વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1.1
तपः स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।
नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ॥ १.१.१ ॥
તપ અને સ્વાધ્યાયમાં લીન તપસ્વી વાલ્મીકિએ, વાણીવિદોમાં શ્રેષ્ઠ મુનિપુંગવ નારદને પૂછ્યું.
1.1.2
को न्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ १.१.२ ॥
આ લોકમાં હાલ ગુણવાન અને પરાક્રમી કોણ છે? ધર્મજ્ઞ, કૃતજ્ઞ, સત્યવચની અને દૃઢવ્રત કોણ છે?
1.1.3
चारित्रेण च को युक्तः सर्वभूतेषु को हितः ।
विद्वान्कः कः समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥ १.१.३ ॥
ચારિત્ર્યથી યુક્ત કોણ છે? સર્વ પ્રાણીઓનું હિત કોણ કરે છે? વિદ્વાન અને સમર્થ કોણ છે, અને કોણ એકમાત્ર પ્રિયદર્શન છે?
1.1.4
आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः ।
कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥ १.१.४ ॥
આત્મસંયમી કોણ છે? ક્રોધને જીતનાર કોણ છે? તેજસ્વી કોણ છે? અસૂયા વિનાનો કોણ છે? યુદ્ધમાં જેનો ક્રોધ જાગે ત્યારે દેવતાઓ કોનાથી ડરે છે?
1.1.5
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।
महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥ १.१.५ ॥
આ સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે; મને અત્યંત કુતૂહલ છે. હે મહર્ષિ, આવા માનવને જાણવા આપ જ સમર્થ છો.
1.1.6
श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः ।
श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१.६ ॥
વાલ્મીકિનું આ વચન સાંભળીને ત્રિલોકજ્ઞ નારદ પ્રસન્ન થયા અને 'સાંભળો' એમ સંબોધીને આ વાત કહી.
1.1.7
बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।
मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तः श्रूयतां नरः ॥ १.१.७ ॥
હે મુનિ, તમે વર્ણવેલા દુર્લભ ગુણોથી યુક્ત તે પુરુષને હું જાણીને કહું છું; સાંભળો.
1.1.8
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैः श्रुतः ।
नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान्वशी ॥ १.१.८ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલો, લોકોમાં રામ નામે પ્રસિદ્ધ; સંયમી આત્મા, મહાપરાક્રમી, તેજસ્વી, ધૈર્યવાન અને આત્મસંયમી.
1.1.9
बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमाञ्छ्त्रुनिबर्हणः ।
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ १.१.९ ॥
બુદ્ધિમાન, નીતિમાન, વાગ્મી, શ્રીમાન, શત્રુનો નાશ કરનાર; વિશાળ ખભા, મહાબાહુ, શંખ જેવી ગ્રીવા અને મોટી દાઢ ધરાવનાર.
1.1.10
महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।
आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः ॥ १.१.१० ॥
વિશાળ છાતી, મહાન ધનુર્ધર, ગુપ્ત જત્રુ, શત્રુઓનું દમન કરનાર, ઘૂંટણ સુધી લાંબા બાહુ, સુંદર મસ્તક, સુંદર કપાળ અને ઉત્તમ પરાક્રમી.
1.1.11
समः समविभक्ताङ्गः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवाञ्छुभलक्षणः ॥ १.१.११ ॥
સમચિત્ત, સુપ્રમાણ અંગોવાળો, સ્નિગ્ધ વર્ણવાળો, પ્રતાપી, પુષ્ટ છાતીવાળો, વિશાળ નેત્રોવાળો, લક્ષ્મીવાન અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત.
1.1.12
धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।
यशस्वी ज्ञानसम्पन्नः शुचिर्वश्यः समाधिमान् ॥ १.१.१२ ॥
ધર્મજ્ઞ, સત્યસંધ, પ્રજાના હિતમાં રત, યશસ્વી, જ્ઞાનસંપન્ન, શુચિ, વશ્ય અને સમાધિમાન.
