महाभारत · अध्याय 9.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.63.1
ततस्ते प्रययुः सर्वे निवासाय महीक्षितः ।
शङ्खान्प्रध्मापयन्तो वै हृष्टाः परिघबाहवः ॥ ९.६३.१ ॥
मग ते सर्व, आनंदाने शंख फुंकत, परिघासारख्या बाहूंचे, आपापल्या निवासाकडे गेले.
9.63.2
पाण्डवान्गच्छतश्चापि शिबिरं नो विशाम्पते ।
महेष्वासोऽन्वगात्पश्चाद्युयुत्सुः सात्यकिस्तथा ॥ ९.६३.२ ॥
हे प्रजापते, पांडव आमच्या छावणीकडे जात असताना, महाधनुर्धर युयुत्सु सात्यकीही मागोमाग गेला.
9.63.3
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
सर्वे चान्ये महेष्वासा ययुः स्वशिबिराण्युत ॥ ९.६३.३ ॥
धृष्टद्युम्न, शिखंडी, द्रौपदीचे सर्व पुत्र आणि इतर सर्व महाधनुर्धर आपापल्या छावण्यांकडे गेले.
9.63.4
ततस्ते प्राविशन्पार्था हतत्विट्कं हतेश्वरम् ।
दुर्योधनस्य शिबिरं रङ्गवन्निःसृते जने ॥ ९.६३.४ ॥
मग पार्थ, ज्याचे तेज नष्ट झाले होते, ज्याचा स्वामी मारला गेला होता, लोक निघून गेल्याने जे रंगमंचासारखे ओसाड झाले होते, अशा दुर्योधनाच्या छावणीत प्रवेशले.
9.63.5
गतोत्सवं पुरमिव हृतनागमिव हदम् ।
स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठं वृद्धामात्यैरधिष्ठितम् ॥ ९.६३.५ ॥
ती छावणी उत्सव संपलेल्या नगरासारखी आणि हत्ती हरवलेल्या सरोवरासारखी होती; तेथे बहुतेक स्त्रिया व षंढ होते, वृद्ध अमात्य तिचा कारभार पाहत होते.
9.63.6
तत्रैतान्पर्युपातिष्ठन्दुर्योधन पुरःसराः ।
कृताञ्जलिपुटा राजन्काषायमलिनाम्बराः ॥ ९.६३.६ ॥
तेथे दुर्योधनाच्या नेतृत्वाखाली लोक, हात जोडून, मळलेली भगवी वस्त्रे परिधान करून, यांच्या सेवेसाठी उभे राहिले, हे राजन्.
9.63.7
शिबिरं समनुप्राप्य कुरुराजस्य पाण्डवाः ।
अवतेरुर्महाराज रथेभ्यो रथसत्तमाः ॥ ९.६३.७ ॥
कुरुराजाच्या छावणीत पोहोचून, हे महाराज, श्रेष्ठ रथी पाण्डव रथांतून खाली उतरले.
9.63.8
ततो गाण्डीवधन्वानमभ्यभाषत केशवः ।
स्थितः प्रियहिते नित्यमतीव भरतर्षभ ॥ ९.६३.८ ॥
तेव्हा केशवाने गाण्डीवधारी अर्जुनाशी संभाषण केले; जो सदैव त्याच्या प्रिय व हितात अत्यंत स्थिर होता, हे भरतर्षभा.
9.63.9
अवरोपय गाण्डीवमक्षयौ च महेषुधी ।
अथाहमवरोक्ष्यामि पश्चाद्भरतसत्तम।
स्वयं चैवावरोह त्वमेतच्छ्रेयस्तवानघ ॥ ९.६३.९ ॥
गाण्डीव धनुष्य आणि दोन अक्षय मोठे भाते खाली ठेव. मग मी उतरेन; हे भरतश्रेष्ठा, तूही नंतर स्वतः उतर. हे निष्पाप, हेच तुझ्यासाठी श्रेयस्कर आहे.
9.63.10
तच्चाकरोत्तथा वीरः पाण्डुपुत्रो धनञ्जयः ॥ ९.६३.१० ॥
आणि त्या वीर पाण्डुपुत्र धनंजयाने तसेच केले.
9.63.11
अथ पश्चात्ततः कृष्णो रश्मीनुत्सृज्य वाजिनाम् ।
अवारोहत मेधावी रथाद्गाण्डीवधन्वनः ॥ ९.६३.११ ॥
मग, अखेरीस, घोड्यांच्या लगामी सोडून त्या मेधावी कृष्णाने गाण्डीवधारीच्या रथावरून उतरला.
