ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 9.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.64.1
किमर्थं द्विजशार्दूल धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
गान्धार्याः प्रेषयामास वासुदेवं परन्तपम् ॥ ९.६४.१ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶାର୍ଦୂଳ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶତ୍ରୁତାପକ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ କେଉଁ କାରଣରୁ ପଠାଇଥିଲେ?
9.64.2
यदा पूर्वं गतः कृष्णः शमार्थं कौरवान्प्रति ।
न च तं लब्धवान्कामं ततो युद्धमभूदिदम् ॥ ९.६४.२ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଯେବେ କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କୌରବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇ ନଥିଲେ; ତା'ପରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
9.64.3
निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तदा ।
पृथिव्यां पाण्डवेयस्य निःसपत्ने कृते युधि ॥ ९.६४.३ ॥
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ର ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀହୀନ ହେଲେ,
9.64.4
विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्ते यशसि चोत्तमे ।
किं तु तत्कारणं ब्रह्मन्येन कृष्णो गतः पुनः ॥ ९.६४.४ ॥
ଛାଉଣୀ ପଳାଇ ଖାଲି ହେଲା ଓ ଉତ୍ତମ ଯଶ ମିଳିଲା, ତଥାପି ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, କୃଷ୍ଣ ପୁନର୍ବାର କାହିଁକି ଗଲେ?
9.64.5
न चैतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं विप्रतिभाति मे ।
यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दनः ॥ ९.६४.५ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି କାରଣ ମୋତେ ଛୋଟ ମନେ ହେଉନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅମେୟାତ୍ମା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ ଆସିଥିଲେ।
9.64.6
तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम ।
यच्चात्र कारणं ब्रह्मन्कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ ९.६४.६ ॥
ହେ ଅଧ୍ୱର୍ଯୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରକୃତରେ ସବୁକିଛି ବର୍ଣ୍ଣନା କର; ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ନିଶ୍ଚୟରେ ଯାହା କାରଣ, ସବୁ କୁହ।
9.64.7
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावद्भरतर्षभ ॥ ९.६४.७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରୁଛ ତାହା ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ପ୍ରଶ୍ନ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାବତ୍ ବୁଝାଇବି।
9.64.8
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
व्युत्क्रम्य समयं राजन्धार्तराष्ट्रं महाबलम् ॥ ९.६४.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ହତ ହେବାର ଦେଖି, ସମ୍ମତି ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ସେ ମହାବଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର...
9.64.9
अन्यायेन हतं दृष्ट्वा गदायुद्धेन भारत ।
युधिष्ठिरं महाराज महद्भयमथाविशत् ॥ ९.६४.९ ॥
ହେ ଭାରତ, ଗଦାଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ (ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ) ହତ ହେବାର ଦେଖି, ହେ ମହାରାଜ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନକୁ ମହା ଭୟ ପ୍ରବେଶ କଲା।
9.64.10
सोऽचिन्तयन्महाभागां गान्धारीं तपसान्विताम् ।
घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत् ॥ ९.६४.१० ॥
ସେ ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ସେହି ମହାଭାଗା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ସେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଦହନ କରିପାରିବେ।
9.64.11
तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धिः समभवत्तदा ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः पूर्वं प्रशमनं भवेत् ॥ ९.६४.११ ॥
ସେ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ତାଙ୍କ ମନରେ ବୁଦ୍ଧି ଉଦିତ ହେଲା।
9.64.12
सा हि पुत्रवधं श्रुत्वा कृतमस्माभिरीदृशम् ।
मानसेनाग्निना क्रुद्धा भस्मसान्नः करिष्यति ॥ ९.६४.१२ ॥
ଆମ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଏପରି ପୁତ୍ରବଧ ଶୁଣି ସେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମାନସିକ ଅଗ୍ନିରେ ଆମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ।
9.64.13
कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी सम्प्रशक्ष्यति ।
श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्मयोधिनम् ॥ ९.६४.१३ ॥
ଛଳରେ ନିହତ, ସରଳ ଯୋଦ୍ଧା ପୁତ୍ରର କଥା ଶୁଣି ଗାନ୍ଧାରୀ ଏହି ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ କିପରି ସହିବେ?
