वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1.1
तपः स्वाध्यायनिरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।
नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवम् ॥ १.१.१ ॥
तप आणि स्वाध्यायात मग्न असलेले तपस्वी वाल्मीकी, वाग्विदांमध्ये श्रेष्ठ आणि मुनिपुंगव नारदांना विचारते झाले.
1.1.2
को न्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् ।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥ १.१.२ ॥
या जगात आता गुणवान आणि पराक्रमी कोण आहे? धर्मज्ञ, कृतज्ञ, सत्यवचनी आणि दृढव्रत कोण आहे?
1.1.3
चारित्रेण च को युक्तः सर्वभूतेषु को हितः ।
विद्वान्कः कः समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥ १.१.३ ॥
चारित्र्याने युक्त कोण आहे? सर्व प्राणिमात्राचे हित कोण करतो? विद्वान आणि समर्थ कोण, आणि एकमेव प्रियदर्शन कोण?
1.1.4
आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः ।
कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥ १.१.४ ॥
आत्मसंयमी कोण आहे? क्रोधावर जय मिळवलेला कोण आहे? तेजस्वी कोण आहे? असूयारहित कोण आहे? युद्धात ज्याचा क्रोध जागृत होताच देवसुद्धा कोणाला भितात?
1.1.5
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ।
महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥ १.१.५ ॥
हे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; मला फार उत्सुकता आहे. हे महर्षे, अशा नरास जाणण्यास आपण समर्थ आहात.
1.1.6
श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः ।
श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१.६ ॥
वाल्मीकींचे हे वचन ऐकून त्रिलोकज्ञ नारद हर्षित झाले आणि 'ऐका' असे म्हणत त्यांनी हे वचन सांगितले.
1.1.7
बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।
मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तः श्रूयतां नरः ॥ १.१.७ ॥
हे मुनी, आपण वर्णिलेल्या दुर्लभ गुणांनी युक्त अशा त्या पुरुषाला मी जाणून सांगतो; ऐका.
1.1.8
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैः श्रुतः ।
नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान्वशी ॥ १.१.८ ॥
इक्ष्वाकु वंशात जन्मलेला, लोकांत राम नावाने प्रसिद्ध; संयमी आत्मा, महापराक्रमी, तेजस्वी, धैर्यवान आणि आत्मसंयमी.
1.1.9
बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमाञ्छ्त्रुनिबर्हणः ।
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥ १.१.९ ॥
बुद्धिमान, नीतिमान, वक्ता, श्रीमान, शत्रूंचा नाश करणारा; विशाल खांदे, महाबाहू, शंखासारखी मान आणि भक्कम जबडा असलेला.
1.1.10
महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः ।
आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः ॥ १.१.१० ॥
विशाल छाती, महान धनुर्धर, लपलेली जत्रू, शत्रूंचे दमन करणारा, गुडघ्यांपर्यंत लांब बाहू, सुंदर मस्तक, सुंदर कपाळ आणि उत्तम पराक्रमी.
1.1.11
समः समविभक्ताङ्गः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवाञ्छुभलक्षणः ॥ १.१.११ ॥
समचित्त, सुप्रमाण अवयव असलेला, स्निग्ध वर्णाचा, प्रतापी, पुष्ट छातीचा, विशाल नेत्रांचा, लक्ष्मीमान आणि शुभ लक्षणांनी युक्त.
1.1.12
धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।
यशस्वी ज्ञानसम्पन्नः शुचिर्वश्यः समाधिमान् ॥ १.१.१२ ॥
धर्मज्ञ, सत्यसंध, प्रजेच्या हितात रत, यशस्वी, ज्ञानसंपन्न, शुचि, आत्मसंयमी आणि समाधिमान.
1.1.13
प्रजापतिसमः श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः ।
रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता ॥ १.१.१३ ॥
ते प्रजापतीसमान, श्रीमान, धाता, शत्रुसंहारक, जीवलोकाचे रक्षक आणि धर्माचे पूर्ण रक्षक होते.
1.1.14
रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता ।
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥ १.१.१४ ॥
ते आपल्या धर्माचे आणि स्वजनांचे रक्षक होते; वेद आणि वेदांगांच्या तत्त्वाचे जाणकार आणि धनुर्वेदात निपुण होते.
