీటి వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
9.62.22
रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपाः ।
दिष्ट्या हतोऽयं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धवः ॥ ९.६२.२२ ॥
భూపతులారా, త్వరగా రథాలు ఎక్కండి, మనం వెళ్దాం. అదృష్టవశాత్తు ఈ పాపాత్ముడు తన అమాత్యులు, జ్ఞాతులు, బంధువులతో హతుడయ్యాడు.
9.62.23
इति श्रुत्वा त्वधिक्षेपं कृष्णाद्दुर्योधनो नृपः ।
अमर्षवशमापन्न उदतिष्ठद्विशाम्पते ॥ ९.६२.२३ ॥
ప్రజాపతీ, కృష్ణుని నుండి వచ్చిన ఈ అవమానపు మాటలు విని, రాజు దుర్యోధనుడు కోపవశుడై లేచాడు.
9.62.24
स्फिग्देशेनोपविष्टः स दोर्भ्यां विष्टभ्य मेदिनीम् ।
दृष्टिं भ्रूसङ्कटां कृत्वा वासुदेवे न्यपातयत् ॥ ९.६२.२४ ॥
పిరుదులపై కూర్చున్న అతడు, రెండు చేతులతో భూమిని ఒత్తి పట్టుకుని, కనుబొమ్మలు ముడిచి వాసుదేవునిపై చూపును నిలిపాడు.
9.62.25
अर्धोन्नतशरीरस्य रूपमासीन्नृपस्य तु ।
क्रुद्धस्याशीविषस्येव च्छिन्नपुच्छस्य भोगिनः ॥ ९.६२.२५ ॥
అర్ధం లేచిన శరీరం కలిగిన ఆ రాజు రూపం, తోక తెగిన కోపోద్రిక్త విషసర్పంలా ఉంది.
9.62.26
प्राणान्तकरिणीं घोरां वेदनामप्यचिन्तयन् ।
दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिरुग्राभिरार्दयत् ॥ ९.६२.२६ ॥
ప్రాణాంతకమైన భయంకర బాధను కూడా లెక్కచేయక, దుర్యోధనుడు వాసుదేవుణ్ణి కఠిన మాటలతో బాధించాడు.
9.62.27
कंसदासस्य दायाद न ते लज्जाऽस्त्यनेन वै ।
अधर्मेण गदायुद्धे यदर्हं विनिपातितः।
ऊरूभिन्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्याप्रयच्छता ॥ ९.६२.२७ ॥
కంసుని దాసుని వంశస్థుడా! దీనివల్ల నీకు సిగ్గు లేదా? గదాయుద్ధంలో అధర్మంగా, అర్హుడను కాకపోయినా నన్ను పడగొట్టారు; అబద్ధపు జ్ఞాపకం ఇచ్చినవాడు భీమునికి 'తొడలు విరువు' అన్నాడు.
9.62.28
किं न विज्ञातमेतन्मे यदर्जुनमवोचथाः ।
घातयित्वा महीपालानृजुयुद्धान्सहस्रशः।
जिह्मैरुपायैर्बहुभिर्न ते लज्जा न ते घृणा ॥ ९.६२.२८ ॥
నువ్వు అర్జునునితో అలా అన్నది నాకు తెలియదా? ధర్మయుద్ధంలో వేలాది రాజులను చంపించి, అనేక కుటిల ఉపాయాలతో నీకు సిగ్గూ లేదు, దయా లేదు.
9.62.29
अहन्यहनि शूराणां कुर्वाणः कदनं महत् ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामहः ॥ ९.६२.२९ ॥
రోజురోజుకూ వీరులను గొప్పగా సంహరిస్తూ, శిఖండిని ముందుంచి నీ పితామహుడు చంపబడ్డాడు.
9.62.30
अश्वत्थाम्नः सनामानं हत्वा नागं सुदुर्मते ।
आचार्यो न्यासितः शस्त्रं किं तन्न विदितं मया ॥ ९.६२.३० ॥
దుర్బుద్ధీ! అశ్వత్థామ పేరుగల ఏనుగును చంపి ఆచార్యుడు (ద్రోణుడు) ఆయుధాలను విడిచాడు; అది నాకు తెలియదా?
9.62.31
स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान् ।
पात्यमानस्त्वया दृष्टो न चैनं त्वमवारयः ॥ ९.६२.३१ ॥
ఆ క్రూరుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు చంపుతుండగా ఆ పరాక్రమశాలిని నీవు చూశావు, కాని అతన్ని నీవు అడ్డుకోలేదు.
9.62.32
वधार्थं पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिमेव च ।
घटोत्कचे व्यंसयतः कस्त्वत्तः पापकृत्तमः ॥ ९.६२.३२ ॥
పాండుపుత్రుని వధ కోసం అడిగి పొందిన శక్తిని ఘటోత్కచునిపై ప్రయోగించిన నీకంటే పాపి ఎవడు?
9.62.33
छिन्नहस्तः प्रायगतस्तथा भूरिश्रवा बली ।
त्वयाऽभिसृष्टेन हतः शैनेयेन दुरात्मना ॥ ९.६२.३३ ॥
చేయి తెగి, ప్రాణం పోయే స్థితిలో పడిపోయిన బలవంతుడు భూరిశ్రవసుడిని, నీచే ప్రేరేపించబడిన దుర్మార్గుడు శైనేయుడు చంపాడు.
9.62.34
कुर्वाणश्चोत्तमं कर्म कर्णः पार्थजिगीषया ।
व्यंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रस्य वै पुनः ॥ ९.६२.३४ ॥
పార్థుడిని జయించాలనే కోరికతో ఉత్తమ కార్యం చేస్తున్న కర్ణుడు, నాగరాజు అశ్వసేనుని ఆపదతో మళ్ళీ.
9.62.35
पुनश्च पतिते चक्रे व्यसनार्तः पराजितः ।
पापितः समरे कर्णश्चक्रव्याग्रोऽग्रणीर्नृणाम् ॥ ९.६२.३५ ॥
మళ్ళీ చక్రం కూరుకుపోయినప్పుడు ఆపదతో బాధపడిన, ఓడిపోయిన కర్ణుడు యుద్ధంలో కూలదోయబడ్డాడు; రథికులలో పులి, మనుషులలో అగ్రగణ్యుడు.
9.62.36
यदि मां चापि कर्णं च भीष्मद्रोणौ च संयुगे ।
ऋजुना प्रतियुध्येथा न ते स्याद्विजयो ध्रुवम् ॥ ९.६२.३६ ॥
నీవు నన్ను, కర్ణుడిని, భీష్మ-ద్రోణులను యుద్ధంలో నేరుగా ఎదుర్కొంటే, నీకు ఖచ్చితంగా విజయం లభించేది కాదు.
9.62.37
त्वया पुनरनार्येण जिह्ममार्गेण पार्थिवाः ।
स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो वयं चान्ये च घातिताः ॥ ९.६२.३७ ॥
నీవు మళ్లీ అనార్యుడవై, వక్రమార్గంలో, తమ ధర్మాన్ని అనుసరిస్తున్న రాజులను, మమ్మల్ని, ఇతరులను చంపించావు.
9.62.38
त्वया मायाविना कृष्ण मायां कर्मप्रमोषिणीम् ।
कृत्वा हतः सिन्धुपतिः किं तन्न विदितं मम ॥ ९.६२.३८ ॥
కృష్ణా, మాయావివైన నీవు కర్మఫలాన్ని నాశనం చేసే మాయను సృష్టించి సింధుపతిని చంపావు. అది నాకు తెలియదా?
9.62.39
हतस्त्वमसि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धवः ।
सगणः ससुहृच्चैव पापं मार्गमनुष्ठितः ॥ ९.६२.३९ ॥
గాంధారా, సోదరులు, కుమారులు, బంధువులతో, నీ గణాలతో, మిత్రులతో నీవు హతుడవయ్యావు; పాపమార్గాన్ని అనుసరించావు.