9.64.14
एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वितः ।
वासुदेवमिदं वाक्यं धर्मराजोऽभ्यभाषत ॥ ९.६४.१४ ॥
ଏହିପରି ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରାଜ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
9.64.15
तव प्रसादाद्गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम् ।
अप्राप्यं मनसाऽपीदं प्राप्तमस्माभिरच्युत ॥ ९.६४.१५ ॥
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ କଣ୍ଟକହୀନ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲା। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଯାହା ମନରେ ମଧ୍ୟ ପାଇବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା, ତାହା ଆମେ ପାଇଲୁ।
9.64.16
प्रत्यक्षं मे महाबाहो सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
विमर्दः सुमहान्प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन ॥ ९.६४.१६ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଯାଦବାନନ୍ଦ, ରୋମାଞ୍ଚକର ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଆଖି ଆଗରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅତି ବଡ଼ ବିନାଶ ଘଟିଲା।
9.64.17
त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम् ।
यथा साह्यं पुरा दत्तं हताश्च विबुधद्विषः ॥ ९.६४.१७ ॥
ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବଶତ୍ରୁଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସାହାଯ୍ୟ ଦେଇଥିଲ, ସେପରି ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ନିହତ ହେଲେ।
9.64.18
साह्यं तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत ।
सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता हि धृता वयम् ॥ ९.६४.१८ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସେହିପରି ତୁମେ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ ଦେଲ। ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ସାରଥି ହୋଇ ତୁମେ ଆମକୁ ଧାରଣ କଲ।
9.64.19
यदि न त्वं भवेन्नाथः फल्गुनस्य महारणे ।
कथं शक्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णवः ॥ ९.६४.१९ ॥
ଯଦି ତୁମେ ମହାରଣରେ ଫଲ୍ଗୁନଙ୍କର ନାଥ ନ ହୋଇଥାଆନ୍ତ, ତେବେ ଏହି ବଳସାଗରକୁ ରଣରେ କିପରି ଜିଣି ହୋଇଥାନ୍ତା?
9.64.20
गदाप्रहारा विपुलाः परिघैश्चापि ताडनम् ।
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तोमरैः सपरश्वथैः ॥ ९.६४.२० ॥
ଗଦାର ବିପୁଳ ପ୍ରହାର, ପରିଘରେ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ, ଶକ୍ତି, ଭିଣ୍ଡିପାଳ, ତୋମର ଓ ପରଶୁ ସହିତ।
9.64.21
अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाचः सुपरुषाः श्रुताः ।
शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे ॥ ९.६४.२१ ॥
ଆମ ପାଇଁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଅତି କଠୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣିଛ; ରଣରେ ଶସ୍ତ୍ରର ପତନ ବଜ୍ରସ୍ପର୍ଶ ପରି ଥିଲା।
9.64.22
ते च ते सफला जाता हते दुर्योधनेऽच्युत ।
तत्सर्वं न यथा नश्येत्पुनः कृष्ण तथा कुरु ॥ ९.६४.२२ ॥
ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନିହତ ହେବାରୁ ସେସବୁ ଫଳପ୍ରଦ ହେଲା; ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେପରି କର ଯେପରି ସବୁ ପୁନର୍ବାର ନଷ୍ଟ ନ ହୁଏ।
9.64.23
सन्देहडोलां प्राप्तं नश्चेतः कृष्ण जये सति ।
गान्धार्या हि महाबाहो क्रोधं शमय माधव ॥ ९.६४.२३ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମ ମନ ସନ୍ଦେହ ଦୋଳିରେ ଦୋହଲୁଛି; ହେ ମହାବାହୁ ମାଧବ, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କର।
9.64.24
सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता ।
पुत्रपौत्रवधं श्रुत्वा ध्रुवं नः सम्प्रधक्ष्यति।
तस्या प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम ॥ ९.६४.२४ ॥
ସେହି ମହାଭାଗା ସର୍ବଦା କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ କୃଶ ହୋଇଛନ୍ତି; ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରଙ୍କ ବଧ ଶୁଣି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମକୁ ଦହନ କରିବେ। ହେ ବୀର, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାର ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି ବୋଲି ମୋର ମତ।
9.64.25
कश्च तां क्रोधसन्दीप्तां पुत्रव्यसनकर्शिताम् ।
वीक्षितुं पुरुषः शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ९.६४.२५ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା, ପୁତ୍ରନାଶରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ତୁମ ବିନା କେଉଁ ପୁରୁଷ ସମର୍ଥ?
