ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.64.1
किमर्थं द्विजशार्दूल धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
गान्धार्याः प्रेषयामास वासुदेवं परन्तपम् ॥ ९.६४.१ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਗਾਂਧਾਰੀ ਕੋਲ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਭੇਜਿਆ?
9.64.2
यदा पूर्वं गतः कृष्णः शमार्थं कौरवान्प्रति ।
न च तं लब्धवान्कामं ततो युद्धमभूदिदम् ॥ ९.६४.२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕੌਰਵਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਤਦੋਂ ਇਹ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
9.64.3
निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तदा ।
पृथिव्यां पाण्डवेयस्य निःसपत्ने कृते युधि ॥ ९.६४.३ ॥
ਯੋਧੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਤੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ-ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਵਿਰੋਧ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ,
9.64.4
विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्ते यशसि चोत्तमे ।
किं तु तत्कारणं ब्रह्मन्येन कृष्णो गतः पुनः ॥ ९.६४.४ ॥
ਛਾਉਣੀ ਭੱਜ ਕੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਯਸ਼ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਫਿਰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਗਏ?
9.64.5
न चैतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं विप्रतिभाति मे ।
यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दनः ॥ ९.६४.५ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਅਮੇਯਾਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਆਏ ਸਨ।
9.64.6
तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम ।
यच्चात्र कारणं ब्रह्मन्कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ ९.६४.६ ॥
ਹੇ ਅਧਵਰਯੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਹੋ।
9.64.7
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावद्भरतर्षभ ॥ ९.६४.७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉੱਠਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਾਂਗਾ।
9.64.8
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
व्युत्क्रम्य समयं राजन्धार्तराष्ट्रं महाबलम् ॥ ९.६४.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ...
9.64.9
अन्यायेन हतं दृष्ट्वा गदायुद्धेन भारत ।
युधिष्ठिरं महाराज महद्भयमथाविशत् ॥ ९.६४.९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਨਿਆਏ ਨਾਲ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਡਰ ਸਮਾ ਗਿਆ।
9.64.10
सोऽचिन्तयन्महाभागां गान्धारीं तपसान्विताम् ।
घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत् ॥ ९.६४.१० ॥
ਉਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗਾ ਗਾਂਧਾਰੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ; ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਸੀ।
9.64.11
तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धिः समभवत्तदा ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः पूर्वं प्रशमनं भवेत् ॥ ९.६४.११ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਪਜਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬਲਦੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
9.64.12
सा हि पुत्रवधं श्रुत्वा कृतमस्माभिरीदृशम् ।
मानसेनाग्निना क्रुद्धा भस्मसान्नः करिष्यति ॥ ९.६४.१२ ॥
ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
9.64.13
कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी सम्प्रशक्ष्यति ।
श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्मयोधिनम् ॥ ९.६४.१३ ॥
ਛਲ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਸਿੱਧੇ ਯੋਧੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਇਹ ਤੀਖਣ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਰੇਗੀ?
9.64.14
एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वितः ।
वासुदेवमिदं वाक्यं धर्मराजोऽभ्यभाषत ॥ ९.६४.१४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਭੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
9.64.15
तव प्रसादाद्गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम् ।
अप्राप्यं मनसाऽपीदं प्राप्तमस्माभिरच्युत ॥ ९.६४.१५ ॥
ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਹ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ। ਹੇ ਅੱਚੁਤ, ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਪਾਇਆ।
9.64.16
प्रत्यक्षं मे महाबाहो सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
विमर्दः सुमहान्प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन ॥ ९.६४.१६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਅਨੰਦ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ।
9.64.17
त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम् ।
यथा साह्यं पुरा दत्तं हताश्च विबुधद्विषः ॥ ९.६४.१७ ॥
ਦੇਵ-ਦੈਂਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
9.64.18
साह्यं तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत ।
सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता हि धृता वयम् ॥ ९.६४.१८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੇ ਅੱਚੁਤ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਸਾਰਥੀ ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।
9.64.19
यदि न त्वं भवेन्नाथः फल्गुनस्य महारणे ।
कथं शक्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णवः ॥ ९.६४.१९ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫਲਗੁਨ ਦਾ ਨਾਥ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਬਲਸਾਗਰ ਨੂੰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ?