1.1.13
प्रजापतिसमः श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।
रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ॥ १.१.१३ ॥
તેઓ પ્રજાપતિ સમાન, શ્રીમાન, ધાતા, શત્રુનાશક, જીવલોકના રક્ષક અને ધર્મના પૂર્ણ રક્ષક હતા.
1.1.14
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ १.१.१४ ॥
તેઓ પોતાના ધર્મ અને સ્વજનોના રક્ષક હતા; વેદ-વેદાંગના તત્ત્વના જ્ઞાતા અને ધનુર્વેદમાં નિપુણ હતા.
1.1.15
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ।
सर्वलोकप्रियः साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥ १.१.१५ ॥
સર્વ શાસ્ત્રોના અર્થતત્ત્વના જ્ઞાતા, સ્મૃતિમાન અને પ્રતિભાવાન; સર્વલોકપ્રિય, સાધુ, દીનતા વિનાના મનવાળા અને વિચક્ષણ હતા.
1.1.16
सर्वदाभिगतः सद्भिः समुद्र इव सिन्धुभिः ।
आर्यः सर्वसमश्चैव सदैव प्रियदर्शनः ॥ १.१.१६ ॥
સજ્જનો સદા તેમની પાસે આવતા, જેમ નદીઓ સમુદ્ર પાસે જાય; તેઓ આર્ય, સર્વ પ્રત્યે સમાન અને સદા પ્રિયદર્શન હતા.
1.1.17
स च सर्व गुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः ।
समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥ १.१.१७ ॥
તેઓ સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને કૌસલ્યાનો આનંદ વધારનારા હતા; ગંભીરતામાં સમુદ્ર જેવા અને ધૈર્યમાં હિમાલય જેવા.
1.1.18
विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।
कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ १.१.१८ ॥
વીર્યમાં વિષ્ણુ સમાન, ચંદ્ર જેવા પ્રિયદર્શન; ક્રોધમાં કાલાગ્નિ સમાન અને ક્ષમામાં પૃથ્વી સમાન.
1.1.19
धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।
तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ १.१.१९ ॥
ધનમાં કુબેર સમાન, ત્યાગ અને સત્યમાં જાણે બીજો ધર્મ — આવા ગુણોથી સંપન્ન, સત્યપરાક્રમી રામને.
1.1.20
ज्येष्ठं ज्येष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।
प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥ १.१.२० ॥
જ્યેષ્ઠના ગુણોથી યુક્ત, પ્રિય, દશરથનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર — પ્રજાના હિતથી યુક્ત, પ્રજાને પ્રિય થવાની ઇચ્છાથી.
1.1.21
यौवराज्येन संयोक्तुम् ऐच्छत्प्रीत्या महीपतिः ।
तस्याभिषेकसम्भारान् दृष्ट्वा भार्याथ कैकयी ॥ १.१.२१ ॥
રાજાએ પ્રેમથી તેને યુવરાજ પદે સ્થાપવાની ઇચ્છા કરી. ત્યારે તેના અભિષેકની સામગ્રી જોઈને પત્ની કૈકેયી —
1.1.22
पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।
विवासनञ्च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ १.१.२२ ॥
પૂર્વે વર પામેલી દેવીએ આ વર માગ્યો — રામનો વનવાસ અને ભરતનો રાજ્યાભિષેક.
1.1.23
स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः ।
विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ १.१.२३ ॥
સત્યવચનને કારણે ધર્મપાશે બંધાયેલા તે રાજા દશરથે પોતાના પ્રિય પુત્ર રામને વનવાસ આપ્યો.
1.1.24
स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् ।
पितुर्वचननिर्देशात् कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ १.१.२४ ॥
તે વીર પોતાની પ્રતિજ્ઞા પાળતો વનમાં ગયો — પિતાના વચનના આદેશથી અને કૈકેયીને પ્રસન્ન કરવા.
