મહાભારત · અધ્યાય 9.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.8.1
ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां भयवर्धनम् ।
सृञ्जयैः सह राजेन्द्र घोरं देवासुरोपमम् ॥ ९.८.१ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, કૌરવોનો ભય વધારનારું, દેવાસુરયુદ્ધ જેવું ભયંકર યુદ્ધ સૃંજયો સાથે શરૂ થયું.
9.8.2
नरा रथा गजौघाश्च वाजिनश्च सहस्रशः ।
वाजिनश्च पराक्रान्ताः समाजग्मुः परस्परम् ॥ ९.८.२ ॥
હજારો માણસો, રથો, હાથીઓના સમૂહો અને ઘોડાઓ, તથા પરાક્રમથી આગળ વધતા ઘોડાઓ એકબીજા સામે આવ્યા.
9.8.3
गजानां भीमरूपाणां द्रवतां निःस्वनो महान् ।
अश्रूयत यथा काले जलदानां नभस्तले ॥ ९.८.३ ॥
ભયંકર રૂપવાળા, દોડતા હાથીઓનો મહાન અવાજ સંભળાયો, જેમ યોગ્ય સમયે આકાશમાં વાદળોની ગર્જના થાય છે.
9.8.4
नागैरभ्याहताः केचित्सरथा रथिनोऽपतन् ।
व्यद्रवन्त रणे भीता द्राव्यमाणा मदोत्कटैः ॥ ९.८.४ ॥
કેટલાક રથીઓ હાથીઓના પ્રહારથી રથો સાથે પડ્યા; મદોન્મત્ત હાથીઓથી ભગાડાઈને ભયભીત થઈ રણમાં ભાગ્યા.
9.8.5
हयौघान्पादरक्षांश्च रथिनस्तत्र शिक्षिताः ।
शरैः सम्प्रेषयामासुः परलोकाय भारत ॥ ९.८.५ ॥
ત્યાં કુશળ રથીઓએ બાણોથી ઘોડાઓના સમૂહો અને પગરક્ષકોને પરલોક મોકલ્યા, હે ભરત.
9.8.6
सादिनः शिक्षिता राजन्परिवार्य महारथान् ।
विचरन्तो रणेऽभ्यघ्नन्प्रासशक्त्यृष्टिभिस्तथा ॥ ९.८.६ ॥
હે રાજન, કુશળ અશ્વારોહીઓએ મહારથીઓને ઘેરીને યુદ્ધમાં ફરતા ભાલા, શક્તિ અને ઋષ્ટિથી પ્રહાર કર્યા.
9.8.7
धन्विनः पुरुषाः केचित्परिवार्य महारथान् ।
एकं बहव आसाद्य प्रैषयन्यमसादनम् ॥ ९.८.७ ॥
કેટલાક ધનુર્ધર પુરુષોએ મહારથીઓને ઘેરી લીધા, અને ઘણાએ એક પર હુમલો કરીને તેને યમસદન મોકલ્યો.
9.8.8
नागान्रथवरांश्चान्ये परिवार्य महारथाः ।
सोत्तरा युधि निर्जघ्नुर्द्रवमाणं महारथम् ॥ ९.८.८ ॥
અન્ય મહારથીઓએ હાથીઓ અને શ્રેષ્ઠ રથોને ઘેરીને, ઉત્તર સહિત ભાગતા મહારથીને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યો.
9.8.9
तथा च रथिनं क्रुद्धं विकिरन्तं शरान्बहून् ।
नागा जघ्नुर्महाराज परिवार्य समन्ततः ॥ ९.८.९ ॥
એ જ રીતે, ક્રોધે ભરાયેલા અને ઘણાં બાણ વરસાવતા રથીને, હે મહારાજ, હાથીઓએ ચારેબાજુથી ઘેરીને મારી નાખ્યો.
9.8.10
नागा नागमभिद्रुत्य रथी च रथिनं रणे ।
शक्तितोमरनाराचैर्निजघ्नुस्तत्र भारत ॥ ९.८.१० ॥
હે ભારત, ત્યાં યુદ્ધમાં હાથીએ હાથી પર હુમલો કર્યો, અને રથીએ રથી પર; શક્તિ, તોમર અને નારાચથી તેમણે એકબીજાને મારી નાખ્યા.