9.64.20
गदाप्रहारा विपुलाः परिघैश्चापि ताडनम् ।
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तोमरैः सपरश्वथैः ॥ ९.६४.२० ॥
ਗਦਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਹਾਰ, ਪਰਿਘਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਰ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਭਿੰਡਿਪਾਲ, ਤੋਮਰ ਅਤੇ ਫਰਸਿਆਂ ਸਮੇਤ।
9.64.21
अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाचः सुपरुषाः श्रुताः ।
शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे ॥ ९.६४.२१ ॥
ਸਾਡੇ ਲਈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣੇ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਵਰਗੇ ਸਨ।
9.64.22
ते च ते सफला जाता हते दुर्योधनेऽच्युत ।
तत्सर्वं न यथा नश्येत्पुनः कृष्ण तथा कुरु ॥ ९.६४.२२ ॥
ਹੇ ਅਚੁਤ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਫਿਰ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।
9.64.23
सन्देहडोलां प्राप्तं नश्चेतः कृष्ण जये सति ।
गान्धार्या हि महाबाहो क्रोधं शमय माधव ॥ ९.६४.२३ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿੱਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡਾ ਮਨ ਸ਼ੰਕਾ ਦੇ ਝੂਲੇ ਵਿੱਚ ਝੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਮਾਧਵ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ।
9.64.24
सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता ।
पुत्रपौत्रवधं श्रुत्वा ध्रुवं नः सम्प्रधक्ष्यति।
तस्या प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम ॥ ९.६४.२४ ॥
ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸਦਾ ਕਠੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਹੈ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ। ਹੇ ਵੀਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
9.64.25
कश्च तां क्रोधसन्दीप्तां पुत्रव्यसनकर्शिताम् ।
वीक्षितुं पुरुषः शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ९.६४.२५ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬਲਦੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਖ ਸਮਰੱਥ ਹੈ?
9.64.26
तत्र मे गमनं प्राप्तं रोचते तव माधव ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम ॥ ९.६४.२६ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬਲਦੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਹੈ; ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ।
9.64.27
त्वं हि कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवाव्ययः ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैः कालसमीरितैः ॥ ९.६४.२७ ॥
ਤੂੰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਹੇਤੂ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ।
9.64.28
क्षिप्रमेव महाबाहो गान्धारीं शमयिष्यसि ।
पितामहश्च भगवान्कृष्णस्तत्र भविष्यति ॥ ९.६४.२८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੂੰ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦੇਵੇਂਗਾ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਾਮਹ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਹੋਣਗੇ।
9.64.29
सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्याः क्रोधनाशनम् ।
कर्तव्यं सात्वतां श्रेष्ठ पाण्डवानां हितार्थिना ॥ ९.६४.२९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
9.64.30
धर्मराजस्य वचनं श्रुत्वा यदुकुलोद्वहः ।
आमन्त्र्य दारुकं प्राह रथः सञ्जो विधीयताम् ॥ ९.६४.३० ॥
ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਯਦੁਕੁਲ ਦੇ ਧਾਰਕ ਨੇ ਦਾਰੁਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।"
9.64.31
केशवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणोऽथ दारुकः ।
न्यवेदयद्रथं सज्जं केशवाय महात्मने ॥ ९.६४.३१ ॥
ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਫੁਰਤੀ ਕਰਦੇ ਦਾਰੁਕ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਰਥ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ।
9.64.32
तं रथं यादवश्रेष्ठः समारुह्य परन्तपः ।
जगाम हास्तिनपुरं त्वरितः केशवो विभुः ॥ ९.६४.३२ ॥
ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਰਬ-ਸਮਰੱਥ ਕੇਸ਼ਵ ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
9.64.33
ततः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्रथी ।
नागसाह्वयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान् ॥ ९.६४.३३ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭਗਵਾਨ ਮਾਧਵ ਰਥੀ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਉਹ ਨਾਗਸਾਹਵਯ (ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ) ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
9.64.34
प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन् ।
विदितो धृतराष्ट्रस्य सोऽवतीर्य रथोत्तमात्।
अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम् ॥ ९.६४.३४ ॥
ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀਰ ਨੇ ਰਥ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਨਗਰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਮਨ ਨਾਲ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਗਿਆ।
9.64.35
पूर्वं चाभिगतं तत्र सोऽपश्यदृषिसत्तमम् ॥ ९.६४.३५ ॥
ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
9.64.36
पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्चापि जनार्दनः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशवः ॥ ९.६४.३६ ॥
ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
9.64.37
ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षजः ।
पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.३७ ॥
ਫਿਰ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਧੋਕਸ਼ਜ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ।
9.64.38
स मुहूर्तादिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्भवम् ।
प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे ह्याचम्य च यथाविधि।
उवाच प्रश्रितं वाक्यं धृतराष्ट्रमरिन्दमः ॥ ९.६४.३८ ॥
ਉਹ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਧੋ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਨਿਮਰ ਬਚਨ ਕਹੇ।
9.64.39
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्भूतं भव्यं च भारत ।
कालस्य च यथावृत्तं तत्ते सुविदितं प्रभो ॥ ९.६४.३९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ।
9.64.40
यदिदं पाण्डवैः सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभिः ।
कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्य भारत ॥ ९.६४.४० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਂਡਵ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਕੁਲ-ਨਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਹੁੰਦਾ?
