มหาภารตะ · อัธยายะ 9.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.64.1
किमर्थं द्विजशार्दूल धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
गान्धार्याः प्रेषयामास वासुदेवं परन्तपम् ॥ ९.६४.१ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ผู้เป็นเสือในหมู่พราหมณ์ เหตุใดพระเจ้ายุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราชาจึงส่งพระวาสุเทพผู้ทำลายศัตรูไปยังคานธารี
9.64.2
यदा पूर्वं गतः कृष्णः शमार्थं कौरवान्प्रति ।
न च तं लब्धवान्कामं ततो युद्धमभूदिदम् ॥ ९.६४.२ ॥
เมื่อก่อนพระกฤษณะเคยไปหาเการพเพื่อสันติ แต่ไม่ได้สมปรารถนา การรบนี้จึงเกิดขึ้น
9.64.3
निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तदा ।
पृथिव्यां पाण्डवेयस्य निःसपत्ने कृते युधि ॥ ९.६४.३ ॥
เมื่อพลทหารถูกสังหารแล้ว ทุรโยธน์ก็ถูกสังหารด้วย และโอรสของปาณฑุได้ปราศจากคู่ต่อสู้บนแผ่นดินในสงคราม
9.64.4
विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्ते यशसि चोत्तमे ।
किं तु तत्कारणं ब्रह्मन्येन कृष्णो गतः पुनः ॥ ९.६४.४ ॥
เมื่อค่ายทหารแตกกระจายและว่างเปล่า และได้รับเกียรติยศอันสูงสุดแล้ว ข้าแต่พราหมณ์ มูลเหตุใดที่ทำให้พระกฤษณะเสด็จไปอีกครั้ง
9.64.5
न चैतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं विप्रतिभाति मे ।
यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दनः ॥ ९.६४.५ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ มูลเหตุนี้ในความเห็นของข้าไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย เพราะพระชนารทนผู้มีตนหาประมาณมิได้ได้เสด็จมาที่นี่ด้วยพระองค์เอง
9.64.6
तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम ।
यच्चात्र कारणं ब्रह्मन्कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ ९.६४.६ ॥
ข้าแต่อัธวรยุผู้ประเสริฐที่สุด จงบอกข้าให้ตรงตามความจริงทั้งหมด และข้าแต่พราหมณ์ มูลเหตุใดก็ตามที่มีในการตัดสินเรื่องนี้ ก็จงบอกมาทั้งหมด
9.64.7
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावद्भरतर्षभ ॥ ९.६४.७ ॥
ข้าแต่พระราชา คำถามติดตามที่พระองค์ทรงถามข้านี้เกิดจากพระองค์เอง ข้าแต่ทรงเป็นวัวผู้ประเสริฐของภรตวงศ์ ข้าจะอธิบายแก่พระองค์ตามที่เป็นจริง
9.64.8
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
व्युत्क्रम्य समयं राजन्धार्तराष्ट्रं महाबलम् ॥ ९.६४.८ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อเห็นทุรโยธน์ถูกภีมเสนสังหารในการรบ พระโอรสของธฤตราษฎร์ผู้มีพลังมหาศาลนั้น ทรงละเมิดข้อตกลงที่ได้ทำไว้
9.64.9
अन्यायेन हतं दृष्ट्वा गदायुद्धेन भारत ।
युधिष्ठिरं महाराज महद्भयमथाविशत् ॥ ९.६४.९ ॥
ข้าแต่ภรตะ ข้าแต่มหาราชา เมื่อเห็นทุรโยธน์ถูกสังหารโดยไม่เป็นธรรมในการต่อสู้ด้วยกระบอง ความกลัวอันยิ่งใหญ่ก็เข้าครอบงำพระยุธิษฐิระ
9.64.10
सोऽचिन्तयन्महाभागां गान्धारीं तपसान्विताम् ।
घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत् ॥ ९.६४.१० ॥
