મહાભારત · અધ્યાય 9.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.63.1
ततस्ते प्रययुः सर्वे निवासाय महीक्षितः ।
शङ्खान्प्रध्मापयन्तो वै हृष्टाः परिघबाहवः ॥ ९.६३.१ ॥
પછી તેઓ સૌ, હર્ષથી શંખ વગાડતા, પરિઘ જેવી ભુજાવાળા, પોતપોતાના નિવાસ તરફ ગયા.
9.63.2
पाण्डवान्गच्छतश्चापि शिबिरं नो विशाम्पते ।
महेष्वासोऽन्वगात्पश्चाद्युयुत्सुः सात्यकिस्तथा ॥ ९.६३.२ ॥
હે પ્રજાપતિ, પાંડવો અમારી છાવણી તરફ જતા હતા ત્યારે, મહાધનુર્ધર યુયુત્સુ સાત્યકિ પણ પાછળ ગયો.
9.63.3
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
सर्वे चान्ये महेष्वासा ययुः स्वशिबिराण्युत ॥ ९.६३.३ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી, દ્રૌપદીના સર્વ પુત્રો અને બીજા સર્વ મહાધનુર્ધરો પોતપોતાની છાવણીઓમાં ગયા.
9.63.4
ततस्ते प्राविशन्पार्था हतत्विट्कं हतेश्वरम् ।
दुर्योधनस्य शिबिरं रङ्गवन्निःसृते जने ॥ ९.६३.४ ॥
પછી પાર્થો, જેનું તેજ નાશ પામ્યું હતું, જેનો સ્વામી હણાયો હતો, લોકો ચાલ્યા જવાથી જે રંગભૂમિ જેવું ખાલી થયું હતું, એવી દુર્યોધનની છાવણીમાં પ્રવેશ્યા.
9.63.5
गतोत्सवं पुरमिव हृतनागमिव हदम् ।
स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठं वृद्धामात्यैरधिष्ठितम् ॥ ९.६३.५ ॥
તે છાવણી ઉત્સવ પૂરો થયેલા નગર જેવી અને હાથીઓ હરાઈ ગયેલા સરોવર જેવી હતી; તેમાં મોટેભાગે સ્ત્રીઓ અને નપુંસકો હતા, વૃદ્ધ અમાત્યો તેનું સંચાલન કરતા હતા.
9.63.6
तत्रैतान्पर्युपातिष्ठन्दुर्योधन पुरःसराः ।
कृताञ्जलिपुटा राजन्काषायमलिनाम्बराः ॥ ९.६३.६ ॥
ત્યાં દુર્યોધનના નેતૃત્વમાં લોકો, હાથ જોડીને, મેલાં ભગવાં વસ્ત્રો પહેરીને, આમની સેવા માટે ઊભા રહ્યા, હે રાજન્.
9.63.7
शिबिरं समनुप्राप्य कुरुराजस्य पाण्डवाः ।
अवतेरुर्महाराज रथेभ्यो रथसत्तमाः ॥ ९.६३.७ ॥
કુરુરાજની છાવણીમાં પહોંચીને, હે મહારાજ, શ્રેષ્ઠ રથીઓ પાંડવો રથોમાંથી ઊતર્યા.
9.63.8
ततो गाण्डीवधन्वानमभ्यभाषत केशवः ।
स्थितः प्रियहिते नित्यमतीव भरतर्षभ ॥ ९.६३.८ ॥
ત્યારે કેશવે ગાંડીવધારી સાથે વાત કરી; જે હંમેશાં તેના પ્રિય અને હિતમાં અત્યંત સ્થિર હતો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
9.63.9
अवरोपय गाण्डीवमक्षयौ च महेषुधी ।
अथाहमवरोक्ष्यामि पश्चाद्भरतसत्तम।
स्वयं चैवावरोह त्वमेतच्छ्रेयस्तवानघ ॥ ९.६३.९ ॥
ગાંડીવ અને બે અક્ષય મહાન ભાથાં નીચે મૂકી દે. પછી હું ઊતરીશ; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તું પણ પછી સ્વયં ઊતર. હે નિષ્પાપ, આ જ તારા માટે શ્રેયસ્કર છે.