1.1.15
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ।
सर्वलोकप्रियः साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥ १.१.१५ ॥
सर्व शास्त्रांच्या अर्थतत्त्वाचे जाणकार, स्मरणशक्ती आणि प्रतिभा असलेले; सर्वलोकप्रिय, साधू, दीनता नसलेल्या मनाचे आणि विचक्षण होते.
1.1.16
सर्वदाभिगतः सद्भिः समुद्र इव सिन्धुभिः ।
आर्यः सर्वसमश्चैव सदैव प्रियदर्शनः ॥ १.१.१६ ॥
सज्जन नेहमी त्यांच्याकडे येत, जसे नद्या समुद्राकडे जातात; ते आर्य, सर्वांशी समान आणि सदैव प्रियदर्शन होते.
1.1.17
स च सर्व गुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः ।
समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥ १.१.१७ ॥
ते सर्व गुणांनी युक्त आणि कौसल्येचा आनंद वाढवणारे होते; गांभीर्यात समुद्रासारखे आणि धैर्यात हिमालयासारखे.
1.1.18
विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।
कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥ १.१.१८ ॥
वीर्यात विष्णूसमान, चंद्राप्रमाणे प्रियदर्शन; क्रोधात कालाग्नीसमान आणि क्षमेत पृथ्वीसमान.
1.1.19
धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।
तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ १.१.१९ ॥
धनात कुबेराच्या समान, त्याग आणि सत्यात जणू दुसरा धर्मच — अशा गुणसंपन्न, सत्यपराक्रमी रामाला.
1.1.20
ज्येष्ठं ज्येष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् ।
प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥ १.१.२० ॥
ज्येष्ठाला शोभेल अशा गुणांनी युक्त, प्रिय, दशरथाचा ज्येष्ठ पुत्र — प्रजांच्या हिताने युक्त, प्रजेला प्रिय होण्याच्या इच्छेने.
1.1.21
यौवराज्येन संयोक्तुम् ऐच्छत्प्रीत्या महीपतिः ।
तस्याभिषेकसम्भारान् दृष्ट्वा भार्याथ कैकयी ॥ १.१.२१ ॥
राजाने प्रेमाने त्याला युवराजपदावर स्थापित करण्याची इच्छा केली. तेव्हा त्याच्या अभिषेकाची सामग्री पाहून पत्नी कैकेयी —
1.1.22
पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।
विवासनञ्च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥ १.१.२२ ॥
पूर्वी वर मिळालेल्या देवीने हा वर मागितला — रामाचा वनवास आणि भरताचा राज्याभिषेक.
1.1.23
स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः ।
विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥ १.१.२३ ॥
सत्यवचनामुळे धर्मपाशात बद्ध झालेल्या त्या राजा दशरथाने आपला प्रिय पुत्र राम याला वनवासाला पाठवले.
1.1.24
स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् ।
पितुर्वचननिर्देशात् कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥ १.१.२४ ॥
तो वीर आपली प्रतिज्ञा पाळत वनात गेला — पित्याच्या वचनाच्या आज्ञेने आणि कैकेयीला प्रसन्न करण्यासाठी.
1.1.25
तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।
स्नेहाद् विनयसम्पन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ १.१.२५ ॥
तो निघाला असता प्रिय बंधू लक्ष्मण प्रेमापोटी त्याच्या मागे गेला. तो विनयसंपन्न होता आणि सुमित्रेचा आनंद वाढवणारा होता.
1.1.26
भ्रातरं दयितो भ्रातुः सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।
रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥ १.१.२६ ॥
भावाचा प्रिय असा तो भाऊ बंधुप्रेम दाखवत चालला. रामाची प्रिय पत्नी, जी नेहमी प्राणासमान प्रिय आणि हितकारी होती.
1.1.27
जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता ।
सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥ १.१.२७ ॥
जनकाच्या कुलात जन्मलेली, जणू देवमायेने निर्माण केलेली. सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, स्त्रियांमध्ये उत्तम वधू.
1.1.28
सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा ।
पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥ १.१.२८ ॥
चंद्राच्या मागे जाणाऱ्या रोहिणीप्रमाणे सीताही रामाच्या मागे गेली. नगरवासी दूरवर त्याच्या सोबत गेले, आणि पिता दशरथही.
1.1.29
शृङ्गवीरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् ।
गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥ १.१.२९ ॥
शृङ्गवेरपुरात गंगेच्या काठी धर्मात्मा रामाने सारथ्याला निरोप दिला. मग निषादांचा स्वामी, त्याचा प्रिय गुह याच्याकडे तो पोहोचला.
