મહાભારત · અધ્યાય 9.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.64.1
किमर्थं द्विजशार्दूल धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
गान्धार्याः प्रेषयामास वासुदेवं परन्तपम् ॥ ९.६४.१ ॥
હે દ્વિજશાર્દૂલ, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે શત્રુઓને તપાવનાર વાસુદેવને ગાંધારી પાસે શા માટે મોકલ્યા?
9.64.2
यदा पूर्वं गतः कृष्णः शमार्थं कौरवान्प्रति ।
न च तं लब्धवान्कामं ततो युद्धमभूदिदम् ॥ ९.६४.२ ॥
પહેલાં કૃષ્ણ શાંતિ માટે કૌરવો પાસે ગયા હતા, પણ તેમને ઇચ્છિત ફળ મળ્યું નહોતું; ત્યારે આ યુદ્ધ થયું.
9.64.3
निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तदा ।
पृथिव्यां पाण्डवेयस्य निःसपत्ने कृते युधि ॥ ९.६४.३ ॥
યોદ્ધાઓ હણાયા પછી, દુર્યોધન પણ હણાયો ત્યારે, યુદ્ધમાં પાંડવપુત્ર પૃથ્વી પર શત્રુરહિત થયો ત્યારે,
9.64.4
विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्ते यशसि चोत्तमे ।
किं तु तत्कारणं ब्रह्मन्येन कृष्णो गतः पुनः ॥ ९.६४.४ ॥
છાવણી ભાગીને ખાલી થઈ અને ઉત્તમ યશ મળ્યો, તો પણ હે બ્રહ્મન્, કૃષ્ણ ફરી કયા કારણે ગયા?
9.64.5
न चैतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं विप्रतिभाति मे ।
यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दनः ॥ ९.६४.५ ॥
હે બ્રહ્મન્, આ કારણ મને નાનું લાગતું નથી, જ્યાં અમેય આત્માવાળા જનાર્દન પોતે આવ્યા હતા.
9.64.6
तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम ।
यच्चात्र कारणं ब्रह्मन्कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ ९.६४.६ ॥
હે અધ્વર્યુઓમાં શ્રેષ્ઠ, સત્યપણે બધું સમજાવો; હે બ્રહ્મન્, આ કાર્યના નિશ્ચયમાં જે કારણ છે તે બધું કહો.
9.64.7
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावद्भरतर्षभ ॥ ९.६४.७ ॥
હે રાજન્, તું મને જે પૂછે છે તે પ્રશ્ન તારી જ પ્રેરણાથી ઊભો થયો છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે હું તને યથાવત્ કહીશ.
9.64.8
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
व्युत्क्रम्य समयं राजन्धार्तराष्ट्रं महाबलम् ॥ ९.६४.८ ॥
હે રાજન્, યુદ્ધમાં ભીમસેને દુર્યોધનને મારેલો જોઈને, કરારના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરીને તે મહાબલી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે...
9.64.9
अन्यायेन हतं दृष्ट्वा गदायुद्धेन भारत ।
युधिष्ठिरं महाराज महद्भयमथाविशत् ॥ ९.६४.९ ॥
હે ભારત, ગદાયુદ્ધમાં અન્યાયથી (દુર્યોધન) મરાયેલો જોઈને, હે મહારાજ, યુધિષ્ઠિરના મનમાં મહાન ભય પ્રવેશ્યો.
9.64.10
सोऽचिन्तयन्महाभागां गान्धारीं तपसान्विताम् ।
घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत् ॥ ९.६४.१० ॥
ઘોર તપથી યુક્ત એ મહાભાગા ગાંધારીનો તેણે વિચાર કર્યો; તે ત્રણે લોકને પણ બાળી શકે તેમ હતી.
9.64.11
तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धिः समभवत्तदा ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः पूर्वं प्रशमनं भवेत् ॥ ९.६४.११ ॥
તે આમ વિચારી રહ્યો હતો ત્યારે, ક્રોધથી પ્રજ્વલિત ગાંધારીને પહેલાં શાંત કરવી જોઈએ એવી બુદ્ધિ તેને ઉદ્ભવી.
9.64.12
सा हि पुत्रवधं श्रुत्वा कृतमस्माभिरीदृशम् ।
मानसेनाग्निना क्रुद्धा भस्मसान्नः करिष्यति ॥ ९.६४.१२ ॥
અમારા દ્વારા થયેલો પુત્રોનો આવો વધ સાંભળીને તે ક્રોધે ભરાઈને માનસિક અગ્નિથી અમને ભસ્મ કરી દેશે.
9.64.13
कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी सम्प्रशक्ष्यति ।
श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्मयोधिनम् ॥ ९.६४.१३ ॥
છળથી હણાયેલો, સીધો યોદ્ધો એવો તેનો પુત્ર સાંભળીને ગાંધારી આ તીવ્ર દુઃખ કેવી રીતે સહન કરશે?
9.64.14
एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वितः ।
वासुदेवमिदं वाक्यं धर्मराजोऽभ्यभाषत ॥ ९.६४.१४ ॥
આ રીતે અનેક પ્રકારે વિચારીને, ભય અને શોકથી ભરેલા ધર્મરાજે વાસુદેવને આ વચન કહ્યું.
9.64.15
तव प्रसादाद्गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम् ।
अप्राप्यं मनसाऽपीदं प्राप्तमस्माभिरच्युत ॥ ९.६४.१५ ॥
હે ગોવિંદ, તારી કૃપાથી કાંટા વિનાનું આ રાજ્ય મળ્યું. હે અચ્યુત, જે મનથી પણ અપ્રાપ્ય હતું તે અમે પ્રાપ્ત કર્યું.
9.64.16
प्रत्यक्षं मे महाबाहो सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
विमर्दः सुमहान्प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन ॥ ९.६४.१६ ॥
હે મહાબાહો, યાદવનંદન, રોમાંચક એ યુદ્ધમાં મારી આંખ સામે તારા દ્વારા અતિ મોટો વિનાશ થયો.
9.64.17
त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम् ।
यथा साह्यं पुरा दत्तं हताश्च विबुधद्विषः ॥ ९.६४.१७ ॥
દેવાસુર યુદ્ધમાં દેવોના શત્રુઓના વધ માટે તેં પૂર્વે જેમ સહાય આપી હતી, તેમ દેવશત્રુઓ હણાયા.
9.64.18
साह्यं तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत ।
सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता हि धृता वयम् ॥ ९.६४.१८ ॥
હે મહાબાહો, હે અચ્યુત, એ જ રીતે તેં અમને પણ સહાય આપી. હે વાર્ષ્ણેય, સારથી બનીને તેં જ અમને ધારણ કર્યા.
9.64.19
यदि न त्वं भवेन्नाथः फल्गुनस्य महारणे ।
कथं शक्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णवः ॥ ९.६४.१९ ॥
જો તું મહાયુદ્ધમાં ફાલ્ગુનનો નાથ ન હોત, તો આ બળસાગરને રણમાં કેવી રીતે જીતી શકાત?
9.64.20
गदाप्रहारा विपुलाः परिघैश्चापि ताडनम् ।
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तोमरैः सपरश्वथैः ॥ ९.६४.२० ॥
ગદાઓના વિપુલ પ્રહારો, પરિઘોથી પણ પ્રહાર, શક્તિઓ, ભિંડિપાલો, તોમરો અને પરશુઓ સાથે.
9.64.21
अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाचः सुपरुषाः श्रुताः ।
शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे ॥ ९.६४.२१ ॥
અમારા માટે, હે કૃષ્ણ, તેં અતિ કઠોર વચનો સાંભળ્યાં; રણમાં શસ્ત્રોના પ્રહાર વજ્રના સ્પર્શ જેવા હતા.
9.64.22
ते च ते सफला जाता हते दुर्योधनेऽच्युत ।
तत्सर्वं न यथा नश्येत्पुनः कृष्ण तथा कुरु ॥ ९.६४.२२ ॥
હે અચ્યુત, દુર્યોધન હણાતાં તે સર્વ ફળદાયક થયું; હે કૃષ્ણ, એવું કરો કે તે બધું ફરી નષ્ટ ન થાય.