1.1.25
तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।
स्नेहाद् विनयसम्पन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ १.१.२५ ॥
તેઓ પ્રયાણ કરતા હતા ત્યારે પ્રિય ભાઈ લક્ષ્મણ સ્નેહથી તેમની પાછળ ચાલ્યો. તે વિનયસંપન્ન હતો અને સુમિત્રાનો આનંદ વધારનારો હતો.
1.1.26
भ्रातरं दयितो भ्रातुः सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥ १.१.२६ ॥
ભાઈનો પ્રિય એવો તે ભાઈ બંધુપ્રેમ દર્શાવતો ચાલ્યો. રામની પ્રિય પત્ની, જે સદા પ્રાણસમાન પ્રિય અને હિતકારી હતી.
1.1.27
जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।
सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥ १.१.२७ ॥
જનકના કુળમાં જન્મેલી, જાણે દેવમાયાથી સર્જાયેલી. સર્વ શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન, નારીઓમાં ઉત્તમ વધૂ.
1.1.28
सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥ १.१.२८ ॥
ચંદ્રની પાછળ જતી રોહિણીની જેમ સીતા પણ રામની પાછળ ચાલી. નગરજનો દૂર સુધી તેમની સાથે ગયા, અને પિતા દશરથ પણ.
1.1.29
शृङ्गवीरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।
गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥ १.१.२९ ॥
શૃંગવેરપુરમાં ગંગાને કિનારે ધર્માત્મા રામે સારથિને વિદાય આપી. પછી નિષાદાધિપતિ, તેમના પ્રિય ગુહ પાસે તેઓ પહોંચ્યા.
1.1.30
गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
ते वनेन वनङ्गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ १.१.३० ॥
ગુહ સાથે રામ, લક્ષ્મણ અને સીતા સહિત તેઓ વનમાંથી વન વટાવીને, પાણીથી ભરેલી અનેક નદીઓ ઓળંગી ગયા.
1.1.31
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ १.१.३१ ॥
ભરદ્વાજની આજ્ઞાથી ચિત્રકૂટ પહોંચીને, વનમાં સુંદર નિવાસ બનાવીને તે ત્રણેય આનંદપૂર્વક રહેવા લાગ્યા.
1.1.32
देवगन्धर्वसंकाशाः तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
चित्रकूटङ्गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ॥ १.१.३२ ॥
દેવ-ગંધર્વો સમાન તેઓ ત્યાં સુખેથી રહ્યા. રામ ચિત્રકૂટ ગયા પછી પુત્રશોકથી વ્યાકુળ થઈને.
1.1.33
राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन् सुतम् ।
गते तु तस्मिन् भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः ॥ १.१.३३ ॥
રાજા દશરથ પુત્ર માટે વિલાપ કરતા સ્વર્ગે ગયા. તેમના ગયા પછી વસિષ્ઠ વગેરે બ્રાહ્મણો સાથે ભરત...
1.1.34
नियुज्यमानो राज्याय नैच्छत् राज्यं महाबलः ।
स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ १.१.३४ ॥
રાજ્ય માટે પ્રેરિત થયા છતાં તે મહાબલે રાજ્ય ઇચ્છ્યું નહીં. રામના ચરણોની કૃપા મેળવવા એ વીર વનમાં ગયો.
1.1.35
गत्वा तु स महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।
अयाचद्भ्रातरं रामम् आर्यभावपुरस्कृतः ॥ १.१.३५ ॥
તે મહાત્મા સત્યપરાક્રમી રામ પાસે જઈને, આર્યભાવથી પ્રેરિત થઈને પોતાના ભાઈ રામને વિનંતી કરવા લાગ્યો.
1.1.36
त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।
रामोऽपि परमोदारः सुमुखस्सुमहायशाः ॥ १.१.३६ ॥
"તું જ ધર્મજ્ઞ રાજા છે" એમ તેણે રામને કહ્યું. રામ પણ અત્યંત ઉદાર, પ્રસન્નવદન અને મહાયશસ્વી હતા.