1.1.30
गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।
ते वनेन वनङ्गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥ १.१.३० ॥
गुहासह राम, लक्ष्मण आणि सीता यांच्यासह ते वनातून वन ओलांडत जलपूर्ण अनेक नद्या पार करून गेले.
1.1.31
चित्रकूटमनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।
रम्यमावसथं कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥ १.१.३१ ॥
भरद्वाजांच्या आज्ञेनुसार चित्रकूटाला पोहोचून, वनात एक सुंदर निवास करून ते तिघे आनंदाने राहू लागले.
1.1.32
देवगन्धर्वसंकाशाः तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।
चित्रकूटङ्गते रामे पुत्रशोकातुरस्तथा ॥ १.१.३२ ॥
देव-गंधर्वांसारखे ते तेथे सुखाने राहिले. राम चित्रकूटाला गेल्यावर पुत्रशोकाने व्याकूळ होऊन.
1.1.33
राजा दशरथस्स्वर्गं जगाम विलपन् सुतम् ।
गते तु तस्मिन् भरतो वसिष्ठप्रमुखैर्द्विजैः ॥ १.१.३३ ॥
राजा दशरथ पुत्राच्या शोकाने विलाप करीत स्वर्गाला गेले. ते गेल्यानंतर वसिष्ठ इत्यादी ब्राह्मणांसह भरत...
1.1.34
नियुज्यमानो राज्याय नैच्छत् राज्यं महाबलः ।
स जगाम वनं वीरो रामपादप्रसादकः ॥ १.१.३४ ॥
राज्यासाठी प्रवृत्त केले जात असतानाही त्या महाबलाने राज्य इच्छिले नाही. रामाच्या चरणांची कृपा मिळविण्यासाठी तो वीर वनात गेला.
1.1.35
गत्वा तु स महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम् ।
अयाचद्भ्रातरं रामम् आर्यभावपुरस्कृतः ॥ १.१.३५ ॥
तो महात्मा सत्यपराक्रमी रामाकडे जाऊन, आर्यभावाने प्रेरित होऊन आपला बंधू रामाला विनंती करू लागला.
1.1.36
त्वमेव राजा धर्मज्ञ इति रामं वचोऽब्रवीत् ।
रामोऽपि परमोदारः सुमुखस्सुमहायशाः ॥ १.१.३६ ॥
"तूच धर्म जाणणारा राजा आहेस" असे तो रामाला म्हणाला. राम हा परम उदार, सुमुख आणि महायशस्वी होता.
1.1.37
न चैच्छत् पितुरादेशात् राज्यं रामो महाबलः ।
पादुके चास्य राज्याय न्यासं दत्त्वा पुनः पुनः ॥ १.१.३७ ॥
महाबली रामाने पित्याच्या आज्ञेमुळे राज्य इच्छिले नाही. राज्यासाठी त्यांनी आपल्या पादुका न्यास म्हणून वारंवार दिल्या.
1.1.38
निवर्तयामास ततो भरतं भरताग्रजः ।
स काममनवाप्यैव रामपादावुपस्पृशन् ॥ १.१.३८ ॥
नंतर भरताच्या थोरल्या भावाने भरताला परत पाठवले. आपली इच्छा पूर्ण न होता, तो रामाचे चरण स्पर्श करीत राहिला.
1.1.39
नन्दिग्रामेऽकरोद् राज्यं रामागमनकाङ्क्षया ।
गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ १.१.३९ ॥
रामाच्या परतण्याच्या आशेने त्याने नंदिग्रामात राज्य चालवले. भरत गेल्यावर सत्यसंध आणि जितेंद्रिय श्रीमान...
1.1.40
रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।
तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान् प्रविवेश ह ॥ १.१.४० ॥
परंतु रामाने नगरवासी आणि लोकांच्या तिथे येण्याचा पुन्हा विचार करून, एकाग्रपणे दंडकारण्यात प्रवेश केला.
1.1.41
प्रविश्य तु महारण्यं रामो राजीवलोचनः ।
विराधं राक्षसं हत्वा शरभङ्गं ददर्श ह ॥ १.१.४१ ॥
महावनात प्रवेश करून कमलनयन रामाने राक्षस विराधाचा वध करून शरभंगांचे दर्शन घेतले.
