మహాభారతం · అధ్యాయం 9.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.64.1
किमर्थं द्विजशार्दूल धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
गान्धार्याः प्रेषयामास वासुदेवं परन्तपम् ॥ ९.६४.१ ॥
ద్విజశార్దూలా, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు శత్రువులను దహించే వాసుదేవుడిని గాంధారి వద్దకు దేనికోసం పంపాడు?
9.64.2
यदा पूर्वं गतः कृष्णः शमार्थं कौरवान्प्रति ।
न च तं लब्धवान्कामं ततो युद्धमभूदिदम् ॥ ९.६४.२ ॥
పూర్వం కృష్ణుడు శాంతి కోసం కౌరవుల వద్దకు వెళ్లినప్పుడు, అతడు కోరినది పొందలేదు; అప్పుడే ఈ యుద్ధం జరిగింది.
9.64.3
निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तदा ।
पृथिव्यां पाण्डवेयस्य निःसपत्ने कृते युधि ॥ ९.६४.३ ॥
యోధులు హతమైనప్పుడు, దుర్యోధనుడు కూడా హతమైనప్పుడు, యుద్ధంలో పాండవుడు ప్రత్యర్థి లేనివాడిగా భూమిపై చేయబడినప్పుడు,
9.64.4
विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्ते यशसि चोत्तमे ।
किं तु तत्कारणं ब्रह्मन्येन कृष्णो गतः पुनः ॥ ९.६४.४ ॥
శిబిరం పారిపోయి ఖాళీ అయినప్పుడు, ఉత్తమ కీర్తి లభించినప్పుడు కూడా, బ్రహ్మన్, కృష్ణుడు మళ్లీ వెళ్లడానికి కారణం ఏమిటి?
9.64.5
न चैतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं विप्रतिभाति मे ।
यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दनः ॥ ९.६४.५ ॥
బ్రహ్మన్, ఇది చిన్న కారణంగా నాకు కనబడటం లేదు; అపరిమితాత్ముడైన జనార్దనుడే స్వయంగా వచ్చిన చోట ఇది అల్పంగా తోచదు.
9.64.6
तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम ।
यच्चात्र कारणं ब्रह्मन्कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ ९.६४.६ ॥
అధ్వర్యులలో ఉత్తముడా, యథార్థంగా అన్నీ వివరించు; బ్రహ్మన్, ఈ విషయ నిశ్చయానికి ఉన్న కారణమంతా చెప్పు.
9.64.7
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावद्भरतर्षभ ॥ ९.६४.७ ॥
రాజా, నీవు నన్ను అడుగుతున్న ఈ ప్రశ్న నీ చేతనే ప్రేరేపించబడింది. భరతశ్రేష్ఠా, దానిని నీకు యథావిధిగా వివరిస్తాను.
9.64.8
हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
व्युत्क्रम्य समयं राजन्धार्तराष्ट्रं महाबलम् ॥ ९.६४.८ ॥
రాజా, యుద్ధంలో భీమసేనుడు దుర్యోధనుడిని చంపడం చూసి, ఒప్పంద నియమాన్ని అతిక్రమించి ఆ మహాబలుడైన ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడు...
9.64.9
अन्यायेन हतं दृष्ट्वा गदायुद्धेन भारत ।
युधिष्ठिरं महाराज महद्भयमथाविशत् ॥ ९.६४.९ ॥
భారతా, గదాయుద్ధంలో అన్యాయంగా (దుర్యోధనుడు) చంపబడటం చూసి, మహారాజా, యుధిష్ఠిరుడికి గొప్ప భయం కలిగింది.
9.64.10
सोऽचिन्तयन्महाभागां गान्धारीं तपसान्विताम् ।
घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत् ॥ ९.६४.१० ॥
అతడు ఘోర తపస్సుతో కూడిన ఆ మహాభాగ్యవతి గాంధారిని గురించి ఆలోచించాడు; ఆమె మూడు లోకాలనూ దహింపగలదు.
9.64.11
तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धिः समभवत्तदा ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः पूर्वं प्रशमनं भवेत् ॥ ९.६४.११ ॥
అతడు అలా ఆలోచిస్తుండగా, కోపంతో మండుతున్న గాంధారిని ముందుగా శాంతింపజేయాలనే బుద్ధి అతనికి కలిగింది.
