महाभारत · अध्याय 9.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.8.1
ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां भयवर्धनम् ।
सृञ्जयैः सह राजेन्द्र घोरं देवासुरोपमम् ॥ ९.८.१ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, कौरवांचे भय वाढवणारे, देवासुरयुद्धासारखे भयंकर युद्ध सृंजयांबरोबर सुरू झाले.
9.8.2
नरा रथा गजौघाश्च वाजिनश्च सहस्रशः ।
वाजिनश्च पराक्रान्ताः समाजग्मुः परस्परम् ॥ ९.८.२ ॥
हजारो मनुष्य, रथ, हत्तींचे समूह आणि घोडे, तसेच पराक्रमाने पुढे धावणारे घोडे एकमेकांवर चालून आले.
9.8.3
गजानां भीमरूपाणां द्रवतां निःस्वनो महान् ।
अश्रूयत यथा काले जलदानां नभस्तले ॥ ९.८.३ ॥
भयंकर रूपाच्या धावणाऱ्या हत्तींचा मोठा आवाज ऐकू आला, जसा योग्य वेळी आकाशात मेघगर्जना होते.
9.8.4
नागैरभ्याहताः केचित्सरथा रथिनोऽपतन् ।
व्यद्रवन्त रणे भीता द्राव्यमाणा मदोत्कटैः ॥ ९.८.४ ॥
काही रथी हत्तींच्या प्रहाराने रथांसह पडले; मदोन्मत्त हत्तींनी पळवून लावलेले भयभीत योद्धे रणांगणात पळून गेले.
9.8.5
हयौघान्पादरक्षांश्च रथिनस्तत्र शिक्षिताः ।
शरैः सम्प्रेषयामासुः परलोकाय भारत ॥ ९.८.५ ॥
तेथे कुशल रथींनी बाणांनी घोड्यांचे समूह आणि पायदळ रक्षकांना परलोकी पाठवले, हे भारता.
9.8.6
सादिनः शिक्षिता राजन्परिवार्य महारथान् ।
विचरन्तो रणेऽभ्यघ्नन्प्रासशक्त्यृष्टिभिस्तथा ॥ ९.८.६ ॥
हे राजा, कुशल घोडेस्वार महारथींना वेढा घालून रणात फिरत भाला, शक्ती आणि ऋष्टीने प्रहार करत होते.
9.8.7
धन्विनः पुरुषाः केचित्परिवार्य महारथान् ।
एकं बहव आसाद्य प्रैषयन्यमसादनम् ॥ ९.८.७ ॥
काही धनुर्धर पुरुषांनी महारथींना वेढले, आणि अनेकांनी एकावर हल्ला करून त्याला यमसदनास पाठवले.
9.8.8
नागान्रथवरांश्चान्ये परिवार्य महारथाः ।
सोत्तरा युधि निर्जघ्नुर्द्रवमाणं महारथम् ॥ ९.८.८ ॥
इतर महारथींनी हत्ती आणि श्रेष्ठ रथ वेढले, आणि उत्तरासह पळणाऱ्या महारथीला युद्धात ठार मारले.
9.8.9
तथा च रथिनं क्रुद्धं विकिरन्तं शरान्बहून् ।
नागा जघ्नुर्महाराज परिवार्य समन्ततः ॥ ९.८.९ ॥
तसेच, संतप्त होऊन अनेक बाण सोडणाऱ्या रथीला, हे महाराज, हत्तींनी चहूबाजूंनी वेढून मारले.
9.8.10
नागा नागमभिद्रुत्य रथी च रथिनं रणे ।
शक्तितोमरनाराचैर्निजघ्नुस्तत्र भारत ॥ ९.८.१० ॥
हे भारता, तेथे रणात हत्तीने हत्तीवर हल्ला केला, आणि रथीने रथीवर; शक्ती, तोमर आणि नाराच यांनी त्यांनी एकमेकांना ठार मारले.
9.8.11
पादातानवमृद्गन्तो रथवारणवाजिनः ।
रणमध्ये व्यदृश्यन्त कुर्वन्तो महदाकुलम् ॥ ९.८.११ ॥
पायदळांना तुडवत, रथ, हत्ती आणि घोडे रणमध्ये दिसत होते, मोठा गोंधळ निर्माण करत.
9.8.12
हयाश्च पर्यधावन्त चामरैरुपशोभिताः ।
हंसा हिमवतः प्रस्थे पिबन्त इव मेदिनीम् ॥ ९.८.१२ ॥
चामरांनी सुशोभित घोडे धावत होते; जणू हिमालयाच्या उतारावर हंस पृथ्वीचे पान करत आहेत.