1.1.37
न चैच्छत् पितुरादेशात् राज्यं रामो महाबलः ।
पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्त्वा पुनः पुनः ॥ १.१.३७ ॥
મહાબલી રામે પિતાની આજ્ઞાથી રાજ્ય ઇચ્છ્યું નહીં. રાજ્ય માટે તેમણે પોતાની પાદુકાઓ થાપણ તરીકે વારંવાર આપી.
1.1.38
निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ।
स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ॥ १.१.३८ ॥
પછી ભરતના મોટા ભાઈએ ભરતને પાછો મોકલ્યો. પોતાની ઇચ્છા પૂર્ણ કર્યા વિના તે રામના ચરણોને સ્પર્શતો રહ્યો.
1.1.39
नन्दिग्रामेऽकरोद् राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ १.१.३९ ॥
રામના પાછા આવવાની આશાએ તેમણે નંદિગ્રામમાં રાજ્ય ચલાવ્યું. ભરત ગયા પછી સત્યસંધ અને જિતેન્દ્રિય શ્રીમાન...
1.1.40
रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।
तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान् प्रविवेश ह ॥ १.१.४० ॥
પરંતુ રામે નગરજનો અને લોકોના ત્યાં આવવાનો ફરી વિચાર કરીને, એકાગ્રતાથી દંડકારણ્યમાં પ્રવેશ કર્યો.
1.1.41
प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।
विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ॥ १.१.४१ ॥
મહાવનમાં પ્રવેશીને કમળનયન રામે રાક્ષસ વિરાધનો વધ કરીને શરભંગના દર્શન કર્યા.
1.1.42
सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ॥ १.१.४२ ॥
સુતીક્ષ્ણ, અગસ્ત્ય અને અગસ્ત્યના ભાઈને મળીને, અગસ્ત્યના વચનથી રામે ઇન્દ્રનું ધનુષ્ય ગ્રહણ કર્યું.
1.1.43
खड्गञ्च परम प्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैः सह ॥ १.१.४३ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન થઈને તેમણે તેને તલવાર અને અક્ષય બાણવાળા બે ભાથાં આપ્યાં. વનમાં વસતા રામ વનચરો સાથે રહ્યા.
1.1.44
ऋषयोऽभ्यागमन् सर्वे वधायासुररक्षसाम् ।
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तदा वने ॥ १.१.४४ ॥
બધા ઋષિઓ અસુરો અને રાક્ષસોના વધ માટે ત્યાં આવ્યા. ત્યારે તેણે વનમાં રાક્ષસો સામે તેમની વાતને સંમતિ આપી.
1.1.45
प्रतिज्ञातश्च रामेण वधः संयति रक्षसाम् ।
ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासीनाम् ॥ १.१.४५ ॥
દંડકારણ્યમાં વસતા અગ્નિ સમાન ઋષિઓને રામે યુદ્ધમાં રાક્ષસોનો વધ કરવાની પ્રતિજ્ઞા આપી.
1.1.46
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।
विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ १.१.४६ ॥
ત્યાં જ રહેતા તેણે જનસ્થાનમાં વસતી, ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરતી રાક્ષસી શૂર્પણખાને વિરૂપ કરી.
1.1.47
ततः शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान् सर्वराक्षसान् ।
खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ १.१.४७ ॥
ત્યારપછી શૂર્પણખાના વચનથી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયેલા સર્વ રાક્ષસોને, ખરને, ત્રિશિરાને અને રાક્ષસ દૂષણને પણ...
1.1.48
निजघान रणे रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।
वने तस्मिन् निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ॥ १.१.४८ ॥
તે વનમાં રહેતા રામે યુદ્ધમાં તેમને અને જનસ્થાનમાં રહેતા તેમના અનુચરોને હણી નાખ્યા.
1.1.49
रक्षसां निहतान्यासन् सहस्राणि चतुर्दश ।
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ १.१.४९ ॥
રાક્ષસોમાંથી ચૌદ હજાર માર્યા ગયા. પછી પોતાના સ્વજનોનો વધ સાંભળી રાવણ ક્રોધથી મૂર્છિત થયો.