พระองค์ทรงระลึกถึงพระนางคานธารีผู้มีบุญยิ่ง ผู้ประกอบด้วยตบะ ผู้มีตบะอันน่าสะพรึงกลัว นางอาจเผาไหม้แม้ไตรโลกได้
9.64.11
तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धिः समभवत्तदा ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः पूर्वं प्रशमनं भवेत् ॥ ९.६४.११ ॥
ขณะที่พระองค์กำลังทรงคิดเช่นนั้น พระปัญญาก็บังเกิดขึ้นในพระทัยว่า ต้องทำให้พระนางคานธารีผู้กำลังลุกโชนด้วยความโกรธสงบลงก่อน
9.64.12
सा हि पुत्रवधं श्रुत्वा कृतमस्माभिरीदृशम् ।
मानसेनाग्निना क्रुद्धा भस्मसान्नः करिष्यति ॥ ९.६४.१२ ॥
เพราะเมื่อนางได้ยินว่าโอรสของนางถูกฆ่าตายโดยพวกเราในลักษณะเช่นนี้ นางจะโกรธเกรี้ยว และจะเผาพวกเราให้เป็นเถ้าถ่านด้วยไฟแห่งจิตของนาง
9.64.13
कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी सम्प्रशक्ष्यति ।
श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्मयोधिनम् ॥ ९.६४.१३ ॥
คานธารีจะทนรับความทุกข์อันแรงกล้านี้ได้อย่างไร เมื่อได้ยินว่าโอรสของนางซึ่งเป็นนักรบที่ซื่อตรงถูกฆ่าตายด้วยการหลอกลวง
9.64.14
एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वितः ।
वासुदेवमिदं वाक्यं धर्मराजोऽभ्यभाषत ॥ ९.६४.१४ ॥
ทรงครุ่นคิดเช่นนี้ด้วยประการต่าง ๆ เต็มไปด้วยความกลัวและความโศก พระเจ้าธรรมราชาจึงตรัสถ้อยคำนี้แก่พระวาสุเทพ
9.64.15
तव प्रसादाद्गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम् ।
अप्राप्यं मनसाऽपीदं प्राप्तमस्माभिरच्युत ॥ ९.६४.१५ ॥
ข้าแต่พระโควินท์ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ราชอาณาจักรนี้จึงได้มาโดยกำจัดหนามคือศัตรูออกไปแล้ว ข้าแต่พระอัจยุต พวกข้าได้สิ่งที่แม้แต่ในความคิดก็ยังไม่อาจบรรลุได้
9.64.16
प्रत्यक्षं मे महाबाहो सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
विमर्दः सुमहान्प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन ॥ ९.६४.१६ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนอันทรงพลัง ต่อหน้าข้าพระองค์ ในสงครามที่ทำให้ขนลุกชัน ความพินาศอันใหญ่หลวงได้เกิดขึ้นโดยพระองค์ ข้าแต่ความยินดีของวงศ์ยาทพ
9.64.17
त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम् ।
यथा साह्यं पुरा दत्तं हताश्च विबुधद्विषः ॥ ९.६४.१७ ॥
ดังที่พระองค์เคยประทานความช่วยเหลือในสงครามระหว่างเทพกับอสูรเพื่อสังหารศัตรูของเทวดา และศัตรูของเทพจึงถูกสังหาร
9.64.18
साह्यं तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत ।
सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता हि धृता वयम् ॥ ९.६४.१८ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนอันทรงพลัง ข้าแต่อัจยุต พระองค์ก็ทรงประทานความช่วยเหลือแก่พวกข้าเช่นนั้นเช่นกัน และข้าแต่โอรสของวฤษณี พระองค์ในฐานะสารถีนั่นแหละที่ทรงค้ำจุนพวกข้าไว้
9.64.19
यदि न त्वं भवेन्नाथः फल्गुनस्य महारणे ।
कथं शक्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णवः ॥ ९.६४.१९ ॥