9.64.23
सन्देहडोलां प्राप्तं नश्चेतः कृष्ण जये सति ।
गान्धार्या हि महाबाहो क्रोधं शमय माधव ॥ ९.६४.२३ ॥
હે કૃષ્ણ, વિજય મળ્યા છતાં અમારું મન સંદેહના હિંડોળે ઝૂલે છે; હે મહાબાહુ માધવ, ગાંધારીનો ક્રોધ શાંત કરો.
9.64.24
सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता ।
पुत्रपौत्रवधं श्रुत्वा ध्रुवं नः सम्प्रधक्ष्यति।
तस्या प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम ॥ ९.६४.२४ ॥
તે મહાભાગા સદા ઉગ્ર તપથી કૃશ થઈ છે; પુત્રો અને પૌત્રોના વધની વાત સાંભળીને તે નિશ્ચે અમને બાળી નાખશે. હે વીર, તેને પ્રસન્ન કરવાનો સમય હવે આવ્યો છે એવું મારું મત છે.
9.64.25
कश्च तां क्रोधसन्दीप्तां पुत्रव्यसनकर्शिताम् ।
वीक्षितुं पुरुषः शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ९.६४.२५ ॥
ક્રોધથી સળગતી, પુત્રોના વિનાશથી કૃશ થયેલી તેને જોવા, હે પુરુષોત્તમ, તમારા વિના કયો પુરુષ સમર્થ છે?
9.64.26
तत्र मे गमनं प्राप्तं रोचते तव माधव ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम ॥ ९.६४.२६ ॥
હે માધવ, ક્રોધથી સળગતી ગાંધારીને શાંત કરવા ત્યાં મારું જવું યોગ્ય છે; તે તમને પણ ગમે, હે અરિંદમ.
9.64.27
त्वं हि कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवाव्ययः ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैः कालसमीरितैः ॥ ९.६४.२७ ॥
તમે જ લોકોના સર્જક અને સંહારક છો, ઉદ્ભવ અને અવિનાશી છો; હેતુ અને કારણથી યુક્ત, સમયોચિત વાક્યોથી.
9.64.28
क्षिप्रमेव महाबाहो गान्धारीं शमयिष्यसि ।
पितामहश्च भगवान्कृष्णस्तत्र भविष्यति ॥ ९.६४.२८ ॥
હે મહાબાહુ, તમે ગાંધારીને તરત જ શાંત કરશો; ત્યાં પિતામહ અને ભગવાન કૃષ્ણ પણ હશે.
9.64.29
सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्याः क्रोधनाशनम् ।
कर्तव्यं सात्वतां श्रेष्ठ पाण्डवानां हितार्थिना ॥ ९.६४.२९ ॥
હે મહાબાહુ, સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, પાંડવોનું હિત ઇચ્છનારા તમારે કોઈ પણ રીતે ગાંધારીનો ક્રોધ દૂર કરવો જ જોઈએ.
9.64.30
धर्मराजस्य वचनं श्रुत्वा यदुकुलोद्वहः ।
आमन्त्र्य दारुकं प्राह रथः सञ्जो विधीयताम् ॥ ९.६४.३० ॥
ધર્મરાજના વચન સાંભળીને યદુકુલના ધારક દારુકને બોલાવીને કહ્યું, "રથ તૈયાર કરાવો."
9.64.31
केशवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणोऽथ दारुकः ।
न्यवेदयद्रथं सज्जं केशवाय महात्मने ॥ ९.६४.३१ ॥
કેશવનું વચન સાંભળીને ઉતાવળ કરતા દારુકે મહાત્મા કેશવને રથ તૈયાર હોવાનું જણાવ્યું.
9.64.32
तं रथं यादवश्रेष्ठः समारुह्य परन्तपः ।
जगाम हास्तिनपुरं त्वरितः केशवो विभुः ॥ ९.६४.३२ ॥
યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ, શત્રુઓને તપાવનાર, સર્વસમર્થ કેશવ તે રથ પર ચડીને ઝડપથી હસ્તિનાપુર ગયા.