1.1.42
सुतीक्ष्णं चाप्यगस्त्यं च अगस्त्यभ्रातरं तथा ।
अगस्त्यवचनाच्चैव जग्राहैन्द्रं शरासनम् ॥ १.१.४२ ॥
सुतीक्ष्ण, अगस्त्य आणि अगस्त्यांच्या भावाला भेटून, अगस्त्यांच्या वचनाने रामाने इंद्राचे धनुष्य स्वीकारले.
1.1.43
खड्गञ्च परम प्रीतस्तूणी चाक्षयसायकौ ।
वसतस्तस्य रामस्य वने वनचरैः सह ॥ १.१.४३ ॥
अत्यंत प्रसन्न होऊन त्यांनी त्याला तलवार आणि न संपणाऱ्या बाणांचे दोन भाते दिले. वनात राहणारा राम वनवासींसोबत होता.
1.1.44
ऋषयोऽभ्यागमन् सर्वे वधायासुररक्षसाम् ।
स तेषां प्रतिशुश्राव राक्षसानां तदा वने ॥ १.१.४४ ॥
सर्व ऋषी असुर आणि राक्षसांच्या वधासाठी तेथे आले. तेव्हा त्याने वनात राक्षसांविरुद्ध त्यांच्या विनंतीला संमती दिली.
1.1.45
प्रतिज्ञातश्च रामेण वधः संयति रक्षसाम् ।
ऋषीणामग्निकल्पानां दण्डकारण्यवासीनाम् ॥ १.१.४५ ॥
दण्डकारण्यात राहणाऱ्या अग्नीसमान ऋषींना रामाने युद्धात राक्षसांचा वध करण्याची प्रतिज्ञा दिली.
1.1.46
तेन तत्रैव वसता जनस्थाननिवासिनी ।
विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी कामरूपिणी ॥ १.१.४६ ॥
तेथेच वास्तव्य करत असताना त्याने जनस्थानात राहणाऱ्या, इच्छेनुसार रूप घेणाऱ्या राक्षसी शूर्पणखेला विरूप केले.
1.1.47
ततः शूर्पणखावाक्यादुद्युक्तान् सर्वराक्षसान् ।
खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ॥ १.१.४७ ॥
नंतर शूर्पणखेच्या बोलण्याने युद्धास सज्ज झालेल्या सर्व राक्षसांना, खराला, त्रिशिराला आणि राक्षस दूषणालाही...
1.1.48
निजघान रणे रामस्तेषां चैव पदानुगान् ।
वने तस्मिन् निवसता जनस्थाननिवासिनाम् ॥ १.१.४८ ॥
त्या वनात राहत असताना रामाने युद्धात त्यांना आणि जनस्थानात राहणाऱ्या त्यांच्या अनुचरांना ठार मारले.
1.1.49
रक्षसां निहतान्यासन् सहस्राणि चतुर्दश ।
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्छितः ॥ १.१.४९ ॥
राक्षसांपैकी चौदा हजार मारले गेले. मग आपल्या नातेवाइकांचा वध ऐकून रावण क्रोधाने मूर्च्छित झाला.
1.1.50
सहायं वरयामास मारीचं नाम राक्षसम् ।
वार्यमाणः सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥ १.१.५० ॥
रावणाने मारीच नावाच्या राक्षसाला सहाय्यक म्हणून निवडले. मारीचाने अनेक वेळा अडवूनही रावणाने तसेच केले.
1.1.51
न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।
अनादृत्य तु तद्वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ १.१.५१ ॥
हे रावणा, बलवानाशी वैर तुला योग्य नाही. पण कालप्रेरित रावणाने त्याचे बोलणे दुर्लक्षित केले.
1.1.52
जगाम सहमारीचस्तस्याश्रमपदं तदा ।
तेन मायाविना दूरमपवाह्य नृपात्मजौ ॥ १.१.५२ ॥
तेव्हा रावण मारीचासह त्यांच्या आश्रमस्थानी गेला. त्या मायावीने दोन्ही राजपुत्रांना दूर नेले.
1.1.53
जहार भार्यां रामस्य गृध्रं हत्वा जटायुषम् ।
गृध्रञ्च निहतं दृष्ट्वा हृतां श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ १.१.५३ ॥
जटायू नावाच्या गृध्राला मारून त्याने रामाची पत्नी हरण केली. गृध्र मारला गेलेला पाहून आणि मैथिलीचे हरण ऐकून.