1.1.50
सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।
वार्यमाणः सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥ १.१.५० ॥
રાવણે મારીચ નામના રાક્ષસને સહાયક તરીકે પસંદ કર્યો. મારીચે ઘણી વાર રોક્યો છતાં રાવણે એમ જ કર્યું.
1.1.51
न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ १.१.५१ ॥
હે રાવણ, બળવાન સાથે વેર તારા માટે યોગ્ય નથી. પણ કાળથી પ્રેરાયેલા રાવણે તેની વાતની અવગણના કરી.
1.1.52
जगाम सहमारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ॥ १.१.५२ ॥
ત્યારે રાવણ મારીચ સાથે તેમના આશ્રમસ્થાને ગયો. તે માયાવીએ બંને રાજકુમારોને દૂર ખસેડી દીધા.
1.1.53
जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।
गृध्रञ्च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ १.१.५३ ॥
જટાયુ નામના ગીધને મારીને તેણે રામની પત્નીનું હરણ કર્યું. ગીધને મરેલો જોઈને અને મૈથિલીના હરણની વાત સાંભળીને.
1.1.54
राघवः शोकसंतप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ।
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ॥ १.१.५४ ॥
રાઘવ શોકથી સંતપ્ત થઈ, ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ થઈ વિલાપ કરવા લાગ્યા. પછી એ જ શોકથી ગીધ જટાયુનું દહન કર્યું.
1.1.55
मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।
कबन्धं नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ॥ १.१.५५ ॥
વનમાં સીતાની શોધ કરતાં તેમણે કબંધ નામનો એક રાક્ષસ જોયો; તે રૂપે વિકૃત અને જોવામાં ભયંકર હતો.
1.1.56
तन्निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च सः ।
स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ॥ १.१.५६ ॥
તેનો વધ કરીને તે મહાબાહુએ (તેના શરીરનું) દહન કર્યું; તે સ્વર્ગે ગયો. તેણે તેમને ધર્માચરણ કરનારી શબરી વિશે કહ્યું.
1.1.57
श्रमणां धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव ।
सोऽभ्य गच्छन्महातेजाः शबरीं शत्रुसूदनः ॥ १.१.५७ ॥
"હે રાઘવ, ધર્મનિપુણ શ્રમણી પાસે જાઓ" એમ (તેણે કહ્યું). મહાતેજસ્વી અને શત્રુસંહારક તેઓ શબરી પાસે ગયા.
1.1.58
शबर्या पूजितः सम्यग् रामो दशरथात्मजः ।
पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ॥ १.१.५८ ॥
શબરી દ્વારા યથાવિધિ પૂજિત દશરથપુત્ર રામ પંપાના તીરે વાનર હનુમાનને મળ્યા.
1.1.59
हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः ।
सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥ १.१.५९ ॥
હનુમાનના કહેવાથી રામ સુગ્રીવને મળ્યા; મહાબલી રામે તે બધું સુગ્રીવને કહ્યું.
1.1.60
आदितस्तद् यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषतः ।
सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥ १.१.६० ॥
આરંભથી જે જે બન્યું હતું, ખાસ કરીને સીતાના વિષયમાં, તે બધું રામ પાસેથી સાંભળીને વાનર સુગ્રીવે પણ...
1.1.61
चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥ १.१.६१ ॥
આનંદિત થઈને અગ્નિને સાક્ષી રાખીને તેણે રામ સાથે મિત્રતા કરી. પછી વાનરરાજે પોતાના વૈરની કથા કહી.
1.1.62
रामायावेदितं सर्वं प्रणयात् दुःखितेन च ।
प्रतिज्ञातञ्च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥ १.१.६२ ॥
દુઃખી સુગ્રીવે સ્નેહથી રામને બધું કહ્યું; ત્યારે રામે વાલીના વધની પ્રતિજ્ઞા લીધી.