9.63.10
तच्चाकरोत्तथा वीरः पाण्डुपुत्रो धनञ्जयः ॥ ९.६३.१० ॥
એ વીર પાંડુપુત્ર ધનંજયે તેમ જ કર્યું.
9.63.11
अथ पश्चात्ततः कृष्णो रश्मीनुत्सृज्य वाजिनाम् ।
अवारोहत मेधावी रथाद्गाण्डीवधन्वनः ॥ ९.६३.११ ॥
પછી, પાછળથી, ઘોડાઓની લગામો છોડીને તે મેધાવી કૃષ્ણ ગાંડીવધારીના રથમાંથી ઊતર્યા.
9.63.12
अथावतीर्णे भूतानामीश्वरे सुमहात्मनि ।
कपिरप्याश्वपाक्रामत्सहदेवैर्ध्वजालयैः ॥ ९.६३.१२ ॥
પછી સર્વ ભૂતોના ઈશ્વર તે મહાત્મા ઊતર્યા ત્યારે, કપિએ (હનુમાને) પણ સહદેવ સાથે, ધ્વજામાં વસનારાઓ સાથે સારથીની જેમ ઊતર્યા.
9.63.13
स दग्धो द्रोणकर्णाभ्यां दिव्यैरस्त्रैर्महारथः ।
अथ दीप्तोऽग्निना ह्याशु प्रजज्वाल महीपते ॥ ९.६३.१३ ॥
દ્રોણ અને કર્ણનાં દિવ્ય અસ્ત્રોથી બળેલો તે મહારથી, પછી અગ્નિથી તરત જ ભડકી ઊઠ્યો, હે મહીપતિ.
9.63.14
सोपासङ्गः सरश्मिश्च साश्वः सयुगबन्धनः ।
भस्मीभूतोऽपतद्भूमौ रथो गाण्डीवधन्वनः ॥ ९.६३.१४ ॥
ભાથો, લગામ, ઘોડા અને ધૂંસરીના બંધનો સહિત ગાંડીવધન્વાનો રથ ભસ્મ થઈ જમીન પર પડ્યો.
9.63.15
तं तथा भस्मभूतं तु दृष्ट्वा पाण्डुसुताः प्रभो ।
अभवन्विस्मिता राजन्नर्जुनश्चेदमब्रवीत् ॥ ९.६३.१५ ॥
તે રથને એ રીતે ભસ્મ થયેલો જોઈને, હે પ્રભુ, પાંડુપુત્રો વિસ્મિત થયા; હે રાજન્, અર્જુને આ કહ્યું.
9.63.16
कृताञ्जलिः सप्रणयं प्रणिपत्याभिवाद्य ह ।
गोवन्द कस्माद्भगवन्रथो दग्धोऽयमग्निना ॥ ९.६३.१६ ॥
હાથ જોડીને, પ્રેમથી પ્રણામ કરીને અભિવાદન કરી, હે ગોવિંદ, હે ભગવાન, આ રથ અગ્નિથી કેમ બળી ગયો?
9.63.17
किमेतन्महदाश्चर्यमभवद्यदुनन्दन ।
तन्मे ब्रूहि महाबाहो श्रोतव्यं यदि मन्यसे ॥ ९.६३.१७ ॥
હે યદુનંદન, આ કેવું મહાન આશ્ચર્ય થયું? હે મહાબાહો, જો તમને યોગ્ય લાગે તો તે મને કહો.
9.63.18
द्रोणकर्णास्त्रनिर्दग्धः पूर्वमेवायमर्जुन ।
मदास्थितत्वात्समरे न विशीर्णः परन्तप ॥ ९.६३.१८ ॥
હે અર્જુન, દ્રોણ અને કર્ણનાં અસ્ત્રોથી આ પહેલાં જ બળી ગયો હતો; પણ હે પરંતપ, મારો આશ્રય લેવાને કારણે યુદ્ધમાં તે નષ્ટ થયો નહીં.