1.1.54
राघवः शोकसंतप्तो विललापाकुलेन्द्रियः ।
ततस्तेनैव शोकेन गृध्रं दग्ध्वा जटायुषम् ॥ १.१.५४ ॥
राघव शोकाने संतप्त होऊन, इंद्रिये व्याकुळ होऊन विलाप करू लागला. मग त्याच शोकाने गृध्र जटायूचे दहन केले.
1.1.55
मार्गमाणो वने सीतां राक्षसं सन्ददर्श ह ।
कबन्धं नाम रूपेण विकृतं घोरदर्शनम् ॥ १.१.५५ ॥
वनात सीतेचा शोध घेत असताना त्यांनी कबंध नावाचा एक राक्षस पाहिला; तो रूपाने विकृत आणि पाहण्यास भयंकर होता.
1.1.56
तन्निहत्य महाबाहुर्ददाह स्वर्गतश्च सः ।
स चास्य कथयामास शबरीं धर्मचारिणीम् ॥ १.१.५६ ॥
त्याचा वध करून त्या महाबाहूंनी (त्याचे शरीर) दहन केले; तो स्वर्गाला गेला. त्याने त्यांना धर्माचरण करणाऱ्या शबरीविषयी सांगितले.
1.1.57
श्रमणां धर्मनिपुणामभिगच्छेति राघव ।
सोऽभ्य गच्छन्महातेजाः शबरीं शत्रुसूदनः ॥ १.१.५७ ॥
"हे राघवा, धर्मनिपुण श्रमणीकडे जा" असे (त्याने सांगितले). महातेजस्वी, शत्रूंचा संहार करणारे ते शबरीकडे गेले.
1.1.58
शबर्या पूजितः सम्यग् रामो दशरथात्मजः ।
पम्पातीरे हनुमता सङ्गतो वानरेण ह ॥ १.१.५८ ॥
शबरीने यथोचित पूजन केलेले दशरथपुत्र राम पंपा नदीच्या तीरावर वानर हनुमानाला भेटले.
1.1.59
हनुमद्वचनाच्चैव सुग्रीवेण समागतः ।
सुग्रीवाय च तत्सर्वं शंसद्रामो महाबलः ॥ १.१.५९ ॥
हनुमानाच्या सांगण्यावरून राम सुग्रीवाला भेटले; महाबली रामांनी ते सर्व सुग्रीवाला सांगितले.
1.1.60
आदितस्तद् यथावृत्तं सीतायाश्च विशेषतः ।
सुग्रीवश्चापि तत्सर्वं श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥ १.१.६० ॥
सुरुवातीपासून जे घडले, विशेषतः सीतेविषयी, ते रामाकडून ऐकून वानर सुग्रीवानेही...
1.1.61
चकार सख्यं रामेण प्रीतश्चैवाग्निसाक्षिकम् ।
ततो वानरराजेन वैरानुकथनं प्रति ॥ १.१.६१ ॥
आनंदाने अग्नीला साक्षी ठेवून त्याने रामाशी मैत्री केली. त्यानंतर वानरराजाने आपल्या वैराची कथा सांगितली.
1.1.62
रामायावेदितं सर्वं प्रणयात् दुःखितेन च ।
प्रतिज्ञातञ्च रामेण तदा वालिवधं प्रति ॥ १.१.६२ ॥
दुःखी सुग्रीवाने प्रेमाने रामाला सर्व सांगितले; तेव्हा रामाने वालीवधाची प्रतिज्ञा केली.
1.1.63
वालिनश्च बलं तत्र कथयामास वानरः ।
सुग्रीवः शङ्कितश्चासीन्नित्यं वीर्येण राघवे ॥ १.१.६३ ॥
तेथे वानर सुग्रीवाने वालीच्या बलाचे वर्णन केले; आणि राघवाच्या पराक्रमाविषयी तो नेहमी शंकित होता.
1.1.64
राघवप्रत्ययार्थं तु दुन्दुभेः कायमुत्तमम् ।
दर्शयामास सुग्रीवः महापर्वतसन्निभम् ॥ १.१.६४ ॥
राघवावर विश्वास बसावा म्हणून सुग्रीवाने दुंदुभीचे प्रचंड शरीर दाखवले; ते महापर्वतासारखे होते.