9.62.40
तवैव दुष्कृतैर्वीरौ भीष्मद्रोणौ निपातितौ ।
कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये तव शीलानुवर्तकः ॥ ९.६२.४० ॥
నీ దుష్కార్యాల వల్లనే వీరులు భీష్ముడు, ద్రోణుడు పడగొట్టబడ్డారు; యుద్ధంలో నీ నడవడిని అనుసరించిన కర్ణుడు కూడా హతుడయ్యాడు.
9.62.41
याच्यमानं मया मूढ पित्र्यमंशं न दित्ससि ।
पाण्डवेभ्यः स्वराज्यं च लोभाच्छकुनिनिश्चयात् ॥ ९.६२.४१ ॥
మూఢుడా, నేను అడిగినా పితృభాగాన్ని ఇవ్వడానికి నీవు ఇష్టపడవు; పాండవులకు వారి రాజ్యాన్ని ఇవ్వవు; లోభంతో, శకుని నిశ్చయంతో.
9.62.42
विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवाः ।
प्रदीपिता जतुगृहे मात्रा सह सुदुर्मते ॥ ९.६२.४२ ॥
నీవు భీమసేనునికి విషం ఇచ్చావు; అరగృహంలో తల్లితో పాటు పాండవులందరూ తగులబెట్టబడ్డారు. దుర్బుద్ధీ!
9.62.43
सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा द्यूते रजस्वला ।
तदैव तावद्दुष्टात्मन्वध्यस्त्वं निरपत्रप ॥ ९.६२.४३ ॥
సభలో జూదం సమయంలో రజస్వల అయిన యాజ్ఞసేని ఈడ్చబడింది. అప్పుడే, దుష్టాత్మా, సిగ్గులేనివాడా, నీవు వధార్హుడవు.
9.62.44
अनक्षज्ञं च धर्मज्ञं सौबलेनाक्षवेदिना ।
निकृत्या यत्पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे ॥ ९.६२.४४ ॥
ఆట తెలియనివాడు, ధర్మం తెలిసినవాడైన అతన్ని, పాచికలలో నేర్పరి అయిన సౌబలుని ద్వారా మోసంతో నీవు ఓడించావు; అందుచేత యుద్ధంలో నీవు హతుడవయ్యావు.
9.62.45
जयद्रथेन पापेन यत्कृष्णा क्लेशिता वने ।
यातेषु मृगयां चैव तृणबिन्दोरथाश्रमम् ॥ ९.६२.४५ ॥
పాపాత్ముడైన జయద్రథుడు, పాండవులు వేటకు మరియు తృణబిందుని ఆశ్రమానికి వెళ్ళినప్పుడు, అరణ్యంలో కృష్ణను బాధించిన దుష్కర్మ.
9.62.46
अभिमन्युश्च यद्बाल एको बहुभिराहवे ।
त्वद्दोषैर्निहतः पाप तस्मादसि हतो रणे ॥ ९.६२.४६ ॥
యుద్ధంలో ఒంటరిగా ఉన్న బాలుడు అభిమన్యుడు అనేకులచే చుట్టుముట్టబడి, నీ దోషాల వల్ల వధించబడ్డాడు; పాపీ, అందుచేత నీవు యుద్ధంలో హతుడవయ్యావు.
9.62.47
कुर्वाणं कर्म समरे पाण्डवानर्थकाङ्क्षिणम् ।
यच्छिखण्ड्यवधीद्भीष्मं मित्रार्थे न व्यतिक्रमः ॥ ९.६२.४७ ॥
యుద్ధంలో పాండవులకు హాని కోరుతూ పని చేస్తున్న భీష్ముని శిఖండి చంపాడు; అది మిత్రుని కోసం చేసినది, అందులో ఉల్లంఘన లేదు.
9.62.48
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा आचार्यस्त्वत्प्रियेप्सया ।
पार्षतेन हतः सङ्ख्ये वर्तमानोऽसतां पथि ॥ ९.६२.४८ ॥
తన ధర్మాన్ని వెనుక వదిలి, నీకు ప్రియమైనది కోరుతూ, ఆచార్యుడు (ద్రోణుడు) దుష్టుల మార్గంలో నడుస్తూ యుద్ధంలో పార్షతుని (ధృష్టద్యుమ్నుని) చేత చంపబడ్డాడు.