9.64.12
सा हि पुत्रवधं श्रुत्वा कृतमस्माभिरीदृशम् ।
मानसेनाग्निना क्रुद्धा भस्मसान्नः करिष्यति ॥ ९.६४.१२ ॥
ఆమె మన చేత చేయబడిన ఇలాంటి కొడుకుల వధను విని, కోపించి తన మానసిక అగ్నితో మనల్ని భస్మం చేస్తుంది.
9.64.13
कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी सम्प्रशक्ष्यति ।
श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्मयोधिनम् ॥ ९.६४.१३ ॥
ఛలంతో హతమైన, నిజాయితీగల యోధుడైన తన కుమారుడి గురించి విన్నప్పుడు గాంధారి ఈ తీవ్ర దుఃఖాన్ని ఎలా భరిస్తుంది?
9.64.14
एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वितः ।
वासुदेवमिदं वाक्यं धर्मराजोऽभ्यभाषत ॥ ९.६४.१४ ॥
ఇలా అనేక విధాలుగా ఆలోచించి, భయశోకాలతో నిండిన ధర్మరాజు వాసుదేవునితో ఇలా పలికాడు.
9.64.15
तव प्रसादाद्गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम् ।
अप्राप्यं मनसाऽपीदं प्राप्तमस्माभिरच्युत ॥ ९.६४.१५ ॥
గోవిందా, నీ అనుగ్రహంతో ముళ్ళు తొలగిన ఈ రాజ్యం లభించింది. అచ్యుతా, మనసుతో కూడా పొందలేనిది మేము పొందాము.
9.64.16
प्रत्यक्षं मे महाबाहो सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
विमर्दः सुमहान्प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन ॥ ९.६४.१६ ॥
మహాబాహూ, యాదవానందా, రోమాంచకరమైన ఆ యుద్ధంలో నా కళ్ళ ముందే నీ ద్వారా అతి భయంకర విధ్వంసం జరిగింది.
9.64.17
त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम् ।
यथा साह्यं पुरा दत्तं हताश्च विबुधद्विषः ॥ ९.६४.१७ ॥
దేవాసుర యుద్ధంలో, దేవతల శత్రువులను వధించడానికి నీవు పూర్వం సహాయం చేసినట్లు, దేవశత్రువులు చంపబడ్డారు.
9.64.18
साह्यं तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत ।
सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता हि धृता वयम् ॥ ९.६४.१८ ॥
మహాబాహూ, అచ్యుతా, అలాగే నీవు మాకూ సహాయం చేశావు. వార్ష్ణేయా, సారథిగా నీవే మమ్ములను ధరించావు.
9.64.19
यदि न त्वं भवेन्नाथः फल्गुनस्य महारणे ।
कथं शक्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णवः ॥ ९.६४.१९ ॥
మీరు మహాయుద్ధంలో ఫల్గునునికి నాథుడిగా లేకుంటే, ఈ బలసముద్రాన్ని యుద్ధంలో ఎలా జయించగలిగేవారు?
9.64.20
गदाप्रहारा विपुलाः परिघैश्चापि ताडनम् ।
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तोमरैः सपरश्वथैः ॥ ९.६४.२० ॥
గదల విస్తృత ప్రహారాలు, పరిఘలతో కూడా కొట్టడం, శక్తులు, భిండిపాలాలు, తోమరాలు, పరశువులతో కూడి.
9.64.21
अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाचः सुपरुषाः श्रुताः ।
शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे ॥ ९.६४.२१ ॥
మా కొరకు, కృష్ణా, నీవు అత్యంత కఠిన మాటలు విన్నావు; యుద్ధంలో ఆయుధాల పతనాలు వజ్రస్పర్శలా ఉన్నాయి.
9.64.22
ते च ते सफला जाता हते दुर्योधनेऽच्युत ।
तत्सर्वं न यथा नश्येत्पुनः कृष्ण तथा कुरु ॥ ९.६४.२२ ॥
అచ్యుతా, దుర్యోధనుడు హతమైనందున అవన్నీ ఫలవంతమయ్యాయి; కృష్ణా, అవి మళ్ళీ నశించకుండా చేయి.
9.64.23
सन्देहडोलां प्राप्तं नश्चेतः कृष्ण जये सति ।
गान्धार्या हि महाबाहो क्रोधं शमय माधव ॥ ९.६४.२३ ॥
కృష్ణా, విజయం లభించినా మా మనస్సు సందేహపు ఊయలలో ఊగుతోంది; మహాబాహు మాధవా, గాంధారి కోపాన్ని శాంతింపజేయి.