9.63.19
इदानीं तु विशीर्णोऽयं दग्धो ब्रह्मास्त्रतेजसा ।
मया विमुक्तः कौन्तेय त्वय्यद्य कृतकर्मणि ॥ ९.६३.१९ ॥
હવે તો આ વિખેરાઈ ગયું છે, બ્રહ્માસ્ત્રના તેજથી બળી ગયું છે. હે કૌન્તેય, મારા દ્વારા છોડાયેલું આ આજે તારા પર, કર્મ કરનાર તને.
9.63.20
ईषदुत्स्मयमानस्तु भगवान्केशवोऽरिहा ।
परिष्वज्य च राजानं युधिष्ठिरमभाषत ॥ ९.६३.२० ॥
થોડું હસતાં, ભગવાન કેશવ, શત્રુહંતા, રાજા યુધિષ્ઠિરને આલિંગન આપીને બોલ્યા.
9.63.21
दिष्ट्या जयसि कौन्तेय दिष्ट्या ते शत्रवो जिताः ।
दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश्च पाण्डवः ॥ ९.६३.२१ ॥
ભાગ્યથી તું જીતે છે, હે કૌન્તેય. ભાગ્યથી તારા શત્રુઓ પરાજિત થયા, ભાગ્યથી ગાંડીવધારી અને પાંડવ ભીમસેન પણ.
9.63.22
त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
मुक्ता वीरक्षयादिस्मात्सङ्ग्रामान्निहतद्विषः।
क्षिप्रमुत्तरकालानि कुरु कार्याणि भारत ॥ ९.६३.२२ ॥
તું પણ કુશળ છે, રાજા, અને માદ્રીના બે પુત્રો પાંડવો પણ. વીરોના સંહારથી, આ યુદ્ધથી મુક્ત થઈને, શત્રુઓને મારીને. હે ભારત, શીઘ્ર આગળના કાર્યો કર.
9.63.23
उपयातमुपप्लाव्यं सह गाण्डीवधन्वना ।
आनीय मधुपर्कं मां यत्पुरा त्वमवोचथाः ॥ ९.६३.२३ ॥
ગાંડીવધારી સાથે ઉપપ્લાવ્યમાં આવ્યો છું. પહેલાં તેં કહ્યું હતું તેમ મધુપર્ક લાવ.
9.63.24
एष भ्राता सखा चैव तव कृष्ण धनञ्जयः ।
रक्षितव्यो महाबाहो सर्वास्वापत्स्विति प्रभो ॥ ९.६३.२४ ॥
આ તારો ભાઈ અને મિત્ર ધનંજય છે, હે કૃષ્ણ. હે મહાબાહુ, હે પ્રભુ, સર્વ આપત્તિઓમાં તેનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.
9.63.25
तव चैव ब्रुवाणस्य तथेत्येवाहमब्रुवम् ॥ ९.६३.२५ ॥
તમે કહેતા હતા ત્યારે જ મેં પણ 'એમ જ' કહ્યું.
9.63.26
स सव्यसाची गुप्तस्ते विजयी च जनेश्वर ।
भ्रातृभिः सह राजेन्द्र शूरः सत्यपराक्रमः।
मुक्तो वीरक्षयादस्मात्सङ्ग्रामाद्रोमहर्षणात् ॥ ९.६३.२६ ॥
હે જનેશ્વર, તમારા દ્વારા રક્ષિત તે સવ્યસાચી વિજયી થયા; હે રાજેન્દ્ર, પોતાના ભાઈઓ સાથે સત્યપરાક્રમી શૂર વીરોના સંહારવાળા આ રોમાંચક સંગ્રામમાંથી મુક્ત થયા.
9.63.27
एवमुक्तस्तु कृष्णेन धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
हृष्टरोमा महाराज प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ ९.६३.२७ ॥
કૃષ્ણે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે, હે મહારાજ, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર રોમાંચિત થઈને જનાર્દનને બોલ્યા.