9.64.26
तत्र मे गमनं प्राप्तं रोचते तव माधव ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम ॥ ९.६४.२६ ॥
ହେ ମାଧବ, କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ମୋର ଯିବା ଉଚିତ; ତାହା ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗୁ, ହେ ଅରିନ୍ଦମ।
9.64.27
त्वं हि कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवाव्ययः ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैः कालसमीरितैः ॥ ९.६४.२७ ॥
ତୁମେ ହିଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅବିନାଶୀ; ହେତୁ ଓ କାରଣଯୁକ୍ତ, ସମୟାନୁସାରେ କହିଥିବା ବାକ୍ୟରେ।
9.64.28
क्षिप्रमेव महाबाहो गान्धारीं शमयिष्यसि ।
पितामहश्च भगवान्कृष्णस्तत्र भविष्यति ॥ ९.६४.२८ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ କରିବ; ସେଠାରେ ପିତାମହ ଓ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ରହିବେ।
9.64.29
सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्याः क्रोधनाशनम् ।
कर्तव्यं सात्वतां श्रेष्ठ पाण्डवानां हितार्थिना ॥ ९.६४.२९ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ହିତ ଇଚ୍ଛୁକ ତୁମକୁ ସର୍ବଥା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ।
9.64.30
धर्मराजस्य वचनं श्रुत्वा यदुकुलोद्वहः ।
आमन्त्र्य दारुकं प्राह रथः सञ्जो विधीयताम् ॥ ९.६४.३० ॥
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଯଦୁକୁଳର ଧାରକ ଦାରୁକଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।"
9.64.31
केशवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणोऽथ दारुकः ।
न्यवेदयद्रथं सज्जं केशवाय महात्मने ॥ ९.६४.३१ ॥
କେଶବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ତ୍ୱରା କରୁଥିବା ଦାରୁକ ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କୁ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବା ସୂଚନା ଦେଲେ।
9.64.32
तं रथं यादवश्रेष्ठः समारुह्य परन्तपः ।
जगाम हास्तिनपुरं त्वरितः केशवो विभुः ॥ ९.६४.३२ ॥
ଯାଦବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ କେଶବ ସେହି ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ହସ୍ତିନାପୁର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
9.64.33
ततः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्रथी ।
नागसाह्वयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान् ॥ ९.६४.३३ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଭଗବାନ ମାଧବ ରଥୀ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏବଂ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ସେ ନାଗସାହ୍ୱୟ (ହସ୍ତିନାପୁର) ପହଞ୍ଚି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
9.64.34
प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन् ।
विदितो धृतराष्ट्रस्य सोऽवतीर्य रथोत्तमात्।
अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम् ॥ ९.६४.३४ ॥
ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବୀର ରଥର ଘର୍ଘରରେ ନଗରକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଆଗଲେ ସେ ସେହି ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇ ନିର୍ଭୟ ମନରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
9.64.35
पूर्वं चाभिगतं तत्र सोऽपश्यदृषिसत्तमम् ॥ ९.६४.३५ ॥
ଏବଂ ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଋଷିଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
9.64.36
पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्चापि जनार्दनः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशवः ॥ ९.६४.३६ ॥
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶାନ୍ତଭାବରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ଚାପି ପ୍ରଣାମ କଲେ; କେଶବ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
9.64.37
ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षजः ।
पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.३७ ॥
ତା'ପରେ ଯାଦବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ହାତ ଧରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ।
9.64.38
स मुहूर्तादिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्भवम् ।
प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे ह्याचम्य च यथाविधि।
उवाच प्रश्रितं वाक्यं धृतराष्ट्रमरिन्दमः ॥ ९.६४.३८ ॥
ସେ କ୍ଷଣେ ପରେ ଶୋକରୁ ଜାତ ଅଶ୍ରୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜଳରେ ଆଖି ଧୋଇ, ବିଧିମତେ ଆଚମନ କରି, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ବିନୀତ ବାକ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
9.64.39
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्भूतं भव्यं च भारत ।
कालस्य च यथावृत्तं तत्ते सुविदितं प्रभो ॥ ९.६४.३९ ॥
ହେ ଭରତ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯାହା ଘଟିଛି ଓ ଯାହା ଘଟିବ, ତାହାର କିଛି ବି ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅଜ୍ଞାତ ନୁହେଁ; କାଳର ଗତି ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
9.64.40
यदिदं पाण्डवैः सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभिः ।
कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्य भारत ॥ ९.६४.४० ॥
ହେ ଭରତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ମନ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥିଲେ ହେଁ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଏହି କୁଳକ୍ଷୟ କିପରି ନ ଘଟିଥାନ୍ତା?