1.1.63
वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ।
सुग्रीवः शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥ १.१.६३ ॥
ત્યાં વાનર સુગ્રીવે વાલીના બળનું વર્ણન કર્યું; અને રાઘવના પરાક્રમ વિશે તે સદા શંકિત રહેતો હતો.
1.1.64
राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् ।
दर्शयामास सुग्रीवः महापर्वतसन्निभम् ॥ १.१.६४ ॥
રાઘવ પર વિશ્વાસ બેસાડવા સુગ્રીવે દુંદુભિનું વિશાળ શરીર બતાવ્યું; તે મહાપર્વત જેવું હતું.
1.1.65
उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्ति महाबलः ।
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप संपूर्णं दशयोजनम् ॥ १.१.६५ ॥
મહાબાહુએ હસીને જોયું અને મહાબલે પગના અંગૂઠાથી તે દશ યોજન દૂર ફેંક્યું.
1.1.66
बिभेद च पुनस्सालान् सप्तैकेन महेषुणा ।
गिरिं रसातलञ्चैव जनयन् प्रत्ययं तथा ॥ १.१.६६ ॥
ફરી એક જ મહાબાણથી સાત સાલ વૃક્ષોને વીંધ્યા; પર્વત અને પાતાળને પણ ભેદીને વિશ્વાસ જન્માવ્યો.
1.1.67
ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपिः ।
किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ १.१.६७ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન મનવાળો અને વિશ્વસ્ત થયેલો એ મહાકપિ સુગ્રીવ રામ સાથે કિષ્કિંધાની ગુફામાં ગયો.
1.1.68
ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ १.१.६८ ॥
ત્યારે સોનેરી પીળા રંગનો વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ ગર્જ્યો; એ મહાન ગર્જનાથી વાનરેશ્વર બહાર નીકળ્યો.
1.1.69
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः ।
निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघवः ॥ १.१.६९ ॥
ત્યારે તારાને શાંત પાડીને સુગ્રીવ સાથે ભેગા થયેલા રાઘવે ત્યાં જ એક જ બાણથી તેને મારી નાખ્યો.
1.1.70
ततः सुग्रीववचनात् हत्वा वालिनमाहवे ।
सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ १.१.७० ॥
પછી સુગ્રીવના કહેવાથી યુદ્ધમાં વાલીને મારીને રાઘવે સુગ્રીવને જ તેના રાજ્યમાં ફરીથી સ્થાપિત કર્યો.
1.1.71
स च सर्वान् समानीय वानरान् वानरर्षभः ।
दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥ १.१.७१ ॥
એ વાનરશ્રેષ્ઠે બધા વાનરોને ભેગા કરીને જનકની પુત્રી (સીતા)ને જોવાની ઇચ્છાથી દિશાઓમાં મોકલ્યા.
1.1.72
ततो गृध्रस्य वचनात् संपातेर्हनुमान् बली ।
शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ १.१.७२ ॥
પછી ગીધ સંપાતિના કહેવાથી બળવાન હનુમાન સો યોજન વિસ્તારવાળા ખારા સમુદ્રને કૂદીને પાર કરી ગયા.
1.1.73
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।
ददर्श सीतां ध्यायन्तीम् अशोकवनिकां गताम् ॥ १.१.७३ ॥
ત્યાં રાવણ દ્વારા રક્ષિત લંકા નગરીમાં પહોંચીને તેણે અશોકવાટિકામાં ધ્યાનમગ્ન સીતાને જોઈ.
1.1.74
निवेदयित्वाभिज्ञानं प्रवृत्तिं विनिवेद्य च ।
समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ १.१.७४ ॥
ઓળખનું ચિહ્ન આપીને, સમાચાર કહીને અને વૈદેહીને આશ્વાસન આપીને તેણે તોરણ ભાંગી નાખ્યું.
1.1.75
पञ्च सेनाग्रगान् हत्वा सप्त मन्त्रिसुतानपि ।
शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ १.१.७५ ॥
પાંચ સેનાપતિઓ અને સાત મંત્રીપુત્રોને મારી, શૂર અક્ષને કચડીને તે બંદી બનવાની સ્થિતિમાં આવ્યો.