9.63.12
अथावतीर्णे भूतानामीश्वरे सुमहात्मनि ।
कपिरप्याश्वपाक्रामत्सहदेवैर्ध्वजालयैः ॥ ९.६३.१२ ॥
मग सर्व भूतांचा ईश्वर असा तो महात्मा उतरल्यावर, कपीनेही (हनुमानाने) सहदेवासह, ध्वजेत निवास करणाऱ्यांसह सारथ्याप्रमाणे उतरले.
9.63.13
स दग्धो द्रोणकर्णाभ्यां दिव्यैरस्त्रैर्महारथः ।
अथ दीप्तोऽग्निना ह्याशु प्रजज्वाल महीपते ॥ ९.६३.१३ ॥
द्रोण आणि कर्ण यांच्या दिव्य अस्त्रांनी जळलेला तो महारथी, मग अग्नीने त्वरित पेटला, हे महीपते.
9.63.14
सोपासङ्गः सरश्मिश्च साश्वः सयुगबन्धनः ।
भस्मीभूतोऽपतद्भूमौ रथो गाण्डीवधन्वनः ॥ ९.६३.१४ ॥
भाता, लगाम, घोडे आणि जोखडाच्या बंधनांसह गांडीवधन्व्याचा रथ भस्म होऊन जमिनीवर कोसळला.
9.63.15
तं तथा भस्मभूतं तु दृष्ट्वा पाण्डुसुताः प्रभो ।
अभवन्विस्मिता राजन्नर्जुनश्चेदमब्रवीत् ॥ ९.६३.१५ ॥
तो रथ असा भस्म झालेला पाहून, हे प्रभो, पांडुपुत्र विस्मित झाले; हे राजन्, अर्जुन हे म्हणाला.
9.63.16
कृताञ्जलिः सप्रणयं प्रणिपत्याभिवाद्य ह ।
गोवन्द कस्माद्भगवन्रथो दग्धोऽयमग्निना ॥ ९.६३.१६ ॥
हात जोडून, प्रेमाने नमन करून अभिवादन करत अर्जुन म्हणाला: हे गोविंदा, हे भगवन्, हा रथ अग्नीने का जळाला?
9.63.17
किमेतन्महदाश्चर्यमभवद्यदुनन्दन ।
तन्मे ब्रूहि महाबाहो श्रोतव्यं यदि मन्यसे ॥ ९.६३.१७ ॥
हे यदुनंदना, हे किती मोठे आश्चर्य घडले? हे महाबाहो, जर तुम्हाला योग्य वाटत असेल तर ते मला सांगा.
9.63.18
द्रोणकर्णास्त्रनिर्दग्धः पूर्वमेवायमर्जुन ।
मदास्थितत्वात्समरे न विशीर्णः परन्तप ॥ ९.६३.१८ ॥
हे अर्जुना, द्रोण आणि कर्ण यांच्या अस्त्रांनी हा आधीच जळाला होता; पण हे परंतपा, माझा आश्रय घेतल्यामुळे युद्धात तो नष्ट झाला नाही.
9.63.19
इदानीं तु विशीर्णोऽयं दग्धो ब्रह्मास्त्रतेजसा ।
मया विमुक्तः कौन्तेय त्वय्यद्य कृतकर्मणि ॥ ९.६३.१९ ॥
आता तर हे चुरडून गेले आहे, ब्रह्मास्त्राच्या तेजाने जळले आहे. हे कौन्तेया, माझ्याकडून सोडलेले हे आज तुझ्यावर, कर्म केलेल्या तुला.
9.63.20
ईषदुत्स्मयमानस्तु भगवान्केशवोऽरिहा ।
परिष्वज्य च राजानं युधिष्ठिरमभाषत ॥ ९.६३.२० ॥
किंचित हसत भगवान केशव, शत्रुहन्ता, राजा युधिष्ठिराला आलिंगन देऊन बोलले.
9.63.21
दिष्ट्या जयसि कौन्तेय दिष्ट्या ते शत्रवो जिताः ।
दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश्च पाण्डवः ॥ ९.६३.२१ ॥
नशिबाने तू जिंकतोस, हे कौन्तेया. नशिबाने तुझे शत्रू पराभूत झाले, नशिबाने गांडीवधारी आणि पांडव भीमसेनही.