9.62.49
प्रतिज्ञामात्मनः सत्यां चिकीर्षन्समरे निपुम् ।
हतवान्सात्वतो विद्वान्सौमदत्तिं महारथम् ॥ ९.६२.४९ ॥
తన సత్య ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చాలనే కోరికతో, యుద్ధంలో నేర్పుగా సాత్వతుడు మహారథుడైన సౌమదత్తిని చంపాడు.
9.62.50
अर्जुनः समरे राजन्युध्यमानः कदाचन ।
निन्दितं पुरुषव्याघ्रः करोति न कथञ्चन ॥ ९.६२.५० ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో పోరాడుతున్నప్పుడు పురుషవ్యాఘ్రుడైన అర్జునుడు ఏ విధంగానూ నిందితమైన పని చేయడు.
9.62.51
लब्ध्वाऽपि बहुधा छिद्रं वीरवृत्तमनुस्मरन् ।
निजघान रणे कर्णं मैवं वोचः सुदुर्मते ॥ ९.६२.५१ ॥
అనేక విధాలుగా బలహీనతను పొందినప్పటికీ, వీరుల ప్రవర్తనను స్మరించి అతడు యుద్ధంలో కర్ణుని చంపాడు. ఓ దుర్మతీ, అలా అనకు.
9.62.52
देवानां मतमाज्ञाय तेषां प्रियहितेप्सया ।
अर्जुनस्य महानागं मया व्यंसितमस्त्रजम् ॥ ९.६२.५२ ॥
దేవతల అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకొని, వారి ప్రియాన్ని, హితాన్ని కోరి, నేను అర్జునుని కోసం ఆ మహానాగాన్ని, అస్త్రం నుండి పుట్టినదాన్ని, తొలగించాను.
9.62.53
त्वं च भीष्मश्च कर्णश्च द्रोणो द्रौणायनिस्तथा ।
विराटनगरे तस्य ह्यानृशंस्येन जीविताः ॥ ९.६२.५३ ॥
నీవు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, ద్రోణుడు, ద్రౌణాయనుడు కూడా విరాటనగరంలో అతని దయవల్లనే ప్రాణాలతో ఉన్నారు.
9.62.54
स्मर पार्थस्य विक्रान्तं गन्धर्वेषु कृतं तथा ।
अधर्मं नात्र गान्धारे पाण्डवैर्यत्कृतं त्वयि ॥ ९.६२.५४ ॥
పార్థుని పరాక్రమాన్ని, గంధర్వుల మధ్య అతడు చేసిన కార్యాన్ని స్మరించు. ఓ గాంధారీ పుత్రా, పాండవులు నీ పట్ల చేసినది ఇక్కడ అధర్మం కాదు.
9.62.55
स्वबाहुबलमास्थाय स्वधर्मेण परन्तपाः ।
जितवन्तो रणे वीराः पापोसि निधनं गतः ॥ ९.६२.५५ ॥
తమ బాహుబలాన్ని నమ్ముకుని, తమ ధర్మం ప్రకారం, శత్రువులను దహించే వీరులు యుద్ధంలో జయించారు. పాపీ, నువ్వు మరణాన్ని పొందావు.
9.62.56
यान्यकार्याणि चास्माकं कृतानिति प्रभाषसे ।
वैगुण्येन तवात्यर्थं सर्वं हि तदनुष्ठितम् ॥ ९.६२.५६ ॥
మేము చేసిన అకార్యాలని నువ్వు చెబుతున్నావు, అవన్నీ నీ దుర్గుణం వల్ల నువ్వే అత్యధికంగా చేసినవే.
9.62.57
बृहस्पतेरुशनसो नोपदेशः श्रुतस्त्वया ।
वृद्धा नोपासिताश्चैव हितं वाक्यं न ते श्रुतभ् ॥ ९.६२.५७ ॥
బృహస్పతి, ఉశనసుల ఉపదేశాన్ని నువ్వు వినలేదు; పెద్దలను సేవించలేదు; హితమైన మాటలను నువ్వు వినలేదు.