9.64.33
ततः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्रथी ।
नागसाह्वयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान् ॥ ९.६४.३३ ॥
પછી, હે મહારાજ, ભગવાન માધવ રથી થઈને ચાલ્યા અને વીર્યવાન તેઓ નાગસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) પહોંચીને પ્રવેશ્યા.
9.64.34
प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन् ।
विदितो धृतराष्ट्रस्य सोऽवतीर्य रथोत्तमात्।
अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम् ॥ ९.६४.३४ ॥
નગરમાં પ્રવેશીને વીરે રથના ઘોષથી નગરને ગજાવ્યું; ધૃતરાષ્ટ્રને જાણ થતાં તે ઉત્તમ રથ પરથી ઊતરીને નિર્ભય મનથી ધૃતરાષ્ટ્રના નિવાસ તરફ ગયા.
9.64.35
पूर्वं चाभिगतं तत्र सोऽपश्यदृषिसत्तमम् ॥ ९.६४.३५ ॥
અને ત્યાં અગાઉ આવેલા ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ એક ઋષિને તેમણે જોયા.
9.64.36
पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्चापि जनार्दनः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशवः ॥ ९.६४.३६ ॥
જનાર્દને શાંતિથી રાજાના ચરણ દબાવીને વંદન કર્યા; અને કેશવે ગાંધારીને પણ વંદન કર્યા.
9.64.37
ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षजः ।
पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.३७ ॥
ત્યારે યાદવશ્રેષ્ઠ અધોક્ષજે ધૃતરાષ્ટ્રનો હાથ પકડીને, હે રાજેન્દ્ર, જોરથી રડી પડ્યા.
9.64.38
स मुहूर्तादिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्भवम् ।
प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे ह्याचम्य च यथाविधि।
उवाच प्रश्रितं वाक्यं धृतराष्ट्रमरिन्दमः ॥ ९.६४.३८ ॥
તેઓ થોડી ક્ષણો પછી શોકથી ઉત્પન્ન આંસુ વહાવીને, પાણીથી આંખો ધોઈને, વિધિ પ્રમાણે આચમન કરીને, શત્રુદમન નમ્ર વચનો ધૃતરાષ્ટ્રને બોલ્યા.
9.64.39
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्भूतं भव्यं च भारत ।
कालस्य च यथावृत्तं तत्ते सुविदितं प्रभो ॥ ९.६४.३९ ॥
હે ભારત, હે પ્રભો, જે બન્યું છે અને જે બનશે તેમાંનું કંઈ પણ તમારાથી અજાણ્યું નથી; કાળની ગતિ પણ તમે સારી રીતે જાણો છો.
9.64.40
यदिदं पाण्डवैः सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभिः ।
कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्य भारत ॥ ९.६४.४० ॥
હે ભારત, પાંડવો બધા તમારા મન પ્રમાણે ચાલતા હતા છતાં, ક્ષત્રિયોનો આ કુલક્ષય કેવી રીતે ન થાય?
9.64.41
भ्रातृभिः समयं कृत्वा क्षान्तवान्धर्मवत्सलः ।
द्यूतच्छलजितैः शुद्वैर्वनवासो ह्युपागतः ॥ ९.६४.४१ ॥
ભાઈઓ સાથે કરાર કરીને, ધર્મપ્રિય (યુધિષ્ઠિર) સહનશીલ રહ્યા; જુગારની કપટી ચાલથી હાર્યા પછી, શુદ્ધ હોવા છતાં તેમને વનવાસ મળ્યો.
9.64.42
अज्ञातवासचर्या च नानावेषसमावृतैः ।
अन्ये च बहवः क्लेशास्त्वशक्तैरिव सर्वदा ॥ ९.६४.४२ ॥
અજ્ઞાતવાસનું જીવન, અનેક વેશ ધારણ કરીને રહેવું, અને નિર્બળો માટે હંમેશા અસહ્ય એવા બીજા ઘણા ક્લેશ તેમણે સહન કર્યા.
9.64.43
मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते ।
सर्वलोकस्य सान्निध्येग्रामांस्त्वं पञ्चयाचितः ॥ ९.६४.४३ ॥
યુદ્ધકાળ આવ્યો ત્યારે હું પોતે આવીને, સર્વ લોકની હાજરીમાં તારી પાસે પાંચ ગામ માગ્યાં હતાં.