หากพระองค์มิได้เป็นผู้คุ้มครองของอรชุนในสงครามใหญ่ มหาสมุทรแห่งพลังนี้จะถูกเอาชนะในสงครามได้อย่างไร
9.64.20
गदाप्रहारा विपुलाः परिघैश्चापि ताडनम् ।
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तोमरैः सपरश्वथैः ॥ ९.६४.२० ॥
การฟาดด้วยกระบองนับไม่ถ้วน และการตีด้วยท่อนเหล็กทั้งหลาย ด้วยหอก ด้วยง้าว ด้วยทวน ด้วยขวาน และด้วยขวานมีด้าม
9.64.21
अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाचः सुपरुषाः श्रुताः ।
शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे ॥ ९.६४.२१ ॥
เพื่อพวกเรา โอ กฤษณะ พระองค์ได้ทรงฟังถ้อยคำอันรุนแรง และในสนามรบการถูกอาวุธฟาดลงมาก็เหมือนการสัมผัสของสายฟ้า
9.64.22
ते च ते सफला जाता हते दुर्योधनेऽच्युत ।
तत्सर्वं न यथा नश्येत्पुनः कृष्ण तथा कुरु ॥ ९.६४.२२ ॥
และสิ่งเหล่านั้นได้ผลสำเร็จแล้ว เมื่อทุรโยธน์ถูกสังหาร โอ อัจยุตะ โอ กฤษณะ ขอทรงกระทำให้ทั้งหมดนั้นไม่พินาศอีกครั้งเถิด
9.64.23
सन्देहडोलां प्राप्तं नश्चेतः कृष्ण जये सति ।
गान्धार्या हि महाबाहो क्रोधं शमय माधव ॥ ९.६४.२३ ॥
โอ กฤษณะ แม้ในชัยชนะ จิตใจของพวกเรายังติดแกว่งอยู่บนแคร่แห่งความสงสัย โอ มาธวะผู้มีแขนทรงพลัง ขอทรงระงับความโกรธของคันธารีเถิด
9.64.24
सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता ।
पुत्रपौत्रवधं श्रुत्वा ध्रुवं नः सम्प्रधक्ष्यति।
तस्या प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम ॥ ९.६४.२४ ॥
นางผู้มีบุญใหญ่หลวงนั้น ผอมเหลืองเพราะการบำเพ็ญตบะอันเข้มงวดอยู่เสมอ เมื่อได้ยินการสังหารบุตรและหลาน นางจะต้องเผาพวกเราเสียจนสิ้นแน่นอน โอ วีระ การทำให้นางสงบลงคือสิ่งที่ควรทำในเวลานี้ตามความเห็นของข้าพเจ้า
9.64.25
कश्च तां क्रोधसन्दीप्तां पुत्रव्यसनकर्शिताम् ।
वीक्षितुं पुरुषः शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ९.६४.२५ ॥
ใครในหมู่มนุษย์จะสามารถมองนางได้ นางผู้ลุกโชนด้วยความโกรธและผอมเหลืองเพราะความพินาศของบุตร นอกจากพระองค์เท่านั้น โอ บุรุษสูงสุด
9.64.26
तत्र मे गमनं प्राप्तं रोचते तव माधव ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम ॥ ९.६४.२६ ॥
การไปที่นั่นเพื่อระงับคันธารีผู้กำลังลุกโชนด้วยความโกรธ ดูเหมาะสมในความเห็นของข้าพเจ้า และขอให้พระองค์ทรงพอพระทัยด้วยเช่นกัน โอ มาธวะ ผู้ปราบศัตรู
9.64.27
त्वं हि कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवाव्ययः ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैः कालसमीरितैः ॥ ९.६४.२७ ॥
พระองค์คือผู้สร้างและผู้ทำลายโลกทั้งหลาย คือต้นกำเนิดและผู้ไม่เสื่อมสลาย ด้วยถ้อยคำที่ประกอบด้วยเหตุผลและมูลเหตุ ตรัสออกมาตามกาลเวลา
9.64.28
क्षिप्रमेव महाबाहो गान्धारीं शमयिष्यसि ।
पितामहश्च भगवान्कृष्णस्तत्र भविष्यति ॥ ९.६४.२८ ॥
โอ ผู้มีแขนทรงพลัง พระองค์จะทรงระงับคันธารีได้อย่างรวดเร็ว และปู่ทวดกับพระกฤษณะผู้ทรงพระภคะจะอยู่ที่นั่นด้วย
9.64.29
सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्याः क्रोधनाशनम् ।