9.62.58
लोभेनातिबलेन त्वं तृष्णया च वशीकृतः ।
कृतवानस्यकार्याणि विपाकस्तस्य भुज्यताम् ॥ ९.६२.५८ ॥
లోభంతో, అతిబలంతో, తృష్ణతో వశమై నువ్వు అకార్యాలు చేశావు; ఇప్పుడు వాటి ఫలాన్ని అనుభవించు.
9.62.59
अधीतं विधिवद्दत्तं भूः प्रभुक्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थिममित्राणां को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.५९ ॥
విధిప్రకారం అధ్యయనం చేశాను, దానాలు చేశాను, సముద్రాలతో కూడిన భూమిని అనుభవించాను, శత్రువులను నా తలపై నిలిపాను. నా కంటే ఉన్నతుడు ఎవరు?
9.62.60
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुपश्यताम् ।
तदिदं निधनं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.६० ॥
తమ ధర్మాన్ని చూసే క్షత్రియ బంధువులకు ఇష్టమైనదే ఇప్పుడు నాకు మరణంగా వచ్చింది. నా కంటే ఉన్నతుడు ఎవరు?
9.62.61
देवार्हा मानुषा भोगाः प्राप्ता असुलभा नृपैः ।
ऐश्वर्यं चोत्तमं प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६२.६१ ॥
దేవతలకు తగిన, రాజులకైనా దుర్లభమైన మానుష భోగాలను నేను పొందాను; అత్యుత్తమ ఐశ్వర్యాన్నీ పొందాను. నా కంటే సుఖవంతుడు ఎవరు?
9.62.62
ससुहृत्सानुबन्धस्च स्वर्गं गन्ताऽहमच्युत ।
यूयं गर्हितसङ्कल्पाः शोचन्तो वर्तयिष्यथ ॥ ९.६२.६२ ॥
అచ్యుతా! నేను మిత్రులు, బంధువులతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్తాను; మీరు నిందితమైన సంకల్పాలతో దుఃఖిస్తూ బ్రతుకుతారు.
9.62.63
न मे विषादो भीमेन पादेन शिर आहतम् ।
काका वा कङ्कगृध्रा वा निधास्यन्ति पदं क्षणात् ॥ ९.६२.६३ ॥
భీముడు కాలితో నా తలపై కొట్టడం నాకు విచారం కలిగించలేదు; కాకులు, కంకులు, గ్రద్దలు క్షణంలో తమ పాదాలను మోపుతాయి.
9.62.64
अस्य वाक्यस्य निधने कुरुराजस्य धीमतः ।
अपतत्सुमहद्वर्षं पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम् ॥ ९.६२.६४ ॥
ఈ మాట ముగియగానే, జ్ఞాని అయిన కురురాజుపై పుణ్యగంధమైన పుష్పాల గొప్ప వర్షం కురిసింది.
9.62.65
अवादयन्त गन्धर्वा वादित्रं सुमनोहरम् ॥ ९.६२.६५ ॥
గంధర్వులు అత్యంత మనోహరమైన వాద్యాలను వాయించారు.
9.62.66
जगुश्चाप्सरसो राज्ञो यशः सम्बद्धमेव च ।
सिद्धाश्च मुमुचुर्वाचः साधुसाध्विति पार्थिव ॥ ९.६२.६६ ॥
అప్సరసలు రాజు కీర్తికి తగినట్లు పాడారు; సిద్ధులు "సాధు, సాధు" అని పలికారు, ఓ రాజా!
9.62.67
ववौ च सुरभिर्वायुः पुण्यगन्धो मृदुःसुखः ।
व्यराजंश्च दिशः सर्वा नभो वैदूर्यसन्निभम् ॥ ९.६२.६७ ॥
సుగంధభరితమై, పవిత్ర పరిమళంతో, మృదువుగా సుఖంగా గాలి వీచింది; అన్ని దిశలు, ఆకాశం వైడూర్యమణిలా ప్రకాశించాయి.