9.63.28
प्रमुक्तं द्रोणकर्णाभ्यां ब्रह्मास्त्रमरिमर्दन ।
कस्त्वदन्यः सहेत्साक्षादपि वज्री पुरन्दरः ॥ ९.६३.२८ ॥
હે શત્રુમર્દન, દ્રોણ અને કર્ણે છોડેલું બ્રહ્માસ્ત્ર તમારા સિવાય બીજું કોણ સહન કરી શકે? સાક્ષાત વજ્રધારી પુરંદર પણ નહીં.
9.63.29
भवतस्तु प्रसादेन संग्रामे बहवो हताः ।
महारणगतः पार्थो यच्च नासीत्पराङ्मुखः ॥ ९.६३.२९ ॥
તમારી કૃપાથી જ સંગ્રામમાં ઘણા માર્યા ગયા; મહાસમરમાં ઉતરેલો પાર્થ ક્યારેય પીઠ બતાવતો નહોતો.
9.63.30
तथा तव महाबाहो पर्यायैर्बहुभिर्मया ।
कर्मणआमनुसन्धानात्तेजस्वी जगति श्रुता ॥ ९.६३.३० ॥
હે મહાબાહો, એ જ રીતે તમારાં અનેક કર્મોને ક્રમશઃ સ્મરીને મેં કહ્યું; તમે જગતમાં તેજસ્વી તરીકે પ્રખ્યાત છો.
9.63.31
उपप्लाव्ये महर्षिर्मे कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
यतो धर्मस्ततः कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ ९.६३.३१ ॥
ઉપપ્લાવ્યમાં મહર્ષિ કૃષ્ણદ્વૈપાયને મને કહ્યું હતું: જ્યાં ધર્મ છે ત્યાં કૃષ્ણ; જ્યાં કૃષ્ણ છે ત્યાં જય.
9.63.32
एवमुक्तस्ततः कृष्णः प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ।
न तुल्याश्चार्जुनस्येह बलेन कुरुनन्दन ॥ ९.६३.३२ ॥
આમ કહેવાતાં કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિરને ઉત્તર આપ્યો: હે કુરુનંદન, અહીં બળમાં અર્જુનની સમાન કોઈ નથી.
9.63.33
स एष सर्वाण्यस्त्राणि दिव्यानि प्राप्य शङ्करात् ।
सत्समो वा विशिष्टो वा रणे त्वमिति पाण्डवः।
अनुज्ञातः पाण्डुसुतः पुनः प्रत्यागमन्महीम् ॥ ९.६३.३३ ॥
તે પાંડવે શંકર પાસેથી બધાં દિવ્ય અસ્ત્રો મેળવ્યાં. યુદ્ધમાં તું તેના સમાન છે કે શ્રેષ્ઠ, એમ કહેવાઈને પાંડુપુત્ર અનુમતિ લઈને ફરી પૃથ્વી પર પાછો ફર્યો.
9.63.34
भूतं भव्यं भविष्यच्च अनुज्ञातस्त्वया विभो ।
निमेषार्धान्नरव्याघ्रो नयेदिति मतिर्मम ॥ ९.६३.३४ ॥
હે વિભો, તારી અનુમતિથી તે ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન જાણે છે. મારો મત છે કે નરવ્યાઘ્ર (અર્જુન) અર્ધ પલકારામાં (શત્રુઓને) પહોંચાડી શકે.
9.63.35
द्रोणं भीष्मं कृपं कर्णं द्रोणपुत्रं जयद्रथम् ।
निहन्तुं शक्नुयात्क्रुद्धो निमेषार्धाद्धनञ्जयः ॥ ९.६३.३५ ॥
ક્રોધિત ધનંજય (અર્જુન) અર્ધ પલકારામાં દ્રોણ, ભીષ્મ, કૃપ, કર્ણ, દ્રોણપુત્ર અને જયદ્રથને હણી શકે.