9.64.24
सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता ।
पुत्रपौत्रवधं श्रुत्वा ध्रुवं नः सम्प्रधक्ष्यति।
तस्या प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम ॥ ९.६४.२४ ॥
ఆ మహాభాగ ఎల్లప్పుడూ ఉగ్ర తపస్సుతో కృశించి ఉంది; కుమారులు, మనుమలు వధింపబడ్డారని విని తప్పక మమ్ములను దహింపజేస్తుంది. వీరా, ఆమెను శాంతింపజేయడం ఇప్పుడు తగిన సమయం అని నా అభిప్రాయం.
9.64.25
कश्च तां क्रोधसन्दीप्तां पुत्रव्यसनकर्शिताम् ।
वीक्षितुं पुरुषः शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम ॥ ९.६४.२५ ॥
కోపంతో మండుతూ, కుమారుల నాశనంతో కృశించిన ఆమెను చూడడానికి, పురుషోత్తమా, నీవు తప్ప ఏ పురుషుడు సమర్థుడు?
9.64.26
तत्र मे गमनं प्राप्तं रोचते तव माधव ।
गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम ॥ ९.६४.२६ ॥
మాధవా, కోపంతో మండుతున్న గాంధారిని శాంతింపజేయడానికి అక్కడికి వెళ్లడం నాకు తగినది; అది నీకూ ఇష్టమే కావాలి, అరిందమా.
9.64.27
त्वं हि कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवाव्ययः ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैः कालसमीरितैः ॥ ९.६४.२७ ॥
నీవే లోకాలను సృష్టించేవాడివి, లయింపజేసేవాడివి; ఉద్భవమూ, నాశనములేనివాడివీ; హేతువు కారణములతో కూడిన, కాలానికి తగిన మాటలతో.
9.64.28
क्षिप्रमेव महाबाहो गान्धारीं शमयिष्यसि ।
पितामहश्च भगवान्कृष्णस्तत्र भविष्यति ॥ ९.६४.२८ ॥
మహాబాహో, నీవు గాంధారిని వెంటనే శాంతింపజేస్తావు; అక్కడ పితామహుడు, భగవంతుడైన కృష్ణుడు కూడా ఉంటారు.
9.64.29
सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्याः क्रोधनाशनम् ।
कर्तव्यं सात्वतां श्रेष्ठ पाण्डवानां हितार्थिना ॥ ९.६४.२९ ॥
మహాబాహో, సాత్వతులలో శ్రేష్ఠుడా, పాండవుల హితాన్ని కోరే నీవు ఏ విధంగానైనా గాంధారి కోపాన్ని పోగొట్టాలి.
9.64.30
धर्मराजस्य वचनं श्रुत्वा यदुकुलोद्वहः ।
आमन्त्र्य दारुकं प्राह रथः सञ्जो विधीयताम् ॥ ९.६४.३० ॥
ధర్మరాజు మాటలు విని యదుకులోద్ధారకుడు దారుకుని పిలిచి, "రథం సిద్ధం చేయండి" అన్నాడు.
9.64.31
केशवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणोऽथ दारुकः ।
न्यवेदयद्रथं सज्जं केशवाय महात्मने ॥ ९.६४.३१ ॥
కేశవుని మాట విని త్వరపడిన దారుకుడు మహాత్ముడైన కేశవునికి రథం సిద్ధంగా ఉందని తెలియజేశాడు.
9.64.32
तं रथं यादवश्रेष्ठः समारुह्य परन्तपः ।
जगाम हास्तिनपुरं त्वरितः केशवो विभुः ॥ ९.६४.३२ ॥
యాదవులలో శ్రేష్ఠుడు, శత్రువులను దహించువాడు, సర్వశక్తిమంతుడైన కేశవుడు ఆ రథమెక్కి త్వరగా హాస్తినాపురానికి వెళ్ళాడు.
9.64.33
ततः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्रथी ।
नागसाह्वयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान् ॥ ९.६४.३३ ॥
అనంతరం, ఓ మహారాజా, భగవంతుడైన మాధవుడు రథికుడై వెళ్ళి నాగసాహ్వయాన్ని (హాస్తినాపురాన్ని) చేరి పరాక్రమంతో ప్రవేశించాడు.