9.63.22
त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
मुक्ता वीरक्षयादिस्मात्सङ्ग्रामान्निहतद्विषः।
क्षिप्रमुत्तरकालानि कुरु कार्याणि भारत ॥ ९.६३.२२ ॥
तूही कुशल आहेस, राजा, आणि माद्रीचे दोन पुत्र पांडवही. वीरांच्या संहारातून, या युद्धातून मुक्त होऊन, शत्रूंना मारून. हे भारता, लवकरच पुढील कार्ये कर.
9.63.23
उपयातमुपप्लाव्यं सह गाण्डीवधन्वना ।
आनीय मधुपर्कं मां यत्पुरा त्वमवोचथाः ॥ ९.६३.२३ ॥
गांडीवधारी अर्जुनासह उपप्लाव्य येथे आलो आहे. पूर्वी तू म्हणालास त्याप्रमाणे मधुपर्क आण.
9.63.24
एष भ्राता सखा चैव तव कृष्ण धनञ्जयः ।
रक्षितव्यो महाबाहो सर्वास्वापत्स्विति प्रभो ॥ ९.६३.२४ ॥
हा तुझा भाऊ आणि मित्र धनंजय आहे, हे कृष्णा. हे महाबाहो, हे प्रभो, सर्व संकटांत याचे रक्षण करावे.
9.63.25
तव चैव ब्रुवाणस्य तथेत्येवाहमब्रुवम् ॥ ९.६३.२५ ॥
आपण बोलत असतानाच मी 'तसेच' असे म्हणालो.
9.63.26
स सव्यसाची गुप्तस्ते विजयी च जनेश्वर ।
भ्रातृभिः सह राजेन्द्र शूरः सत्यपराक्रमः।
मुक्तो वीरक्षयादस्मात्सङ्ग्रामाद्रोमहर्षणात् ॥ ९.६३.२६ ॥
हे जनेश्वरा, आपल्याद्वारे रक्षिलेला तो सव्यसाची विजयी झाला; हे राजेंद्रा, आपल्या बंधूंसह सत्यपराक्रमी शूर वीरांच्या संहारासह असलेल्या या रोमांचकारी संग्रामातून तो मुक्त झाला.
9.63.27
एवमुक्तस्तु कृष्णेन धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
हृष्टरोमा महाराज प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ ९.६३.२७ ॥
कृष्णाने असे म्हटल्यावर, हे महाराजा, धर्मराज युधिष्ठिर रोमांचित होऊन जनार्दनाला म्हणाला.
9.63.28
प्रमुक्तं द्रोणकर्णाभ्यां ब्रह्मास्त्रमरिमर्दन ।
कस्त्वदन्यः सहेत्साक्षादपि वज्री पुरन्दरः ॥ ९.६३.२८ ॥
हे शत्रुमर्दना, द्रोण आणि कर्ण यांनी सोडलेले ब्रह्मास्त्र आपल्याशिवाय दुसरा कोण सहन करू शकला असता? साक्षात वज्रधारी पुरंदरही ते सहन करू शकला नसता.
9.63.29
भवतस्तु प्रसादेन संग्रामे बहवो हताः ।
महारणगतः पार्थो यच्च नासीत्पराङ्मुखः ॥ ९.६३.२९ ॥
आपल्या कृपेनेच संग्रामात पुष्कळ जण मारले गेले; महासमरात उतरलेला पार्थ कधी पाठ दाखवत नसे.
9.63.30
तथा तव महाबाहो पर्यायैर्बहुभिर्मया ।
कर्मणआमनुसन्धानात्तेजस्वी जगति श्रुता ॥ ९.६३.३० ॥
हे महाबाहो, त्याचप्रमाणे आपल्या अनेक कर्मांचे क्रमाक्रमाने स्मरण करून मी सांगतो; आपण जगात तेजस्वी म्हणून प्रसिद्ध आहात.
9.63.31
उपप्लाव्ये महर्षिर्मे कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
यतो धर्मस्ततः कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ ९.६३.३१ ॥
उपप्लाव्य येथे महर्षी कृष्णद्वैपायन मला म्हणाले: जिथे धर्म आहे तिथे कृष्ण; जिथे कृष्ण आहे तिथे विजय.
9.63.32
एवमुक्तस्ततः कृष्णः प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ।
न तुल्याश्चार्जुनस्येह बलेन कुरुनन्दन ॥ ९.६३.३२ ॥
असे म्हटल्यावर कृष्णाने युधिष्ठिराला उत्तर दिले: हे कुरुनंदना, येथे बलात अर्जुनाच्या बरोबरीचा कोणी नाही.