9.62.68
अत्यद्भुतानि ते दृष्ट्वा वासुदेवपुरोगमाः ।
दुर्योधनस्य पूजां तु दृष्ट्वा व्रीडामुपागमन् ॥ ९.६२.६८ ॥
వాసుదేవుడు (కృష్ణుడు) ముందుండగా వారు ఆ అత్యద్భుత దృశ్యాలను చూశారు; దుర్యోధనునికి జరిగిన గౌరవాన్ని చూసి సిగ్గుపడ్డారు.
9.62.69
हतांश्चाधर्मतः श्रुत्वा शोकार्ताः शुशुचुर्हि ते ।
भीष्मं द्रोणं तथा कर्णं भूरिश्रवसमेव च ॥ ९.६२.६९ ॥
అధర్మంగా చంపబడిన భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కర్ణుడు, భూరిశ్రవుడు అని విని వారు శోకపీడితులై దుఃఖించారు.
9.62.70
तांस्तु चिन्तापरान्दृष्ट्वा पाण्डवान्दीनचेतसः ।
प्रोवाचेदं वचः कृष्णो मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥ ९.६२.७० ॥
చింతలో మునిగి దీనమనస్కులైన పాండవులను చూసి, మేఘ-దుందుభి ధ్వనిగల కృష్ణుడు ఈ మాటలు పలికాడు.
9.62.71
नैष शक्योऽतिशीघ्रास्त्रस्ते च सर्वे महारथाः ।
ऋजुयुद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिराहवे ॥ ९.६२.७१ ॥
అతి వేగవంతమైన అస్త్రాలు కలవాడు, ఆ మహారథులందరూ ధర్మయుద్ధంలో పరాక్రమంగా పోరాడినవారు — వారిని మీరు యుద్ధంలో చంపడం సాధ్యం కాదు.
9.62.72
उपायान्निहता ह्येते मया तस्मान्नराधिपाः ।
अन्यथा पाण्डवेयानां नाभविष्यज्जयः क्वचित् ॥ ९.६२.७२ ॥
వీరందరినీ నేను ఉపాయంతోనే చంపాను; కాబట్టి ఓ నరాధిపులారా, లేకపోతే పాండవులకు ఎప్పుడూ విజయం కలిగేది కాదు.
9.62.73
ते हि सर्वे महेष्वासाश्चत्वारोऽतिरथा मुवि ।
अशक्या धर्मतो हन्तुं लोकपालैरपि स्वयम् ॥ ९.६२.७३ ॥
ఆ నలుగురు మహాధనుర్ధరులు, భూమిపై గొప్ప రథికులు, ధర్మప్రకారం లోకపాలకులచేతనైనా చంపడానికి సాధ్యం కారు.
9.62.74
तथैवायं गदापाणिर्धार्तराष्ट्रो गतश्रमः ।
अशक्यो धर्मतो हन्तुं कालेनापि दि दण्डिना ॥ ९.६२.७४ ॥
అలాగే గదాధారి ఈ ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు, అలసటలేనివాడు, ధర్మప్రకారం చంపడానికి దండధారి కాలుడి చేతనైనా సాధ్యం కాదు…
9.62.75
नैतन्मनसि कर्तव्यं यदयं निहतो नृपः ।
मिथ्याचर्याच्छलोपायैर्बहवः शत्रवो हताः ॥ ९.६२.७५ ॥
ఈ రాజు చంపబడ్డాడని మనసులో భావించకూడదు; అసత్య ప్రవర్తనతో, కపట ఉపాయాలతో అనేక శత్రువులు చంపబడ్డారు.
9.62.76
पूर्वैरनुगतो मार्गो देवैरसुरघातिभिः ।
सद्भिश्चानुगतः पन्थाः सर्वैरनुगमिष्यते ॥ ९.६२.७६ ॥
అసురులను సంహరించే దేవతలు, పూర్వులు అనుసరించిన మార్గాన్ని, సజ్జనులు అనుసరించిన పథాన్ని అందరూ అనుసరిస్తారు.