9.8.11
पादातानवमृद्गन्तो रथवारणवाजिनः ।
रणमध्ये व्यदृश्यन्त कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥ ९.८.११ ॥
પાયદળને કચડતા, રથ, હાથી અને ઘોડા યુદ્ધની મધ્યમાં દેખાયા, મોટી અવ્યવસ્થા સર્જતા.
9.8.12
हयाश्च पर्यधावन्त चामरैरुपशोभिताः ।
हंसा हिमवतः प्रस्थे पिबन्त इव मेदिनीम् ॥ ९.८.१२ ॥
ચામરોથી શોભતા ઘોડા દોડી રહ્યા હતા; જાણે હિમાલયના ઢોળાવ પર હંસો પૃથ્વીને પી રહ્યા હોય.
9.8.13
तेषां तु वाजिनां भूमिः खुरैश्चित्रा विशाम्पते ।
अशोभत यथा नारी करजैः क्षतविक्षता ॥ ९.८.१३ ॥
હે પ્રજાપતિ, એ ઘોડાઓના ખરથી ભૂમિ વિવિધ ચિહ્નોથી ભરાઈ ગઈ; નખક્ષતથી ઘાયલ સ્ત્રીની જેમ તે શોભી ઊઠી.
9.8.14
वाजिनां खुरशब्देन रथनेमिस्वनेन च ।
पत्तीनां चापि शब्देन नागानां बृंहितेन च ॥ ९.८.१४ ॥
ઘોડાના ખરના અવાજથી, રથના ચક્રના ગડગડાટથી, પાયદળના કોલાહલથી અને હાથીઓની ચીસથી...
9.8.15
वादित्राणां च घोषेण शङ्खानां निनदेन च ।
अभवन्नादिता भूमिर्निर्घातैरिव भारत ॥ ९.८.१५ ॥
વાજિંત્રોના ઘોષથી અને શંખના નાદથી, હે ભારત, વીજળીના ગડગડાટ જેવી ભૂમિ ગુંજી ઊઠી.
9.8.16
धनुषां कूजमानानां शस्त्रौघानां च पात्यताम् ।
कवचानां प्रभाभिश्च न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ९.८.१६ ॥
ધનુષોના ટંકારથી, પડતા શસ્ત્રોના ઢગથી અને બખ્તરોની ચમકથી કંઈ પણ ઓળખાતું ન હતું.
9.8.17
बहवो बाहवश्छिन्ना नागराजकरोपमाः ।
उद्वेष्टन्ते विचेष्टन्ते वेगं कुर्वन्ति दारुणम् ॥ ९.८.१७ ॥
નાગરાજના સૂંઢ જેવા કપાયેલા ઘણા હાથ વળે છે, તરફડે છે અને ભયંકર વેગ કરે છે.
9.8.18
शिरसां च महाराज पततां धरणीतले ।
च्युतानामिव तालेभ्यः फलानां श्रूयते स्वनः ॥ ९.८.१८ ॥
મહારાજ, ધરતી પર પડતાં માથાંનો અવાજ તાડવૃક્ષોથી ફળ ખરે તેમ સંભળાય છે.
9.8.19
शिरोभिः पतितैर्भाति रुधिरार्द्रैर्वसुन्धरा ।
तपनीयनिभैः काले नलिनैरिव भारत ॥ ९.८.१९ ॥
પડી ગયેલાં મસ્તકોથી, લોહીથી ભીની ધરતી સોનેરી કમળોથી ભરેલી હોય તેમ શોભે છે, હે ભારત.
9.8.20
उद्वृत्तनयनैस्तैस्तु गतसत्वैः सुविक्षतैः ।
व्यभ्राजत मही राजन्पुण्डरीकैरिवावृता ॥ ९.८.२० ॥
ઊલટાયેલી આંખોવાળા, પ્રાણહીન, ભારે ઘવાયેલા તેમનાથી, હે રાજન, ધરતી સફેદ કમળોથી ઢંકાયેલી હોય તેમ ચમકી.