9.8.13
तेषां तु वाजिनां भूमिः खुरैश्चित्रा विशाम्पते ।
अशोभत यथा नारी करजैः क्षतविक्षता ॥ ९.८.१३ ॥
हे प्रजापते, त्या घोड्यांच्या खुरांनी ती भूमी विचित्र खुणांनी भरून गेली; नखक्षतांनी जखमी झालेल्या स्त्रीप्रमाणे ती शोभू लागली.
9.8.14
वाजिनां खुरशब्देन रथनेमिस्वनेन च ।
पत्तीनां चापि शब्देन नागानां बृंहितेन च ॥ ९.८.१४ ॥
घोड्यांच्या खुरांच्या आवाजाने, रथचक्रांच्या घर्घराटाने, पायदळाच्या गोंगाटाने आणि हत्तींच्या चित्काराने...
9.8.15
वादित्राणां च घोषेण शङ्खानां निनदेन च ।
अभवन्नादिता भूमिर्निर्घातैरिव भारत ॥ ९.८.१५ ॥
वाद्यांच्या घोषाने आणि शंखांच्या निनादाने, हे भारता, वज्रपाताप्रमाणे भूमी दणाणून गेली.
9.8.16
धनुषां कूजमानानां शस्त्रौघानां च पात्यताम् ।
कवचानां प्रभाभिश्च न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ९.८.१६ ॥
धनुष्यांच्या टणत्कारात, पडणाऱ्या शस्त्रांच्या ढिगांत आणि चिलखतांच्या तेजात काहीच ओळखता येत नव्हते.
9.8.17
बहवो बाहवश्छिन्ना नागराजकरोपमाः ।
उद्वेष्टन्ते विचेष्टन्ते वेगं कुर्वन्ति दारुणम् ॥ ९.८.१७ ॥
नागराजाच्या सोंडांसारखे तुटलेले अनेक हात मुरडतात, तडफडतात आणि भयंकर वेग घेतात.
9.8.18
शिरसां च महाराज पततां धरणीतले ।
च्युतानामिव तालेभ्यः फलानां श्रूयते स्वनः ॥ ९.८.१८ ॥
महाराज, जमिनीवर पडणाऱ्या डोक्यांचा आवाज तालवृक्षावरून फळे गळावीत तसा ऐकू येतो.
9.8.19
शिरोभिः पतितैर्भाति रुधिरार्द्रैर्वसुन्धरा ।
तपनीयनिभैः काले नलिनैरिव भारत ॥ ९.८.१९ ॥
पडलेल्या मस्तकांनी, रक्ताने भिजलेली पृथ्वी सोनेरी कमळांनी भरलेली जणू शोभत आहे, हे भारता.
9.8.20
उद्वृत्तनयनैस्तैस्तु गतसत्वैः सुविक्षतैः ।
व्यभ्राजत मही राजन्पुण्डरीकैरिवावृता ॥ ९.८.२० ॥
वर घातलेल्या डोळ्यांचे, निष्प्राण, अत्यंत जखमी झालेल्या त्यांच्यामुळे, हे राजा, पृथ्वी पांढऱ्या कमळांनी झाकल्यासारखी चमकली.
9.8.21
बाहुभिश्चन्दनादिग्धैः सकेयूरैर्महारधनैः ।
पतितैर्भाति राजेन्द्र महाशक्रध्वजैरिव ॥ ९.८.२१ ॥
चंदनाने लिंपलेल्या, बाजूबंद घातलेल्या, मौल्यवान, पडलेल्या बाहूंनी, हे राजेंद्रा, महेंद्राच्या महाध्वजांसारखे शोभत आहे.
9.8.22
ऊरुभिश्च नरेन्द्राणां विनिकृत्तैर्महाहवे ।
हस्तिहस्तोपमैर्जज्ञे संवृतं तद्रणाङ्कणम् ॥ ९.८.२२ ॥
महायुद्धात तोडलेल्या, हत्तीच्या सोंडांसारख्या राजांच्या मांड्यांनी ते रणांगण झाकले गेले.
9.8.23
कबन्धंशतसङ्कीर्णं छत्रचामरसङ्कुलम् ।
सेनावनं तच्छुशुभे वनं पुष्पाचितं यथा ॥ ९.८.२३ ॥
शेकडो शिरविरहित धडांनी भरलेले, छत्र-चामरांनी व्याप्त ते सेनावन फुलांनी भरलेल्या वनासारखे शोभले.
9.8.24
तत्र योधा महाराज विचरन्तो ह्यभीतवत् ।
दृश्यन्ते रुधिराक्ताङ्गाः पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ ९.८.२४ ॥
तेथे, हे महाराजा, योद्धे निर्भयासारखे फिरताना दिसतात; रक्ताने माखलेल्या अंगांनी, फुललेल्या पळस वृक्षांसारखे.