9.62.77
एवं विधात्रा विहितं स्वयमेषां महात्मनाम् ।
दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ९.६२.७७ ॥
ఈ విధంగా బ్రహ్మ స్వయంగా ఈ మహాత్ములకోసం విధించినదాన్ని, దైవాన్ని పురుషప్రయత్నంతో అతిక్రమించడం సాధ్యం కాదు.
9.62.78
भूतं भव्यं भविष्यच्च निमेषाद्यो हनिष्यति ।
कृतान्तमन्यथा कर्तुं नेच्छेत्सोऽयं धनञ्जय ॥ ९.६२.७८ ॥
భూత, భవిష్య, వర్తమానాలను క్షణంలో నాశనం చేయగలవాడు — ఈ ధనంజయుడు కృతాంతాన్ని మార్చాలని కోరడు.
9.62.79
कृतकृत्याः स्म सायाह्ने निवासं रोचयामहे ।
साश्वनागरथाः सर्वे विश्राम्यन्तु नराधिपाः ॥ ९.६२.७९ ॥
మేము మా పని పూర్తి చేసుకున్నాము; సాయంత్రం విడిదిని కోరుకుంటున్నాము. గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలతో ఉన్న రాజులందరూ ఇప్పుడు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి.
9.62.80
वासुदेववचः श्रुत्वा तदानीं पाण्डवैः सह ।
पाञ्चाला भृशसंहृष्टा विनेदुः सिंहसङ्घवत् ॥ ९.६२.८० ॥
వాసుదేవుని మాటలు విని, అప్పుడు పాండవులతో కలిసి పాంచాలులు ఎంతో సంతోషించి సింహాల గుంపులా గర్జించారు.
9.62.81
ततः प्राध्मापयच्छङ्खं पाञ्चजन्यं जनार्दनः ।
देवदत्तं प्रहृष्टात्मा शङ्खप्रवरमर्जुनः ॥ ९.६२.८१ ॥
అప్పుడు జనార్దనుడు పాంచజన్యాన్ని ఊదించాడు; సంతోషించిన మనసుతో అర్జునుడు శంఖాలలో శ్రేష్ఠమైన దేవదత్తాన్ని ఊదాడు.
9.62.82
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
पोण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ ९.६२.८२ ॥
రాజు కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు అనంతవిజయాన్ని ఊదాడు; భీకర కర్మలు చేసే వృకోదరుడు పౌండ్రం అనే మహాశంఖాన్ని ఊదాడు.
9.62.83
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ।
धृष्टद्युम्नस्तथा जैत्रं सात्यकिर्नन्दिवर्धनम् ॥ ९.६२.८३ ॥
నకులుడు, సహదేవుడు సుఘోషం, మణిపుష్పకం ఊదారు; ధృష్టద్యుమ్నుడు జైత్రాన్ని, సాత్యకి నందివర్ధనాన్ని ఊదారు.
9.62.84
तेषां नादेन महता शङ्खानां भरतर्षभ ।
आपुपूरे नभः सर्वं पृथिवी च चचाल ह ॥ ९.६२.८४ ॥
భరతశ్రేష్ఠా! ఆ శంఖాల మహాధ్వనితో ఆకాశమంతా నిండిపోయింది; భూమి కూడా కంపించింది.
9.62.85
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
पाण्डुसैन्येष्ववाद्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ ९.६२.८५ ॥
అప్పుడు పాండవ సైన్యంలో శంఖాలు, భేరులు, పణవాలు, ఆనకాలు, గోముఖాలు మోగించబడ్డాయి; ఆ ధ్వని మహా కోలాహలంగా మారింది.
9.62.86
अस्तुवन्पाण्डवानन्ये निर्भीश्च स्तुतिमङ्गलैः ।
हृष्टा दुर्योधनं दृष्ट्वा निहतं पुरुषर्षभाः ॥ ९.६२.८६ ॥
ఇతర నిర్భయ వీరులు స్తుతులు, మంగళ వచనాలతో పాండవులను స్తుతించారు; దుర్యోధనుడు హతుడైనట్లు చూసి ఆ నరశ్రేష్ఠులు సంతోషించారు.