9.64.34
प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन् ।
विदितो धृतराष्ट्रस्य सोऽवतीर्य रथोत्तमात्।
अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम् ॥ ९.६४.३४ ॥
నగరంలో ప్రవేశించిన వీరుడు రథఘోషతో నగరాన్ని మార్మోగించి, ధృతరాష్ట్రునికి తెలియజేయబడినవాడై, ఆ ఉత్తమ రథం దిగి, ధైర్యమైన మనసుతో ధృతరాష్ట్రుని నివాసం వైపు వెళ్ళాడు.
9.64.35
पूर्वं चाभिगतं तत्र सोऽपश्यदृषिसत्तमम् ॥ ९.६४.३५ ॥
అక్కడ ముందే వచ్చి ఉన్న ఋషులలో శ్రేష్ఠుడైన ఒక మహర్షిని అతడు చూశాడు.
9.64.36
पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्चापि जनार्दनः ।
अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशवः ॥ ९.६४.३६ ॥
జనార్దనుడు తొందర లేకుండా రాజు పాదాలను నొక్కి నమస్కరించాడు; కేశవుడు గాంధారికీ నమస్కరించాడు.
9.64.37
ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षजः ।
पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.३७ ॥
అప్పుడు యాదవశ్రేష్ఠుడు అధోక్షజుడు ధృతరాష్ట్రుని చేయి పట్టుకుని, ఓ రాజేంద్రా, గట్టిగా ఏడ్చాడు.
9.64.38
स मुहूर्तादिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्भवम् ।
प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे ह्याचम्य च यथाविधि।
उवाच प्रश्रितं वाक्यं धृतराष्ट्रमरिन्दमः ॥ ९.६४.३८ ॥
అతడు కొంతసేపటికి, శోకంతో కలిగిన కన్నీళ్లను విడిచి, నీటితో కళ్ళు కడుక్కొని, యథావిధిగా ఆచమనం చేసి, శత్రుసంహారకుడు వినయంగా ధృతరాష్ట్రునితో మాటలు పలికాడు.
9.64.39
न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्भूतं भव्यं च भारत ।
कालस्य च यथावृत्तं तत्ते सुविदितं प्रभो ॥ ९.६४.३९ ॥
ఓ భారతా, ఓ ప్రభూ, జరిగినదీ, జరగబోయేదీ ఏదీ మీకు తెలియనిది కాదు; కాలం యొక్క గతి కూడా మీకు బాగా తెలుసు.
9.64.40
यदिदं पाण्डवैः सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभिः ।
कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्य भारत ॥ ९.६४.४० ॥
ఓ భారతా, పాండవులందరూ నీ మనసును అనుసరించి నడుచుకున్నప్పటికీ, క్షత్రియుల కులనాశనం ఎలా జరగకుండా ఉంటుంది?
9.64.41
भ्रातृभिः समयं कृत्वा क्षान्तवान्धर्मवत्सलः ।
द्यूतच्छलजितैः शुद्वैर्वनवासो ह्युपागतः ॥ ९.६४.४१ ॥
సోదరులతో ఒప్పందం చేసుకొని, ధర్మప్రియుడు ఓర్పు వహించాడు; జూదంలో మోసంతో ఓడిపోయి, నిర్మలులైనప్పటికీ వారు వనవాసం పొందారు.
9.64.42
अज्ञातवासचर्या च नानावेषसमावृतैः ।
अन्ये च बहवः क्लेशास्त्वशक्तैरिव सर्वदा ॥ ९.६४.४२ ॥
అజ్ఞాతవాస జీవితం, నానా వేషాలతో కప్పబడి జీవించడం, మరియు బలహీనులకు ఎల్లప్పుడూ భరించలేని అనేక ఇతర కష్టాలు వారికి వచ్చాయి.
9.64.43
मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते ।
सर्वलोकस्य सान्निध्येग्रामांस्त्वं पञ्चयाचितः ॥ ९.६४.४३ ॥
యుద్ధకాలం ఉపస్థితమైనప్పుడు నేనే స్వయంగా వచ్చి, సర్వలోకం సమక్షంలో నీ నుండి ఐదు గ్రామాలను కోరాను.
9.64.44
त्वया कालोपसृष्टेन लोभतो नापवर्जिताः ।
तवापराधान्नृपते सर्वं क्षत्रं क्षयं गतम् ॥ ९.६४.४४ ॥
కాలవశుడవై నీవు లోభంతో వారికి ఇవ్వలేదు; ఓ రాజా, నీ అపరాధం వల్లనే క్షత్రియ వర్గమంతా నాశమైంది.
9.64.45
भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन कृपेण च ।
द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता।
याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्कृतवानसि ॥ ९.६४.४५ ॥
భీష్ముడు, సోమదత్తుడు, బాహ్లీకుడు, కృపుడు, కుమారునితో కూడిన ద్రోణుడు, జ్ఞాని విదురుడు నీ నుండి ఎల్లప్పుడూ శాంతిని కోరారు; కానీ నీవు అది చేయలేదు.
9.64.46
कालोपहतचित्ता हि सर्वे मुह्यन्ति भारत ।
यथा मूढो भवान्पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते ॥ ९.६४.४६ ॥
ఓ భరతవంశీయుడా, కాలంచేత హతమైన మనస్సుగల వారందరూ మోహంలో పడతారు; ముందు ఈ పనికి పూనుకున్నప్పుడు నీవు మూఢుడవైనట్లే.
9.64.47
किमन्यत्कालयोगाद्धि द्विष्टमेव परायणम् ।
मा च दोषान्महाप्राज्ञ पाण्डवेषु निवेशय ॥ ९.६४.४७ ॥
కాలయోగం వల్ల ఇంకేముంది? ద్వేషమే ఆశ్రయమవుతుంది. ఓ మహాప్రాజ్ఞుడా, పాండవులపై దోషాలను ఉంచకు.
9.64.48
अल्पोप्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम् ।
धर्मतो न्यायतश्चैव स्नेहतश्च परन्तप ॥ ९.६४.४८ ॥
మహాత్ములైన పాండవులలో ధర్మం నుండి, న్యాయం నుండి, స్నేహం నుండి కూడా చిన్న అతిక్రమం కూడా లేదు; ఓ పరంతపా.
9.64.49
एतत्सर्वं तु विज्ञाय ह्यात्मदोषकृतं फलम् ।
तन्मन्युं पाण्डुपुत्रेषु न भवान्कर्तुमर्हति ॥ ९.६४.४९ ॥
ఇదంతా తన స్వంత దోషం వల్ల కలిగిన ఫలమని తెలుసుకొని, పాండు పుత్రులపై మీరు కోపం చూపకూడదు.
9.64.50
कुलं वंशश्च पिण्डाश्च यच्च पुत्रकृत फलम् ।
गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम् ॥ ९.६४.५० ॥
ప్రభూ, కులం, వంశం, పిండాలు, కుమారులవల్ల కలిగే ఫలం — గాంధారికి, మీకు ఇవన్నీ పాండవులలోనే నిలిచి ఉన్నాయి.
9.64.51
त्वं चैव कुरुशार्दूल गान्धारी च यशस्विनी ।
मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्प्रतिकिल्बिम् ॥ ९.६४.५१ ॥
కురు వీరుడా, నీవు మరియు యశస్విని గాంధారి, నరశ్రేష్ఠుడా, పాండవుల పట్ల చేసిన తప్పును తలచి శోకించకండి.
9.64.52
एतत्सर्वमनुध्याय आत्मनश्च व्यतिक्रमम् ।
शिवेन पाण्डवान्ध्याहि नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.६४.५२ ॥
ఇదంతా, నీ స్వంత అతిక్రమాన్ని ఆలోచించి, శుభభావంతో పాండవులను స్మరించు. భరతశ్రేష్ఠా, నీకు నమస్కారం.
9.64.53
जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि ।
भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्चापि स्वभावतः ॥ ९.६४.५३ ॥
మహాబాహూ, భరతశ్రేష్ఠా, ధర్మరాజుకు నీ పట్ల ఉన్న భక్తిని, స్వభావసిద్ధమైన స్నేహాన్ని నీవు ఎరుగుదువు.
9.64.54
एतच्च कदनं कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम् ।
दह्यते स दिवारात्रौ न च शर्माधिगच्छति ॥ ९.६४.५४ ॥
శత్రువులను, అపకారులను ఇలా సంహరించిన తర్వాత కూడా అతడు పగలు రాత్రి మండుతూనే ఉంటాడు; అతనికి శాంతి లభించదు.
9.64.55
त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम् ।
स शोचन्नरशार्दूलः शान्तिं नैवाधिगच्छति ॥ ९.६४.५५ ॥
నరశార్దూలా, నిన్ను, యశస్విని గాంధారిని తలచి శోకిస్తూ ఆ నరశార్దూలుడు శాంతిని పొందలేదు.
9.64.56
हिया च परयाऽविष्टो भवन्तं नाधिगच्छति ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तं बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ ९.६४.५६ ॥
గొప్ప సిగ్గుతో ఆవరింపబడినవాడు మిమ్మల్ని చేరడు; పుత్రశోకంతో దహించబడి, బుద్ధి ఇంద్రియాలు కలతపడినవాడు అతడు.
9.64.57
एवमुक्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तमः ।
उवाच परमं वाक्यं गान्धारीं शोककर्शिताम् ॥ ९.६४.५७ ॥
మహారాజా, ఇలా ధృతరాష్ట్రునితో చెప్పి యదువులలో ఉత్తముడు, శోకంతో కృశించిన గాంధారితో ఈ పరమ వాక్యాన్ని పలికాడు.
9.64.58
सौबलेयि निबोध त्वं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रते ।
त्वत्समा नास्ति लोकेऽस्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे ॥ ९.६४.५८ ॥
సౌబలేయీ, నేను నీతో చెప్పబోయేది వినుము. సువ్రతా, శుభే, ఈ లోకంలో నీతో సమానమైన స్త్రీ ఈ రోజు లేదు.
9.64.59
जानासि च यथा राज्ञि सभायां मम सन्निधौ ।
धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयोः पक्षयोर्हितम् ॥ ९.६४.५९ ॥
రాణీ, సభలో నా సన్నిధిలో నేను చెప్పిన మాటలు ధర్మార్థ సహితమైనవి, ఇరుపక్షాలకూ హితమైనవి అని నీకు తెలుసు.
9.64.60
उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयैः कृतम् ।
दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वचः ॥ ९.६४.६० ॥
కల్యాణీ, నీవు చెప్పినది నిజమే; నీ కుమారులు అలా చేయలేదు. జయాన్ని కోరిన దుర్యోధనుడితో నీవు కఠిన వాక్యాలు పలికావు.
9.64.61
शृणु मूढ वचो मह्यं यतो धर्मस्ततो जयः ।
तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्यं नृपात्मजे ॥ ९.६४.६१ ॥
మూర్ఖురాలా, నా మాట విను. ఎక్కడ ధర్మం ఉంటుందో అక్కడ విజయం ఉంటుంది. రాజపుత్రీ, నీ ఈ మాటలు ఇప్పుడు ఫలించాయి.
9.64.62
एवं विदित्वा कल्याणि मा स्म शोके मनः कृथाः ।
पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धिः कदाचन ॥ ९.६४.६२ ॥
ఇది తెలుసుకొని, కల్యాణీ, మనసును శోకంలో ముంచకు. పాండవుల నాశనం కోసం నీ బుద్ధి ఎప్పుడూ పోకూడదు.
9.64.63
शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम् ।
चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात् ॥ ९.६४.६३ ॥
మహాభాగ్యవతీ, తపస్సు బలంతో కోపంతో ప్రజ్వలించే నీ కంటితో చరాచరాలతో కూడిన ఈ భూమిని దహించగల శక్తి నీకు ఉంది.
9.64.64
वासुदेववचः श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमब्रवीत् ।
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव ॥ ९.६४.६४ ॥
వాసుదేవుని మాటలు విని గాంధారి ఇలా అన్నది: మహాబాహో, కేశవా, నీవు చెప్పినట్లే ఇది నిజం.
9.64.65
आधिभिर्दह्यमानाया मतिः सञ्चलिता मम ।
सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन ॥ ९.६४.६५ ॥
మానసిక బాధతో దహించబడుతున్న నా బుద్ధి చలించింది. జనార్దనా, నీ మాటలు విని అది ఇప్పుడు స్థిరమైంది.
9.64.66
राज्ञस्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव ।
त्वं गतिः सहितैर्वीरैः पाण्डवैर्दिपदा वर ॥ ९.६४.६६ ॥
కేశవా, అంధుడు, వృద్ధుడు, పుత్రులను కోల్పోయిన రాజుకు నీవే ఆశ్రయం. వీరులైన పాండవులతో కూడిన మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవే.