9.63.36
सदेवासुरगन्धर्वान्सयक्षोरगराक्षसान् ।
त्रीन्वा लोकान्विजेतुं स शक्तः किमिह मानुषान् ॥ ९.६३.३६ ॥
દેવ, અસુર, ગંધર્વ, યક્ષ, નાગ અને રાક્ષસો સહિત ત્રણેય લોકો જીતવા પણ તે સમર્થ છે; અહીં મનુષ્યોની શી વાત?
9.63.37
विधिना विहितं चासौ मया सञ्चोदितोऽपि सन् ।
न चकार मतिं हन्तुं ततस्ते बलवत्तराः ॥ ९.६३.३७ ॥
ભાગ્યથી વિહિત હોવાથી અને મેં પ્રેરિત કર્યો છતાં તેણે તેમને મારવાનો નિશ્ચય કર્યો નહીં; તેથી તેઓ વધુ બળવાન બન્યા.
9.63.38
अत्र गीता मया सुष्ठु गिरः सत्या महीपते ।
दर्सितं मयि सर्वं च तेनासौ जितवान्रिपून् ॥ ९.६३.३८ ॥
હે મહીપતિ, અહીં મેં સારી રીતે સત્ય વચનો કહ્યાં; મારામાં જે બતાવાયું હતું તેનાથી તેણે શત્રુઓને જીત્યા.
9.63.39
अर्जुनोऽपि महाबाहुर्मया तुल्यो महीपते ।
स महेश्वरलब्धास्त्रः किं न कुर्याद्विभुः प्रभो ॥ ९.६३.३९ ॥
હે મહીપતિ, મહાબાહુ અર્જુન પણ મારી સમાન છે; મહેશ્વર પાસેથી અસ્ત્રો મેળવનાર તે સમર્થ શું ન કરી શકે?
9.63.40
इत्येवमुक्ते ते वीराः शिबिरं तव भारत ।
प्रविश्य प्रत्यपद्यन्त कोशरत्नर्धिसञ्चयान् ॥ ९.६३.४० ॥
એમ કહેવાયા પછી, હે ભારત, તે વીરો તમારા શિબિરમાં પ્રવેશીને ખજાના, રત્નો અને સમૃદ્ધિના ઢગલા પામ્યા.
9.63.41
रजतं जातरूपं च मणीनथ च मौक्तिकान् ।
भूषणान्यथ मुख्यानि कम्बलान्यजिनानि च ॥ ९.६३.४१ ॥
ચાંદી અને સોનું, મણિઓ, મોતી, મુખ્ય આભૂષણો, ધાબળા અને ચામડાં પણ.
9.63.42
गजानश्वान्रथांश्चैव महान्ति शयनानि च ।
दासीदासमसंख्येयं राज्योपकरणानि च ॥ ९.६३.४२ ॥
હાથીઓ, ઘોડાઓ, રથો, મોટી શય્યાઓ, અસંખ્ય દાસ-દાસીઓ અને રાજ્યની સામગ્રી પણ.
9.63.43
ते प्राप्य धनमक्षय्यं त्वदीयं भरतर्षभ ।
उदक्रोशन्महाभागा नरेन्द्र विजितारयः ॥ ९.६३.४३ ॥
હે ભરતર્ષભ, તમારું અક્ષય ધન મેળવીને તેઓ ઊંચા અવાજે ગર્જી ઊઠ્યા. હે નરેન્દ્ર, શત્રુઓને જીતનારા તે મહાભાગ્યશાળીઓ ગરજ્યા.
9.63.44
ते तु वीराः समाश्वस्य वाहनान्यवमुच्य च ।
अतिष्ठन्त मुहुः सर्वे पाण्डवा विगतज्वराः ॥ ९.६३.४४ ॥
તે વીરો આશ્વસ્ત થઈ, વાહનો છોડી વારંવાર ઊભા રહ્યા; ચિંતાના તાવથી મુક્ત થયેલા બધા પાંડવો ઊભા રહ્યા.