9.63.33
स एष सर्वाण्यस्त्राणि दिव्यानि प्राप्य शङ्करात् ।
सत्समो वा विशिष्टो वा रणे त्वमिति पाण्डवः।
अनुज्ञातः पाण्डुसुतः पुनः प्रत्यागमन्महीम् ॥ ९.६३.३३ ॥
त्या पांडवाने शंकराकडून सर्व दिव्य अस्त्रे मिळवली. युद्धात तू त्याच्या बरोबरीचा की श्रेष्ठ, असे सांगून पांडुपुत्र अनुमती घेऊन पुन्हा पृथ्वीवर परतला.
9.63.34
भूतं भव्यं भविष्यच्च अनुज्ञातस्त्वया विभो ।
निमेषार्धान्नरव्याघ्रो नयेदिति मतिर्मम ॥ ९.६३.३४ ॥
हे विभो, तुझ्या अनुमतीने तो भूत, भविष्य आणि वर्तमान जाणतो. नरव्याघ्र (अर्जुन) अर्ध निमेषात (शत्रूंना) पोहोचवू शकेल असे माझे मत आहे.
9.63.35
द्रोणं भीष्मं कृपं कर्णं द्रोणपुत्रं जयद्रथम् ।
निहन्तुं शक्नुयात्क्रुद्धो निमेषार्धाद्धनञ्जयः ॥ ९.६३.३५ ॥
संतप्त धनंजय (अर्जुन) अर्ध निमेषात द्रोण, भीष्म, कृप, कर्ण, द्रोणपुत्र आणि जयद्रथ यांना ठार मारू शकतो.
9.63.36
सदेवासुरगन्धर्वान्सयक्षोरगराक्षसान् ।
त्रीन्वा लोकान्विजेतुं स शक्तः किमिह मानुषान् ॥ ९.६३.३६ ॥
देव, असुर, गंधर्व, यक्ष, नाग आणि राक्षस यांच्यासह तिन्ही लोक जिंकण्यासही तो समर्थ आहे; येथे माणसांची काय गोष्ट?
9.63.37
विधिना विहितं चासौ मया सञ्चोदितोऽपि सन् ।
न चकार मतिं हन्तुं ततस्ते बलवत्तराः ॥ ९.६३.३७ ॥
नियतीने ठरवलेले असल्यामुळे आणि मी प्रेरित केले तरीही त्याने त्यांना मारण्याचा निश्चय केला नाही; म्हणून ते अधिक बलवान झाले.
9.63.38
अत्र गीता मया सुष्ठु गिरः सत्या महीपते ।
दर्सितं मयि सर्वं च तेनासौ जितवान्रिपून् ॥ ९.६३.३८ ॥
हे महीपते, येथे मी चांगली सत्य वचने सांगितली; माझ्यात जे दाखवले गेले त्याच्या बळावर त्याने शत्रूंना जिंकले.
9.63.39
अर्जुनोऽपि महाबाहुर्मया तुल्यो महीपते ।
स महेश्वरलब्धास्त्रः किं न कुर्याद्विभुः प्रभो ॥ ९.६३.३९ ॥
हे महीपते, महाबाहू अर्जुनही माझ्यासारखाच आहे; महेश्वराकडून अस्त्रे प्राप्त केलेला तो समर्थ काय करू शकणार नाही?
9.63.40
इत्येवमुक्ते ते वीराः शिबिरं तव भारत ।
प्रविश्य प्रत्यपद्यन्त कोशरत्नर्धिसञ्चयान् ॥ ९.६३.४० ॥
असे सांगितल्यावर, हे भारता, ते वीर तुझ्या छावणीत शिरले आणि खजिना, रत्ने व ऐश्वर्याचे ढिगारे त्यांनी मिळवले.
9.63.41
रजतं जातरूपं च मणीनथ च मौक्तिकान् ।
भूषणान्यथ मुख्यानि कम्बलान्यजिनानि च ॥ ९.६३.४१ ॥
चांदी व सोने, मणी, मोती, मुख्य अलंकार, घोंगड्या आणि कातडीही.
9.63.42
गजानश्वान्रथांश्चैव महान्ति शयनानि च ।
दासीदासमसंख्येयं राज्योपकरणानि च ॥ ९.६३.४२ ॥
हत्ती, घोडे, रथ, मोठ्या शय्या, असंख्य दास-दासी आणि राज्याची साधनसामग्रीही.