9.64.67
एतावदुक्त्वा वचनं मुखं प्रच्छाद्य वाससा ।
पुत्रशोकाभिसन्तप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह ॥ ९.६४.६७ ॥
ఇంతగా పలికి, వస్త్రంతో ముఖాన్ని కప్పుకొని, పుత్రశోకంతో తపించిన గాంధారి బిగ్గరగా ఏడ్చింది.
9.64.68
तत एनां महाबाहुः केश्वः शोककर्शिताम् ।
हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैराश्वासयत्प्रभुः ॥ ९.६४.६८ ॥
అప్పుడు మహాబాహువు, ప్రభువు అయిన కేశవుడు, శోకంతో కృశించిన ఆమెను హేతువులు కారణాలతో కూడిన మాటలతో ఓదార్చాడు.
9.64.69
समाश्वास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्रं च माधवः ।
द्रौणिसङ्कल्पितं भावमन्वबुध्यत केशवः ॥ ९.६४.६९ ॥
గాంధారిని, ధృతరాష్ట్రుడిని ఓదార్చి, మాధవుడైన కేశవుడు ద్రోణుని కుమారుడు సంకల్పించిన ఉద్దేశాన్ని గ్రహించాడు.
9.64.70
ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च ।
द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत् ॥ ९.६४.७० ॥
అప్పుడు ఆయన త్వరగా లేచి, తలతో ద్వైపాయనుని పాదాలకు నమస్కరించి, ఓ రాజేంద్రా, అనంతరం కౌరవునితో ఇలా అన్నాడు.
9.64.71
आपृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः ।
द्रौणेः पापोस्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थितः ॥ ९.६४.७१ ॥
కురుశ్రేష్ఠా, నేను నీ వద్ద సెలవు తీసుకుంటున్నాను; శోకంలో మనసు ఉంచకు. ద్రోణుని కుమారుని అభిప్రాయం పాపమైనది; అందుకే నేను హఠాత్తుగా లేచాను.
9.64.72
पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता ॥ ९.६४.७२ ॥
రాత్రివేళ పాండవులను వధించాలనే నిశ్చయాన్ని అతడే వెల్లడించాడు.
9.64.73
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गान्धार्या सहितोऽब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम् ॥ ९.६४.७३ ॥
ఈ మాటను విని గాంధారితో కూడిన మహాబాహు ధృతరాష్ట్రుడు కేశిసూదనుడైన కేశవునితో ఇలా అన్నాడు.
9.64.74
शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्परिपालय ।
भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन ॥ ९.६४.७४ ॥
మహాబాహూ, శీఘ్రంగా వెళ్ళి పాండవులను రక్షించు. జనార్దనా, త్వరలోనే నేను నిన్ను మళ్ళీ కలుస్తాను.
9.64.75
प्रायात्ततस्तु त्वरितो दारुकेण सहाच्युतः ॥ ९.६४.७५ ॥
అప్పుడు అచ్యుతుడు త్వరగా దారుకునితో కలిసి బయలుదేరాడు.
9.64.76
वासुदेवे गते राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृतः ॥ ९.६४.७६ ॥
రాజా, వాసుదేవుడు వెళ్ళిన తర్వాత, అపరిమితాత్ముడు, లోకులచే నమస్కరింపబడిన వ్యాసుడు జనేశ్వరుడైన ధృతరాష్ట్రుడిని ఓదార్చాడు.
9.64.77
वासुदेवोऽपि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह ।
शिबिरं हास्तिनपुराद्दिदृक्षुः पाण्डवान्नृप ॥ ९.६४.७७ ॥
ధర్మాత్ముడైన వాసుదేవుడు కూడా కృతకృత్యుడై, రాజా, హస్తినాపురం నుండి పాండవులను చూడాలనే కోరికతో శిబిరానికి వెళ్ళాడు.
9.64.78
आगम्य शिबिरं रात्रौ सोऽभ्यगच्छत पाण्डवान् ।
तच्च तेभ्यः समाख्याय सहितस्तैः समाहितः ॥ ९.६४.७८ ॥
రాత్రి శిబిరానికి చేరుకుని అతడు పాండవుల వద్దకు వెళ్ళాడు; ఆ విషయాన్ని వారికి చెప్పి, వారితో కలిసి స్థిరచిత్తుడై ఉన్నాడు.