9.63.45
अथाब्रवीन्महाराज वासुदेवो महायशाः ।
अस्माभिर्मङ्गलार्थाय वस्तव्यं शिबिराद्बहिः ॥ ९.६३.४५ ॥
ત્યારે મહાયશસ્વી વાસુદેવે કહ્યું, હે મહારાજ: 'મંગળ માટે આપણે છાવણીની બહાર રહેવું જોઈએ.'
9.63.46
तथेत्युक्त्वा हि ते सर्वे पाण्डवाः सात्यकिस्तथा ।
वासुदेवेन सहिता मङ्गलार्थं बहिर्ययुः ॥ ९.६३.४६ ॥
'તથાસ્તુ' કહીને બધા પાંડવો અને સાત્યકી પણ વાસુદેવ સાથે મંગળ માટે બહાર ગયા.
9.63.47
ते समासाद्य सरितं पुण्यामोघवतीं नृप ।
न्यवसन्नथ तां रात्रिं पाण्डवा हतशत्रवः ॥ ९.६३.४७ ॥
હે નૃપ, તેઓ પવિત્ર ઓઘવતી નદી પર પહોંચીને તે રાત ત્યાં રહ્યા—શત્રુઓનો વધ કરી ચૂકેલા પાંડવો.
9.63.48
युधिष्ठिरस्ततो राजा प्राप्तकालमचिन्तयन् ॥ ९.६३.४८ ॥
ત્યારે રાજા યુધિષ્ઠિરે, યોગ્ય સમય આવતાં, વિચાર કર્યો.
9.63.49
तत्र ते गमनं माप्तं रोचते तव माधव ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम ॥ ९.६३.४९ ॥
હે માધવ, હે શત્રુદમન, ક્રોધથી સળગતી ગાંધારીને શાંત કરવા ત્યાં તમારું જવું યોગ્ય લાગે છે.
9.63.50
हेतुकारणयुक्तैश्च वाक्यैः कालसमीरितैः ।
क्षिप्रमेव महाभाग गान्धारीं प्रशमिष्यसि।
पितामहश्च भगवान्व्यासस्तत्र भविष्यति ॥ ९.६३.५० ॥
હે મહાભાગ, સમયોચિત હેતુ અને કારણોથી યુક્ત વાણીથી તમે જલદી ગાંધારીને શાંત કરશો; ત્યાં પિતામહ ભગવાન વ્યાસ પણ હશે.
9.63.51
ततः सम्प्रेषयामासुर्यादवं नागसाह्वयम् ॥ ९.६३.५१ ॥
ત્યારપછી તેમણે યાદવ (કૃષ્ણ) ને નાગસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) તરફ મોકલ્યા.
9.63.52
स च प्रायाज्जवेनाशु वासुदेवः प्रतापवान् ।
दारुकं रथमारोप्य येन राजाऽम्बिकासुतः ॥ ९.६३.५२ ॥
તે પ્રતાપી વાસુદેવ દારુકને રથ પર બેસાડીને ઝડપથી ચાલ્યા; જ્યાં અંબિકાનો પુત્ર રાજા (ધૃતરાષ્ટ્ર) હતો ત્યાં.
9.63.53
तमूचुः सम्प्रयास्यन्तं शैब्यसुग्रीववाहनम् ।
प्रत्याश्वासय गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम् ॥ ९.६३.५३ ॥
શૈબ્ય અને સુગ્રીવ જેના ઘોડા હતા એવા તે પ્રસ્થાન કરતા હતા ત્યારે તેમને તેઓએ કહ્યું: "પુત્રો હણાયેલી યશસ્વિની ગાંધારીને ફરીથી આશ્વાસન આપજો."
9.63.54
स प्रायात्पाण्डवैरुक्तस्तत्पुरं सात्वतां वरः ।
आससाद ततः क्षिप्रं गान्धारीं निहतात्मजाम् ॥ ९.६३.५४ ॥
પાંડવોના કહેવાથી સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ તે નગર તરફ ગયા; પછી તરત પુત્રો હણાયેલી ગાંધારી પાસે પહોંચ્યા.