1.1.65
उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य चास्ति महाबलः ।
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप संपूर्णं दशयोजनम् ॥ १.१.६५ ॥
महाबाहू हसले, पाहिले आणि महाबलाने पायाच्या अंगठ्याने ते दहा योजने दूर फेकले.
1.1.66
बिभेद च पुनस्सालान् सप्तैकेन महेषुणा ।
गिरिं रसातलञ्चैव जनयन् प्रत्ययं तथा ॥ १.१.६६ ॥
पुन्हा एकाच महाबाणाने सात साल वृक्ष भेदले; पर्वत आणि पाताळही भेदून विश्वास निर्माण केला.
1.1.67
ततः प्रीतमनास्तेन विश्वस्तस्स महाकपिः ।
किष्किन्धां रामसहितो जगाम च गुहां तदा ॥ १.१.६७ ॥
तेव्हा प्रसन्न मनाने आणि विश्वस्त होऊन त्या महाकपी सुग्रीवाने रामासह किष्किंधेच्या गुहेत प्रवेश केला.
1.1.68
ततोऽगर्जद्धरिवरः सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥ १.१.६८ ॥
तेव्हा सोनेरी पिवळ्या रंगाचा वानरश्रेष्ठ सुग्रीव गर्जला; त्या महान नादाने वानरेश्वर बाहेर पडला.
1.1.69
अनुमान्य तदा तारां सुग्रीवेण समागतः ।
निजघान च तत्रैनं शरेणैकेन राघवः ॥ १.१.६९ ॥
तेव्हा ताराला समजावून सुग्रीवाशी एकत्र आलेल्या राघवाने तेथेच एकाच बाणाने त्याला ठार केले.
1.1.70
ततः सुग्रीववचनात् हत्वा वालिनमाहवे ।
सुग्रीवमेव तद्राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥ १.१.७० ॥
नंतर सुग्रीवाच्या सांगण्यावरून युद्धात वालीचा वध करून राघवाने सुग्रीवालाच त्याच्या राज्यात पुन्हा स्थापित केले.
1.1.71
स च सर्वान् समानीय वानरान् वानरर्षभः ।
दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुर्जनकात्मजाम् ॥ १.१.७१ ॥
त्या वानरश्रेष्ठाने सर्व वानरांना एकत्र करून जनकपुत्री (सीतेला) पाहण्याच्या इच्छेने दिशांना पाठवले.
1.1.72
ततो गृध्रस्य वचनात् संपातेर्हनुमान् बली ।
शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे लवणार्णवम् ॥ १.१.७२ ॥
नंतर गिधाड संपातीच्या शब्दाने बलवान हनुमान शंभर योजने विस्तृत असलेल्या लवणसागरावर उडी मारून पार गेला.
1.1.73
तत्र लङ्कां समासाद्य पुरीं रावणपालिताम् ।
ददर्श सीतां ध्यायन्तीम् अशोकवनिकां गताम् ॥ १.१.७३ ॥
तेथे रावणाने संरक्षित केलेल्या लंका नगरीत पोहोचून त्याने अशोकवनिकेत ध्यानमग्न असलेल्या सीतेला पाहिले.
1.1.74
निवेदयित्वाभिज्ञानं प्रवृत्तिं विनिवेद्य च ।
समाश्वास्य च वैदेहीं मर्दयामास तोरणम् ॥ १.१.७४ ॥
ओळख पटवून, वृत्त सांगून आणि वैदेहीला धीर देऊन त्याने तोरण मोडून टाकले.
1.1.75
पञ्च सेनाग्रगान् हत्वा सप्त मन्त्रिसुतानपि ।
शूरमक्षं च निष्पिष्य ग्रहणं समुपागमत् ॥ १.१.७५ ॥
पाच सेनापतींना आणि सात मंत्रिपुत्रांना ठार मारून, शूर अक्षाला चिरडून तो बंदी होण्याच्या स्थितीत आला.
1.1.76
अस्त्रेणोन्मुक्तमात्मानं ज्ञात्वा पैतामहाद् वरात् ।
मर्षयन् राक्षसान् वीरो यन्त्रिणस्तान् यदृच्छया ॥ १.१.७६ ॥
ब्रह्मदेवाच्या वरामुळे अस्त्रातून आपली मुक्तता आहे हे जाणून, वीराने त्या राक्षसांना, बांधणाऱ्यांना, इच्छेनुसार सहन केले.