9.64.44
त्वया कालोपसृष्टेन लोभतो नापवर्जिताः ।
तवापराधान्नृपते सर्वं क्षत्रं क्षयं गतम् ॥ ९.६४.४४ ॥
કાળથી ઘેરાઈને તેં લોભથી તેમને પાછાં ન આપ્યાં; હે રાજન, તારા અપરાધથી સમગ્ર ક્ષત્રિયવંશ નાશ પામ્યો.
9.64.45
भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन कृपेण च ।
द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता।
याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्कृतवानसि ॥ ९.६४.४५ ॥
ભીષ્મ, સોમદત્ત, બાહ્લીક, કૃપ, પુત્ર સહિત દ્રોણ અને બુદ્ધિમાન વિદુરે તારી પાસે હંમેશાં શાંતિ માગી, પણ તેં તે કર્યું નહીં.
9.64.46
कालोपहतचित्ता हि सर्वे मुह्यन्ति भारत ।
यथा मूढो भवान्पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते ॥ ९.६४.४६ ॥
હે ભારત, કાળથી આહત ચિત્તવાળા સૌ મોહ પામે છે; પહેલાં આ કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થતાં તું પણ મૂઢ થયો હતો તેમ.
9.64.47
किमन्यत्कालयोगाद्धि द्विष्टमेव परायणम् ।
मा च दोषान्महाप्राज्ञ पाण्डवेषु निवेशय ॥ ९.६४.४७ ॥
કાળયોગથી બીજું શું? દ્વેષ જ આશ્રય બને છે. હે મહાપ્રાજ્ઞ, પાંડવો પર દોષ ન મૂક.
9.64.48
अल्पोप्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम् ।
धर्मतो न्यायतश्चैव स्नेहतश्च परन्तप ॥ ९.६४.४८ ॥
મહાત્મા પાંડવોમાં ધર્મથી, ન્યાયથી અને સ્નેહથી પણ થોડું પણ ઉલ્લંઘન નથી; હે પરંતપ.
9.64.49
एतत्सर्वं तु विज्ञाय ह्यात्मदोषकृतं फलम् ।
तन्मन्युं पाण्डुपुत्रेषु न भवान्कर्तुमर्हति ॥ ९.६४.४९ ॥
આ બધું પોતાના જ દોષનું ફળ છે એમ જાણીને, પાંડુપુત્રો પર તમારે ક્રોધ કરવો ઉચિત નથી.
9.64.50
कुलं वंशश्च पिण्डाश्च यच्च पुत्रकृत फलम् ।
गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम् ॥ ९.६४.५० ॥
હે નાથ, કુળ, વંશ, પિંડ અને પુત્રોથી મળતું ફળ — ગાંધારી અને તમારું આ બધું પાંડવોમાં જ સ્થાપિત છે.
9.64.51
त्वं चैव कुरुशार्दूल गान्धारी च यशस्विनी ।
मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्प्रतिकिल्बिम् ॥ ९.६४.५१ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તમે અને યશસ્વિની ગાંધારી, હે નરશ્રેષ્ઠ, પાંડવો પ્રત્યેના અપરાધ માટે શોક ન કરો.
9.64.52
एतत्सर्वमनुध्याय आत्मनश्च व्यतिक्रमम् ।
शिवेन पाण्डवान्ध्याहि नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.६४.५२ ॥
આ બધું અને પોતાના ઉલ્લંઘનનો વિચાર કરીને, કલ્યાણભાવથી પાંડવોનું સ્મરણ કરો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમને નમસ્કાર.
9.64.53
जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि ।
भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्चापि स्वभावतः ॥ ९.६४.५३ ॥
હે મહાબાહુ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ધર્મરાજાની તમારા પ્રત્યેની જે ભક્તિ છે અને સ્વભાવથી જે સ્નેહ છે, તે તમે જાણો છો.