9.64.41
भ्रातृभिः समयं कृत्वा क्षान्तवान्धर्मवत्सलः ।
द्यूतच्छलजितैः शुद्वैर्वनवासो ह्युपागतः ॥ ९.६४.४१ ॥
ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଚୁକ୍ତି କରି, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଥିଲେ; ଜୁଆର ଛଳରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ସେମାନେ ବନବାସ ପାଇଲେ।
9.64.42
अज्ञातवासचर्या च नानावेषसमावृतैः ।
अन्ये च बहवः क्लेशास्त्वशक्तैरिव सर्वदा ॥ ९.६४.४२ ॥
ଅଜ୍ଞାତବାସ ଜୀବନ, ନାନା ବେଶରେ ଆବୃତ ହୋଇ ରହିବା, ଏବଂ ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଅସହ୍ୟ ଅନେକ ଅନ୍ୟ କ୍ଲେଶ ସେମାନେ ଭୋଗିଲେ।
9.64.43
मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते ।
सर्वलोकस्य सान्निध्येग्रामांस्त्वं पञ्चयाचितः ॥ ९.६४.४३ ॥
ଯୁଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମୁଁ ନିଜେ ଆସି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରାମ ଯାଚିଥିଲି।
9.64.44
त्वया कालोपसृष्टेन लोभतो नापवर्जिताः ।
तवापराधान्नृपते सर्वं क्षत्रं क्षयं गतम् ॥ ९.६४.४४ ॥
କାଳବଶରେ ପଡ଼ି ତୁମେ ଲୋଭବଶତଃ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲ ନାହିଁ; ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଅପରାଧରୁ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
9.64.45
भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन कृपेण च ।
द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता।
याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्कृतवानसि ॥ ९.६४.४५ ॥
ଭୀଷ୍ମ, ସୋମଦତ୍ତ, ବାହ୍ଲୀକ, କୃପ, ପୁତ୍ର ସହିତ ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ତୁମଠାରୁ ସର୍ବଦା ଶାନ୍ତି ଯାଚିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତାହା କଲ ନାହିଁ।
9.64.46
कालोपहतचित्ता हि सर्वे मुह्यन्ति भारत ।
यथा मूढो भवान्पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते ॥ ९.६४.४६ ॥
ହେ ଭାରତ, କାଳଦ୍ୱାରା ଆହତ ମନ ଥିବା ସମସ୍ତେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପୂର୍ବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୂଢ଼ ଥିଲ।
9.64.47
किमन्यत्कालयोगाद्धि द्विष्टमेव परायणम् ।
मा च दोषान्महाप्राज्ञ पाण्डवेषु निवेशय ॥ ९.६४.४७ ॥
କାଳଯୋଗରୁ ଆଉ କଣ? ଦ୍ୱେଷ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୋଷ ରଖ ନାହିଁ।
9.64.48
अल्पोप्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम् ।
धर्मतो न्यायतश्चैव स्नेहतश्च परन्तप ॥ ९.६४.४८ ॥
ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କଠାରେ ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସ୍ନେହରୁ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରାର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ନାହିଁ; ହେ ପରନ୍ତପ।
9.64.49
एतत्सर्वं तु विज्ञाय ह्यात्मदोषकृतं फलम् ।
तन्मन्युं पाण्डुपुत्रेषु न भवान्कर्तुमर्हति ॥ ९.६४.४९ ॥
ଏ ସବୁ ନିଜ ଦୋଷର ଫଳ ବୁଝି, ପାଣ୍ଡୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କର କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
9.64.50
कुलं वंशश्च पिण्डाश्च यच्च पुत्रकृत फलम् ।
गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम् ॥ ९.६४.५० ॥
ହେ ନାଥ, କୁଳ, ବଂଶ, ପିଣ୍ଡ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳୁଥିବା ଫଳ — ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଆପଣଙ୍କର ଏ ସବୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
9.64.51
त्वं चैव कुरुशार्दूल गान्धारी च यशस्विनी ।
मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्प्रतिकिल्बिम् ॥ ९.६४.५१ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଓ ଯଶସ୍ଵିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଶୋକ କର ନାହିଁ।
9.64.52
एतत्सर्वमनुध्याय आत्मनश्च व्यतिक्रमम् ।
शिवेन पाण्डवान्ध्याहि नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.६४.५२ ॥
ଏ ସବୁ ଓ ନିଜ ଲଙ୍ଘନକୁ ଚିନ୍ତା କରି, କଲ୍ୟାଣ ଭାବରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
9.64.53
जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि ।
भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्चापि स्वभावतः ॥ ९.६४.५३ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କର ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ୱଭାବତଃ ସ୍ନେହ ଅଛି, ତାହା ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି।