कर्तव्यं सात्वतां श्रेष्ठ पाण्डवानां हितार्थिना ॥ ९.६४.२९ ॥
โอ ผู้มีแขนทรงพลัง โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่สาตวัต พระองค์ต้องทรงดับความโกรธของคันธารีด้วยทุกวิถีทาง โดยปรารถนาความผาสุกของปาณฑพ
9.64.30
धर्मराजस्य वचनं श्रुत्वा यदुकुलोद्वहः ।
आमन्त्र्य दारुकं प्राह रथः सञ्जो विधीयताम् ॥ ९.६४.३० ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำของพระธรรมราชา ผู้นำแห่งวงศ์ยทุจึงเรียกดารุกะมาและกล่าวว่า "ขอให้จัดรถศึกให้พร้อมเถิด"
9.64.31
केशवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणोऽथ दारुकः ।
न्यवेदयद्रथं सज्जं केशवाय महात्मने ॥ ९.६४.३१ ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำของเกศวะ ดารุกะก็รีบไปกราบทูลแก่เกศวะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ว่ารถศึกพร้อมแล้ว
9.64.32
तं रथं यादवश्रेष्ठः समारुह्य परन्तपः ।
जगाम हास्तिनपुरं त्वरितः केशवो विभुः ॥ ९.६४.३२ ॥
เกศวะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ยาทพ ผู้เผาผลาญศัตรู ผู้ทรงอำนาจสูงสุด ทรงขึ้นรถศึกคันนั้นและรีบเสด็จไปยังหัสตินาปุระ
9.64.33
ततः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्रथी ।
नागसाह्वयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान् ॥ ९.६४.३३ ॥
จากนั้น โอ มหาราช มาธวะผู้ทรงพระภคะได้ทรงออกเดินทางในฐานะสารถี เมื่อถึงนาคสาหวัย ผู้กล้าหาญก็เข้าไปในเมืองนั้น
9.64.34
प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन् ।
विदितो धृतराष्ट्रस्य सोऽवतीर्य रथोत्तमात्।
अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम् ॥ ९.६४.३४ ॥
วีรบุรุษผู้เข้าเมืองให้เสียงรถศึกดังกึกก้อง ทรงแจ้งให้ธฤตราษฏร์ทราบ แล้วลงจากรถศึกอันประเสริฐ และด้วยจิตใจไม่หวั่นไหวได้เสด็จเข้าไปยังที่ประทับของธฤตราษฏร์
9.64.35
पूर्वं चाभिगतं तत्र सोऽपश्यदृषिसत्तमम् ॥ ९.६४.३५ ॥
และที่นั่นพระองค์ได้เห็นฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดซึ่งมาถึงก่อนแล้ว
9.64.36
पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्चापि जनार्दनः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशवः ॥ ९.६४.३६ ॥
ชนารทนะผู้ไม่หวั่นไหว ได้กดเท้าของพระราชาและถวายความเคารพ เกศวะก็ถวายความเคารพแก่คันธารีด้วยเช่นกัน
9.64.37
ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षजः ।
पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.३७ ॥
จากนั้น อโธกษชะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ยาทพ จับมือธฤตราษฏร์ โอ จอมกษัตริย์ แล้วร้องไห้เสียงดัง
9.64.38
स मुहूर्तादिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्भवम् ।
प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे ह्याचम्य च यथाविधि।
उवाच प्रश्रितं वाक्यं धृतराष्ट्रमरिन्दमः ॥ ९.६४.३८ ॥
หลังจากครู่หนึ่ง ทรงปล่อยน้ำตาอันเกิดจากความโศกออกมา ล้างพระเนตรด้วยน้ำ และอาจมนะตามพิธี ผู้ปราบศัตรูจึงกล่าวถ้อยคำอ่อนน้อมแก่ธฤตราษฏร์