1.1.76
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद् वरात् ।
मर्षयन् राक्षसान् वीरो यन्त्रिणस्तान् यदृच्छया ॥ १.१.७६ ॥
બ્રહ્માના વરદાનથી અસ્ત્રમાંથી પોતે મુક્ત છે એમ જાણીને, વીરે તે રાક્ષસોને, બાંધનારાઓને, ઇચ્છાનુસાર સહન કર્યા.
1.1.77
ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्काम् ऋते सीताञ्च मैथिलीम् ।
रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥ १.१.७७ ॥
પછી મૈથિલી સીતા સિવાય લંકા નગરી બાળીને, રામને પ્રિય સમાચાર કહેવા મહાકપિ ફરી પાછો આવ્યો.
1.1.78
सोऽभिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।
न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ १.१.७८ ॥
તે મહાત્મા પાસે જઈ, રામની પ્રદક્ષિણા કરીને, અમેયાત્મા તેણે સત્યરૂપે કહ્યું કે સીતા દેખાઈ છે.
1.1.79
ततः सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः ।
समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥ १.१.७९ ॥
પછી સુગ્રીવ સાથે મહાસાગરના કાંઠે જઈને તેમણે સૂર્ય જેવાં બાણોથી સમુદ્રને ક્ષુબ્ધ કર્યો.
1.1.80
दर्शयामास चात्मानं समुद्रः सरितां पतिः ।
समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥ १.१.८० ॥
નદીઓના સ્વામી સમુદ્રે પોતાને પ્રગટ કર્યો; સમુદ્રના વચનથી નળ દ્વારા સેતુ બંધાવ્યો.
1.1.81
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।
रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥ १.१.८१ ॥
તે સેતુ થઈ લંકા નગરીએ જઈ, યુદ્ધમાં રાવણનો વધ કરીને, રામે સીતાને ફરી પામી; પણ તેમને ભારે શરમ થઈ.
1.1.82
तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।
अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥ १.१.८२ ॥
પછી રામે લોકસભામાં તેને કઠોર વચનો કહ્યાં; તે સહન ન કરી શકતાં સતી સીતા અગ્નિમાં પ્રવેશ્યાં.
1.1.83
ततोऽग्निवचनात् सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।
कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ १.१.८३ ॥
પછી અગ્નિના વચનથી સીતાને નિષ્કલંક જાણીને, તે મહાન કર્મથી ચરાચર સહિત ત્રણેય લોક (આનંદિત થયા).
1.1.84
सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ॥
बभौ रामः सम्प्रहृष्टः पूजितः सर्वदेवतैः ॥ १.१.८४ ॥
દેવો અને ઋષિગણો સંતુષ્ટ થયા; મહાત્મા રાઘવ રામ અત્યંત હર્ષિત થઈને શોભી ઊઠ્યા, સર્વ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત થયા.
1.1.85
अभ्यषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।
कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ १.१.८५ ॥
લંકામાં રાક્ષસરાજ વિભીષણનો અભિષેક કરીને, ત્યારે કૃતકૃત્ય થયેલા રામ ચિંતામુક્ત થઈ અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
1.1.86
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।
अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥ १.१.८६ ॥
દેવો પાસેથી વરદાન મેળવી, વાનરોને ઉઠાડી, મિત્રોથી ઘેરાયેલા રામ પુષ્પક વિમાનમાં અયોધ્યા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
1.1.87
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामः सत्यपराक्रमः ।
भरतस्यान्तिके रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥ १.१.८७ ॥
ભરદ્વાજના આશ્રમમાં જઈને સત્યપરાક્રમી રામે ભરત પાસે હનુમાનને મોકલ્યા.
1.1.88
पुनराख्यायिकां जल्पन् सुग्रीवसहितस्तदा ।
पुष्पकं तत् समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ १.१.८८ ॥
સુગ્રીવ સાથે ફરીથી કથા કહેતાં, ત્યારે તે પુષ્પક વિમાનમાં ચઢીને નંદિગ્રામ તરફ ગયા.