9.63.43
ते प्राप्य धनमक्षय्यं त्वदीयं भरतर्षभ ।
उदक्रोशन्महाभागा नरेन्द्र विजितारयः ॥ ९.६३.४३ ॥
हे भरतर्षभा, तुझे अक्षय धन मिळाल्यावर ते उच्चस्वराने गर्जले. हे नरेंद्रा, शत्रूंना जिंकलेले ते महाभाग्यवान पांडव ओरडले.
9.63.44
ते तु वीराः समाश्वस्य वाहनान्यवमुच्य च ।
अतिष्ठन्त मुहुः सर्वे पाण्डवा विगतज्वराः ॥ ९.६३.४४ ॥
ते वीर आश्वस्त होऊन, वाहने सोडून वारंवार उभे राहिले; चिंतेचा ताप सुटलेले सर्व पांडव उभे राहिले.
9.63.45
अथाब्रवीन्महाराज वासुदेवो महायशाः ।
अस्माभिर्मङ्गलार्थाय वस्तव्यं शिबिराद्बहिः ॥ ९.६३.४५ ॥
तेव्हा महायशस्वी वासुदेव म्हणाले, हे महाराजा: 'मंगलासाठी आपण छावणीबाहेर राहिले पाहिजे.'
9.63.46
तथेत्युक्त्वा हि ते सर्वे पाण्डवाः सात्यकिस्तथा ।
वासुदेवेन सहिता मङ्गलार्थं बहिर्ययुः ॥ ९.६३.४६ ॥
'तथास्तु' म्हणून सर्व पांडव आणि सात्यकीही वासुदेवांसह मंगलासाठी बाहेर गेले.
9.63.47
ते समासाद्य सरितं पुण्यामोघवतीं नृप ।
न्यवसन्नथ तां रात्रिं पाण्डवा हतशत्रवः ॥ ९.६३.४७ ॥
हे नृपा, ते पवित्र ओघवती नदीजवळ पोहोचले आणि त्या रात्री तेथे राहिले—शत्रूंचा वध केलेले पांडव.
9.63.48
युधिष्ठिरस्ततो राजा प्राप्तकालमचिन्तयन् ॥ ९.६३.४८ ॥
तेव्हा राजा युधिष्ठिराने, योग्य काळ आल्याने, विचार केला.
9.63.49
तत्र ते गमनं माप्तं रोचते तव माधव ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम ॥ ९.६३.४९ ॥
हे माधवा, हे शत्रुदमना, क्रोधाने पेटलेल्या गांधारीला शांत करण्यासाठी तिथे तुझे जाणे योग्य वाटते.
9.63.50
हेतुकारणयुक्तैश्च वाक्यैः कालसमीरितैः ।
क्षिप्रमेव महाभाग गान्धारीं प्रशमिष्यसि।
पितामहश्च भगवान्व्यासस्तत्र भविष्यति ॥ ९.६३.५० ॥
हे महाभागा, समयोचित हेतू व कारणांनी युक्त शब्दांनी तू लवकरच गांधारीला शांत करशील; तिथे पितामह भगवान व्यासही असतील.
9.63.51
ततः सम्प्रेषयामासुर्यादवं नागसाह्वयम् ॥ ९.६३.५१ ॥
नंतर त्यांनी यादवाला (कृष्णाला) नागसाह्वयाकडे (हस्तिनापुराकडे) पाठवले.
9.63.52
स च प्रायाज्जवेनाशु वासुदेवः प्रतापवान् ।
दारुकं रथमारोप्य येन राजाऽम्बिकासुतः ॥ ९.६३.५२ ॥
तो प्रतापी वासुदेव दारुकाला रथावर चढवून वेगाने निघाला; ज्या ठिकाणी अंबिकेचा पुत्र राजा (धृतराष्ट्र) होता तिकडे.
9.63.53
तमूचुः सम्प्रयास्यन्तं शैब्यसुग्रीववाहनम् ।
प्रत्याश्वासय गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम् ॥ ९.६३.५३ ॥
शैब्य आणि सुग्रीव ज्याचे घोडे होते, त्या प्रस्थान करणाऱ्या त्याला त्यांनी म्हटले, "पुत्र मारले गेलेल्या यशस्विनी गांधारीला पुन्हा धीर दे."
9.63.54
स प्रायात्पाण्डवैरुक्तस्तत्पुरं सात्वतां वरः ।
आससाद ततः क्षिप्रं गान्धारीं निहतात्मजाम् ॥ ९.६३.५४ ॥
पांडवांनी सांगितल्यावर सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ तो त्या नगराकडे गेला; मग लवकरच पुत्र मारले गेलेल्या गांधारीजवळ पोहोचला.