9.64.41
भ्रातृभिः समयं कृत्वा क्षान्तवान्धर्मवत्सलः ।
द्यूतच्छलजितैः शुद्वैर्वनवासो ह्युपागतः ॥ ९.६४.४१ ॥
ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ-ਪਿਆਰਾ ਨੇ ਧੀਰਜ ਰੱਖਿਆ; ਜੂਏ ਦੀ ਛਲ ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਮਿਲਿਆ।
9.64.42
अज्ञातवासचर्या च नानावेषसमावृतैः ।
अन्ये च बहवः क्लेशास्त्वशक्तैरिव सर्वदा ॥ ९.६४.४२ ॥
ਅਗਿਆਤਵਾਸ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਅਨੇਕਾਂ ਭੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਅਸਹਿ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਝੱਲੇ।
9.64.43
मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते ।
सर्वलोकस्य सान्निध्येग्रामांस्त्वं पञ्चयाचितः ॥ ९.६४.४३ ॥
ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਆ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੈਥੋਂ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਮੰਗੇ ਸਨ।
9.64.44
त्वया कालोपसृष्टेन लोभतो नापवर्जिताः ।
तवापराधान्नृपते सर्वं क्षत्रं क्षयं गतम् ॥ ९.६४.४४ ॥
ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਕੇ ਤੂੰ ਲੋਭ ਵੱਸ ਉਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
9.64.45
भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन कृपेण च ।
द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता।
याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्कृतवानसि ॥ ९.६४.४५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ, ਸੋਮਦੱਤ, ਬਾਹਲੀਕ, ਕ੍ਰਿਪ, ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਤੈਥੋਂ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਗੀ; ਪਰ ਤੂੰ ਉਹ ਨਾ ਕੀਤਾ।
9.64.46
कालोपहतचित्ता हि सर्वे मुह्यन्ति भारत ।
यथा मूढो भवान्पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते ॥ ९.६४.४६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਾਲ ਨਾਲ ਆਹਤ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਿਆਂ ਤੂੰ ਵੀ ਮੂਰਖ ਸੀ।
9.64.47
किमन्यत्कालयोगाद्धि द्विष्टमेव परायणम् ।
मा च दोषान्महाप्राज्ञ पाण्डवेषु निवेशय ॥ ९.६४.४७ ॥
ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੀ? ਵੈਰ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾ।
9.64.48
अल्पोप्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम् ।
धर्मतो न्यायतश्चैव स्नेहतश्च परन्तप ॥ ९.६४.४८ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਤੋਂ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਹੇ ਪਰੰਤਪ।
9.64.49
एतत्सर्वं तु विज्ञाय ह्यात्मदोषकृतं फलम् ।
तन्मन्युं पाण्डुपुत्रेषु न भवान्कर्तुमर्हति ॥ ९.६४.४९ ॥
ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
9.64.50
कुलं वंशश्च पिण्डाश्च यच्च पुत्रकृत फलम् ।
गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम् ॥ ९.६४.५० ॥
ਹੇ ਨਾਥ, ਕੁਲ, ਵੰਸ਼, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਫਲ — ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਸਭ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
9.64.51
त्वं चैव कुरुशार्दूल गान्धारी च यशस्विनी ।
मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्प्रतिकिल्बिम् ॥ ९.६४.५१ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰੋ।
9.64.52
एतत्सर्वमनुध्याय आत्मनश्च व्यतिक्रमम् ।
शिवेन पाण्डवान्ध्याहि नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.६४.५२ ॥
ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੇਸ਼ਟ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
9.64.53
जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि ।
भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्चापि स्वभावतः ॥ ९.६४.५३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੇਸ਼ਟ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜੋ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਜੋ ਸਨੇਹ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
9.64.54
एतच्च कदनं कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम् ।
दह्यते स दिवारात्रौ न च शर्माधिगच्छति ॥ ९.६४.५४ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
9.64.55
त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
स शोचन्नरशार्दूलः शान्तिं नैवाधिगच्छति ॥ ९.६४.५५ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ ਉਹ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
9.64.56
हिया च परयाऽविष्टो भवन्तं नाधिगच्छति ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ९.६४.५६ ॥
ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ ਉਹ।
9.64.57
एवमुक्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तमः ।
उवाच परमं वाक्यं गान्धारीं शोककर्शिताम् ॥ ९.६४.५७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਵਚਨ ਕਹੇ।
9.64.58
सौबलेयि निबोध त्वं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रते ।
त्वत्समा नास्ति लोकेऽस्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे ॥ ९.६४.५८ ॥
ਹੇ ਸੌਬਲੇਯੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ ਉਹ ਸੁਣ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਅੱਜ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
9.64.59
जानासि च यथा राज्ञि सभायां मम सन्निधौ ।
धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयोः पक्षयोर्हितम् ॥ ९.६४.५९ ॥
ਹੇ ਰਾਣੀ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਇਹ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ।
9.64.60
उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयैः कृतम् ।
दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वचः ॥ ९.६४.६० ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ ਸਨ।
9.64.61
शृणु मूढ वचो मह्यं यतो धर्मस्ततो जयः ।
तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्यं नृपात्मजे ॥ ९.६४.६१ ॥
ਮੂਰਖੇ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ ਉੱਥੇ ਜਿੱਤ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਤੇਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਹੁਣ ਸੱਚ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
9.64.62
एवं विदित्वा कल्याणि मा स्म शोके मनः कृथाः ।
पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धिः कदाचन ॥ ९.६४.६२ ॥
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
9.64.63
शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम् ।
चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात् ॥ ९.६४.६३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਹਿਤ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤੂੰ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ।
9.64.64
वासुदेववचः श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमब्रवीत् ।
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव ॥ ९.६४.६४ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ।
9.64.65
आधिभिर्दह्यमानाया मतिः सञ्चलिता मम ।
सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन ॥ ९.६४.६५ ॥
ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਡੋਲ ਗਈ ਸੀ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੁਣ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ।
9.64.66
राज्ञस्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव ।
त्वं गतिः सहितैर्वीरैः पाण्डवैर्दिपदा वर ॥ ९.६४.६६ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਗਵਾ ਚੁੱਕੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਹੈਂ। ਵੀਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
9.64.67
एतावदुक्त्वा वचनं मुखं प्रच्छाद्य वाससा ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.६७ ॥
ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢਕ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤੜਪਦੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗੀ।
9.64.68
तत एनां महाबाहुः केश्वः शोककर्शिताम् ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैराश्वासयत्प्रभुः ॥ ९.६४.६८ ॥
ਤਦ ਮਹਾਬਾਹੂ ਪ੍ਰਭੂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਤੂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਬੰਨ੍ਹਾਇਆ।
9.64.69
समाश्वास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्रं च माधवः ।
द्रौणिसङ्कल्पितं भावमन्वबुध्यत केशवः ॥ ९.६४.६९ ॥
ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਮਾਧਵ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪਿਤ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ।
9.64.70
ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत् ॥ ९.६४.७० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਛੇਤੀ ਉੱਠਿਆ, ਸਿਰ ਨਾਲ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਫਿਰ ਕੌਰਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
9.64.71
आपृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः ।
द्रौणेः पापोस्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थितः ॥ ९.६४.७१ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵਿਦਾ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾ। ਦ੍ਰੋਣ-ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਇ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠਿਆ ਹਾਂ।
9.64.72
पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता ॥ ९.६४.७२ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸੇ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
9.64.73
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गान्धार्या सहितोऽब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम् ॥ ९.६४.७३ ॥
ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਮੇਤ ਮਹਾਬਾਹੂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕੇਸ਼ਿਸੂਦਨ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
9.64.74
शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्परिपालय ।
भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन ॥ ९.६४.७४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਛੇਤੀ ਜਾਓ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਿਰ ਮਿਲਾਂਗਾ।
9.64.75
प्रायात्ततस्तु त्वरितो दारुकेण सहाच्युतः ॥ ९.६४.७५ ॥
ਫਿਰ ਅਚਯੁਤ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਦਾਰੁਕ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ।
9.64.76
वासुदेवे गते राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृतः ॥ ९.६४.७६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਅਮੇਯਾਤਮਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਸਕਾਰੇ ਗਏ ਵਿਆਸ ਨੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ।
9.64.77
वासुदेवोऽपि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह ।
शिबिरं हास्तिनपुराद्दिदृक्षुः पाण्डवान्नृप ॥ ९.६४.७७ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਤੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਛਾਉਣੀ ਵੱਲ ਗਏ।
9.64.78
आगम्य शिबिरं रात्रौ सोऽभ्यगच्छत पाण्डवान् ।
तच्च तेभ्यः समाख्याय सहितस्तैः समाहितः ॥ ९.६४.७८ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਛਾਉਣੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਗਏ; ਉਹ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਰਹੇ।