महाभारत · अध्याय 9.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.7.1
व्यतीतायां रजन्यां तु राजा दुर्योधनस्तदा ।
अब्रवीत्तावकान्सर्वान्सन्नह्यन्तां महारथाः ॥ ९.७.१ ॥
रात्र सरल तेव्हा राजा दुर्योधन आपल्या सर्वांना म्हणाला: "हे महारथींनो, कवच धारण करा."
9.7.2
राज्ञश्च मतमाज्ञाय समनह्यत सा चमूः ।
अयोजयन्रथांस्तूर्णं पर्यधावंस्तथा परे ॥ ९.७.२ ॥
राजाची इच्छा जाणून ती सेना सज्ज झाली; त्यांनी त्वरेने रथ जुंपले आणि इतर धावपळ करू लागले.
9.7.3
अकल्प्यन्त च मातङ्गाः समनह्यन्त पत्तयः ।
हयानास्तरणोपेतांश्चक्रुरन्ये सहस्रशः ॥ ९.७.३ ॥
हत्तींना सजवले गेले, पायदळ कवच धारण करू लागले; इतरांनी झुली घातलेले हजारो घोडे तयार केले.
9.7.4
वादित्राणां च निनदः प्रादुरासीद्विशाम्पते ।
योधानां सैन्यमुख्यानामन्योन्यं प्रतिगर्जताम् ॥ ९.७.४ ॥
हे प्रजापालका, वाद्यांचा नाद उठला; सेनेतील प्रमुख योद्धे एकमेकांना गर्जना देऊ लागले.
9.7.5
ततो बलानि सर्वाणि हतशिष्टानि भारत ।
सन्नद्धानि व्यदृश्यन्त मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ९.७.५ ॥
मग हे भरतवंशजा, मारले जाण्यापासून उरलेली सर्व सैन्ये सज्ज दिसली, जणू मृत्यूला माघारी धाडले होते.
9.7.6
शल्यं सेनापतिं कृत्वा मद्रराजं महारथाः ।
प्रविभज्य बलं सर्वमनीकेषु व्यवस्थिताः ॥ ९.७.६ ॥
मद्रराज शल्याला सेनापती करून महारथींनी सर्व सैन्य विभागून विविध तुकड्यांत उभे केले.
9.7.7
ततः सर्वे समागम्य पुत्रेण तव सैनिकाः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिः शल्योऽथ सौबलः।
अन्ये च पार्थिवाः शेषाः समयं चक्रुरादृताः ॥ ९.७.७ ॥
नंतर तुमच्या पुत्रासह सर्व सैनिक एकत्र झाले; कृप, कृतवर्मा, द्रोणपुत्र, शल्य आणि सुबलपुत्र शकुनी तसेच उरलेल्या इतर राजांनी आदरपूर्वक एक समय (प्रतिज्ञा) केला.
9.7.8
अद्याचार्यसुतो द्रौणिर्नैको युध्येत शत्रुभिः ।
न न एकेन योद्धव्यं कथञ्चिदपि पाण्डवैः ॥ ९.७.८ ॥
आज आचार्यपुत्र द्रोणपुत्राने शत्रूंशी एकटे युद्ध करू नये; कोणत्याही प्रकारे कोणीही एकट्याने पांडवांशी लढू नये.
9.7.9
यो ह्येकः पाण्डवैर्युध्येद्यो वा युध्यन्तमुत्सृजेत् ।
स पञ्चभिर्भवेद्युक्तः पातकैश्चोपपातकैः।
अन्योन्यं परिरक्षद्भिर्योद्धव्यं सहितैश्च नः ॥ ९.७.९ ॥
जो पांडवांशी एकटा लढेल, किंवा लढणाऱ्याला सोडून देईल, तो पाच महापातके व उपपातकांनी युक्त होईल; आपण एकमेकांचे रक्षण करीत एकत्र मिळून लढले पाहिजे.
9.7.10
एवं ते समयं कृत्वा सर्वे तत्र महारथाः ।
मद्रराजं पुरस्कृत्य तूर्णमभ्यद्रवन्परान् ॥ ९.७.१० ॥
अशा प्रकारे तेथे सर्व महारथींनी समय (प्रतिज्ञा) करून, मद्रराजाला पुढे करून, वेगाने शत्रूंवर धाव घेतली.
9.7.11
तथैव पाण्डवा राजन्व्यूह्य सैन्यं महारणे ।
अभ्ययुः कौरवान्युद्धे योत्स्यमानाः समन्ततः ॥ ९.७.११ ॥
हे राजा, त्याच प्रकारे पांडवांनीही महायुद्धात आपल्या सैन्याची व्यूहरचना करून, युद्ध करण्याच्या इच्छेने सर्व बाजूंनी कौरवांवर चाल केली.
9.7.12
ततो बलं समभवत्क्षुब्धार्णवसमस्वनम् ।
समुद्भूतार्णवाकारमुदीर्णरथकुञ्जरम् ॥ ९.७.१२ ॥
नंतर ते सैन्य क्षुब्ध समुद्राच्या गर्जनेसारखे झाले; उसळलेल्या समुद्राच्या आकारासारखे, रथ आणि हत्तींनी उसळलेले.
9.7.13
द्रोणस्य चैव भीष्मस्य राधेयस्य च मे श्रुतम् ।
पातनं शंस मे भूयः शल्यस्याथ सुतस्य मे ॥ ९.७.१३ ॥
द्रोण, भीष्म आणि राधेय कर्ण यांचे पतन मी ऐकले आहे. आता शल्य आणि माझ्या पुत्राचे पतन पुन्हा सांग.
9.7.14
कथं रणे हतः शल्यो धर्मराजेन सञ्जय ।
भीमेन च महाबाहुः पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ ९.७.१४ ॥
संजया! युद्धात धर्मराजाने शल्याला कसे मारले? महाबाहू भीमाने माझा पुत्र दुर्योधन कसा मारला?
9.7.15
क्षयं मनुष्यदेहानां तथा नागाश्वसङ्क्षयम् ।
शृणु राजन्स्थिरो भूत्वा सङ्ग्रामं शंसतो मम ॥ ९.७.१५ ॥
हे राजा! मनुष्यदेहांचा क्षय आणि हत्ती-घोड्यांचा संहार, युद्धाचे वर्णन करताना मी सांगतो ते स्थिर मनाने ऐक.
9.7.16
आशा बलवती राजन्पुत्राणां तेऽभवत्तदा ॥ ९.७.१६ ॥
हे राजा! तेव्हा तुझ्या पुत्रांना प्रबळ आशा होती.
9.7.17
हते द्रोणे च भीष्मे च सूतपुत्रे च पातिते ।
शल्यः पार्थान्रणे सर्वान्निहनिष्यति मारिष ॥ ९.७.१७ ॥
द्रोण, भीष्म आणि सूतपुत्र कर्ण मारले जाऊन पडल्यावर, हे मारिष! शल्य रणात सर्व पांडवांना ठार मारेल.
9.7.18
तामाशां हृदये कृत्वा समाश्वस्य च भारत ।
मद्रराजं च समरे समाश्रित्य महारथम्।
नाथवन्तं तदाऽऽत्मानममन्यत सुतस्तव ॥ ९.७.१८ ॥
हे भारता! ती आशा मनात धरून, धीर धरून, युद्धात महारथी मद्रराजाचा आश्रय घेऊन, तेव्हा तुझ्या पुत्राने स्वतःला रक्षक असलेला मानले.
9.7.19
यदा कर्णे हते पार्थाः सिंहनादं प्रचक्रिरे ।
तदा राजन्धार्तराष्ट्रान्प्रविवेश महद्भयम् ॥ ९.७.१९ ॥
हे राजा, कर्ण मारला गेल्यावर पार्थांनी सिंहनाद केला; तेव्हा धृतराष्ट्राच्या पुत्रांमध्ये मोठे भय शिरले.
9.7.20
तान्समाश्वास्य तु तदा मद्रराजः प्रतापवान् ।
व्यूह्य व्यूहं महाराज सर्वतोभद्रमृद्धिमत् ॥ ९.७.२० ॥
तेव्हा प्रतापी मद्रराजाने त्यांना धीर देऊन, हे महाराजा, सर्वतोभद्र नावाचा समृद्ध व्यूह रचला.
9.7.21
प्रत्युद्ययौ रणे पार्थान्मद्रराजः प्रतापवान् ।
विधून्वन्कार्मुकं चित्रं भारघ्नं वेगवत्तरम्।
रथप्रवरमास्थाय सैन्धवाश्वं महारथः ॥ ९.७.२१ ॥
प्रतापी मद्रराजा रणांगणात पार्थांच्या समोर पुढे गेला; विचित्र, भार सहन करणारे आणि अतिवेगवान धनुष्य हलवत, सैंधव घोडे जोडलेल्या श्रेष्ठ रथावर आरूढ होऊन तो महारथी पुढे आला.
9.7.22
तस्य सूतो महाराज रथस्थोऽशोभयद्रथम् ।
स तेन संवृतो वीरो रथेनामित्रकर्शनः।
तस्थौ शूरो महाराज पुत्राणां ते भयप्रणुत् ॥ ९.७.२२ ॥
त्याचा सारथी रथावर उभा राहून त्या रथाची शोभा वाढवत होता. त्या रथाने वेढलेला शत्रुसंहारक वीर, हे महाराजा, तुझ्या पुत्रांचे भय दूर करणारा होऊन उभा राहिला.
9.7.23
प्रयाणे मद्रराजोऽभून्मुखं व्यूहस्य दंशितः ।
मद्रकैः सहितो वीरैः कर्णपुत्रैश्च दुर्जयैः ॥ ९.७.२३ ॥
पुढे जाताना मद्रराजा व्यूहाचे तोंड झाला; कवच धारण करून, मद्रकांसह आणि वीरांसह, तसेच कर्णाच्या दुर्जय पुत्रांसह.
9.7.24
सव्येऽभूत्कृतवर्मा च त्रिगर्तैः परिवारितः ।
गौतमो दक्षिणे पार्श्वे शकैश्च यवनैः सह ॥ ९.७.२४ ॥
डाव्या बाजूला कृतवर्मा त्रिगर्तांनी वेढलेला होता; आणि उजव्या बाजूला गौतम शक आणि यवनांसह होता.
9.7.25
अश्वत्थामा पृष्ठतोऽभूत्काम्भोजैः परिवारितः ।
दुर्योधनोऽभवन्मध्ये रक्षितः कुरुपुङ्गवैः ॥ ९.७.२५ ॥
अश्वत्थामा मागील बाजूस कांबोजांनी वेढलेला होता. दुर्योधन मध्यभागी कुरुश्रेष्ठांनी रक्षिलेला होता.
9.7.26
हयानीकेन महता सौबलश्चापि संवृतः ।
प्रययौ सर्वसैन्येन कैतव्यश्च महारथः ॥ ९.७.२६ ॥
मोठ्या अश्वसेनेने वेढलेला सुबलपुत्र शकुनीही पुढे गेला. महारथी कैतव्यही सर्व सैन्यासह पुढे निघाला.
9.7.27
पाण्डवाश्च महेष्वासा व्यूह्य सैन्यमरिन्दमाः ।
त्रिधाभूता महाराज तव सैन्यमुपाद्रवन् ॥ ९.७.२७ ॥
महान धनुर्धर पांडव, शत्रूंचे दमन करणारे, आपले सैन्य व्यूहरचनेत मांडून तीन भागांत विभागले गेले आणि हे महाराज, तुमच्या सैन्यावर तुटून पडले.
9.7.28
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च सात्यकिस्च महारथः ।
शल्यस्य वाहिनीं हन्तुमभिदुद्रुवुराहवे ॥ ९.७.२८ ॥
धृष्टद्युम्न, शिखंडी आणि महारथी सात्यकी रणांगणात शल्याची सेना नष्ट करण्यासाठी तिच्यावर तुटून पडले.
9.7.29
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वेनानीकेन संवृतः ।
शल्यमेवाभिदुद्राव जिघांसुर्भरतर्षभः ॥ ९.७.२९ ॥
मग राजा युधिष्ठिर स्वतःच्या सेनेने वेढलेला, भरतश्रेष्ठ, वध करण्याच्या इच्छेने शल्यावरच तुटून पडला.
9.7.30
हार्दिक्यं च महेष्वासमर्जुनः शत्रुपूगहा ।
संशप्तकगणांश्चैव वेगितोऽभिविदुद्रुवे ॥ ९.७.३० ॥
शत्रुसमूहांचा संहार करणारा अर्जुन महान धनुर्धर हार्दिक्य (कृतवर्मा) आणि संशप्तकांच्या गटांवर वेगाने तुटून पडला.
9.7.31
गौतमं भीमसेनो वै सोमकाश्च महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त राजेनद्र जिघांसन्तः परान्युधि ॥ ९.७.३१ ॥
भीमसेन आणि सोमक महारथी गौतमावर (कृपावर) धावून गेले, हे राजेंद्रा, युद्धात शत्रूंना ठार मारण्याच्या इच्छेने.
9.7.32
माद्रीपुत्रौ तु शकुनिमुलूकं च महारथम् ।
ससैन्यौ सहसैन्यौ तावुपतस्थतुराहवे ॥ ९.७.३२ ॥
माद्रीचे दोन पुत्र आपापल्या सैन्यासह युद्धात शकुनी आणि महारथी उलूकासमोर उभे ठाकले.
9.7.33
तथैवायुतशो योधास्तावकाः पाण्डवान्रणे ।
अभ्यवर्तन्त सङ्क्रुद्धा विविधायुधपाणयः ॥ ९.७.३३ ॥
त्याचप्रमाणे तुमचे हजारो योद्धे क्रोधाने विविध शस्त्रे हाती घेऊन रणांगणात पांडवांवर धावून गेले.
9.7.34
हते भीष्मे हमेष्वासे द्रोणे कर्णे जयद्रथे ।
कुरुष्वल्पावशिष्टेषु पाण्डवेषु च संयुगे ॥ ९.७.३४ ॥
भीष्म, सुवर्णधनुर्धारी …, द्रोण, कर्ण, जयद्रथ मारले गेल्यावर, युद्धात कौरव आणि पांडवांमध्ये थोडेच उरले असता…
9.7.35
संरब्धेषु च पार्थेषु पराक्रान्तेषु सञ्जय ।
मामकानां परेषां च किं शिष्टमभवद्बलम् ॥ ९.७.३५ ॥
हे संजया, पार्थ क्रोधित आणि पराक्रमी असताना, माझ्या लोकांचे आणि शत्रूंचे किती सैन्य उरले होते?
9.7.36
यथा वयं परे राजन्युद्धाय समुपस्थिताः ।
यावच्चासीद्बलं शिष्टं सङ्ग्रामे तन्निबोध मे ॥ ९.७.३६ ॥
हे राजा, आम्ही आणि शत्रू युद्धासाठी जसे उपस्थित झालो आणि युद्धात जितके सैन्य उरले, ते माझ्याकडून ऐका.
9.7.37
एकादश सहस्राणि रथानां भरतर्षभ ।
दश दन्तिसहस्राणि सप्त चैव शतानि च ॥ ९.७.३७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, अकरा हजार रथ, दहा हजार हत्ती आणि सातशेही.
9.7.38
पूर्णे शतसहस्रे द्वे हयानां तत्र भारत ।
पत्तिकोट्यस्तथा तिस्रो बलमेतत्तवाभवत् ॥ ९.७.३८ ॥
हे भारता, तेथे घोडे पूर्ण दोन लाख होते; पायदळ तीन कोटी. हेच तुमचे सैन्य होते.
9.7.39
रथानां षट्सहस्राणि षट्सहस्राश्च कुञ्जराः ।
दश चाश्वसहस्राणि पत्तिकोटी च भारत ॥ ९.७.३९ ॥
सहा हजार रथ, सहा हजार हत्ती, दहा हजार घोडे आणि एक कोटी पायदळ, हे भारता.
9.7.40
एतद्बलं पाण्डवानामभवच्छेषमाहवे ।
एत एव समाजग्मुर्युद्वाय भरतर्षभ ॥ ९.७.४० ॥
हे पाण्डवांचे युद्धात उरलेले सैन्य होते. हे भरतश्रेष्ठा, हेच युद्धासाठी एकत्र आले.
9.7.41
एवं विभज्य राजेन्द्र मद्रराजमते स्थिताः ।
पाण्डवान्प्रत्युदीयाम जयगृद्धाः प्रमन्यवः ॥ ९.७.४१ ॥
हे राजेन्द्रा, अशा प्रकारे सैन्य विभागून मद्रराजाच्या मताप्रमाणे आम्ही उभे राहिलो. विजयाची लालसा आणि क्रोधाने भरलेले आम्ही पाण्डवांकडे चालून गेलो.
9.7.42
तथैव पाण्डवाः शूराः समरे जितकाशिनः ।
उपयाता नरव्याघ्राः पाञ्चालाश्च यशस्विनः ॥ ९.७.४२ ॥
तसेच युद्धात स्वतःला विजयी मानणारे पाण्डव वीर पुढे आले. यशस्वी पांचालही आले.
9.7.43
एवमेते बलौघेन परस्परवधैषिणः ।
उपयाता नरव्याघ्राः पूर्वां सन्ध्यां प्रति प्रभो ॥ ९.७.४३ ॥
अशा प्रकारे हे नरव्याघ्र, सैन्यप्रवाहासह एकमेकांचा वध करू इच्छिणारे, हे प्रभो, पूर्व संध्येकडे पुढे आले.
9.7.44
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयानकम् ।
तावकानां परेषां च निघ्नतामितरेतरम् ॥ ९.७.४४ ॥
तेव्हा घोर आणि भयानक युद्ध सुरू झाले; तुमचे आणि शत्रूंचे योद्धे एकमेकांवर प्रहार करू लागले.