9.64.39
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्भूतं भव्यं च भारत ।
कालस्य च यथावृत्तं तत्ते सुविदितं प्रभो ॥ ९.६४.३९ ॥
โอ ภารตะ โอ ผู้เป็นใหญ่ สิ่งที่ได้เป็นมาและจะเป็นไปนั้นไม่มีสิ่งใดที่พระองค์ไม่ทรงทราบ และการดำเนินไปของกาลเวลาตามที่เป็นไปแล้ว พระองค์ก็ทรงรู้ดี
9.64.40
यदिदं पाण्डवैः सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभिः ।
कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्य भारत ॥ ९.६४.४० ॥
โอ ภารตะ แม้ปาณฑพทั้งหมดได้ทำตามพระประสงค์ของพระองค์ แล้วจะมีการทำลายล้างวงศ์ตระกูลและชนชั้นกษัตริย์เช่นนี้ได้อย่างไรเล่า
9.64.41
भ्रातृभिः समयं कृत्वा क्षान्तवान्धर्मवत्सलः ।
द्यूतच्छलजितैः शुद्वैर्वनवासो ह्युपागतः ॥ ९.६४.४१ ॥
ยุธิษฐิระผู้รักธรรม ได้ทำข้อตกลงกับพี่น้อง จึงอดทนไว้ได้ พวกเขาบริสุทธิ์ แต่ถูกพ่ายแพ้ด้วยกลโกงในการเล่นพนัน จึงต้องมาสู่การเนรเทศเข้าป่า
9.64.42
अज्ञातवासचर्या च नानावेषसमावृतैः ।
अन्ये च बहवः क्लेशास्त्वशक्तैरिव सर्वदा ॥ ९.६४.४२ ॥
พวกเขายังต้องใช้ชีวิตอยู่โดยไม่ให้ใครจำได้ ปลอมตัวด้วยรูปลักษณ์นานาชนิด และทนทุกข์ยากลำบากอื่นอีกมาก ซึ่งผู้ไร้กำลังย่อมทนไม่ไหวเสมอ แต่พวกเขาก็ทนมาได้
9.64.43
मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते ।
सर्वलोकस्य सान्निध्येग्रामांस्त्वं पञ्चयाचितः ॥ ९.६४.४३ ॥
เมื่อถึงเวลาทำสงคราม ข้าพเจ้าเองก็มาหาท่าน ต่อหน้าชาวโลกทั้งปวง และขอให้ท่านยกหมู่บ้านห้าแห่งให้
9.64.44
त्वया कालोपसृष्टेन लोभतो नापवर्जिताः ।
तवापराधान्नृपते सर्वं क्षत्रं क्षयं गतम् ॥ ९.६४.४४ ॥
ท่านถูกกาลเวลาครอบงำและเพราะความโลภ จึงไม่ยอมคืนให้ ข้าแต่กษัตริย์ เพราะความผิดของท่าน กษัตริย์ทั้งปวงจึงต้องพินาศ
9.64.45
भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन कृपेण च ।
द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता।
याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्कृतवानसि ॥ ९.६४.४५ ॥
ภีษมะ โสมทัตต์ พาหลีกะ กฤปะ โทรณะกับบุตรชาย และวิทุระผู้มีปัญญา ได้ขอให้ท่านทำสันติอยู่เสมอ แต่ท่านก็ไม่ได้ทำเช่นนั้น
9.64.46
कालोपहतचित्ता हि सर्वे मुह्यन्ति भारत ।
यथा मूढो भवान्पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते ॥ ९.६४.४६ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต ผู้ที่จิตใจถูกกาลเวลาครอบงำ ย่อมหลงผิดไปทั้งสิ้น ดังที่ท่านเคยหลงผิดมาก่อน เมื่อท่านลงมือทำกิจการนี้
9.64.47
किमन्यत्कालयोगाद्धि द्विष्टमेव परायणम् ।
मा च दोषान्महाप्राज्ञ पाण्डवेषु निवेशय ॥ ९.६४.४७ ॥
เว้นแต่ความเกลียดชังจะเป็นที่พึ่งสุดท้ายได้อย่างไรเล่า เมื่อเป็นไปตามกาลเวลา ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่ง อย่าโยนความผิดไปให้บรรดาปาณฑพเลย
9.64.48
अल्पोप्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम् ।
धर्मतो न्यायतश्चैव स्नेहतश्च परन्तप ॥ ९.६४.४८ ॥
ในปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ไม่มีการละเมิดแม้เพียงเล็กน้อย ทั้งในด้านธรรม ความยุติธรรม และความรักใคร่ ข้าแต่ผู้เผาผลาญศัตรู
9.64.49
एतत्सर्वं तु विज्ञाय ह्यात्मदोषकृतं फलम् ।
तन्मन्युं पाण्डुपुत्रेषु न भवान्कर्तुमर्हति ॥ ९.६४.४९ ॥
เมื่อรู้ดีว่าสิ่งทั้งปวงนี้เป็นผลจากความผิดของท่านเอง ท่านไม่ควรเก็บความโกรธไว้กับบุตรของปาณฑุเลย
9.64.50
कुलं वंशश्च पिण्डाश्च यच्च पुत्रकृत फलम् ।
गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम् ॥ ९.६४.५० ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นที่พึ่ง ตระกูล เผ่าพันธุ์ การถวายปิณฑะ และผลที่เกิดจากบุตร ของคานธารีและของท่านนั้น ล้วนตั้งอยู่ที่บรรดาปาณฑพ
9.64.51
त्वं चैव कुरुशार्दूल गान्धारी च यशस्विनी ।
मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्प्रतिकिल्बिम् ॥ ९.६४.५१ ॥
ท่านเองเถิด ข้าแต่ราชสีห์แห่งกุรุ และคานธารีผู้มีเกียรติยศ ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่มนุษย์ อย่าโศกเศร้าต่อความผิดที่กระทำต่อบรรดาปาณฑพเลย
9.64.52
एतत्सर्वमनुध्याय आत्मनश्च व्यतिक्रमम् ।
शिवेन पाण्डवान्ध्याहि नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.६४.५२ ॥
ขอให้ท่านไตร่ตรองถึงสิ่งทั้งปวงนี้ และถึงความผิดพลาดของตนเอง แล้วคิดถึงบรรดาปาณฑพด้วยจิตที่เป็นมงคล ข้าขอนอบน้อมต่อท่าน ข้าแต่ราชสีห์แห่งภรตะ
9.64.53
जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि ।
भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्चापि स्वभावतः ॥ ९.६४.५३ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ท่านย่อมรู้ว่าพระธรรมราชาเคารพภักดีต่อท่านเพียงใด และความรักที่ท่านมีต่อกันโดยธรรมชาติ ข้าแต่ราชสีห์แห่งภรตะ
9.64.54
एतच्च कदनं कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम् ।
दह्यते स दिवारात्रौ न च शर्माधिगच्छति ॥ ९.६४.५४ ॥
เมื่อได้ก่อการสังหารศัตรูและผู้ที่ทำร้ายตนเช่นนี้แล้ว เขาก็เร่าร้อนทั้งกลางวันและกลางคืน และไม่อาจพบความสงบได้
9.64.55
त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
स शोचन्नरशार्दूलः शान्तिं नैवाधिगच्छति ॥ ९.६४.५५ ॥
ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่มนุษย์ ผู้โศกเศร้าถึงท่านและถึงคานธารีผู้มีชื่อเสียงนั้น ราชสีห์ในหมู่มนุษย์ผู้นั้นย่อมไม่พบความสงบเลย
9.64.56
हिया च परयाऽविष्टो भवन्तं नाधिगच्छति ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ९.६४.५६ ॥
ถูกความละอายอันยิ่งใหญ่ครอบงำ เขาจึงไม่กล้ามาหาท่าน เขาถูกความเศร้าโศกถึงบุตรแผดเผา และจิตกับอินทรีย์ของเขาก็สับสนปั่นป่วน
9.64.57
एवमुक्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तमः ।
उवाच परमं वाक्यं गान्धारीं शोककर्शिताम् ॥ ९.६४.५७ ॥
ข้าแต่มหาราชา เมื่อยาทวผู้ประเสริฐสุดได้กล่าวเช่นนี้กับท่านธฤตราษฎร์แล้ว ก็ได้กล่าวถ้อยคำสูงสุดเหล่านี้กับคานธารีผู้ถูกความโศกเศร้าบั่นทอน
9.64.58
सौबलेयि निबोध त्वं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रते ।
त्वत्समा नास्ति लोकेऽस्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे ॥ ९.६४.५८ ॥
ข้าแต่ธิดาแห่งสุพละ จงฟังสิ่งที่เราจะกล่าวกับท่าน ข้าแต่ผู้ตั้งมั่นในวัตร ข้าแต่ผู้เป็นมงคล ในโลกนี้ในวันนี้ไม่มีสตรีใดเสมอท่าน
9.64.59
जानासि च यथा राज्ञि सभायां मम सन्निधौ ।
धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयोः पक्षयोर्हितम् ॥ ९.६४.५९ ॥
ข้าแต่ราชินี ท่านรู้ดีว่าในที่ประชุม ต่อหน้าเรา ถ้อยคำที่เราได้กล่าวนั้นเปี่ยมด้วยธรรมและประโยชน์ และเป็นคุณแก่ทั้งสองฝ่าย
9.64.60
उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयैः कृतम् ।
दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वचः ॥ ९.६४.६० ॥
ข้าแต่ผู้เป็นมงคล ท่านได้กล่าวไว้ถูกต้องแล้ว แต่บุตรของท่านมิได้ปฏิบัติตาม ท่านได้กล่าวถ้อยคำรุนแรงกับทุรโยธน์ผู้ปรารถนาชัยชนะ
9.64.61
शृणु मूढ वचो मह्यं यतो धर्मस्ततो जयः ।
तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्यं नृपात्मजे ॥ ९.६४.६१ ॥
จงฟังคำของเรา เจ้าผู้โง่เขลา เพราะที่ใดมีธรรม ที่นั้นมีชัยชนะ คำพูดเหล่านั้นของเจ้า โอ ราชธิดา บัดนี้ได้เกิดขึ้นแล้ว
9.64.62
एवं विदित्वा कल्याणि मा स्म शोके मनः कृथाः ।
पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धिः कदाचन ॥ ९.६४.६२ ॥
เมื่อรู้เช่นนี้แล้ว โอ ผู้มีความงาม อย่าให้ใจของเจ้าจมอยู่ในความโศกเศร้าเลย ขอให้ความคิดของเจ้าอย่าได้มุ่งทำลายปาณฑพเลยแม้สักครั้งเดียว
9.64.63
शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम् ।
चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात् ॥ ९.६४.६३ ॥
เจ้าสามารถ โอ ผู้มีโชคยิ่ง ด้วยพลังแห่งตบะ ที่จะเผาแผ่นดินพร้อมด้วยสรรพสัตว์ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ด้วยดวงตาที่ลุกโชนด้วยความโกรธ
9.64.64
वासुदेववचः श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमब्रवीत् ।
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव ॥ ९.६४.६४ ॥
เมื่อได้ฟังคำของพระวาสุเทพแล้ว คานธารีจึงตรัสว่า "เป็นเช่นนั้นจริง โอ ผู้มีแขนแข็งแรง ดังที่ท่านว่า โอ เกศวะ"
9.64.65
आधिभिर्दह्यमानाया मतिः सञ्चलिता मम ।
सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन ॥ ९.६४.६५ ॥
ใจของหม่อมฉันที่กำลังเร่าร้อนด้วยความทุกข์ใจนั้นได้ถูกทำให้สั่นคลอน แต่เมื่อได้ฟังคำของท่าน โอ ชนารทนะ ใจนั้นก็กลับมั่นคงขึ้นในตัวหม่อมฉันแล้ว
9.64.66
राज्ञस्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव ।
त्वं गतिः सहितैर्वीरैः पाण्डवैर्दिपदा वर ॥ ९.६४.६६ ॥
สำหรับพระราชาผู้ตาบอดและชราแล้ว ผู้มีบุตรถูกฆ่าตายหมดแล้ว โอ เกศวะ ท่านคือที่พึ่ง ท่านผู้เป็นเลิศในหมู่มนุษย์ พร้อมด้วยปาณฑพผู้กล้าหาญทั้งหลาย
9.64.67
एतावदुक्त्वा वचनं मुखं प्रच्छाद्य वाससा ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.६७ ॥
เมื่อกล่าวถ้อยคำมากมายเพียงนี้แล้ว คานธารีผู้ถูกเผาผลาญด้วยความโศกเศร้าถึงบุตรชาย ได้ปิดหน้าด้วยผ้า แล้วร้องไห้คร่ำครวญออกมาดัง ๆ
9.64.68
तत एनां महाबाहुः केश्वः शोककर्शिताम् ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैराश्वासयत्प्रभुः ॥ ९.६४.६८ ॥
ครั้งนั้น พระเกศวะผู้มีแขนแข็งแรงและเป็นเจ้า ได้ปลอบโยนนางผู้ซูบผอมเพราะความโศก ด้วยถ้อยคำที่ประกอบด้วยเหตุผลและเหตุปัจจัย
9.64.69
समाश्वास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्रं च माधवः ।
द्रौणिसङ्कल्पितं भावमन्वबुध्यत केशवः ॥ ९.६४.६९ ॥
เมื่อได้ปลอบโยนคานธารีและท้าวธฤตราษฎร์แล้ว พระมาธวะ เกศวะ ก็รู้ถึงเจตนาที่บุตรของโทรณะได้ตั้งไว้
9.64.70
ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत् ॥ ९.६४.७० ॥
ครั้งนั้น พระองค์ลุกขึ้นอย่างรวดเร็ว ก้มศีรษะลงแทบเท้าของทไวปายนะ แล้ว โอ จอมราชา จึงตรัสกับเการพ
9.64.71
आपृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः ।
द्रौणेः पापोस्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थितः ॥ ९.६४.७१ ॥
โอ ผู้เป็นเลิศแห่งกุรุ หม่อมฉันขอลาท่าน และอย่าให้ใจของท่านจมอยู่ในความโศกเลย เจตนาของบุตรโทรณะนั้นชั่วร้าย และนั่นคือเหตุที่หม่อมฉันลุกขึ้นอย่างฉับพลัน
9.64.72
पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता ॥ ९.६४.७२ ॥
เขาเป็นผู้เปิดเผยความตั้งใจที่จะสังหารปาณฑพในยามค่ำคืน
9.64.73
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गान्धार्या सहितोऽब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम् ॥ ९.६४.७३ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำเหล่านี้แล้ว ท้าวธฤตราษฎร์ผู้มีแขนแข็งแรง พร้อมด้วยคานธารี จึงตรัสกับพระเกศวะ ผู้สังหารเกศิน
9.64.74
शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्परिपालय ।
भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन ॥ ९.६४.७४ ॥
โอ ผู้มีแขนแข็งแรง จงรีบไปและปกป้องปาณฑพ โอ ชนารทนะ หม่อมฉันจะได้พบท่านอีกในไม่ช้า
9.64.75
प्रायात्ततस्तु त्वरितो दारुकेण सहाच्युतः ॥ ९.६४.७५ ॥
ครั้งนั้น พระอัจยุตะรีบจากไปพร้อมกับทารุกะ
9.64.76
वासुदेवे गते राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृतः ॥ ९.६४.७६ ॥
เมื่อพระวาสุเทพจากไปแล้ว โอ พระราชา พระวยาสผู้มีตนหาประมาณมิได้และเป็นที่นมัสการของโลก ได้ปลอบโยนท้าวธฤตราษฎร์ ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์
9.64.77
वासुदेवोऽपि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह ।
शिबिरं हास्तिनपुराद्दिदृक्षुः पाण्डवान्नृप ॥ ९.६४.७७ ॥
พระวาสุเทพผู้มีจิตประกอบด้วยธรรม เมื่อทำกิจสำเร็จแล้ว ก็เสด็จไปยังค่ายพักจากหัสตินาปุระ ด้วยปรารถนาจะเฝ้าปาณฑพ โอ พระราชา
9.64.78
आगम्य शिबिरं रात्रौ सोऽभ्यगच्छत पाण्डवान् ।
तच्च तेभ्यः समाख्याय सहितस्तैः समाहितः ॥ ९.६४.७८ ॥
เมื่อมาถึงค่ายพักในยามค่ำคืนแล้ว พระองค์ก็เสด็จไปยังปาณฑพ เมื่อได้เล่าเรื่องนั้นให้พวกเขาฟังแล้ว พระองค์ก็ประทับอยู่กับพวกเขาด้วยจิตที่สงบมั่น