9.8.25
मातङ्गाश्चाप्यदृश्यन्त शरतोमरपीडिताः ।
पतन्तस्तत्र तवैव छिन्नाभ्रासदृशा रणे ॥ ९.८.२५ ॥
युद्धात आपले हत्तीही बाण व तोमरांनी पीडित होऊन फाटलेल्या ढगांप्रमाणे पडताना दिसले.
9.8.26
गजानीकं महाराज वध्यमानं महात्मभिः ।
व्यदीर्यत दिशः सर्वा वातनुन्ना धना इव ॥ ९.८.२६ ॥
हे महाराज, महात्म्यांकडून मारले जाणारे हत्तींचे सैन्य वाऱ्याने उडवलेल्या ढगांप्रमाणे सर्व दिशांना विखुरले.
9.8.27
ते गजा धनसङ्काशाः पेतुरुर्व्यां समन्ततः ।
वज्रनुन्ना इव बभुः पर्वता युगसङ्क्षये ॥ ९.८.२७ ॥
ते मेघांसारखे हत्ती सर्व बाजूंनी पृथ्वीवर पडले; युगाच्या अंती वज्राने आदळलेल्या पर्वतांसारखे दिसले.
9.8.28
हयानां सादिभिः सार्धं पतितानां महीतले ।
राशयः स्म प्रदृश्यन्ते गिरिमात्रांस्ततस्ततः ॥ ९.८.२८ ॥
जमिनीवर पडलेले घोडे व त्यांचे स्वार पर्वताएवढ्या ढिगाऱ्यांच्या रूपात सर्वत्र दिसत होते.
9.8.29
सञ्जज्ञे रणभूमौ तु परलोकवहा नदी ।
शोणितोदा रथावर्ता ध्वजवृक्षास्थिशर्करा ॥ ९.८.२९ ॥
रणभूमीवर परलोकाकडे वाहून नेणारी एक नदी निर्माण झाली; तिचे पाणी रक्त, भोवरे रथ, खडे ध्वजवृक्ष व हाडे होते.
9.8.30
भुजनक्रा धनुःस्रोता हस्तिशैला हयोपला ।
मेदोमज्जाकर्दमिनी छत्रहंसा गदोडुपा ॥ ९.८.३० ॥
तिचे मगर म्हणजे बाहू, प्रवाह धनुष्ये, खडक हत्ती, दगड घोडे, चिखल मेद व मज्जा, हंस छत्रे आणि होड्या गदा होत्या.
9.8.31
कवचोष्णीषसञ्छन्ना पताकारुचिरद्रुमा ।
चक्रचक्रावलीजुष्टा त्रिवेणूरगसंवृता ॥ ९.८.३१ ॥
कवचे आणि पगड्यांनी झाकलेली, ध्वजरूप सुंदर वृक्षांनी युक्त, चक्रांच्या रांगांनी भरलेली, तीन वेळू आणि सर्पांनी वेढलेली (ती नदी वाहत होती).
9.8.32
शूराणां हर्षजननी भीरूणां भयवर्धनी ।
प्रावर्तत नदी रौद्रा कुरुसृञ्जयसङ्गमे ॥ ९.८.३२ ॥
शूरांना आनंद देणारी आणि भित्र्यांचे भय वाढवणारी ती भयंकर नदी कुरु-सृञ्जय संगमावर वाहू लागली.
9.8.33
तां नदीं परलोकाय वहन्तीमतिभैरवाम् ।
तेरुर्वाहननौभिस्ते शूराः परिघबाहवः ॥ ९.८.३३ ॥
परलोकाकडे वाहून नेणारी ती अतिभयंकर नदी, लोखंडी परिघासारख्या बाहूंचे ते वीर वाहनरूप नावांनी ओलांडून गेले.
9.8.34
वर्तमाने तदा युद्धे निर्मर्यादे विशाम्पते ।
चतुरङ्गक्षये घोरे युद्धे देवासुरोपमे ॥ ९.८.३४ ॥
हे प्रजापते, तेव्हा मर्यादाहीन युद्ध चालू असता, चतुरंगसेनेच्या भयंकर संहारात ते देवासुरयुद्धासारखे झाले होते.
9.8.35
व्याक्रोशन्बान्धवानन्ये तत्र तत्र परन्तप ।
क्रोशद्भिर्दयितैरन्ये भयार्ता न निवर्तिरे ॥ ९.८.३५ ॥
हे शत्रुतापना, कोणी इकडे-तिकडे आपल्या बांधवांना हाका मारत होते; इतर भयाने व्याकूळ होऊन ओरडणाऱ्या प्रियजनांनाही सोडून मागे फिरले नाहीत.
9.8.36
निर्मर्यादे तथा युद्धे वर्तमाने भयानके ।
अर्जुनो भीमसेनश्च मोहयाञ्चक्रतुः परान् ॥ ९.८.३६ ॥
अशा प्रकारे मर्यादाहीन आणि भयानक युद्ध चालू असताना अर्जुन आणि भीमसेनाने शत्रूंना मोहित केले.