9.64.54
एतच्च कदनं कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम् ।
दह्यते स दिवारात्रौ न च शर्माधिगच्छति ॥ ९.६४.५४ ॥
ଶତ୍ରୁ ଓ ଅପକାରୀମାନଙ୍କର ଏପରି ସଂହାର କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦିନରାତି ଜଳେ; ତାହାକୁ ଶାନ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
9.64.55
त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
स शोचन्नरशार्दूलः शान्तिं नैवाधिगच्छति ॥ ९.६४.५५ ॥
ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ତୁମ୍ଭକୁ ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଶୋକ କରୁଥିବା ସେ ନରଶାର୍ଦୂଳ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି।
9.64.56
हिया च परयाऽविष्टो भवन्तं नाधिगच्छति ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ९.६४.५६ ॥
ମହା ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ସେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସେ ନାହିଁ; ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟାକୁଳ ସେ।
9.64.57
एवमुक्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तमः ।
उवाच परमं वाक्यं गान्धारीं शोककर्शिताम् ॥ ९.६४.५७ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି କହି ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋକରେ କୃଶ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଏହି ପରମ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
9.64.58
सौबलेयि निबोध त्वं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रते ।
त्वत्समा नास्ति लोकेऽस्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे ॥ ९.६४.५८ ॥
ହେ ସୌବଲେୟୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି ତାହା ଶୁଣ। ହେ ସୁବ୍ରତେ, ହେ ଶୁଭେ, ଆଜି ଏ ଲୋକରେ ତୁମ ସମାନ ନାରୀ ନାହାନ୍ତି।
9.64.59
जानासि च यथा राज्ञि सभायां मम सन्निधौ ।
धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयोः पक्षयोर्हितम् ॥ ९.६४.५९ ॥
ହେ ରାଣୀ, ସଭାରେ ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୋର କଥିତ ବାକ୍ୟ ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ହିତକର ଥିଲା, ତାହା ତୁମେ ଜାଣ।
9.64.60
उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयैः कृतम् ।
दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वचः ॥ ९.६४.६० ॥
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ତାହା କରିନାହାଁନ୍ତି। ଜୟାକାଂକ୍ଷୀ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ତୁମେ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଥିଲ।
9.64.61
शृणु मूढ वचो मह्यं यतो धर्मस्ततो जयः ।
तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्यं नृपात्मजे ॥ ९.६४.६१ ॥
ମୂଢ଼ା, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ସେଠାରେ ଜୟ। ହେ ରାଜକନ୍ୟା, ତୁମ ଏହି ବାକ୍ୟ ଏବେ ସତ ହୋଇଛି।
9.64.62
एवं विदित्वा कल्याणि मा स्म शोके मनः कृथाः ।
पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धिः कदाचन ॥ ९.६४.६२ ॥
ଏହା ଜାଣି, ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ମନକୁ ଶୋକରେ ପକାନ୍ତୁ ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି କଦାପି ନ ହେଉ।
9.64.63
शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम् ।
चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात् ॥ ९.६४.६३ ॥
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତପସ୍ୟାର ବଳରେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୁମ ଚକ୍ଷୁରେ ଚରାଚର ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ।
9.64.64
वासुदेववचः श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमब्रवीत् ।
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव ॥ ९.६४.६४ ॥
ବାସୁଦେବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଗାନ୍ଧାରୀ କହିଲେ: ହେ ମହାବାହୋ, ହେ କେଶବ, ତୁମେ ଯେପରି କହୁଛ, ଏହା ସେପରି।
9.64.65
आधिभिर्दह्यमानाया मतिः सञ्चलिता मम ।
सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन ॥ ९.६४.६५ ॥
ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଜଳୁଥିବା ମୋ ବୁଦ୍ଧି ବିଚଳିତ ହୋଇଥିଲା। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ତାହା ଏବେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି।
9.64.66
राज्ञस्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव ।
त्वं गतिः सहितैर्वीरैः पाण्डवैर्दिपदा वर ॥ ९.६४.६६ ॥
ହେ କେଶବ, ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ପୁତ୍ରହୀନ ରାଜାଙ୍କର ତୁମେ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ। ବୀର ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ହିଁ।
9.64.67
एतावदुक्त्वा वचनं मुखं प्रच्छाद्य वाससा ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.६७ ॥
ଏତିକି କହି, ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁହଁ ଢାକି, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତା ଗାନ୍ଧାରୀ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
9.64.68
तत एनां महाबाहुः केश्वः शोककर्शिताम् ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैराश्वासयत्प्रभुः ॥ ९.६४.६८ ॥
ତା'ପରେ ମହାବାହୁ ପ୍ରଭୁ କେଶବ ଶୋକରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ହେତୁ ଓ କାରଣଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
9.64.69
समाश्वास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्रं च माधवः ।
द्रौणिसङ्कल्पितं भावमन्वबुध्यत केशवः ॥ ९.६४.६९ ॥
ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମାଧବ କେଶବ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ସଂକଳ୍ପିତ ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝିଗଲେ।
9.64.70
ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत् ॥ ९.६४.७० ॥
ତା'ପରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ମୁଣ୍ଡରେ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତା'ପରେ କୌରବଙ୍କୁ କହିଲେ।
9.64.71
आपृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः ।
द्रौणेः पापोस्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थितः ॥ ९.६४.७१ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ନିକଟରୁ ବିଦାୟ ମାଗୁଛି; ଶୋକରେ ମନ ଦେଇ ନ ଥାଅ। ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ପାପମୟ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ହଠାତ୍ ଉଠିଛି।
9.64.72
पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता ॥ ९.६४.७२ ॥
ରାତିରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବଧର ସଂକଳ୍ପ ସେ ହିଁ ପ୍ରକଟ କରିଛି।
9.64.73
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गान्धार्या सहितोऽब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम् ॥ ९.६४.७३ ॥
ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ ମହାବାହୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କେଶିସୂଦନ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
9.64.74
शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्परिपालय ।
भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन ॥ ९.६४.७४ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଜନାର୍ଦନ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତୁମକୁ ପୁଣି ଭେଟିବି।
9.64.75
प्रायात्ततस्तु त्वरितो दारुकेण सहाच्युतः ॥ ९.६४.७५ ॥
ତା'ପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଶୀଘ୍ର ଦାରୁକଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
9.64.76
वासुदेवे गते राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृतः ॥ ९.६४.७६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବାସୁଦେବ ଚାଲିଗଲେ ଅମେୟାତ୍ମା ଓ ଲୋକନମସ୍କୃତ ବ୍ୟାସ ଜନେଶ୍ୱର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଲେ।
9.64.77
वासुदेवोऽपि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह ।
शिबिरं हास्तिनपुराद्दिदृक्षुः पाण्डवान्नृप ॥ ९.६४.७७ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ, ହେ ନୃପ, ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶିବିରକୁ ଗଲେ।
9.64.78
आगम्य शिबिरं रात्रौ सोऽभ्यगच्छत पाण्डवान् ।
तच्च तेभ्यः समाख्याय सहितस्तैः समाहितः ॥ ९.६४.७८ ॥
ରାତ୍ରିରେ ଶିବିରରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେହି କଥା ସେମାନଙ୍କୁ କହି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ରହିଲେ।