9.8.21
बाहुभिश्चन्दनादिग्धैः सकेयूरैर्महारधनैः ।
पतितैर्भाति राजेन्द्र महाशक्रध्वजैरिव ॥ ९.८.२१ ॥
ચંદનથી લેપાયેલા, બાજુબંધ પહેરેલા, મહામૂલ્યવાન, પડી ગયેલા બાહુઓથી, હે રાજેન્દ્ર, એ મહેન્દ્રના મહાધ્વજ જેવા શોભે છે.
9.8.22
ऊरुभिश्च नरेन्द्राणां विनिकृत्तैर्महाहवे ।
हस्तिहस्तोपमैर्जज्ञे संवृतं तद्रणाङ्कणम् ॥ ९.८.२२ ॥
મહાયુદ્ધમાં કપાયેલી, હાથીની સૂંઢ સમાન રાજાઓની જાંઘોથી એ રણાંગણ ઢંકાઈ ગયું.
9.8.23
कबन्धंशतसङ्कीर्णं छत्रचामरसङ्कुलम् ।
सेनावनं तच्छुशुभे वनं पुष्पाचितं यथा ॥ ९.८.२३ ॥
સેંકડો માથા વિનાના ધડોથી ભરેલું, છત્ર-ચામરોથી વ્યાપ્ત એ સેનાવન ફૂલોથી ભરેલા વનની જેમ શોભ્યું.
9.8.24
तत्र योधा महाराज विचरन्तो ह्यभीतवत् ।
दृश्यन्ते रुधिराक्ताङ्गाः पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ ९.८.२४ ॥
ત્યાં, હે મહારાજ, યોદ્ધાઓ નિર્ભય હોય તેમ ફરતા દેખાય છે; લોહીથી ખરડાયેલાં અંગોવાળા, ખીલેલા કેસૂડાં જેવા.
9.8.25
मातङ्गाश्चाप्यदृश्यन्त शरतोमरपीडिताः ।
पतन्तस्तत्र तवैव छिन्नाभ्रासदृशा रणे ॥ ९.८.२५ ॥
યુદ્ધમાં આપના હાથીઓ પણ બાણ અને તોમરોથી પીડાઈને ફાટેલા વાદળોની જેમ પડતા દેખાયા.
9.8.26
गजानीकं महाराज वध्यमानं महात्मभिः ।
व्यदीर्यत दिशः सर्वा वातनुन्ना धना इव ॥ ९.८.२६ ॥
હે મહારાજ, મહાત્માઓ દ્વારા માર્યો જતો હાથીઓનો સમૂહ પવનથી ઉડાડાયેલા વાદળોની જેમ બધી દિશાઓમાં વિખેરાઈ ગયો.
9.8.27
ते गजा धनसङ्काशाः पेतुरुर्व्यां समन्ततः ।
वज्रनुन्ना इव बभुः पर्वता युगसङ्क्षये ॥ ९.८.२७ ॥
મેઘ જેવા તે હાથીઓ ચારે તરફ ધરતી પર પડ્યા; યુગના અંતે વજ્રથી તૂટેલા પર્વતો જેવા દેખાયા.
9.8.28
हयानां सादिभिः सार्धं पतितानां महीतले ।
राशयः स्म प्रदृश्यन्ते गिरिमात्रांस्ततस्ततः ॥ ९.८.२८ ॥
ધરતી પર પડેલા ઘોડા અને તેમના સવારો પર્વત જેવડા ઢગલા રૂપે જગ્યાએ જગ્યાએ દેખાતા હતા.
9.8.29
सञ्जज्ञे रणभूमौ तु परलोकवहा नदी ।
शोणितोदा रथावर्ता ध्वजवृक्षास्थिशर्करा ॥ ९.८.२९ ॥
રણભૂમિ પર પરલોક તરફ વહી જતી એક નદી સર્જાઈ; તેનું જળ લોહી, વમળો રથ, કાંકરા ધ્વજવૃક્ષ અને હાડકાં હતા.
9.8.30
भुजनक्रा धनुःस्रोता हस्तिशैला हयोपला ।
मेदोमज्जाकर्दमिनी छत्रहंसा गदोडुपा ॥ ९.८.३० ॥
તેના મગર ભુજાઓ, પ્રવાહ ધનુષ્યો, ખડકો હાથીઓ, પથ્થરો ઘોડા, કાદવ ચરબી અને મજ્જા, હંસ છત્રો અને નાવ ગદાઓ હતી.
9.8.31
कवचोष्णीषसञ्छन्ना पताकारुचिरद्रुमा ।
चक्रचक्रावलीजुष्टा त्रिवेणूरगसंवृता ॥ ९.८.३१ ॥
કવચ અને પાઘડીઓથી ઢંકાયેલી, ધ્વજરૂપી સુંદર વૃક્ષોવાળી, ચક્રોની હારમાળાથી ભરેલી, ત્રણ વાંસ અને સર્પોથી ઘેરાયેલી (તે નદી વહેતી હતી).
9.8.32
शूराणां हर्षजननी भीरूणां भयवर्धनी ।
प्रावर्तत नदी रौद्रा कुरुसृञ्जयसङ्गमे ॥ ९.८.३२ ॥
શૂરવીરોને હર્ષ આપનારી અને ભીરુઓનો ભય વધારનારી તે ભયંકર નદી કુરુ-સૃંજય સંગમે વહી.
9.8.33
तां नदीं परलोकाय वहन्तीमतिभैरवाम् ।
तेरुर्वाहननौभिस्ते शूराः परिघबाहवः ॥ ९.८.३३ ॥
પરલોક તરફ વહાવતી તે અતિ ભયંકર નદીને, લોખંડી પરિઘ જેવી ભુજાવાળા તે શૂરવીરોએ વાહન-નૌકાઓથી પાર કરી.
9.8.34
वर्तमाने तदा युद्धे निर्मर्यादे विशाम्पते ।
चतुरङ्गक्षये घोरे युद्धे देवासुरोपमे ॥ ९.८.३४ ॥
હે પ્રજાપતિ, ત્યારે મર્યાદા વિનાનું યુદ્ધ ચાલતું હતું; ચતુરંગ સેનાના ભયંકર વિનાશમાં તે દેવાસુર યુદ્ધ સમાન હતું.
9.8.35
व्याक्रोशन्बान्धवानन्ये तत्र तत्र परन्तप ।
क्रोशद्भिर्दयितैरन्ये भयार्ता न निवर्तिरे ॥ ९.८.३५ ॥
હે શત્રુતાપક, કેટલાક અહીં-ત્યાં પોતાના બંધુઓને બૂમો પાડતા હતા; અન્ય ભયથી પીડિત થઈ, ચીસો પાડતા પ્રિયજનોને છોડીને પણ પાછા ફર્યા નહીં.
9.8.36
निर्मर्यादे तथा युद्धे वर्तमाने भयानके ।
अर्जुनो भीमसेनश्च मोहयाञ्चक्रतुः परान् ॥ ९.८.३६ ॥
આ રીતે મર્યાદા વિનાનું અને ભયાનક યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે અર્જુન અને ભીમસેને શત્રુઓને મોહિત કરી દીધા.
9.8.37
सा वध्यमाना महती सेना तव नराधिप ।
अमुह्यत्तत्र तत्रैव योषिन्मदवशादिव ॥ ९.८.३७ ॥
હે નરાધિપ, માર ખાતી તમારી તે મહાન સેના મદવશ સ્ત્રીની જેમ અહીં-તહીં મૂંઝાઈ ગઈ.
9.8.38
मोहयित्वा च तां सेनां भीमसेनधनञ्जयौ ।
दध्मतुर्वारिजौ तत्र सिंहनादांश्च चक्रतुः ॥ ९.८.३८ ॥
તે સેનાને મોહિત કરીને ભીમસેન અને ધનંજયે ત્યાં શંખ ફૂંક્યા અને સિંહનાદ કર્યા.