9.8.37
सा वध्यमाना महती सेना तव नराधिप ।
अमुह्यत्तत्र तत्रैव योषिन्मदवशादिव ॥ ९.८.३७ ॥
हे नराधिपा, मार खात असलेली तुमची ती प्रचंड सेना मदवशात सापडलेल्या स्त्रीप्रमाणे येथे-तेथे गोंधळून गेली.
9.8.38
मोहयित्वा च तां सेनां भीमसेनधनञ्जयौ ।
दध्मतुर्वारिजौ तत्र सिंहनादांश्च चक्रतुः ॥ ९.८.३८ ॥
ती सेना मोहित करून भीमसेन आणि धनंजयाने तेथे शंख फुंकले आणि सिंहनाद केले.
9.8.39
श्रुत्वैव तु महाशब्दं धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ ।
धर्मराजं पुरस्कृत्य मद्रराजमभिद्रुतौ ॥ ९.८.३९ ॥
ते महान शब्द ऐकताच धृष्टद्युम्न आणि शिखंडी धर्मराजाला पुढे करून मद्रराजाकडे धावले.
9.8.40
तत्राश्चर्यमपश्याम घोररूपं महद्भयम् ।
शल्येन सङ्गताः शूरा यदयुध्यन्त भागशः ॥ ९.८.४० ॥
तेथे आम्ही एक आश्चर्यकारक, भयानक रूपाचे, मोठे भय निर्माण करणारे दृश्य पाहिले; शल्यासह एकत्र झालेले शूर विभागा-विभागांनी लढत होते.
9.8.41
माद्रीपुत्रौ तु रभसौ कृतास्त्रौ युद्धदुर्मदौ ।
अभ्ययातां त्वरायुक्तौ जिगीषन्तौ बलं तव ॥ ९.८.४१ ॥
पण माद्रीचे दोन पुत्र, उतावळे, शस्त्रनिपुण आणि युद्धमदाने उन्मत्त होऊन, तुमचे सैन्य जिंकण्याच्या इच्छेने त्वरेने पुढे सरसावले.
9.8.42
ततोऽभ्यावर्तत बलं तावकं भरतर्षभ ।
शरैः प्रणुन्नं बहुधा पाण्डवैर्जितकाशिभिः ॥ ९.८.४२ ॥
तेव्हा, हे भरतश्रेष्ठा, तुमचे सैन्य मागे फिरले; विजयाची इच्छा धरणाऱ्या पांडवांच्या बाणांनी अनेक प्रकारे प्रहार होऊन मागे ढकलले गेले.
9.8.43
वध्यमाना चमूः सा तु पुत्राणां प्रेक्षतां तव ।
भेजे दश दिशो राजन्प्रणुन्ना शरवृष्टिभिः ॥ ९.८.४३ ॥
हे राजा, तुमच्या पुत्रांदेखत बाणांच्या वर्षावाने मारली जाणारी ती सेना दहा दिशांना पळून गेली.
9.8.44
हाहाकारो महाञ्जज्ञे योधानां तत्र भारत ।
तिष्ठतिष्ठेति चाप्यासीद्द्रावितानां महात्मनाम् ॥ ९.८.४४ ॥
हे भारता, तेथे योद्ध्यांमध्ये मोठा हाहाकार उठला; पळवल्या जाणाऱ्या महात्म्यांना 'थांबा, थांबा' अशी हाकही ऐकू आली.
9.8.45
क्षत्रियाणां तथाऽन्योन्यं संयुगे जयमिच्छताम् ।
प्राद्रवन्नेव सम्भग्नाः पाण्डवैस्तव सैनिकाः ॥ ९.८.४५ ॥
युद्धात एकमेकांवर विजय इच्छिणाऱ्या क्षत्रियांप्रमाणे, पांडवांनी विस्कळीत केलेले तुमचे सैनिक पळून गेले.
9.8.46
त्यक्त्वा युद्धे प्रियान्पुत्रान्भ्रातॄनथ पितामहान् ।
मातुलान्भागिनेयांश्च वयस्यानपि भारत ॥ ९.८.४६ ॥
हे भारता, युद्धात प्रिय पुत्र, बंधू, पितामह, मामा, भाचे आणि समवयस्क मित्र यांनाही सोडून...
9.8.47
हयान्द्विपांस्त्वरयन्तो योधा जग्मुः समन्ततः ।
आत्मत्राणकृतोत्साहास्तावका भरतर्षभ ॥ ९.८.४७ ॥
स्वतःच्या रक्षणाच्या उत्साहाने घोडे व हत्ती हाकत तुमचे योद्धे चोहीकडे पळाले, हे भरतश्रेष्ठा.