9.64.54
एतच्च कदनं कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम् ।
दह्यते स दिवारात्रौ न च शर्माधिगच्छति ॥ ९.६४.५४ ॥
શત્રુઓ અને અપકારીઓનો આવો સંહાર કરીને પણ તે દિવસ-રાત બળતો રહે છે, અને તેને શાંતિ મળતી નથી.
9.64.55
त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
स शोचन्नरशार्दूलः शान्तिं नैवाधिगच्छति ॥ ९.६४.५५ ॥
હે નરશાર્દૂલ, તને અને યશસ્વિની ગાંધારીને યાદ કરીને શોક કરતો તે નરશાર્દૂલ શાંતિ પામતો નથી.
9.64.56
हिया च परयाऽविष्टो भवन्तं नाधिगच्छति ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ९.६४.५६ ॥
મહાન લજ્જાથી ઘેરાયેલો તે તમારી પાસે આવતો નથી; પુત્રશોકથી સંતપ્ત, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ થયેલો તે.
9.64.57
एवमुक्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तमः ।
उवाच परमं वाक्यं गान्धारीं शोककर्शिताम् ॥ ९.६४.५७ ॥
હે મહારાજ, ધૃતરાષ્ટ્રને આમ કહીને યદુશ્રેષ્ઠે શોકથી કૃશ ગાંધારીને આ પરમ વચન કહ્યું.
9.64.58
सौबलेयि निबोध त्वं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रते ।
त्वत्समा नास्ति लोकेऽस्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे ॥ ९.६४.५८ ॥
હે સૌબલેયી, હું તને જે કહીશ તે સાંભળ. હે સુવ્રતે, હે શુભે, આજે આ લોકમાં તારા જેવી સ્ત્રી નથી.
9.64.59
जानासि च यथा राज्ञि सभायां मम सन्निधौ ।
धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयोः पक्षयोर्हितम् ॥ ९.६४.५९ ॥
હે રાણી, સભામાં મારી હાજરીમાં મેં કહેલા શબ્દો ધર્મ અને અર્થયુક્ત હતા અને બંને પક્ષોના હિતમાં હતા, એ તું જાણે છે.
9.64.60
उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयैः कृतम् ।
दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वचः ॥ ९.६४.६० ॥
હે કલ્યાણી, તેં કહ્યું તે સાચું છે, પણ તારા પુત્રોએ તે કર્યું નહીં. જયની ઇચ્છા રાખનાર દુર્યોધનને તેં કઠોર વચનો કહ્યાં હતાં.
9.64.61
शृणु मूढ वचो मह्यं यतो धर्मस्ततो जयः ।
तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्यं नृपात्मजे ॥ ९.६४.६१ ॥
મૂઢ, મારું વચન સાંભળ. જ્યાં ધર્મ છે ત્યાં જય છે. હે રાજપુત્રી, તારાં આ વચન હવે સાચાં પડ્યાં છે.
9.64.62
एवं विदित्वा कल्याणि मा स्म शोके मनः कृथाः ।
पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धिः कदाचन ॥ ९.६४.६२ ॥
આ જાણીને, હે કલ્યાણી, મનને શોકમાં ન નાખ. પાંડવોના વિનાશની બુદ્ધિ તને ક્યારેય ન થાય.
9.64.63
शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम् ।
चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात् ॥ ९.६४.६३ ॥
હે મહાભાગે, તપના બળથી ક્રોધથી પ્રજ્વલિત તારી દૃષ્ટિથી ચરાચર સહિત આ પૃથ્વીને બાળી નાખવા તું સમર્થ છે.
9.64.64
वासुदेववचः श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमब्रवीत् ।
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव ॥ ९.६४.६४ ॥
વાસુદેવનું વચન સાંભળીને ગાંધારી બોલી: હે મહાબાહો, હે કેશવ, તું કહે છે તેમ જ આ છે.
9.64.65
आधिभिर्दह्यमानाया मतिः सञ्चलिता मम ।
सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन ॥ ९.६४.६५ ॥
માનસિક પીડાથી બળતી મારી બુદ્ધિ ડગમગી ગઈ હતી. હે જનાર્દન, તારાં વચન સાંભળીને તે હવે સ્થિર થઈ છે.