1.1.77
ततो दग्ध्वा पुरीं लङ्काम् ऋते सीताञ्च मैथिलीम् ।
रामाय प्रियमाख्यातुं पुनरायान्महाकपिः ॥ १.१.७७ ॥
नंतर मैथिली सीतेखेरीज लंका नगरी जाळून, रामाला प्रिय वृत्त सांगण्यासाठी महाकपी पुन्हा परतला.
1.1.78
सोऽभिगम्य महात्मानं कृत्वा रामं प्रदक्षिणम् ।
न्यवेदयदमेयात्मा दृष्टा सीतेति तत्त्वतः ॥ १.१.७८ ॥
त्या महात्म्याजवळ जाऊन, रामाला प्रदक्षिणा घालून, अमेयात्मा त्याने सीता दिसली असे यथार्थपणे सांगितले.
1.1.79
ततः सुग्रीवसहितो गत्वा तीरं महोदधेः ।
समुद्रं क्षोभयामास शरैरादित्यसन्निभैः ॥ १.१.७९ ॥
नंतर सुग्रीवासह महासागराच्या किनाऱ्यावर जाऊन त्याने सूर्यासारख्या बाणांनी समुद्राला क्षुब्ध केले.
1.1.80
दर्शयामास चात्मानं समुद्रः सरितां पतिः ।
समुद्रवचनाच्चैव नलं सेतुमकारयत् ॥ १.१.८० ॥
नद्यांचा स्वामी समुद्र स्वतः प्रकट झाला; समुद्राच्या वचनानुसार नलाकडून सेतू बांधवला.
1.1.81
तेन गत्वा पुरीं लङ्कां हत्वा रावणमाहवे ।
रामः सीतामनुप्राप्य परां व्रीडामुपागमत् ॥ १.१.८१ ॥
त्या सेतूने लंकानगरीत जाऊन, युद्धात रावणाचा वध करून, राम सीतेला पुन्हा मिळवून; परंतु त्याला मोठी लाज वाटली.
1.1.82
तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।
अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥ १.१.८२ ॥
तेव्हा रामाने लोकसमुदायासमोर तिला कठोर शब्द सुनावले; ते सहन न होऊन सती सीता अग्नीत प्रविष्ट झाली.
1.1.83
ततोऽग्निवचनात् सीतां ज्ञात्वा विगतकल्मषाम् ।
कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ १.१.८३ ॥
नंतर अग्नीच्या वचनाने सीता निष्कलंक आहे हे जाणून, त्या महान कर्माने चराचरासह त्रैलोक्य (आनंदित झाले).
1.1.84
सदेवर्षिगणं तुष्टं राघवस्य महात्मनः ॥
बभौ रामः सम्प्रहृष्टः पूजितः सर्वदेवतैः ॥ १.१.८४ ॥
देव आणि ऋषिगण संतुष्ट झाले; महात्मा राघव राम अत्यंत हर्षित होऊन तेजाने झळकला, सर्व देवतांनी त्याची पूजा केली.
1.1.85
अभ्यषिच्य च लङ्कायां राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।
कृतकृत्यस्तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥ १.१.८५ ॥
लंकेत राक्षसराज विभीषणाचा राज्याभिषेक करून, तेव्हा कृतकृत्य झालेला राम चिंतामुक्त होऊन अत्यंत आनंदित झाला.
1.1.86
देवताभ्यो वरं प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।
अयोध्यां प्रस्थितो रामः पुष्पकेण सुहृद्वृतः ॥ १.१.८६ ॥
देवतांकडून वर मिळवून, वानरांना उठवून, मित्रांनी वेढलेला राम पुष्पक विमानातून अयोध्येकडे निघाला.
1.1.87
भरद्वाजाश्रमं गत्वा रामः सत्यपराक्रमः ।
भरतस्यान्तिके रामो हनूमन्तं व्यसर्जयत् ॥ १.१.८७ ॥
भरद्वाजाच्या आश्रमात जाऊन सत्यपराक्रमी रामाने भरताकडे हनुमानाला पाठवले.
1.1.88
पुनराख्यायिकां जल्पन् सुग्रीवसहितस्तदा ।
पुष्पकं तत् समारुह्य नन्दिग्रामं ययौ तदा ॥ १.१.८८ ॥
सुग्रीवासह पुन्हा कथा सांगत, तेव्हा त्या पुष्पक विमानात चढून नंदिग्रामाकडे गेला.