1.1.89
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिः सहितोऽनघः ।
रामः सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥ १.१.८९ ॥
નંદિગ્રામમાં જટા ત્યાગીને, ભાઈઓ સાથે નિષ્પાપ રામે સીતાને ફરી પામીને રાજ્ય ફરી મેળવ્યું.
1.1.90
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टः सुधार्मिकः ।
निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥ १.१.९० ॥
પ્રસન્ન અને આનંદિત લોકો, સંતુષ્ટ, સમૃદ્ધ અને અતિ ધાર્મિક થયા; તેઓ રોગમુક્ત, નિરોગી અને દુષ્કાળના ભયથી મુક્ત થયા.
1.1.91
न पुत्रमरणं केचित् द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।
नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ १.१.९१ ॥
કોઈ પુરુષ ક્યારેય પુત્રમરણ જોશે નહીં; સ્ત્રીઓ સદા સધવા અને પતિવ્રતા રહેશે.
1.1.92
न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।
न वातजं भयं किञ्चित् नापि ज्वरकृतं तथा ॥ १.१.९२ ॥
અગ્નિથી કોઈ ભય નથી; પાણીમાં જીવો ડૂબતા નથી; વાયુથી કોઈ ભય નથી, તાવથી થતો ભય પણ નથી.
1.1.93
न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।
नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥ १.१.९३ ॥
ત્યાં ભૂખનો ભય નથી, ચોરોનો ભય પણ નથી; નગરો અને રાષ્ટ્રો ધનધાન્યથી સંપન્ન છે.
1.1.94
नित्यं प्रमुदिताः सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः ॥ १.१.९४ ॥
કૃતયુગની જેમ સૌ સદા પ્રસન્ન રહેશે; સો અશ્વમેધ યજ્ઞો અને ઘણા સુવર્ણદાન કરીને.
1.1.95
गवां कोट्ययुतं दत्त्वा विद्वद्भ्यो विधिपूर्वकम् ।
असंख्येयं धनं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥ १.१.९५ ॥
વિદ્વાનોને વિધિપૂર્વક દસ કરોડ ગાયો દાન કરીને, બ્રાહ્મણોને અસંખ્ય ધન આપીને, મહાયશસ્વી...
1.1.96
राजवंशान् शतगुणान् स्थापयिष्यति राघवः ।
चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ १.१.९६ ॥
રાઘવ રાજવંશોને સોગણા કરીને સ્થાપશે; આ લોકમાં ચાતુર્વર્ણ્યને પોતપોતાના ધર્મમાં નિયુક્ત કરશે.
1.1.97
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥ १.१.९७ ॥
રામ દસ હજાર અને દસ સો વર્ષ રાજ્ય કરીને બ્રહ્મલોકમાં જશે.
1.1.98
इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
यः पठेद् रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.१.९८ ॥
આ પવિત્ર, પાપનાશક, પુણ્યદાયક અને વેદો સમાન છે. જે રામચરિત વાંચે છે તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
1.1.99
एतदाख्यानमायुष्यं पठन् रामायणं नरः ।
सपुत्रपौत्रः सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ १.१.९९ ॥
આ આખ્યાન આયુષ્યવર્ધક છે. જે માણસ રામાયણ વાંચે છે તે પુત્રો, પૌત્રો અને પરિવાર સહિત મૃત્યુ પછી સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.
1.1.100
पठन् द्विजो वागृषभत्वमीयात् ।
त् क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ॥
वणिक् जनः पण्यफलत्वमीयात् ।
जनश्च शूद्रोऽपि महत्त्वमीयात् ॥ १.१.१०० ॥
વાંચનાર દ્વિજ વાણીમાં શ્રેષ્ઠતા પામે; ક્ષત્રિય ભૂમિનું આધિપત્ય પામે; વૈશ્ય વેપારનું ફળ પામે; અને શૂદ્ર પણ મહત્તા પામે.