9.64.66
राज्ञस्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव ।
त्वं गतिः सहितैर्वीरैः पाण्डवैर्दिपदा वर ॥ ९.६४.६६ ॥
હે કેશવ, અંધ, વૃદ્ધ અને પુત્રો ગુમાવી ચૂકેલા રાજાનો તું જ આધાર છે. વીર પાંડવો સાથેના મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, તું જ છે.
9.64.67
एतावदुक्त्वा वचनं मुखं प्रच्छाद्य वाससा ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.६७ ॥
એટલું કહીને, વસ્ત્રથી મોં ઢાંકીને, પુત્રશોકથી સંતપ્ત ગાંધારી મોટેથી રડવા લાગી.
9.64.68
तत एनां महाबाहुः केश्वः शोककर्शिताम् ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैराश्वासयत्प्रभुः ॥ ९.६४.६८ ॥
ત્યારે મહાબાહુ પ્રભુ કેશવે શોકથી કૃશ થયેલી તેને હેતુ અને કારણયુક્ત વચનોથી આશ્વાસન આપ્યું.
9.64.69
समाश्वास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्रं च माधवः ।
द्रौणिसङ्कल्पितं भावमन्वबुध्यत केशवः ॥ ९.६४.६९ ॥
ગાંધારી અને ધૃતરાષ્ટ્રને આશ્વાસન આપીને માધવ કેશવે દ્રોણપુત્રનો સંકલ્પિત ભાવ જાણી લીધો.
9.64.70
ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत् ॥ ९.६४.७० ॥
પછી તે ઝડપથી ઊભો થયો, માથું નમાવીને દ્વૈપાયનના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા, હે રાજેન્દ્ર, પછી કૌરવને બોલ્યો.
9.64.71
आपृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः ।
द्रौणेः पापोस्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थितः ॥ ९.६४.७१ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, હું તારી પાસે રજા લઉં છું; શોકમાં મન ન લગાવ. દ્રોણપુત્રનો અભિપ્રાય પાપી છે, તેથી હું અચાનક ઊભો થયો છું.
9.64.72
पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता ॥ ९.६४.७२ ॥
રાત્રે પાંડવોના વધનો નિશ્ચય તેણે જ પ્રગટ કર્યો છે.
9.64.73
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गान्धार्या सहितोऽब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम् ॥ ९.६४.७३ ॥
આ વચન સાંભળીને ગાંધારી સાથે મહાબાહુ ધૃતરાષ્ટ્રે કેશિસૂદન કેશવને કહ્યું.
9.64.74
शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्परिपालय ।
भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन ॥ ९.६४.७४ ॥
હે મહાબાહુ, ઝડપથી જાઓ અને પાંડવોનું રક્ષણ કરો. હે જનાર્દન, હું તમને ફરી જલદી મળીશ.
9.64.75
प्रायात्ततस्तु त्वरितो दारुकेण सहाच्युतः ॥ ९.६४.७५ ॥
પછી અચ્યુત ઝડપથી દારુક સાથે પ્રયાણ કર્યું.
9.64.76
वासुदेवे गते राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृतः ॥ ९.६४.७६ ॥
હે રાજન, વાસુદેવ ગયા પછી, અમેયાત્મા, લોકનમસ્કૃત વ્યાસે જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રને આશ્વાસન આપ્યું.
9.64.77
वासुदेवोऽपि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह ।
शिबिरं हास्तिनपुराद्दिदृक्षुः पाण्डवान्नृप ॥ ९.६४.७७ ॥
ધર્માત્મા વાસુદેવ પણ કૃતકૃત્ય થઈને, હે નૃપ, હસ્તિનાપુરથી પાંડવોને જોવાની ઇચ્છાથી છાવણી તરફ ગયા.
9.64.78
आगम्य शिबिरं रात्रौ सोऽभ्यगच्छत पाण्डवान् ।
तच्च तेभ्यः समाख्याय सहितस्तैः समाहितः ॥ ९.६४.७८ ॥
રાત્રે છાવણીએ પહોંચીને તે પાંડવો પાસે ગયા; તે વાત તેમને કહીને, તેમની સાથે સ્થિરચિત્ત રહ્યા.