1.1.89
नन्दिग्रामे जटां हित्वा भ्रातृभिः सहितोऽनघः ।
रामः सीतामनुप्राप्य राज्यं पुनरवाप्तवान् ॥ १.१.८९ ॥
नंदिग्रामात जटा सोडून, भावांसह निष्पाप राम सीतेला पुन्हा मिळवून राज्य पुन्हा प्राप्त करता झाला.
1.1.90
प्रहृष्टमुदितो लोकस्तुष्टः पुष्टः सुधार्मिकः ।
निरामयो ह्यरोगश्च दुर्भिक्षभयवर्जितः ॥ १.१.९० ॥
हर्षित आणि आनंदित लोक, समाधानी, समृद्ध आणि अत्यंत धार्मिक झाले; ते रोगरहित, निरोगी आणि दुष्काळाच्या भीतीपासून मुक्त झाले.
1.1.91
न पुत्रमरणं केचित् द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।
नार्यश्चाविधवा नित्यं भविष्यन्ति पतिव्रताः ॥ १.१.९१ ॥
कोणत्याही पुरुषाला कधीही पुत्रमरण पाहावे लागणार नाही; स्त्रिया सदैव सधवा व पतिव्रता राहतील.
1.1.92
न चाग्निजं भयं किञ्चिन्नाप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।
न वातजं भयं किञ्चित् नापि ज्वरकृतं तथा ॥ १.१.९२ ॥
अग्नीपासून कोणतेही भय नाही; पाण्यात प्राणी बुडत नाहीत; वार्‍यापासून कोणतेही भय नाही, आणि तापामुळे होणारेही भय नाही.
1.1.93
न चापि क्षुद्भयं तत्र न तस्करभयं तथा ।
नगराणि च राष्ट्राणि धनधान्ययुतानि च ॥ १.१.९३ ॥
तेथे भुकेचे भय नाही, चोरांचेही भय नाही; नगरे आणि राष्ट्रे धनधान्याने समृद्ध आहेत.
1.1.94
नित्यं प्रमुदिताः सर्वे यथा कृतयुगे तथा ।
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा तथा बहुसुवर्णकैः ॥ १.१.९४ ॥
कृतयुगाप्रमाणे सर्वजण सदैव आनंदित राहतील; शंभर अश्वमेध यज्ञ आणि पुष्कळ सुवर्णदान करून.
1.1.95
गवां कोट्ययुतं दत्त्वा विद्वद्भ्यो विधिपूर्वकम् ।
असंख्येयं धनं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः ॥ १.१.९५ ॥
विद्वानांना विधिपूर्वक दहा कोटी गायी दान करून, ब्राह्मणांना असंख्य धन देऊन, महायशस्वी...
1.1.96
राजवंशान् शतगुणान् स्थापयिष्यति राघवः ।
चातुर्वर्ण्यं च लोकेऽस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥ १.१.९६ ॥
राघव राजवंश शतपटींनी स्थापन करील; या लोकी चातुर्वर्ण्याला त्यांच्या त्यांच्या धर्मात नियुक्त करील.
1.1.97
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥ १.१.९७ ॥
राम दहा हजार आणि दहा शे वर्षे राज्य करून ब्रह्मलोकाला जाईल.
1.1.98
इदं पवित्रं पापघ्नं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
यः पठेद् रामचरितं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.१.९८ ॥
हे पवित्र, पापनाशक, पुण्यदायक असून वेदांसमान आहे. जो रामचरित वाचतो तो सर्व पापांतून मुक्त होतो.
1.1.99
एतदाख्यानमायुष्यं पठन् रामायणं नरः ।
सपुत्रपौत्रः सगणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥ १.१.९९ ॥
हे आख्यान आयुष्यवर्धक आहे. जो मनुष्य रामायण वाचतो तो पुत्र, नातवंडे आणि परिवारासह मृत्यूनंतर स्वर्गात सन्मानित होतो.
1.1.100
पठन् द्विजो वागृषभत्वमीयात् ।
त् क्षत्रियो भूमिपतित्वमीयात् ॥
वणिक् जनः पण्यफलत्वमीयात् ।
जनश्च शूद्रोऽपि महत्त्वमीयात् ॥ १.१.१०० ॥
वाचणारा द्विज वाणीत श्रेष्ठता मिळवो; क्षत्रिय भूमीचे आधिपत्य मिळवो; वैश्य व्यापारातील फल मिळवो; आणि शूद्रही महानता मिळवो.