9.8.39
श्रुत्वैव तु महाशब्दं धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ।
धर्मराजं पुरस्कृत्य मद्रराजमभिद्रुतौ ॥ ९.८.३९ ॥
તે મહાન શબ્દ સાંભળતાં જ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને શિખંડી ધર્મરાજને આગળ રાખી મદ્રરાજ તરફ દોડ્યા.
9.8.40
तत्राश्चर्यमपश्याम घोररूपं महद्भयम् ।
शल्येन सङ्गताः शूरा यदयुध्यन्त भागशः ॥ ९.८.४० ॥
ત્યાં અમે એક અદ્ભુત, ભયંકર રૂપવાળું, મહાભય ઉત્પન્ન કરનારું દૃશ્ય જોયું; શલ્ય સાથે જોડાયેલા શૂરવીરો ટુકડીઓમાં યુદ્ધ કરતા હતા.
9.8.41
माद्रीपुत्रौ तु रभसौ कृतास्त्रौ युद्धदुर्मदौ ।
अभ्ययातां त्वरायुक्तौ जिगीषन्तौ बलं तव ॥ ९.८.४१ ॥
પણ માદ્રીના બે પુત્રો, ઉતાવળા, શસ્ત્રવિદ્યામાં કુશળ અને યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત થઈને, ત્વરાથી તમારી સેનાને જીતવાની ઇચ્છાથી આગળ વધ્યા.
9.8.42
ततोऽभ्यावर्तत बलं तावकं भरतर्षभ ।
शरैः प्रणुन्नं बहुधा पाण्डवैर्जितकाशिभिः ॥ ९.८.४२ ॥
ત્યારે, હે ભરતર્ષભ, તમારી સેના પાછી ફરી; વિજયની ઇચ્છા ધરાવતા પાંડવોના બાણોથી અનેક પ્રકારે પ્રહાર પામીને હટાવાઈ.
9.8.43
वध्यमाना चमूः सा तु पुत्राणां प्रेक्षतां तव ।
भेजे दश दिशो राजन्प्रणुन्ना शरवृष्टिभिः ॥ ९.८.४३ ॥
હે રાજન, તમારા પુત્રો જોતા રહ્યા અને બાણવર્ષાથી માર ખાતું તે સૈન્ય દસ દિશાઓમાં ભાગી ગયું.
9.8.44
हाहाकारो महाञ्जज्ञे योधानां तत्र भारत ।
तिष्ठतिष्ठेति चाप्यासीद्द्रावितानां महात्मनाम् ॥ ९.८.४४ ॥
હે ભારત, ત્યાં યોદ્ધાઓમાં મોટો હાહાકાર થયો; ભગાડાતા મહાત્માઓને 'થોભો, થોભો' એવી બૂમ પણ પડી.
9.8.45
क्षत्रियाणां तथाऽन्योन्यं संयुगे जयमिच्छताम् ।
प्राद्रवन्नेव सम्भग्नाः पाण्डवैस्तव सैनिकाः ॥ ९.८.४५ ॥
યુદ્ધમાં એકબીજા પર વિજય ઇચ્છતા ક્ષત્રિયોની જેમ, પાંડવોએ વિખેરેલા તમારા સૈનિકો ભાગી ગયા.
9.8.46
त्यक्त्वा युद्धे प्रियान्पुत्रान्भ्रातॄनथ पितामहान् ।
मातुलान्भागिनेयांश्च वयस्यानपि भारत ॥ ९.८.४६ ॥
હે ભારત, યુદ્ધમાં પ્રિય પુત્રો, ભાઈઓ, પિતામહો, મામાઓ, ભાણેજો અને સમવયસ્ક મિત્રોને પણ છોડીને...
9.8.47
हयान्द्विपांस्त्वरयन्तो योधा जग्मुः समन्ततः ।
आत्मत्राणकृतोत्साहास्तावका भरतर्षभ ॥ ९.८.४७ ॥
પોતાના જીવ બચાવવાના ઉત્સાહથી ઘોડા અને હાથીઓને દોડાવતા તમારા યોદ્ધાઓ ચારે તરફ ભાગ્યા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.